Tổ chức học sinh lĩnh hội kiến thức cơ bản trong dạy học lịch sử thế giới hiện đại (giai đoạn 1917 đến 1945, lớp 11 Trung học phổ thông, chương trình chuẩn)

CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN LSTGHð ...Lịch sử thế giới hiện ñại LL & PPDHLS ...Lý luận và Phương pháp dạy học lịch sử PPDH ...Phương pháp dạy học PPDHLS ...Phương pháp dạy học lịch sử SGK

BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO TRƯỜNG ðẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

-
-

TƯỞNG PHI NGỌ

TỔ CHỨC HỌC SINH LĨNH HỘI KIẾN THỨC CƠ BẢN TRONG DẠY HỌC LịCH SỬ THẾ GIỚI HIỆN ðẠI (Giai ñon t 1917 ñn 1945, lp 11 Trung hc ph thông, ch ng trình chu"n)

LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC

TƯỞNG PHI NGỌ

TỔ CHỨC HỌC SINH LĨNH HỘI KIẾN THỨC CƠ BẢN TRONG DẠY HỌC LịCH SỬ THẾ GIỚI HIỆN ðẠI (Giai ñon t 1917 ñn 1945, lp 11 Trung hc ph thông, ch ng trình Chu"n)

Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử

HÀ NỘI - 2011

LỜI CAM ðOAN

Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các tài liệu, số liệu, kết quả ñiều tra, thực nghiệm sư phạm; những kết luận, nhận ñịnh là trung thực, do tôi tiến hành và chưa ñược công bố trong bất cứ công trình nào khác

Tác giả

Tưởng Phi Ngọ

CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN

LSTGHð Lịch sử thế giới hiện ñại

LL & PPDHLS Lý luận và Phương pháp dạy học lịch sử PPDH Phương pháp dạy học

PPDHLS Phương pháp dạy học lịch sử SGK Sách giáo khoa

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU TRONG LUẬN ÁN

Bảng 3.1 Kết quả biện pháp ñặt mục ñích học tập … 119 Bảng 3.2 Kết quả biện pháp hướng dẫn HS giải bài tập nhận thức 123 Bảng 3.3 Kết quả biện pháp sử dụng TLTK ngoài SGK 126 Bảng 3.4 Kết quả biện pháp thông báo kiến thức kết hợp nêu câu hỏi

của dãy số liệu về ñiểm kiểm tra của HS từng trường 158 Bảng 3.11 Thống kê các yếu tố ñặc trưng của nhóm lớp thực nghiệm 159 Bảng 3.12 Thống kê các yếu tố ñặc trưng của nhóm lớp ñối chứng 160 Bảng 3.13 Kết quả kiểm ñịnh giả thuyết thống kê so sánh ñiểm TBKT

giữa lớp thực nghiệm và lớp ñối chứng 160

MỤC LỤC

Trang phụ bìa

Lời cam ựoan

Danh mục các chữ viết tắt trong luận án

Danh mục các bảng biểu

Mục lục

MỞ đẦU 1

1.Lắ do chọn ựề tài 1

2.Lịch sử nghiên cứu vấn ựề 3

3.đối tượng và phạm vi nghiên cứu 13

4.Mục ựắch và nhiệm vụ của ựề tài 13

5.Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 14

6.Giả thuyết khoa học 15

7.đóng góp của luận án 15

8.Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của ựề tài 16

9.Cấu trúc của luận án 16

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HỌC SINH LĨNH HỘI KIẾN THỨC CƠ BẢN TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 17

1.1.Cơ sở lý luận 17

1.1.1.Quan niệm về Ộkiến thứcỢ, Ộkiến thức lịch sửỢ 17

1.1.2.Kiến thức môn lịch sử ở trường phổ thông 23

1.1.3.Kiến thức cơ bản và tổ chức học sinh lĩnh hội kiến thức cơ bản trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông 36

1.2 Cơ sở thực tiễn 48

1.2.1.Kế hoạch khảo sát thực tiễn 49

1.2.2.Tiến hành khảo sát 50

1.2.3.Phân tắch và ựánh giá kết quả khảo sát 51

1.3.định hướng việc tổ chức học sinh lĩnh hội kiến thức cơ bản trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông 59

Chương 2: KIẾN THỨC CƠ BẢN CỦA LỊCH SỬ THẾ GIỚI HIỆN đẠI, GIAI đOẠN 1917 Ờ 1945, LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 63

2.1.Vị trí, mục tiêu, nội dung cơ bản lịch sử thế giới hiện ñại, giai ñoạn 1917 –

1945 trong chương trình trung học phổ thông 63 2.1.1.Vị trí, cấu tạo, mục tiêu chương trình lịch sử thế giới lớp 11 trung học

phổ thông 63 2.1.2.Nội dung cơ bản của chương trình lịch sử thế giới hiện ñại, giai ñoạn từ

1917 ñến 1945 65 2.1.3.So sánh mức ñộ lĩnh hội kiến thức cơ bản giữa chương trình chuẩn và

nâng cao lớp 11 THPT, ñối chiếu với cấp THCS 69 2.2.Sách giáo khoa hiện hành với việc thể hiện chương trình lịch sử thế giới

hiện ñại, giai ñoạn 1917 – 1945 76 2.3.Xác ñịnh kiến thức cơ bản của lịch sử thế giới hiện ñại, giai ñoạn 1917 –

