“ Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai” Trẻ em chính là tương lai của mỗi đất nước, mỗi dân tộc. Trẻ em chính là người xây dựng đất nước và đưa đất nước lên một tầm cao mới. Một quốc gia phát triển là một đất nước không có trẻ em nghèo, trẻ em thất học. Nhận thức được tầm quan trọng đó mà trong hội nghị trung ương khoá IX của Đảng đã đưa “ Giáo dục là Quốc sách hàng đầu” trong việc xây dựng bảo vệ và phát triển đất nước.
Trang 1I - Lý do chọn đề tài
Như chỳng ta đó biết một thụng điệp về trẻ em mà tất cả thế giới đều quan tõm
trong đú cú Việt Nam
“ Trẻ em hụm nay, thế giới ngày mai”
Trẻ em chớnh là tương lai của mỗi đất nước, mỗi dõn tộc Trẻ em chớnh là người xõy dựng đất nước và đưa đất nước lờn một tầm cao mới Một quốc gia phỏt triển là một đất nước khụng cú trẻ em nghốo, trẻ em thất học Nhận thức được tầm
Trang 2quan trọng đó mà trong hội nghị trung ương khoá IX của Đảng đã đưa “ Giáo dục
là Quốc sách hàng đầu” trong việc xây dựng bảo vệ và phát triển đất nước
Muốn đất nước phát triển thì chúng ta phải có một nền giáo dục phát triển, một nền giáo dục phát triển là nền giáo dục đào tạo ra nhiều nguồn nhân lực đáp ứng được mọi yêu cầu của xã hội Trong những năm học gần đây nền giáo dục nước ta đã có nhiều biến đổi và bậc học mầm non cũng không nằm ngoài quá trình đổi mới đó Tiền thân là bậc học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân, là bậc học tiền đề cho các bậc học tiếp theo và nó chính là cái gốc cho mọi sự thay đổi Chính vì vậy năm học 2006 – 2007 vụ giáo dục mầm non đã đưa chương trình thí điểm đổi mới thực hiện trên một số tỉnh trong cả nước trong đó có Bắc Giang và chương trình này cho phép giáo viên, học sinh có phương pháp học tập cải tiến được truyền thụ và nhận thức kiến thức một cách tự nhiên thoải mái, không gò bó
áp đặt Giúp cho cô và trẻ đều phát huy khả năng tích cực sáng tạo của bản thân Giáo dục mầm non được đổi mới và thực hiện trên tất cả các môn học và một môn học mà chúng ta có thể áp dụng phương pháp đổi mới và ứng dụng chương trình đổi mới một cách hiệu quả đó là môn toán và đặc biệt là kỹ năng định hướng trong không gian
Với môn toán trẻ em có thể khám phá được rất nhiều điều kỳ thú xung quanh trẻ Trẻ có thể biết đếm, biết nhận biết các hình dạng, định hướng trong không gian…Với môn học này trẻ được thể hiện hiểu biết của bản thân mình với thế giới
và mọi người
Trong thực tế những năm dạy trẻ 4 – 5 tuổi Đặc điểm của lứa tuổi này là đang khám phá nhận thức thế giới xung quanh Những nhận thức của trẻ chủ yếu thông qua việc bắt chước, thông qua những câu hỏi tại sao? Thế nào? Lứa tuổi này trẻ chưa thể thực hiện được yêu cầu ngay lập tức của cô mà trẻ phải được nhìn, được xem, được hướng dẫn từ đó sẽ hình thành ở trẻ những kỹ năng, kiến thức sơ đẳng về các biểu tượng toán học
Trang 3Rèn kỹ năng định hướng trong không gian là một trong những biểu tượng toán hình thành ở trẻ 4 – 5 tuổi Kỹ năng này hiện nay trong thực tế chưa được nhiều giáo viên quan tâm và cho rằng chỉ dạy trẻ qua phân biệt các phía của bản thân là đủ mà chưa có kỹ năng thực sự cần thiết cho trẻ làm quen với các biểu tượng định hướng trong không gian Mà nếu ta không có những phương pháp đúng đắn sẽ dẫn tới việc định hướng sai và nhận thức sai cho trẻ Đó là điều cần thiết trong việc dạy trẻ và rèn kỹ năng định hướng trong không gian nói riêng Chính vì xuất phát từ lý do trên và xuất phát từ thực tiễn Tôi nghiên cứu và đưa ra một số biện pháp giúp trẻ hình thành một số kỹ năng định hướng trong không gian
1 C¬ së lý luËn
- Vấn đề định hướng trong không gian của con người rất rộng và đa dạng Đó
