Cho đến nay vẫn chưa có một tài liệu cụ thể nào hướng dẫn việc tìm hiểu và hình thành kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học cho đội ngũ cán bộ chỉ huy lớp - Đội TNTP Hồ Chí Minh ở
Trang 1TÌM HIỂU THỰC TRẠNG, KĨ NĂNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ HỌC CỦA ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỈ HUY LỚP
VÀ ĐỘI TNTP HỒ CHÍ MINH Ở KHỐI 4 - 5 BẬC TIỂU HỌC.
A PHẦN MỞ ĐẦU
I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Học sinh tiểu học là lứa tuổi mà theo Xu-khôm-lin-xki: “Đang diễn ra sự hình thành con người, đó là quãng thời gian phát triển mạnh mẽ nhất của đời sống con người” Đó là thời kỳ mà đứa trẻ không chỉ có nhiệm vụ mới mẻ và đầy khó khăn với chúng là học tập, mà các em còn phải sống một cuộc sống tâm hồn phong phú Nói cách khác, học sinh tiểu học phải học được những kỹ năng vững chắc về học tập, học cách suy nghĩ và diễn đạt ý nghĩa bằng lời, học cách tham gia hoạt động của tập thể lớp Tóm lại, để hình thành một cách toàn diện ngay từ tiểu học, phải chú ý thực hiện một cách đồng bộ các hoạt động giáo dục Chỉ có như vậy trẻ mới thực sự được sống trong thế giới trẻ thơ của mình - một thế giới riêng biệt của riêng chúng
Nói cách khác học sinh tiểu học có nhu cầu rất lớn về hoạt động Bất kỳ lúc nào trong giờ học, ngoài sân trường các em đều không thể để yên chân tay được Điều đó dễ hiểu vì: học sinh tiểu học “đang trải qua thời kỳ mãnh liệt của sự trưởng thành của hệ thần kinh” Vì vậy việc tổ chức học tập cho học sinh ở trường tiểu học
phải theo phương châm “Học mà vui - vui mà học” Và trong kế hoạch dạy học của
nhà trường bên cạnh hoạt động dạy - học, các hoạt động giáo dục học sinh ngoài giờ học cũng được dành một khoảng thời gian và sự quan tâm thích đáng
Tuy nhiên, trên thực tế giáo dục ở các trường tiểu học, các hoạt động ngoài giờ học của học sinh đã được tổ chức thật sự phong phú và mang lại hiệu quả chưa? Các em chỉ huy đã thực sự phát huy được khả năng tự quản, tự tổ chức các hoạt động ngoài giờ học cho tập thể lớp mình, chi đội mình hay chưa? Nhằm góp
phần tìm hiểu thực trạng trên ở trường tiểu học, tôi đã chọn đề tài: “Tìm hiểu thực
trạng kỹ năng tổ chức hoạt động ngoài giờ học của đội ngũ cán bộ chỉ huy lớp và Đội TNTP Hồ Chí Minh ở khối 4-5 bậc tiểu học”.
