Kinh tế - văn hóa của người Mông ở huyện Nà Hang tỉnh Tuyên Quang từ năm 1986 đến năm 2010

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN HOA HẬU KINH TẾ - VĂN HOÁ CỦA NGƯỜI MÔNG Ở HUYỆN NÀ HAN

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN HOA HẬU

KINH TẾ - VĂN HOÁ CỦA NGƯỜI MÔNG

Ở HUYỆN NÀ HANG TỈNH TUYÊN QUANG

TỪ NĂM 1986 ĐẾN NĂM 2010

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LỊCH SỬ

THÁI NGUYÊN, NĂM 2011

NGUYỄN HOA HẬU

KINH TẾ - VĂN HOÁ CỦA NGƯỜI MÔNG

Ở HUYỆN NÀ HANG TỈNH TUYÊN QUANG

TỪ NĂM 1986 ĐẾN NĂM 2010

Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam

Mã số: 60.22.54

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LỊCH SỬ

Người hướng dẫn khoa học: TS Hà Thị Thu Thuỷ

THÁI NGUYÊN, NĂM 2011

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ HUYỆN NÀ HANG TỈNH TUYÊN QUANG 8

1.1 Vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên 8

1.2 Khái quát về người Mông ở huyện Nà Hang 11

1.2.1 Nguồn gốc tộc người Mông 11

1.2.2 Kinh tế- xã hội của người Mông ở Nà Hang trước năm 1986 19

Chương 2 KINH TẾ CỦA NGƯỜI MÔNG Ở HUYỆN NÀ HANG TỈNH TUYÊN QUANG TỪ NĂM 1986 ĐẾN NĂM 2010 25

2.1 Nông nghiệp 25

2.1.1.Trồng trọt 25

2.1.2 Chăn nuôi 38

2.2 Khai thác nguồn lợi tự nhiên 41

2.3 Thủ công nghiệp 43

2.3.1 Nghề rèn đúc 44

2.3.2 Nghề mộc 47

2.3.3.Nghề dệt 47

2.3.4 Nghề nấu rượu ngô 52

2.3.5 Nghề bốc thuốc chữa bệnh 53

2.4 Trao đổi hàng hoá 54

Chương 3 VĂN HOÁ CỦA NGƯỜI MÔNG Ổ HUYỆN NÀ HANG 58

TỈNH TUYÊN QUANG TỪ NĂM 1986 ĐẾN NĂM 2010 58

3.1 Đời sống vật chất 58

3.1.1 Ăn 58

3.1.2 Ở 62

3.1.3 Mặc (Trang phục) 64

3.2.2.Phong tục tập quán 80

3.2.3 Văn học, nghệ thuật và lễ hội dân gian 96

KẾT LUẬN 107

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 110

PHỤ LỤC 115

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trải qua quá trình dựng nước và giữ nước, dân tộc ta đã xây dựng một

đất nước Việt Nam giàu mạnh và vững bền, "sánh vai với các cường quốc

năm châu" Đó là kết quả của quá trình phát triển mạnh mẽ về chính trị, xã

hội, văn hoá, kinh tế của người Việt Nam, sức mạnh của 54 dân tộc anh em trên dải đất hình chữ S

Kinh tế và văn hoá là những yếu tố quan trọng, có mối quan hệ mật thiết với nhau trong sự hình thành và phát triển của một dân tộc Kinh tế là hoạt động đầu tiên để giải quyết cái ăn, cái mặc và ở cho con người Nó xuất hiện khá sớm trong lịch sử loài người Các dân tộc, trong quá trình vận động

và phát triển của mình đều hình thành các loại hình kinh tế đặc trưng

Trên thực tế, kinh tế mang tính đa dạng Tuy nhiên, giữa các nền kinh

tế khác nhau thường có sự giao thoa, đan xen, hỗ trợ, hợp tác để cùng phát triển Việc tạo điều kiện cho cái mới phát triển trên cơ sở phát huy cái cũ của một nền kinh tế là một việc làm cần thiết trong công cuộc xây dựng nông thôn mới Đặc biệt trong công cuộc xây dựng kinh tế, nâng cao đời sống cho các dân tộc thiểu số ở miền núi, vùng cao, vùng sâu, vùng xa hiện nay Tại Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 7 (khoá XI), Đảng Cộng sản

hợp với đặc điểm , điều kiện của từng vùng, bảo đảm cho cộng đồng các dân tộc khai thác thế mạnh địa phương làm giàu cho mình, cho đất nước”.