là việc xác định khoảng cách, kích thước, vị trí tương quan của các vật trong không gian với nhau Trong sự hình thành khái niệm không gian và cách thức định hướng trong không gian có sự tham gia của các giác quan nhằm phân tích, xác định vị trí, xác định hướng vận động nhằm đạt mục đích nào đó của con người… Việc định hướng trong không gian rất cần thiết cho việc chuyển động của con người Chỉ có định hướng không gian đúng thì con người mới có thể thực hiện tốt việc di chuyển từ chỗ này sang chỗ khác Vì vậy việc định hướng trong không gian luôn đặt ra ba nhiệm vụ: xác định đích, chọn đường đi (chọn hướng) và duy trì hướng trong việc chuyển động để đạt được mục đích
Để định hướng trong không gian yêu cầu phải biết sử dụng một hệ toạ độ nào
đó Đối với người lớn thường sử dụng hệ quy chiếu theo các hướng của đường chân trời: Phía đông, phía nam, phía tây, phía bắc… Để nắm được các hướng của đường chân trời lúc đầu cũng sử dụng kết hợp với không gian của chính cơ thể mình
Đối với trẻ mẫu giáo, trẻ đã dựa vào hệ toạ độ cảm giác là các chiều trên cơ thể mình để định hướng trong không gian, đó là sự diễn đạt của trẻ bằng ngôn ngữ
Trang 4núi Cỏc hướng khụng gian chớnh ( trước, sau, trờn, dưới, bờn phải, bờn trỏi ) với điểm gốc chớnh là cơ thể trẻ Trước hết trẻ liờn hệ cỏc hướng khỏc nhau với phần của cơ thể cụ thể của trẻ như: phớa trờn liờn hệ với đầu, phớa dưới liờn hệ với chõn, phớa sau liờn hệ với lưng, phỏi trước liờn hệ với mặt, phớa phải liờn hệ với tay phải, phớa trỏi liờn hệ với tay trỏi Việc định hướng trờn cơ thể trẻ là cơ sở quan trọng
mở đầu cho sự nhận thức của trẻ về cỏc hướng trong khụng gian Vỡ vậy việc hỡnh thành kỹ năng định hướng trong khụng gian cho trẻ rất quan trọng và mỗi giỏo viờn cần phải quan tõm và chỳ ý đến điều đú
Tổng hợp cỏc tài liệu liờn quan đến đề tài nghiờn cứu để xõy dựng cơ sở lý luận chung của đề tài
2 Cơ sở thực tiễn
* Đặc điểm của giáo dục mầm non
Nhà trờng mầm non là nơi đón nhận trẻ từ 0-6 tuổi Đây là độ tuổi gần nh phải phụ thuộc vào ngời lớn nh ăn, ngủ, học tập vui chơi đều phải có ngời lớn kèm cặp hớng dẫn Tâm hồn trẻ thơ hoàn toàn ngây thơ trong trắng Đây là giai đoạn
đầu đời của một con ngời Mọi hành vi của trẻ còn mang tính bắt chớc, làm theo ngời lớn là chủ yếu Nghĩa là ý thức của trẻ bắt đầu hình thành, cha đủ sức chỉ đạo hành vi Đặc điểm này đạt ra cho đội ngũ giáo viên mầm non phải lựa cho phơng pháp giáo dục cho thích hợp
* Đặc điểm nhân cách học sinh:
Nhân cách là tổng hòa các mối quan hệ xã hội, nhân cách bị quy định bởi các yếu tố bẩm sinh di truyền, giáo dục, họat động và môi trờng tự nhiên, xã hội cụ thể Giáo dục mầm non là nền tảng cho sự hình thành nhân cách, trẻ ở độ tuổi này
là giai đoạn bắt đầu hình thành ngôn ngữ, t duy, tính cách và các đặc điểm cá nhân Trong các yếu tố, giáo dục có vai trò quan trọng nhất Giáo dục có thể thâm nhập vào các yếu tố khác, định hớng các yếu tố đó theo mục tiêu, mô hình nhân cách xác định Do vậy có thể nói rằng giáo dục trong nhà trờng có vai trò chỉ đạo quyết
định đến sự hình thành và phát triển của trẻ em
II Mục đích nghiên cứu
Nghiờn cứu lý luận tỡm hiểu về một số kỹ năng định hướng trong khụng gian cho trẻ 4 - 5 tuổi
Trang 5Tỡm ra một số biện phỏp giỳp trẻ hỡnh thành một số kỹ năng định hướng trong không gian
III Đối tợng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tợng
- Các cháu lớp 4 tuổi B trờng mầm non Dĩnh Kế
3.2 Phạm vi nghiên cứu
- Do điều kiện thời gian có hạn nên đề tài tập trung nghiên cứu một số biện pháp dạt trẻ hình thành kỹ năng định hớng trong không gian của trẻ 4-5 tuổit trong phạm vi lớp 4 tuổi B trờng mầm non Dĩnh Kế
4 Nhiệm vụ nghiên cứu
Xác định cơ sở lý luận của một số biện pháp dạy trẻ hình thành kỹ năng định hớng trong không gian của trẻ 4-5 tuổi
Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của đề tài
Thực tế dạy trẻ hình thành kỹ năng định hớng trong không gian ở lứa tuổi
4-5 tuổi
Tổ chức nhiều tiết học dạy trẻ hình thành kỹ năng định hớng trong không gian với nhiều hình thức phong phú
5 Phơng pháp nghiên cứu
5.1- Phương phỏp nghiờn cứu lý luận.