II QUÁ TRÌNH NGHIÊN CỨU:
Việc rèn luyện kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học cho đội ngũ cán
bộ lớp, Đội TNTP Hồ Chí Minh mà thực ra là vấn đề rèn luyện năng lực tổ chức,
kỹ năng tự quản ở các em thiếu niên đã xuất hiện từ khá lâu ở nước ngoài
Ở nước ta hiện nay, đây là một vấn đề tương đối mới mẻ, nó xuất hiện cùng lúc với tư tưởng dạy học lấy học sinh làm trung tâm Tuy nhiên, do ảnh hưởng của
hệ tư tưởng cũ trong việc xem người thầy là nhân vật chính trong toàn bộ quá trình giáo dục nên việc tổ chức các hoạt động giáo dục (kể cả trong và ngoài giờ học) gần như được “khoán trắng” cho người giáo viên Việc các hoạt động ngoài giờ học của một tập thể học sinh diễn ra như thế nào là phụ thuộc vào năng lực tổ chức của
Trang 2giáo viên chủ nhiệm lớp đó Giáo trình công tác giáo dục ngoài giờ lên lớp (Nguyễn Hữu Hợp, Nguyễn Dục Quang Trường ĐHSP Hà Nội I), Một số vấn đề
về giáo dục đạo đức và giáo dục công dân cho học sinh tiểu học (Viện khoa học
giáo dục Việt Nam)
Cho đến nay vẫn chưa có một tài liệu cụ thể nào hướng dẫn việc tìm hiểu và hình thành kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học cho đội ngũ cán bộ chỉ huy lớp - Đội TNTP Hồ Chí Minh ở khối 4-5 bậc tiểu học
III MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:
Tìm hiểu kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học của đội ngũ cán bộ chỉ huy lớp và Đội TNTP Hồ Chí Minh ở khối 4-5 bậc tiểu học để từ đó đưa ra những kết luận và kiến nghị
IV NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU:
Đề tài đặt ra các nhiệm vụ sau:
1 Tìm hiểu cơ sở lý luận của vấn đề kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học ở học sinh khối 4-5 bậc tiểu học
2 Điều tra thực trạng về kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học ở đội ngũ cán bộ chỉ huy lớp và Đội TNTP Hồ Chí Minh ở khối 4-5 bậc tiểu học
3 Đưa ra những kết luận và kiến nghị cần thiết
V PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
Trong đề tài này tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
- Các phương pháp nghiên cứu lý luận như: Sưu tầm, tập hợp tài liệu, phân tích, lý giải
- Các phương pháp phát hiện như: Quan sát, trao đổi, điều tra bằng lý thuyết, điều tra bằng thực tiễn tiếp xúc
- Ngoài ra tôi còn sử dụng các phương pháp toán thống kê để xử lý kết quả
VI CẤU TRÚC CỦA ĐỀ TÀI:
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục nghiên cứu đề tài
có hai nội dung chính:
* Chương I: Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu
* Chương II: Thực trạng kỹ năng tổ chức hoạt động ngoài giờ học của đội ngũ cán
bộ chỉ huy lớp và Đội TNTP Hồ Chí Minh ở khối 4-5 bậc tiểu học
B NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.
I HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC.
1 Thế nào là hoạt động ngoài giờ học ?
Tâm lý học hiện đại đã chỉ ra rằng, nhân cách chỉ có thể được hình thành và phát triển thông qua các loại hình hoạt động phong phú và đa dạng Chính vì vậy, mặc dù ở bậc tiểu học hoạt động chủ đạo của học sinh là hoạt động học tập, nhưng
Trang 3hoạt động chơi vẫn vẫn là hoạt động chính và chiếm đa số thời gian của các em Các em vui chơi như một nhu cầu không thể thiếu được ngoài giờ học Hoạt động học tập và hoạt động vui chơi (hoạt động ngoài giờ học) là hai hoạt động quan trọng như nhau trong việc hình thành một nhân cách hài hoà và toàn diện ở học sinh tiểu học, do đó không thể xem nhẹ một hoạt động nào
Nếu như hoạt động học tập nhằm vào mục đích chủ yếu là hình thành tri thức
và phát triển trí tuệ ở học sinh, thì các hoạt động ngoài giờ học lại hướng vào mục đích chủ yếu là giáo dục các hành vi và phẩm chất đạo đức Bởi khi xét bản chất quá trình giáo dục (theo nghĩa hẹp) ta đã biết: “Bản chất của quá trình giáo dục là quá trình tổ chức cuộc sống một cách phong phú và hấp dẫn cho trẻ để thông qua
đó trẻ hình thành và phát triển các phẩm chất và hành vi đạo đức”
Các hoạt động ngoài giờ học: Là một khái niệm sống đề cập đến tất cả các hoạt động không chính khoá của học sinh Các hoạt động có thể có hay không có sự
tổ chức chỉ đạo, điều khiển, điều chỉnh trực tiếp hoặc gián tiếp của nhà sư phạm Nhưng ở đây, do giới hạn của đề tài chúng ta chỉ đề cập tới các hoạt động của tập thể học sinh có sự tổ của đội ngũ cán bộ lớp - Đội TNTP Hồ Chí Minh với tư cách
là người chỉ huy tập thể Vì vậy, khái niệm hoạt động ngoài giờ học của học sinh được định nghĩa như sau:
Các hoạt động ngoài giờ học của học sinh là các hoạt động không nằm trong chính khoá, nhưng được tổ chức và thực hiện phù hợp với các yêu cầu sư phạm, để góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục và đào tạo của nhà trường
2 Đặc điểm chính của hoạt động ngoài giờ học ở trường tiểu học nói chung và khối 4-5 nói riêng.