Văn hoá là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội của mình Văn hoá là

tác nhân có thể đưa đến đối thoại, đưa đến hoà hợp, đưa đến "tứ hải giai

huynh đệ" (bốn biển là anh em) cho thế giới Văn hoá là động lực, là định

hướng và là kết quả nhân văn của một nền kinh tế lành mạnh Bởi vì văn hoá

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

Tuyên Quang là một tỉnh miền núi phía Bắc với 22 dân tộc anh em Người Mông ở Tuyên Quang tập trung khá đông đảo, chiếm khoảng 2,67% dân số của tỉnh, gồm hai nhóm, Mông Hoa và Mông Trắng Trong đó, người Mông tập trung đông nhất ở huyện Nà Hang Tại đây, người Mông cũng định

cư chủ yếu trên vùng núi cao, thiên nhiên khắc nghiệt Họ nhanh chóng sống hoà nhập với thiên nhiên, sống gắn bó, hoà hợp với các dân tộc anh em

Bằng sức mạnh cộng đồng và khả năng sáng tạo của mình, người Mông

ở huyện Nà Hang tỉnh Tuyên Quang đã sáng tạo và phát huy những loại hình kinh tế, những nét văn hoá mang đặc thù của cư dân vùng núi cao, rất phù hợp với đặc điểm tự nhiên, truyền thống sản xuất của tộc người mình

Xuất phát từ ý nghĩa khoa học và thực tế cuộc sống, góp phần nhỏ vào quá trình tìm hiểu những đặc điểm kinh tế, văn hoá của người Mông ở Việt Nam nói chung và ở huyện Nà Hang tỉnh Tuyên Quang nói riêng; nâng cao ý thức trách nhiệm, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân, bảo tồn những giá

trị văn hóa truyền thống của dân tộc, thực hiện mục tiêu “Phát huy mạnh mẽ

tính đa dạng, bản sắc độc đáo của các dân tộc anh em làm phong phú thêm

nền văn hóa chung của cả nước” như Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII

của Đảng đã đề ra trong thời kì đổi mới đất nước; nâng cao nhận thức về lịch

sử Việt Nam để phục vụ cho công việc giảng dạy lịch sử ở địa phương, tôi

quyết định chọn đề tài “Kinh tế - văn hoá của người Mông ở huyện Nà

Hang tỉnh Tuyên Quang từ năm 1986 đến năm 2010”

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trong lịch sử nghiên cứu về các dân tộc Việt Nam, có nhiều công trình nghiên cứu về dân tộc Mông của các nhà khoa học trong và ngoài nước Trong quá trình nghiên cứu, tác giả đề tài đã tiếp cận được với một số tác phẩm của các tác giả có liên quan tới đề tài nghiên cứu, trong đó có thể kể đến một số công trình nghiên cứu sau:

“ Lịch sử người Mèo” của học giả nước ngoài Savina F.M xuất bản tại

Hồng Kông năm 1924 do tác giả Trương Thọ dịch, cho biết một cách khái quát về lịch sử di cư, tên gọi, nguồn gốc của người Mông trên Thế giới

“Các dân tộc thiểu số ở Tuyên Quang” của tác giả Hà Văn Viễn và Hà

Văn Phụng - Ban dân tộc tỉnh Tuyên Quang xuất bản - (1973) nêu lên những nét cơ bản về kinh tế- văn hoá- xã hội của người Mông ở tỉnh Tuyên Quang

“Dân tộc Mông ở Việt Nam” của các tác giả Cư Hoà Vần và Hoàng

Nam - Nxb Văn hoá dân tộc - (1994) đã phác hoạ được một cách khá đầy đủ

về mọi mặt: kinh tế, xã hội, vật chất, tinh thần cổ truyền của dân tộc Mông ở Việt Nam nói chung đồng thời cũng là nguồn tư liệu để tìm hiểu về đời sống kinh tế văn hoá xã hội của dân tộc Mông ở Tuyên Quang

“ Văn hoá Mông " của Trần Hữu Sơn - Nxb Văn hoá dân tộc - (1995)

đã đề cập khá sâu sắc về nét văn hoá cổ truyền của dân tộc Mông

“Kinh tế miền núi và các dân tộc: Thực trạng - vấn đề - giải pháp”

Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội (1996) đã khái quát vấn đề kinh tế của các dân tộc miền núi và đưa ra những giải pháp cần thiết

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

4

“Tìm hiểu văn hoá vùng các dân tộc thiểu số” của Lò Giàng Páo - Nxb

Văn hoá, Hà Nội - (1997) đã nêu lên được những nét văn hoá vùng của dân tộc thiểu số, trong đó có dân tộc Mông ở Tỉnh Tuyên Quang

" Lịch sử Đảng bộ huyện Nà Hang - Nxb chính trị quốc gia Hà Nội

(2000) giới thiệu một cách hệ thống các vấn đề lịch sử - địa lí – văn hoá- xã hội của tỉnh Tuyên Quang trong đó nói đến địa bàn cư trú của người Mông

“Văn hoá tâm linh của người Hmông ở Việt Nam truyền thống và hiện

tại”- Nxb văn hoá thông tin và viện văn hoá Hà Nội (2005) đã đề cập đến vấn

đề tín ngưỡng và tôn giáo của người Hmông ở Việt Nam đặc biệt là vấn đề đạo Tin lành

“ Di sản văn hoá con người và môi trường sinh thái nhân văn vùng

lòng hồ thuỷ điện Tuyên Quang” - Nxb Văn hóa thông tin - 2006 đã góp phần

cho chúng ta có cơ hội tiếp cận với đời sống thực của đồng bào Mông ở Na Hang Tuyên Quang

“Cộng đồng các dân tộc Việt Nam” Nxb giáo dục Việt Nam - 2010 đã

giới thiệu sơ lược về 54 dân tộc anh em cùng sinh sống trên nước ta, trong đó

có dân tộc Mông trong cả nước nói chung

Các tác phẩm kể trên, là nguồn tài liệu quý báu giúp cho tác giả tiếp cận và nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện về vấn đề kinh tế - văn hoá của người Mông ở huyện Nà Hang tỉnh Tuyên Quang từ năm 1986 đến năm 2010

3 Mục đích, đối tượng, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu

Nà Hang tỉnh Tuyên Quang từ năm 1986 đến năm 2010 Qua nghiên cứu, đề xuất giải pháp giữ gìn và bảo tồn các giá trị văn hoá của người Mông trên địa bàn nghiên cứu nói riêng và trên lãnh thổ Việt Nam nói chung

Cung cấp cho giáo viên và học sinh những hiểu biết về dân tộc thiểu số nói chung và của tộc người Mông nói riêng ở địa phương cụ thể để phục vụ cho việc dạy học lịch sử địa phương

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là kinh tế và văn hoá của người Mông ở huyện Nà Hang tỉnh Tuyên Quang Nghiên cứu về kinh tế bao gồm kinh tế nông nghiệp, khai thác nguồn lợi tự nhiên, thủ công nghiệp và trao đổi hàng hoá Nghiên cứu về văn hoá bao gồm các lĩnh vực trong đời sống vật chất và đời sống tinh thần

3.3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu khái quát vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên, đặc điểm kinh tế,

xã hội, văn hoá trước năm 1986 của người Mông ở huyện Nà Hang, tỉnh Tuyên Quang Nghiên cứu tìm hiểu về người Mông ở huyện Nà Hang, tỉnh Tuyên Quang trên các phương diện: nguồn gốc của tộc người, hệ thống kinh

tế, văn hoá từ năm 1986 đến năm 2010 Làm rõ những thay đổi trong đời sống vật chất, tinh thần Xác định những điểm cần bảo tồn và phát huy trong quá trình giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc

3.4 Phạm vi nghiên cứu

Về không gian, đề tài nghiên cứu trên địa bàn huyện Nà Hang, tập trung ở các xã đông dân tộc Mông sinh sống như Đà Vị, Sinh Long, Thượng Nông , Côn Lôn, Khau Tinh và Xuân Lập

Mông từ 1986 đến năm 2010, nghĩa là từ khi đất nước bắt đầu thực hiện đổi mới cho đến hiện nay

4 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu

4.1 Nguồn tư liệu

Nguồn tư liệu thành văn: Bao gồm các công trình nghiên cứu và các tác phẩm viết về nguồn gốc cộng đồng dân tộc, những nét văn hoá truyền

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

read

data error !!! can't not

read