Dạy học tác phẩm nghị luận trong chương trình ngữ văn 12 theo đặc trưng loại thể

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn THEO ĐẶC TRƢNG LOẠI THỂ LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Thái Nguyên - 2010... ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜN

Trang 1

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

THEO ĐẶC TRƢNG LOẠI THỂ

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Thái Nguyên - 2010

Trang 2

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

- -

PHẠM THUÝ HẰNG

DẠY HỌC TÁC PHẨM NGHỊ LUẬN TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 12

THEO ĐẶC TRƯNG LOẠI THỂ

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY - HỌC VĂN TIẾNG VIỆT

Mã số: 60.14.10

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS Nguyễn Gia Cầu

Thái Nguyên - 2010

Trang 3

3

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên, em xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới Tiến

sĩ Nguyễn Gia Cầu, người thầy đã tận tình hướng dẫn em trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn này

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo của khoa Ngữ văn và khoa Sau đại học trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên đã tạo điều kiện giúp đỡ

em trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Xin chân thành cảm ơn các bạn đồng nghiệp, các em học sinh ở các trường thực nghiệm đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn này

Thái Nguyên, tháng 8 năm 2010

Tác giả luận văn

Phạm Thuý Hằng

Trang 5

5

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU Trang

1 Lí do chọn đề tài 4

2 Lịch sử vấn đề 6

3 Mục đích nghiên cứu 10

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 11

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 11

6 Phương pháp nghiên cứu 11

7 Kết cấu của luận văn 12

PHẦN NỘI DUNG Chương 1: MỘT SỐ TIỀN ĐỀ LÍ LUẬN CỦA VIỆC DẠY HỌC TPNL THEO ĐẶC TRƯNG LOẠI THỂ 1.1 Tác phẩm nghị luận 14

1.1.1 Khái niệm TPNL 14

1.1.2 Đặc trưng của TPNL 17

1.1.3 Những yếu tố cấu thành TPNL 19

1.1.3.1 Những yếu tố nghị luận 19

1.1.3.2 Những yếu tố khác 22

1.4 Phân loại TPNL 25

1.2 Định hướng dạy học TPNL trong trường phổ thông 25

1.2.1 Đảm bảo đặc trưng của phân môn Văn trong quá trình dạy học TPNL 26

1.2.2 Đảm bảo đặc trưng về loại thể trong quá trình dạy học TPNL 28

1.2.2.1 Khái quát chung về loại thể 28

1.2.2.2 Dạy học theo đặc trưng loại thể 29

1.2.2.3 Dạy học TPNL theo đặc trưng loại thể 31

1.2.3 Đảm bảo nguyên tắc tích hợp trong quá trình dạy học TPNL 33

Trang 6

1.2.3.1 Khái quát về nguyên tắc tích hợp 33

1.2.3.2 Nguyên tắc tích hợp trong môn Ngữ văn 33

1.2.3.3 Thực hiện tích hợp trong dạy học TPNL 36

1.2.4 Đảm bảo tính tích cực trong quá trình dạy học TPNL 38

1.2.4.1 Tính tích cực 38

1.2.4.2 Phương pháp dạy học tích cực 39

1.2.4.3 Đọc hiểu TPNL theo hướng tích cực 39

Chương 2: THỰC TRẠNG DẠY HỌC TPNL THEO ĐẶC TRƯNG LOẠI THỂ TRONG CÁC TRƯỜNG THPT Ở QUẢNG NINH 2.1 Khảo sát nội dung CT – SGK Ngữ văn THPT hiện hành 44

2.2 Khảo sát hoạt động dạy TPNL của GV trong giờ học chính khoá 46

2.2.1 Giáo viên với việc dạy TPNL theo đặc trưng loại thể 48

2.2.2 Giáo viên với việc định hướng tích hợp cho bài dạy 51

2.2.3 Giáo viên với việc tổ chức giờ học TPNL 57

2.3 Khảo sát thực tiễn việc học TPNL của học sinh 62

2.3.1 Hứng thú của HS với việc học TPNL 63

2.3.2 Học sinh với việc đọc hiểu TPNL 65

2.3.3 Trình độ hiểu biết của HS về TPNL 66

2.3.4 Những khó khăn và nguyện vọng của HS khi tiếp nhận TPNL 71

Chương 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC TPNL TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 12 VÀ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 3.1 Một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học TPNL trong chương trình Ngữ văn 12 73