Từ khái niệm hoạt động ngoài giờ học đã được nêu ở trên, ta có thể rút ra các đặc điểm của nó như sau:
+ Đó là những hoạt động không nằm trong quy định chính khoá, nhưng được tổ chức một cách có kế hoạch, theo kế hoạch đào tạo chung của nhà trường hướng vào mục đích giáo dục đạo đức và phát triển toàn diện nhân cách của học sinh
+ Hoạt động ngoài giờ học có thể mở rộng thời gian hơn nhiều so với các hoạt động trong giờ học Do vì hoạt động này không bị bó hẹp trong phạm vi tiết học, buổi học
+ Hoạt động ngoài giờ học có sự mở rộng về không gian hơn so với hoạt động trong giờ học Đặc điểm này rất dễ thấy, do vì chúng có thể diễn ra trong không gian lớp học, nhưng cũng có thể vượt qua khỏi không gian ấy như ngoài lớp, ngoài trường, ngoài xã hội, cộng đồng.v.v
+ Hoạt động ngoài giờ học gắn bó chặt chẽ với hoàn cảnh sống, học tập và sinh hoạt của học sinh Vì vậy, nó mang đậm tính xã hội
+ Hoạt động ngoài giờ học liên quan nhiều đến các yếu tố xã hội Điều đó biểu hiện ở: lực lượng, thành phần tham gia, mục đích hoạt động, phạm vi hoạt động, kết quả hoạt động
+ Hoạt động ngoài giờ học đề cao vai trò chủ thể của học sinh với tư cách là một thành viên của tập thể, xã hội
+ Hoạt động ngoài giờ học gắn bó chặt chẽ với các hoạt động trong giờ học Đặc điểm này thể hiện ở chỗ: Hoạt động ngoài giờ học hỗ trợ cho các hoạt động trong
Trang 4giờ học, tăng cường hiệu quả của các hoạt động trong giờ học, vận dụng kiến thức của học sinh trong giờ học vào thực tiễn Tăng cường ý nghĩa giáo dục của dạy học nhất là ở phương diện thực tiễn.v.v
+ Hoạt động ngoài giờ học có thể vận dụng thời gian và lao động nhàn rỗi ở các em học sinh vào mục đích giáo dục
Ngoài những đặc điểm chung của hoạt động ngoài giờ học ở trường tiểu học
đã nêu ở trên, ở khối 4-5 các hoạt động ngoài giờ học còn có một số đặc điểm sau đây:
+ Hoạt động ngoài giờ học ở khối 4-5 bước đầu đã có sự chủ động tổ chức dưới sự chỉ huy của người cán bộ lớp và Đội TNTP Hồ Chí Minh tương đối độc lập với giáo viên
+ Hoạt động ngoài giờ học ở khối 4-5 đã có sự phong phú, đa dạng hơn về loại hình hoạt động và đạt được kết quả cao hơn do có sự chủ động, tự giác tham gia hoạt động và ý thức kỷ luật đã được hình thành ở các em