1945, lớp 11, chương trình Chuẩn 80 2.3.1.Những yêu cầu khi xác ñịnh kiến thức cơ bản 80 2.3.2.Kiến thức cơ bản của lịch sử thế giới hiện ñại, giai ñoạn 1917 – 1945

trong sách giáo khoa lịch sử 11, chương trình Chuẩn 86 Chương 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP TỔ CHỨC HỌC SINH LĨNH HỘI KIẾN

THỨC CƠ BẢN TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ THẾ GIỚI HIỆN ðẠI, GIAI

ðOẠN 1917 – 1945, LỚP 11 THPT THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 108 3.1.Những yêu cầu chung khi xác ñịnh các biện pháp tổ chức học sinh lĩnh hội

kiến thức cơ bản 108 3.2.Một số biện pháp tổ chức học sinh lĩnh hội kiến thức cơ bản 115

3.2.1.ðặt mục ñích học tập ñể ñịnh hướng kiến thức cơ bản cho học sinh 115 3.2.2.Hướng dẫn học sinh giải bài tập nhận thức 119 3.2.3.Sử dụng tài liệu tham khảo ngoài sách giáo khoa ñể làm sáng tỏ kiến

thức cơ bản 123 3.2.4.Kết hợp các phương pháp dạy học 126 3.2.5.Tổ chức, hướng dẫn học sinh củng cố kiến thức cơ bản 144 3.2.6.Tổ chức kiểm tra, ñánh giá và hướng dẫn học sinh tự kiểm tra, ñánh giá

kết quả lĩnh hội kiến thức cơ bản 150 3.3 Thực nghiệm sư phạm 155

3.3.1.Mục ñích thực nghiệm sư phạm 155

3.3.2.ðối tượng, ñịa bàn, giáo viên thực nghiệm sư phạm 155

3.3.3.Nội dung và phương pháp thực nghiệm sư phạm 156

3.3.4.Kết quả thực nghiệm sư phạm 157

3.3.5.Tổng hợp ý kiến của các giáo viên thực nghiệm 161

KẾT LUẬN 167

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ 172

TÀI LIỆU THAM KHẢO 174

PHỤ LỤC 188

Quan ñiểm, ñuờng lối giáo dục của ðảng ñược thể chế hoá trong luật pháp của nhà nước Luật Giáo dục ñược Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt nam khoá XI, kỳ họp thứ 7 thông qua ngày 14 tháng 6 năm 2005, ñã nêu trong “Chương

I, ðiều 2 Mục tiêu giáo dục” như sau:

“Mục tiêu giáo dục là ñào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có ñạo ñức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng ñộc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, ñáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và và bảo vệ Tổ quốc” [109; tr 11]

2

Trong mục tiêu nêu trên, yếu tố năng lực có ý nghĩa quan trọng hàng ñầu bởi

vì, con người Việt Nam làm chủ ñất nước phải có năng lực lao ñộng, sáng tạo và nhiều năng lực khác Những năng lực này bước ñầu ñược hình thành trong nhà trường phổ thông Một trong những năng lực ñó là tiếp nhận một cách chủ ñộng, thông minh KTCB ñược quy ñịnh trong chương trình các môn học, tránh cách học thụ ñộng, nhồi nhét, không hiểu, không nhớ …

Hiện nay vẫn tồn tại nhiều quan niệm khác nhau về “kiến thức”, “KTCB”,

“kiến thức tối thiểu”, “kiến thức tối ưu”, về các phương pháp, biện pháp hình thành KTCB cho HS … trong dạy học nói chung, DHLS nói riêng Do ñó, cần phải có sự thống nhất về nhận thức ñược quy ñịnh tại Luật Giáo dục (2005) về “chuẩn kiến thức, kỹ năng” ñể làm cơ sở nhận thức ñúng về “kiến thức”, “KTCB”, “kiến thức lịch sử” … Ví như, “kiến thức lịch sử” là gì? Phải chăng ñó chỉ là sự kiện lịch sử hay còn bao gồm nhiều yếu tố khác của hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử? Mục ñích của việc học tập lịch sử ở trường phổ thông chỉ ñể biết sự kiện, nhân vật lịch sử một cách chính xác hay trên cơ sở “biết” cần phải “hiểu” lịch sử?, “KTCB” có quan

hệ gì với chuẩn kiến thức? …

Bên cạnh những quan niệm khác nhau về kiến thức, còn có quan niệm không giống nhau về phương pháp tổ chức hoạt ñộng nhận thức KTCB cho HS Bởi vì ñể kiến thức lịch sử ñến với HS, ngoài việc chuẩn bị nội dung, PPDH, thầy còn phải tổ chức cho các em lĩnh hội kiến thức Ví như, trong suốt tiến trình của bài học trên lớp, GV phải sử dụng các hình thức tổ chức hoạt ñộng khác nhau như học cả lớp, học theo nhóm và học cá nhân Trong dạy học hiện ñại, HS học tập ñộc lập, chủ ñộng nên vai trò tổ chức, hướng dẫn của GV càng quan trọng Vậy, “tổ chức” là yếu

tố ñộc lập với phương pháp, hay trong phương pháp ñã bao hàm yếu tố “tổ chức”?

Không giải quyết các vấn ñề nhận thức này sẽ khó ñạt ñược “chuẩn kiến thức, kỹ năng, hướng thái ñộ” Những thành công trong DHLS ở trường phổ thông ñánh dấu bước tiến bộ về nhiều mặt, trong ñó có nhận thức ñúng về KTCB, về dạy học KTCB, song cũng thể hiện mặt nhận thức và thực hiện chưa tốt, dẫn ñến chất

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read