3.1.1 Hình thành và bồi dưỡng kĩ năng đọc hiểu văn bản nghị luận cho HS 73

3.1.2 Sử dụng linh hoạt các dạng câu hỏi nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của HS trong dạy học TPNL 77

Trang 7

7

3.1.3 Khơi dậy hứng thú học tập của HS trong quá trình tiếp nhận TPNL 79

3.2 Thực nghiệm sƣ phạm 85

3.2.1 Mục đích thực nghiệm 85

3.2.2 Đối tƣợng và địa bàn thực nghiệm 85

3.2.3 Kế hoạch và cách thức thực nghiệm 86

3.2.4 Nội dung thực nghiệm 87

3.2.5 Thiết kế thực nghiệm 87

3.2.6 Đánh giá kết quả thực nghiệm 99

3.2.6.1 Những căn cứ để đánh giá kết quả thực nghiệm 99

3.2.6.2 Kết quả thực nghiệm 99

3.2.6.3 Nhận xét kết quả thực nghiệm 103

PHẦN KẾT LUẬN 105

TÀI LIỆU THAM KHẢO 107 PHỤ LỤC

Trang 8

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Dạy học TPNL trong trường phổ thông là một vấn đề đã được các nhà sư phạm quan tâm từ lâu Ngay từ những năm 70 của thế kỉ XX đã có công trình nghiên cứu của nhóm tác giả: Trần Thanh Đạm, Huỳnh Lý, Hoàng Như Mai, Phạm Sĩ Tấn và Đàm Gia Cẩn bàn về vấn đề này Công trình mang

tên: “Vấn đề giảng dạy tác phẩm văn học theo loại thể” Từ đó đến nay, đã

có nhiều cuốn sách, bài báo đề cập đến vấn đề dạy học TPNL Song, những tài liệu nghiên cứu chuyên sâu vẫn chưa thực sự phong phú Thực tế này đòi hỏi phải có những nghiên cứu mang tính cấp thiết về lí luận và thực tiễn giảng dạy TPNL

THPT hiện nay: tác phẩm nghị luận chiếm một vị trí quan trọng Khác với lối văn hình tượng, văn nghị luận không dùng hư cấu, không dựa vào trí tưởng tượng mà dựa vào tư duy lô gic nhằm trình bày tư tưởng, quan điểm nào đó của người viết Sức mạnh và sự thuyết phục của nó là ở lập luận chặt chẽ, lí lẽ sắc bén và luận cứ xác đáng Nếu lối văn hình tượng nhằm kích thích trí tưởng tượng, xây dựng óc quan sát tinh tế với tình cảm chân thực, những khám phá hồn nhiên về thiên nhiên, về đời sống gia đình, xã hội thì văn nghị luận nhằm hình thành và phát triển cho HS khả năng lập luận chặt chẽ, trình bày những lí lẽ và dẫn chứng một cách sáng sủa, giàu sức thuyết phục, diễn tả những suy nghĩ và nêu ý kiến riêng của mình về một vấn đề nào đó trong cuộc sống hoặc trong văn học nghệ thuật Có thể nói: mỗi tác phẩm nghị luận chính là những nguyên mẫu để HS học tập cách làm văn nghị luận

Đề tài của TPNL nói chung và TPNL trong SGK THPT nói riêng rất phong phú, đa dạng, đề cập đến những vấn đề thời sự quan trọng về chính trị, văn hoá, xã hội của đất nước, cộng đồng Sự phong phú, đa dạng; tính cập

Trang 9

9

nhật của đề tài nghị luận trong chương trình Ngữ văn phổ thông đã thể hiện rõ quan điểm dạy học văn gắn với thực tế đời sống, rút ngắn khoảng cách giữa văn học nhà trường và đời sống xã hội Vì vậy, dạy học TPNL có tác dụng rất lớn trong việc bồi dưỡng cho HS ý thức trách nhiệm đối với cuộc sống; nâng cao nhận thức, hiểu biết về những vấn đề chính trị, xã hội, văn hoá

Với mục tiêu chủ yếu: hình thành và rèn luyện cho HS năng lực đọc hiểu cũng như tạo lập các loại văn bản, chương trình Ngữ văn THPT lựa chọn văn bản tác phẩm theo thể loại và tổ chức dạy học theo đặc trưng thể loại Với đặc trưng riêng của mình, TPNL đòi hỏi phải có cách tiếp cận riêng, theo đúng đặc trưng loại thể