3 Các loại hình hoạt động ngoài giờ học ở trường tiểu học.
a) Nhóm ngoại khoá về môn học:
- Nhóm ngoại khoá ngoài môn học được lặp ra nhằm giúp các em tiếp cận với thế giới khoa học và kỹ thuật Phát triển năng khiếu và khả năng sáng tạo, hình thành
kỹ năng và kỷ xảo thực tiễn Vận dụng tri thức thu lượm được trên giờ học vào thực tiễn giờ học của nhóm
- Hoạt động của các nhóm phải được tổ chức một cách chặt chẽ Trong các nhóm phải có nhóm trưởng, thư ký và các thành viên Các nhóm phải có nội quy, kế hoạch hoạt động và thời khoá biểu
b) Hoạt động vui chơi:
- Như đã trình bày ở trên, hoạt động vui chơi là cực kỳ cần thiết đối với sự phát triển và hoàn thiện nhân cách trẻ em về tất cả các mặt: Đức - Trí - Thể - Mĩ và lao động
- Ở tiểu học, học sinh có thể chơi ở giờ ra chơi ở trường, ở khu tập thể, sinh hoạt câu lạc bộ
c) Hoạt động văn nghệ:
- Tiềm năng văn nghệ ở học sinh tiểu học là rất lớn Thực tiễn cho thấy, các em rất thích thú về việc có khả năng tham gia các loại hình văn nghệ khác nhau như: hát, múa, đọc thơ, chơi các loại nhạc cụ, đóng vai các hoạt cảnh, kịch ngắn.v.v
- Hoạt động văn nghệ có thể được tổ chức trong tiết hoạt động tập thể, hay trong các lễ hội theo chủ đề, đợt thi đua hưởng ứng các chủ điểm do nhà trường tổ chức
d) Hoạt động lao động công ích:
- Hoạt động lao động công ích có ý nghĩa tích cực trong việc rèn luyện thể lực và lòng yêu lao động, kỹ năng sử dụng các dụng cụ lao động và có thái độ đúng đắn với thành quả lao động ở các em, từ đó giáo dục thái độ tôn trọng yêu quý người lao động
- Hoạt động lao động công ích có thể được tổ chức dưới các hình thức:
+ Dọn dẹp vệ sinh sân trường, đường phố, lớp học, lao động vườn trường, xây dựng công trình măng non.v.v
Trang 5+ Ngoài những loại hình hoạt động kể trên, hoạt động ngoài giờ học có thể thực hiện thông qua nhiều loại hình hoạt động khác như: Thể dục - thể thao, hoạt động
xã hội -chính trị Tổ chức các cuộc triển lãm, tham quan
II KỸ NĂNG TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ HỌC Ở ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỈ HUY LỚP VÀ ĐỘI TNTP HỒ CHÍ MINH.
1 Thế nào là kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học?
a) Kỹ năng tổ chức là kỹ năng hoạt động thực tiễn thuộc năng lực tổ chức của người chỉ huy.
Trong tâm lý học, người ta coi năng lực là những thuộc tính tâm lý của cá nhân nhờ những thuộc tính này mà con người có khả năng hoàn thành tốt mọi hoạt động nào đó mà mặc dù phải bỏ ra ít sức lao động nhưng vẫn đạt được kết quả cao Năng lực là kết quả phức hợp của những phẩm chất trí tuệ, năng khiếu bẩm sinh Năng lực biểu hiện và phát triển trong quá trình hoạt động Kỹ năng tổ chức chính là một trong những dạng biểu hiện của nó, tuy nhiên năng lực không biểu hiện ngay ở kỹ năng mà điều đó chỉ có thể được thông qua việc chủ thể phát huy năng lực của mình vào một hoạt động nào đó ở mức thành thạo nhất định
Nói cách khác, rõ hơn thì kỹ năng tổ chức chính là sự biểu hiện ra bên ngoài bằng hành động của năng lực tổ chức Đây chính là nhóm kỹ năng quan trọng nhất trong các nhóm kỹ năng thuộc năng lực tổ chức Nó có vai trò quyết định trong việc
tổ chức tốt hay không các hoạt động ngoài giờ học tập thể của người chỉ huy
Thông qua việc đánh giá kỹ năng tổ chức biểu hiện ra bên ngoài bằng hành động của năng lực trên các mặt: Định hướng hoạt động; lập kế hoạch hoạt động; điều khiển tập thể hoạt động; theo dõi kiểm tra, đánh giá hoạt động.v.v
b) Kỹ năng tổ chức hoạt động ngoài giờ học của học sinh tiểu học.