Tổng hợp cỏc tài liệu liờn quan đến đề tài nghiờn cứu để xõy dựng cơ sở lý luận chung của đề tài
5.2- Nhúm phương phỏp nghiờn cứu thực tiễn
* Phương phỏp quan sỏt sư phạm:
Quan sỏt một số biện phỏp của giỏo viờn sử dụng, quan sỏt quỏ trỡnh hoạt động của trẻ nhằm phỏt hiện thực trạng của việc rốn kỹ năng cho trẻ định hướng trong khụng gian
* Phương phỏp điều tra:
Sử dụng phiếu hỏi để tỡm hiểu nhận thức của giỏo viờn về việc hỡnh thành kỹ năng định hướng trong khụng gian cho trẻ 4- 5 tuổi trong trường mầm non
Trao đổi, trũ chuyện với giỏo viờn về việc rốn kỹ năng định hướng trong khụng gian của trẻ
Trang 65.3 Phương phỏp tổng kết kinh nghiệm.
Qua quỏ trỡnh nghiờn cứu tài liệu, qua thực tế giảng dạy từ đú tỡm ra một số kinh nghiệm rốn kỹ năng định hướng trong khụng gian cho trẻ 4- 5 tuổi
IV nội dung
1 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu
a Thuận lợi:
- Được tham gia cỏc lớp học chuyờn đề hố do phũng, sở triển khai đầu năm học
- Được sự quan tõm giỳp đỡ, tạo điều kiện của nhà trường, phũng giỏo dục
- Nhà trường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, đồ dựng dạy học
- Đội ngũ giỏo viờn trẻ, nhiệt tỡnh
- Trẻ ở thành phố thụng minh, nhanh nhẹn, tiếp thu nhanh
b Khú khăn.
- Tõm lý trẻ 4 – 5 tuổi chưa ổn định ảnh hưởng nhiều đến khả năng nhận thức của trẻ
- Một số trẻ khụng học qua lớp 3 – 4 tuổi nờn sự tiếp thu cũn nhiều hạn chế
- Đội ngũ giỏo viờn trẻ chưa cú nhiều kinh nghiệm trong giảng dạy
- Điều kiện cơ sở vật chất cũn thiếu thốn, trang thiết bị giảng dạy cũn nghốo, chưa phong phỳ
- Chương trỡnh thớ nghiệm đổi mới cũn chưa cụ thể
- Thiết kế tiết dạy theo hướng đổi mới cũn hạn chế, đơn điệu, nội dung giỏo dục chưa phong phỳ
- Chưa được thường xuyờn tham dự cỏc tiết dạy định hướng trong khụng gian của trẻ
- Mụn làm quen với toỏn vẫn được coi là mụn học khụ khan, cứng nhắc
Trang 7Từ những thuận lợi khó khăn trên và bằng thực tế trong quá trình giảng dạy tôi mạnh dạn đưa ra một số biện pháp nhằm giúp trẻ hình thành một số kỹ năng định hướng trong không gian cho trẻ 4 – 5 tuổi
2- Nh÷ng gi¶i ph¸p
Biện pháp thứ nhất: Tìm hiểu tâm sinh lý nhận thức của trẻ 4 – 5 tuổi
Đây là một biện pháp vô cùng quan trọng giúp cho người giáo viên tìm hiểu
về khả năng nhận thức của lứa tuổi mình đang dạy để đưa ra nội dung, kiến thức phù hợp
Trẻ 4 – 5 tuổi thường có tâm lý không ổn định, lứa tuổi này trẻ mới dần tiếp xúc với thế giới xung quanh và nhận thức thế giới xung quanh một cách mơ hồ chưa cụ thể… mà việc dạy kỹ năng định hướng trong không gian là một bài dạy khó, khô khan, trẻ khó tiếp thu mà không thể dạy trẻ biết một cách máy móc (đây
là tay phải, đây là tay trái…)
Ở lứa tuổi này chủ yếu trẻ nhận biết kiến thức cô dạy qua các trò chơi và giáo viên phải thiết kế các trò chơi làm sao vừa sinh động vừa thu hút trẻ, vừa đạt được yêu cầu đặt ra
