Kết trị tự do của động từ tiếng Việt

Việc nghiên cứu động từ được tiến hành ở nhiều góc độ với nhiều công trình khác nhau như: Cụm động từ tiếng Việt của Nguyễn Phú Phong, Động từ trong tiếng Việt của Nguyễn Kim Thản, Ngữ n

Trang 1

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

i

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

o0o

NGUYỄN THÙY DƯƠNG

KẾT TRỊ TỰ DO CỦA ĐỘNG TỪ TIẾNG VIỆT

CHUYÊN NGÀNH: NGÔN NGỮ HỌC

MÃ SỐ : 60 22 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGUYỄN VĂN LỘC

THÁI NGUYÊN, NĂM 2011

Trang 2

LỜI CẢM ƠN

Em xin bầy tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn Văn Lộc, người

đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ em trong quá trình thực hiện luận văn này

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong Viện Ngôn ngữ học, các thầy cô giáo Khoa Ngữ Văn Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên, Khoa Sau đại học Trường ĐHSP Thái Nguyên đã giảng dạy trong khóa học và tạo điều kiện, giúp đỡ em hoàn thành luận văn này

Em trân trọng cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong Hội đồng đã nhận xét, góp ý để luận văn được hoàn thiện hơn

Thái Nguyên, tháng 08 năm 2011

Tác giả luận văn

Nguyễn Thùy Dương

Trang 3

iii

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa có ai công bố trong một công trình nghiên cứu nào khác

Tác giả

Nguyễn Thùy Dương

Trang 4

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT Dấu (+) chỉ ra tính hiện thực hóa của cấu trúc

Dấu (-) chỉ ra tính không hiện thực hóa của cấu trúc

Trang 5

v

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1

2 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ 2

3 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 4

4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 4

5 NGỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 5

6 BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN 5

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ THUYẾT 6

1.1 LÍ THUYẾT KẾT TRỊ 6

1.1.1 Khái niệm kết trị 9

1.1.2 Khái niệm kết trị của động từ 9

1.2 CÁC KIỂU KẾT TRỊ CỦA ĐỘNG TỪ 10

1.2.1 Kết trị nội dung và kết trị hình thức 10

1.2.1.1 Kết trị nội dung 10

1.2.1.2 Kết trị hình thức 11

1.2.2 Kết trị bắt buộc và kết trị tự do 13

1.2.2.1 Kết trị bắt buộc 13

1.2.2.2 Kết trị tự do 13

1.2.3 KHÁI NIỆM KẾT TỐ VÀ KẾT TỐ TỰ DO 14

1.2.3.1 Khái niệm kết tố 14

1.2.3.2 Khái niệm kết tố tự do 14

1.2.4 Khái niệm hiện thực hóa kết trị 15

1.3 NGUYÊN TẮC, THỦ PHÁP VÀ QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU KẾT TRỊ CỦA ĐỘNG TỪ 16

1.3.1 Nguyên tắc nghiên cứu kết trị của động từ 16

1.3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính cú pháp triệt để, nhất quán 16

1.3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính hai mặt: ý nghĩa và hình thức cú pháp khi xác định phân tích kết trị của động từ 17