Kỹ năng tổ chức là kết quả một phức hợp sự am hiểu thực tiễn hoạt động;
Am hiểu về mục đích, nhiệm vụ hoạt động; Am hiểu đối tượng tham gia hoạt động;
Am hiểu cách thức điều khiển tập thể; Am hiểu về khả năng kết quả hoạt động; Am hiểu về tình hình thực tiễn và các biện pháp điều chỉnh hoạt động; Am hiểu về cách thức lựa chọn hoạt động và lập kế hoạch hoạt động.v.v
Nói một cách khái quát thì kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học ở học sinh tiểu học là: Khả năng lựa chọn kế hoạch hoạt động phù hợp và điều khiển tập thể thực hiện kế hoạch hợp lý để hoạt động thu được kết quả cao nhất
2 Cấu trúc của kỹ năng tổ chức hoạt động ngoài giờ học ở học sinh tiểu học.
Xét cấu trúc của kỹ năng tổ chức trong việc tổ chức các hoạt động ngoài giờ học cho tập thể của người chỉ huy là một vấn đề khó, bởi vì kỹ năng tổ chức không biểu hiện rõ qua một hành vi hay một hoạt động cụ thể mà nó thể hiện trên thực tế dưới dạng xâu chuỗi các hoạt động được tổ chức và trong khả năng phán đoán tình hình, điều chỉnh hoạt động của người chỉ huy Tuy nhiên nếu đặt nó trong mối quan
hệ với cấu trúc của hoạt động để xem xét thì ta có thể nhận thấy kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học cho tập thể của người chỉ huy bao gồm 6 kỹ năng nhỏ sau:
a) Kỹ năng định hướng cho hoạt động:
Trang 6Kỹ năng định hướng chính là khả năng lựa chọn các hoạt động, hình dung trước được diễn biến và kết quả hoạt động Kỹ năng này phản ánh tính hướng đích của hoạt động trong tư duy của người chỉ huy
b) Kỹ năng lập kế hoạch hoạt động:
Kỹ năng lập kế hoạch hoạt động chính là khả năng xây dựng một kế hoạch hoàn chỉnh và phù hợp với hoàn cảnh thực tế, dễ dàng thực hiện được và có thể điều chỉnh tuỳ theo những biến đổi khách quan của hoàn cảnh sắp cho hoạt động vẫn đạt tới mục đích giáo dục đã định
c) Kỹ năng điều khiển hoạt động:
Kỹ năng điều khiển các hoạt động ngoài giờ học của người chỉ huy chính là khả năng điều khiển tập thể một cách thành thạo theo kế hoạch đã lập ra sao cho hoạt động đạt tới kết quả cao nhất nhưng lại tốn ít công sức nhất
d) Kỹ năng điều chỉnh hoạt động:
Kỹ năng điều chỉnh hoạt động chính là khả năng, sự linh hoạt trong việc điều chỉnh kế hoạch phù hợp với tình hình khách quan nhưng không làm cho hoạt động
đi chệch hướng đã xác định Kỹ năng điều chỉnh cũng thể hiện ở khả năng sữa chữa sai sót, lệch lạc trong các hoạt động của từng thành viên trong tập thể của người chỉ huy
e) Kỹ năng theo dõi, kiểm tra hoạt động:
Kỹ năng theo dõi, kiểm tra hoạt động là khả năng phát hiện kịp thời những sai lệch trong kế hoạch hoạt động và trong hành động của từng thành viên trong tập thể
để từ đó có biện pháp điều chỉnh kịp thời sao cho hoạt động luôn luôn hướng đích
g) Kỹ năng đánh giá kết quả hoạt động:
Kỹ năng đánh giá kết quả hoạt động là khả năng đánh giá một cách chính xác kết quả hoạt động của tập thể và của từng thành viên sau những khoảng thời gian nhất định theo kế hoạch hay sau khi toàn bộ hoạt động đã hoàn thành, để từ đó đề ra giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động hay tích luỹ kinh nghiệm cho các hoạt động sau
3 Đặc điểm của kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học của người chỉ huy.