Bên cạnh đó tuy cùng lứa tuổi là 4 – 5 tuổi nhưng mỗi trẻ lại có khả năng nhận thức, tính cách, điều kiện sống riêng biệt (trẻ non tháng, trẻ vùng nông thôn – thành phố, trẻ gia đình có điều kiện – không có điều kiện…)
Vì vậy việc tìm hiểu tâm lý và khả năng của trẻ là cần thiết để chúng ta xác định mục đích yêu cầu cho phù hợp
Ngay từ khi nhận phụ trách nhóm 4 – 5 tuổi và xác định việc dạy cho trẻ kỹ năng định hướng trong không gian đạt hiệu quả như mong muốn tôi đã chủ động:
- Nghiên cứu và tìm hiểu tâm lý phát triển chung của trẻ 4 – 5 tuổi
- Tìm hiểu đặc điểm, tình hình học sinh của lớp về thành phần gia đình, khả năng nhận thức của từng trẻ
Trang 8- Nghiên cứu tìm hiểu nội dung chương trình định hướng trong không gian cho trẻ 4 – 5 tuổi để từ đó tìm ra chương trình, cách thức giảng dạy phù hợp nhất đối với nhóm trẻ lớp mình
Ví dụ: Tôi chia lớp ra làm 3 nhóm: một nhóm có khả năng nhận thức tốt, một nhóm nhận thức khá, một nhóm nhận thức trung bình Đưa ra bài cụ thể là tìm hiểu tay phải tay trái của trẻ - tôi đưa ra một trò chơi và xem trong khoảng thời gian bao lâu trẻ tìm ra, và xem nhóm nào đưa ra kết quả nhanh nhất, từ đó đưa ra yêu cầu khác nhau cho 3 nhóm Nhóm nào có kết quả nhanh tôi đưa ra yêu cầu cao hơn – nhóm nào có kết quả chậm tôi đưa ra yêu cầu cụ thể và đơn giản hơn sau đó cho các nhóm bàn luận và đưa ra kết quả cuối cùng
Biện pháp thứ hai: Đầu tư cơ sở vật chất đồ dùng dạy học.
Trẻ 4 – 5 tuổi học cách chơi, chơi để học bài Qua các trò chơi trẻ nhận thức một cách chủ động các kiến thức bằng tư duy trực quan hành động Chính vì vậy
mà cơ sở vật chất và đồ dùng dạy học đóng vai trò vô cùng quan trọng trong quá trình dạy và học
Cơ sở vật chất đầy đủ giúp trẻ có nhiều nhận thức rõ hơn, chính xác hơn và
có điều kiện tốt hơn để cho trẻ làm quen với nhiều kiến thức mới
Ví dụ: Lớp rộng rãi, nhiều đồ dùng đồ chơi, có đầy đủ trang thiết bị trẻ sẽ có nhiều cơ hội để học tập Nếu lớp có màn hình máy chiếu sẽ được xem nhiều hình ảnh động về định hướng trong không gian
Đồ dùng đồ chơi là điều kiện không thể thiếu trong việc dạy trẻ định hướng trong không gian Nếu không có đồ dùng đồ chơi trẻ chỉ có thể tiếp thu một cách máy móc và không khắc sâu được vào trong trí nhớ của trẻ
Ví dụ: Dạy trẻ các phía Nếu không có đồ dùng đồ chơi cô giáo chỉ về các phía và nói đây là phía phải, đây là phía trái, phía trên, phía dưới…Thì trẻ sẽ không hiểu và có thể quên ngay Nhưng nếu có đồ dùng đồ chơi cô có thể làm mô hình nhà bác gấu cho trẻ đến chơi và cho trẻ nhận biết phía phải, phía trái; trên
Trang 9-dưới của trẻ qua đồ dùng của nhà bác gấu ở phía nào của trẻ; Như cho trẻ đến chơi
và cho trẻ tìm đồ dùng của bác gấu và hỏi: cái bát của bác gấu ở đâu? Nó ở phía nào của con?