1.3.1.3 Nguyên tắc xuất phát từ thuộc tính kết trị của từ 19

1.3.2 Thủ pháp nghiên cứu kết trị của động từ 19

1.3.3 Quy trình nghiên cứu kết trị của động từ 23

1.4 TIỂU KẾT 24

Trang 6

CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KẾT TRỊ TỰ DO CỦA

ĐỘNG TỪ TIẾNG VIỆT 25

2.1 ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA KẾT TỐ TỰ DO 25

2.1.1 Sự phong phú về kiểu loại ý nghĩa của kết tố tự do 25

2.1.2 Tính độc lập về nghĩa cú pháp so với động từ 26

2.1.3 Tính tự do về khả năng xuất hiện bên động từ 26

2.1.4 Tính tự do, linh hoạt về vị trí so với động từ 27

2.1.5 Phạm vi kết hợp rộng rãi với các nhóm động từ 29

2.2 VỀ PHẠM VI, RANH GIỚI CỦA KẾT TRỊ TỰ DO 30

2.2.1 Ranh giới giữa kết trị tự do và kết trị bắt buộc 30

2.2.2 Kết tố tự do và trạng ngữ của câu 32

2.3 PHÂN LOẠI KẾT TỐ TỰ DO 37

2.3.1 Phân loại theo ý nghĩa 37

2.3.2 Phân loại theo cấu tạo 38

2.3.3 Phân loại theo phương thức kết hợp 40

2.3.4 Phân loại theo vị trí 41

2.4 TIỂU KẾT 45

CHƯƠNG 3: CÁC KIỂU KẾT TỐ TỰ DO CỦA ĐỘNG TỪ TIẾNG VIỆT 46

3.1 KẾT TỐ KHÔNG GIAN 46

3.1.1 Đặc điểm của kết tố không gian 46

3.1.1.1 Về ý nghĩa 46

3.1.1.2 Về cấu tạo và phương thức kết hợp 46

3.1.1.3 Về phạm vi kết hợp 49

3.1.1.4 Về vị trí 49

3.1.1.5 Về sự đối lập nội bộ (sự phân loại) 52

3.1.2 Phân biệt kết tố không gian với một vài kiểu kết tố khác 53

3.1.2.1 Phân biệt kết tố không gian với kết tố bắt buộc 53

3.1.2.2 Phân biệt kết tố không gian với các kiểu kết tố tự do khác 54

3.2 KẾT TỐ THỜI GIAN 55

3.2.1 Đặc điểm của kết tố thời gian 55

3.2.1.1 Về ý nghĩa 55

Trang 7

vii

3.2.1.4 Về vị trí 58

3.3 KẾT TỐ NGUYÊN NHÂN 61

3.3.1 Đặc điểm của kết tố nguyên nhân 61

3.3.1.1 Về ý nghĩa 61

3.3.1.4 Về vị trí 65

3.4 KẾT TỐ MỤC ĐÍCH 66

3.4.1 Đặc điểm của kết tố mục đích 66

3.4.1.1 Về ý nghĩa 66

3.4.1.4 Về vị trí 72

3.4.2 Phân biệt kết tố mục đích với kết tố nguyên nhân 75

3.5 KẾT TỐ CHỈ TÍNH CHẤT, CÁCH THỨC 76

3.5.1 Đặc điểm chung của kết tố tính chất, cách thức 76

3.5.1.1 Về ý nghĩa 76

3.5.1.4 Về vị trí: 77

3.6 KẾT TỐ CHỈ CÔNG CỤ, PHƯƠNG TIỆN, PHƯƠNG THỨC 78

3.6.1 Đặc điểm của kết tố phương tiện công cụ 78

3.6.1.1 Về ý nghĩa 78

3.6.1.4 Về vị trí 83

3.7 KẾT TỐ CHỈ KẺ ĐƯỢC QUAN TÂM PHỤC VỤ 85

3.7.1 Đặc điểm của kết tố chỉ kẻ được quan tâm phục vụ 85

3.7.1.1 Về ý nghĩa 85

3.7.1.4 Về vị trí 87

Trang 8

3.7.2 Phân biệt kết tố chỉ kẻ quan tâm phục vụ với kết tố chỉ kẻ tiếp nhận 88

3.8 KẾT TỐ CHỈ SỐ LẦN HÀNH ĐỘNG 91

3.8.1 Đặc điểm của kết tố chỉ số lần hoạt động 91

3.8.1.1 Về ý nghĩa 91

3.8.1.4 Về vị trí 93

3.9 KẾT TỐ CHỈ KẺ CÙNG THAM GIA HOẠT ĐỘNG 95

3.9.1 Đặc điểm của kết tố chỉ kẻ cùng tham gia hoạt động 95

3.9.1.1 Về ý nghĩa 95

3.9.1.4 Về vị trí 97

KẾT LUẬN 100

TÀI LIỆU THAM KHẢO 102

NGUỒN DỮ LIỆU TRÍCH DẪN……… 105

Trang 9

1

MỞ ĐẦU

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

1.1 Động từ là từ loại có số lượng rất lớn và có đặc tính hết sức phức tạp Về vai trò ngữ pháp, động từ là trung tâm của tuyệt đại đa số câu tiếng Việt Do có địa vị quan trọng trong hệ thống từ loại, cho nên động từ luôn thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu

1.2 Việc nghiên cứu động từ được tiến hành ở nhiều góc độ với nhiều

công trình khác nhau như: Cụm động từ tiếng Việt của Nguyễn Phú Phong, Động từ trong tiếng Việt của Nguyễn Kim Thản, Ngữ nghĩa và cấu trúc của động từ của Vũ Thế Thạch, Vị từ hành động và các tham tố của nó của Nguyễn Thị Quy, Kết trị của động từ tiếng Việt của Nguyễn Văn Lộc…Tuy

nhiên, việc nghiên cứu động từ từ góc độ kết trị còn ít được chú ý đến

1.3 Lí thuyết kết trị là một lí thuyết ngôn ngữ học quan trọng Sau khi

ra đời, lí thuyết kết trị đã có ảnh hưởng lớn và được vận dụng rộng rãi vào việc nghiên cứu ngữ pháp, ngữ nghĩa của các ngôn ngữ, trong đó có các ngôn ngữ đơn lập

1.4 Việc nghiên cứu động từ theo quan điểm kết trị là hướng đi mới

mẻ và có nhiều triển vọng Trên thế giới, đã có khá nhiều công trình vận dụng

lí thuyết kết trị để nghiên cứu một cách có hiệu quả thuộc tính ngữ pháp của động từ và các mô hình cú pháp của câu Ở Việt Nam, Nguyễn Văn Lộc là người đầu tiên vận dụng lí thuyết kết trị vào việc nghiên cứu ngữ pháp Trong

công trình nghiên cứu Kết trị của động từ tiếng Việt, Nguyễn Văn Lộc đã phân loại và mô tả kết trị bắt buộc của động từ Trong công trình Vị từ hành

động và các tham tố của nó, Nguyễn Thị Quy cũng đã tiến hành phân tích

cấu trúc tham tố của vị từ hành động theo lí thuyết kết trị Tuy nhiên, đến nay, kết trị tự do của động từ chưa được chú ý nghiên cứu đầy đủ và có hệ thống

Trang 10

1.5 Việc nghiên cứu kết trị tự do của động từ có ý nghĩa quan trọng cả

về lí luận lẫn thực tiễn

Về lí luận, việc nghiên cứu kết trị tự do của động từ góp phần làm sáng

tỏ, làm phong phú lí thuyết kết trị qua cứ liệu của các ngôn ngữ đơn lập, đồng thời cũng góp phần làm sáng tỏ đặc điểm, bản chất của mối quan hệ giữa

động từ và thành phần phụ (thường được gọi là trạng ngữ), qua đó làm rõ hơn

bản chất của quan hệ ngữ pháp trong câu

Về thực tiễn, kết quả nghiên cứu kết trị tự do của động từ có thể được

sử dụng trong việc biên soạn giáo trình, tài liệu phục vụ cho việc dạy – học động từ nói riêng, ngữ pháp tiếng Việt nói chung trong nhà trường

Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài “Kết

trị tự do của động từ tiếng Việt”

- Phân loại động từ tiếng Việt của I.S.Bystov (1966)

- Cụm động từ tiếng Việt của Nguyễn Phú Phong (1973)

- Các động từ chỉ hướng trong tiếng Việt của Nguyễn Lai (1976)

- Động từ trong tiếng Việt của Nguyễn Kim Thản (1977)

- Ngữ nghĩa và cấu trúc của động từ của Vũ Thế Thạch (1984)

Trong các công trình kể trên, có một số nghiên cứu tương đối toàn diện

về các đặc điểm ngữ pháp của động từ Thuộc số này là các công trình của Nguyễn Phú Phong và Nguyễn Kim Thản Một số công trình đi sâu vào

Trang 11

data error !!! can't not

read

Trang 12

read

Trang 13

read

Trang 14

read

Trang 15

read

Trang 17

read

Trang 18

read

Trang 19

read

Trang 20

read

Trang 21

read

Trang 22

read

Trang 23

read

Trang 24

read

Trang 26

read

Trang 27

read

Định dạng
Số trang	27
Dung lượng	314,36 KB