Qua việc phân tích cấu trúc của kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học
ở học sinh tiểu học, ta thấy nó có những đặc điểm sau:
- Kỹ năng tổ chức liên quan chặt chẽ với trình độ nhận thức và lãnh đạo tập thể của người cán bộ lớp - Đội TNTP Hồ Chí Minh trong các hoạt động ngoài giờ học được tổ chức
- Kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học phát huy tác dụng ngay từ trước khi bắt tay vào tổ chức hoạt động và duy trì tác dụng trong suốt quá trình tổ chức
- Kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học giúp cho người chỉ huy nhanh chống xác định mục đích, loại hình hoạt động một cách chính xác, lập kế hoạch hoạt động và dự tính các biện pháp điều chỉnh một cách hợp lý để tổ chức hoạt động ngoài giờ học tập cho tập thể lớp - Chi đội mình
* Điều này giúp cho người chỉ huy xác định được:
+ Cần phải quan tâm cái gì trước? Cái gì sau?
Trang 7+ Cần phải lựa chọn hình thức hoạt động nào cho phù hợp với yêu cầu giáo dục của nhà trường
+ Cần phải điều khiển các hoạt động đó ra sao?
+ Các hoạt động đó sẽ diễn ra như thế nào?
+ Kết quả hoạt động đạt được là gì?.v.v
- Kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học không tồn tại một cách độc lập mà liên quan chặt chẽ đến các năng lực và kỹ năng khác
- Kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học đòi hỏi người chỉ huy phải gắn mình
và tập thể mình vào tập hoàn cảnh và hoạt động cụ thể
4 Vai trò của kỹ năng tổ chức trong việc tổ chức các hoạt động ngoài giờ học cho tập thể học sinh đối với người chỉ huy.
Ta biết, ở trường tiểu học người chỉ huy có vai trò rất quan trọng trong các phong trào hoạt động ngoài giờ học ở lớp - Chi đội mình Tuy nhiên, mặc dù là người chịu trách nhiệm chính trong đội tự quản của lớp, chi đội, thì người chỉ huy vẫn luôn chịu sự hướng dẫn “điều khiển” của giáo viên chủ nhiệm và Tổng phụ trách Đội Trong suốt quá trình làm chỉ huy, nếu em đó không độc lập làm việc với tập thể mình, không thử lãnh đạo tập thể mình mà không có sự trợ giúp của giáo viên chủ nhiệm hay Tổng phụ trách đội TNTP Hồ Chí Minh thì em đó chỉ có thể nắm được một vài kiểu mẫu tầm thường và sẽ luôn bị động trong việc tổ chức các hoạt động ngoài giờ học cho tập thể lớp mình, chi đội mình
Thực tế cho thấy, ở trường tiểu học cũng có những em học sinh có khả năng
tổ chức rất tốt, biết cách định hướng, lựa chọn hoạt động và lập kế hoạch, điều khiển tập thể đúng cách Nhưng lại có nhiều em chỉ huy rất chậm chạp, lúng túng
và thường xuyên bị động với công việc Rõ ràng, kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học có tác dụng tạo cho các em chỉ huy có khả năng thể hiện tính độc lập,
tự chủ, năng lực tổ chức, cũng như sự sáng suốt của mình Điều đó thể hiện ở những điểm sau:
+ Kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học giúp cho người chỉ huy lựa chọn chính xác các hoạt động và hình dung được khả năng diễn biến cũng như kết quả hoạt động Nhờ có kỹ năng này, người chỉ huy biết gạt bỏ những hoạt động không cần thiết Hình dung trước các yếu tố có lợi và bất lợi của hoàn cảnh
+ Kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học giúp người chỉ huy xây dựng được một kế hoạch hoàn chỉnh và phù hợp với hoàn cảnh thực tế của trường, lớp mình + Kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học giúp người chỉ huy điều khiển tập thể mình một cách thuần thục theo kế hoạch đã lập ra
+ Kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học giúp người chỉ huy kịp thời điều chỉnh kế hoạch hoạt động phù hợp với những thay đổi của hoàn cảnh khách quan + Kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học giúp người chỉ huy theo dõi, kiểm tra được các hoạt động của tập thể và hoạt động của các thành viên trong tập thể mình
+ Kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học giúp cho người chỉ huy đánh giá đúng đắn những kết quả hoạt động của tập thể cũng như của từng cá nhân trong tập thể mình
Trang 8Như vậy, kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học cho tập thể của người chỉ huy ở khối 4-5 bậc tiểu học, có vai trò rất quan trọng Nó là một tiêu chí để đánh giá năng lực của người chỉ huy
5 Con đường hình thành các kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học cho đội ngũ cán bộ chỉ huy lớp và Đội TNTP Hồ Chí Minh ở khối 4-5 bậc tiểu học.
Như đã đề cập, kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học cho tập thể của người chỉ huy là một kỹ năng quan trọng Do đó, việc hình thành kỹ năng này cho các em học sinh khối 4-5 đặc biệt là đội ngũ cán bộ chỉ huy lớp và Đội TNTP Hồ Chí Minh là vấn đề cần phải quan tâm
Theo Ph.N.Gônôbôlin: “Kỹ năng là kết quả của học tập và rèn luyện” Điều
đó có nghĩa là kỹ năng được hình thành thông qua hai con đường: Học tập lý luận
và thực tiễn Cũng trên hai con đường cơ bản đó, ở tiểu học, việc hình thành kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học cho các em chỉ huy người ta thấy có ba cách như sau:
+ Kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học có được thông qua việc các em dự lớp tập huấn cán bộ tự quản lớp, cán bộ đội, cán bộ phụ trách Sao nhi đồng
+ Kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học có được thông qua việc các em được tham gia các hoạt động ngoài giờ học do người khác tổ chức
+ Kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học có được thông qua việc các em trực tiếp tổ chức các hoạt động ngoài giờ học cho tập thể lớp mình, chi đội mình
a) Hình thành kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học cho đội ngũ cán bộ lớp
và Đội TNTP Hồ Chí Minh thông qua các lớp tập huấn cán bộ tự quản lớp, cán bộ Đội TNTP và cán bộ phụ trách Sao nhi đồng.
* Con đường này đòi hỏi người chỉ huy phải được bồi dưỡng về các vấn đề sau:
- Để tổ chức tốt một hoạt động ngoài giờ học cho tập thể lớp, chi đội mình, người chỉ huy phải làm những việc gì?
- Lựa chọn hoạt động như thế nào để phù hợp với tình hình lớp và yêu cầu chung
cả nhà trường
- Làm thế nào để có một kế hoạch hoạt động hoàn chỉnh và phù hợp với điều kiện cho phép
- Điều khiển hoạt động của tập thể bằng cách nào và như thế nào để đạt được hiệu quả cao nhất
- Khi có những chệch lạc của một hay một số cá nhân do tập thể, hoặc có sự thay đổi của các điều kiện khách quan thì người chỉ huy phải làm gì?
- Đánh giá kết quả hoạt động của tập thể và từng thành viên trong tập theo những tiêu chí nào và để làm gì?.v.v
Đây cũng chính là những cơ sở lý luận rất quan trọng để bản thân tôi thực hiện việc khảo sát ở các em học sinh đang làm cán bộ lớp, Đội TNTP Hồ Chí Minh
ở khối 4-5 trường tiểu học
b) Hình thành kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học cho đội ngũ cán bộ lớp
và Đội TNTP Hồ Chí Minh thông qua việc tổ chức các hoạt động ngoài giờ học trong thực tiễn có sự tham gia của các em.