Những TPNL được đưa vào chương trình Ngữ văn 12 đều là TPNL hiện đại Ngoài những đặc điểm chung của văn nghị luận, TPNL hiện đại còn mang đặc trưng riêng về mục đích, chức năng, kết cấu Như vậy, hướng khai thác và tổ chức dạy học sẽ có những nét khác biệt so với TPNL trung đại

1.3 Qua thực tế giảng dạy, chúng tôi nhận thấy việc dạy học TPNL còn nhiều điểm bất cập Nhiều HS không thích học TPNL vì: TPNL vừa khô, vừa khó hiểu Trạng thái tâm lí đó khiến giờ học nặng nề, tẻ nhạt, ít hứng thú Về phía GV, một số còn ngại dạy, thậm chí tỏ ra lúng túng khi dạy TPNL do chưa nắm chắc đặc trưng, chưa xuất phát từ những đặc trưng của TPNL để khai thác một cách thấu đáo những đặc sắc về nội dung và hình thức của TPNL, chưa cảm nhận hết vẻ đẹp, chưa thấy được vai trò quan trọng của áng văn nghị luận trong việc rèn luyện kĩ năng lập luận, giáo dục nhân cách cho

HS Khó khăn đặt ra không chỉ với việc phát huy tính tích cực học tập, với quá trình tiếp nhận TPNL của HS mà với cả quá trình dạy TPNL của GV

Rõ ràng, việc dạy học TPNL không hề đơn giản Dạy học TPNL như thế nào để đảm bảo đúng đặc trưng loại thể, khơi dậy hứng thú học tập của HS,

Trang 10

qua đó giáo dục, rèn luyện khả năng tư duy, kĩ năng làm văn nghị luận cho

HS Đó là điều trăn trở của nhiều GV dạy Ngữ văn

Xuất phát từ thực tế giảng dạy, từ tầm quan trọng của việc dạy học TPNL,

chúng tôi đã lựa chọn đề tài nghiên cứu là: “Dạy học TPNL trong chương trình Ngữ văn 12 theo đặc trưng loại thể”, với mong muốn đóng góp một

phần nhỏ vào việc nâng cao hiệu quả dạy học TPNL trong chương trình Ngữ văn 12

2 Lịch sử vấn đề

2.1 Văn nghị luận là một thể văn ra đời từ rất lâu Ở Trung Hoa, văn nghị luận có từ thời Khổng Tử (551- 479 TCN) Ở nước ta, văn nghị luận cũng là một thể loại có truyền thống lâu đời, có giá trị và tác dụng hết sức to lớn trong trường kì lịch sử, trong công cuộc dựng nước và giữ nước Có thể

kể từ Chiếu dời đô (1010) của Lí Công Uẩn, Hịch tướng sĩ (1285) của Trần Quốc Tuấn cho đến Bình Ngô đại cáo (1428) của Nguyễn Trãi, từ Bài tựa sách Trích diễm thi tập (1497) của Hoàng Đức Lương, Chiếu cầu hiền (1788) của Ngô Thì Nhậm đến bản điều trần Xin lập khoa luật (1867) của Nguyễn Trường Tộ Và đặc biệt thế kỉ XX, văn nghị luận càng phát triển mạnh mẽ hơn bao giờ hết Hàng loạt tên tuổi các nhà chính luận, văn luận xuất sắc với những áng văn nghị luận bất hủ, mà tiêu biểu nhất là Chủ tịch Hồ Chí Minh với bản Tuyên ngôn độc lập (1945) Cùng với chủ tịch Hồ Chí Minh là những chí sĩ yêu nước như: Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, Ngô Đức Kế Tiếp đó là những nhà cách mạng, những nhà văn hoá như: Trường Chinh, Lê Duẩn, Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp ; những nhà văn, nhà phê bình văn học nổi tiếng như Đặng Thai Mai, Hoài Thanh, Xuân Diệu, Chế Lan Viên Có thể nói, trong suốt trường kì lịch sử dân tộc, văn nghị luận là một thể văn phản ánh rõ nhất đời sống tinh thần, tư tưởng, ý chí

và khát vọng của toàn dân ta

Trang 11

data error !!! can't not

read

Trang 12

read

Trang 13

read

Trang 14

read

Trang 15

read

Trang 17

read

Trang 18

read

Trang 19

read

Trang 20

read

Trang 21

read

Trang 22

read

Trang 23

read

Trang 24

read

Trang 26

read

Trang 27

read

Định dạng
Số trang	27
Dung lượng	336,57 KB