Hay qua đèn máy chiếu, ti vi cho trẻ xem đoạn phim hoạt hình và hỏi trẻ: Quả táo ở phía nào của gấu? (phía trên), bụi cây ở phía nào của gấu? (phía trước)
…
Sau khi sử dụng đồ dùng đồ chơi vào tiết dạy, trẻ rất hứng thú và nhận thức kiến thức một cách thoải mái, chủ động và áp dụng vào bản thân mình một cách phù hợp
Ví dụ: Sau khi đến thăm mô hình nhà bác gấu trẻ tự hóa thân mình vào trò chơi để nhận biết đồ dùng ở các phía so với bản thân mình Chính vì vậy việc sử dụng đồ dùng đồ chơi trong tất cả các môn học nói chung và cho trẻ làm quen với toán nói riêng là vô cùng quan trọng
Biện pháp thứ ba: Xây dựng kế hoạch chương trình thí điểm đổi mới phù hợp
với thực tế phong phú, sáng tạo.
Trong năm học 2007 - 2008, phòng giáo dục và nhà trường đã chỉ đạo, triển khai chương trình thí điểm đổi mới trong hai độ tuổi Trong khi thực hiện chương trình này chúng tôi thấy có rất nhiều ưu điểm đó là việc giúp cho giáo viên tự lựa chọn chương trình cho phù hợp với thực tế của lớp mình, điều kiện của trường và phù hợp với khả năng nhận thức của trẻ Giúp giáo viên linh hoạt sáng tạo không thụ động, máy móc dập khuân như chương trình đã có sẵn
Qua một năm thực hiện chương trình này chúng tôi cũng nhận thấy trẻ rất hứng thú với tiết học của cô, không xa lạ với chương trình của cô Với chương trình này trẻ hoạt động tích cực một cách sáng tạo, chủ động Trong chương trình
có rất nhiều trò chơi, trẻ tham gia một cách nhiệt tình…
Nhưng bên cạnh đó chúng tôi còn gặp rất nhiều khó khăn như:
Thứ nhất: vì chương trình mới thí điểm chưa cụ thể
Trang 10Thứ hai: giáo viên mới thực hiện nên còn bỡ ngỡ trong việc thiết kế xây dựng chương trình
Thứ ba: các học liệu của trẻ chưa đổi mới, vẫn theo chương trình cũ nên chưa phù hợp với chương trình đổi mới
Nhận thấy những khó khăn trên ảnh hưởng rất lớn đến việc giáo dục trẻ đặc biệt là kết quả học tập của trẻ Chính vì vây mà tôi đã tìm ra biện pháp khắc phục nhược điểm này và giúp trẻ đạt được kết quả học tập theo yêu cầu đặt ra, tôi làm như sau:
Thứ nhất: đầu tiên là nghiên cứu tài liệu hướng dẫn chương trình thực nghiệm mới sau đó lựa chọn ra những nội dung phù hợp với tình hình thực tế của lớp, địa phương và phù hợp với nhận thức của trẻ
Ví dụ: Trẻ lớp tôi chủ yếu là mới đi học, chưa qua lớp 3 tuổi và là con em của một số gia đình khó khăn nên nhận thức của trẻ còn kém hơn so với trẻ lớp khác
Vì vậy mà tôi chọn nội dung từ đơn giản đến phức tạp: đầu tiên tôi cho trẻ chọn các đồ chơi về định hướng các phía sau đó tôi đưa ra yêu cầu nhận biết như tay phải là tay cầm thìa, tay trái cầm bát…
Thứ hai: Thường xuyên học tập kinh nghiệm những tiết dạy hay của giáo viên trong trường và trường bạn để thiết kế các tiết dạy phong phú sáng tạo
Ví dụ: Sau khi dự tiết dạy mẫu về “nhận biết phía trên – dưới; trước – sau của bản thân” tôi đã tìm ra những gì phù hợp với lớp mình để áp dụng trong giảng dạy như: trường bạn có máy chiếu nhưng trường tôi chưa có Tôi đã về lấy trò chơi trên mạng copy vào đĩa để dạy trẻ qua băng hình đầu đĩa Từ việc vận dụng công nghệ thông tin vào dạy, trẻ lớp tôi học hứng thú và tích cực hơn trong việc nhận thức về không gian xung quanh trẻ
Thứ ba: Để khắc phục tình trạng học liệu của trẻ không phù hợp với thực tế
Có bài có học liệu thì không phù hợp với chương trình Có bài có trong chương trình nhưng lại không có học liệu Tôi đã mạnh dạn đề nghị với nhà trường phát