Trang 9c) Hình thành kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học cho đội ngũ cán bộ lớp
và Đội TNTP Hồ Chí Minh thông qua việc các em trực tiếp tổ chức các hoạt động cho tập thể lớp, chi đội mình.
Con đường hình thành kỹ năng này thực chất chính là sự rút kinh nghiệm qua các lần thực tế tổ chức các hoạt động ngoài giờ học cho tập thể lớp, chi đội mình của người chỉ huy Qua việc trực tiếp đóng vai trò chỉ huy và tổ chức các hoạt động cho tập thể mình, các em có điều kiện ứng dụng những hiểu biết ở lớp tập huấn cũng từ các lần tổ chức khác nhau, các em dần dần rút kinh nghiệm, có ý thức loại
bỏ sai lầm sao cho lần tổ chức sau bao giờ cũng tốt hơn lần tổ chức trước
Mặt khác, việc hình hành kỹ năng tổ chức cho các em qua việc cho các em trực tiếp tổ chức các hoạt động ngoài giờ học cho tập thể mình là rất quan trọng Bởi vì, trên thực tế, qua quan sát, theo dõi và điều tra bằng lý thuyết của bản thân tôi, có nhiều em biết chọn đúng hướng hoạt động, lựa chọn và lên kế hoạch hoạt động hoàn chỉnh, nhưng khi bắt tay vào tổ chức trên thực tế thì rất lúng túng, bị động
III VẤN ĐỀ ĐÁNH GIÁ KỸ NĂNG TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ HỌC CỦA NGƯỜI CHỈ HUY.
Chúng ta đã biết, kỹ năng tổ chức chính là một phức hợp sự am hiểu thực tiễn hoạt động Nó không chỉ thể hiện trên các hoạt động cụ thể được tổ chức mà nó còn thể hiện ở khả năng định hướng, phán đoán tình hình, khả năng nhìn nhận trước kết quả hoạt động trong thực tiễn của người chỉ huy Do đó việc đánh giá một học sinh có kỹ năng tổ chức hay không, không phải chỉ nhìn các kỹ năng hoạt động đang được tổ chức mà còn phải biết được em đó suy nghĩ như thế nào khi lựa chọn hoạt động ấy cho tập thể lớp, chi đội mình trong muôn vàn các hoạt động khác Em
đó có dự đoán được những biến cố bất ngờ xẩy ra trong quá trình hoạt động và có
dự phòng các biện pháp khắc phục hay không? Em đó có thực sự tin tưởng vào kế hoạch do mình đặt ra và thấy trước kết quả hoạt động của tập thể không?
Chính vì thế, việc đánh giá kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học ở học sinh là một vấn đề khó Để đánh giá kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học, chúng ta phải đánh giá cả ở hai mặt: Mặt hiểu biết về kỹ năng và mặt thực hành tổ chức hoạt động trong thực tiễn Bên cạnh đó cũng cần hết sức quan tâm tới mối tương quan tuyến tính giữa nhận thức và thực tiễn tổ chức các hoạt động của các em
Trên thực tế, để đánh giá kỹ năng tổ chức người ta thường sử dụng ba con đường:
+ Một là: Điều tra về mặt nhận thức và năng lực.
Để tiến hành điều tra về mặt nhận thức và năng lực thông thường người ta sử dụng các loại phiếu điều tra về các mặt: Định hướng hoạt động; Lập kế hoạch hoạt động, điều khiển hoạt động, điều chỉnh hoạt động, theo dõi, kiểm tra hoạt động và đánh giá hoạt động
+ Hai là: Quan sát qua thực tiễn hoạt động.
Con đường này chủ yếu là sử dụng phương pháp quan sát, theo dõi trực tiếp các hoạt động do các em tổ chức
+ Ba là: Trắc nghiệm về năng khiếu tổ chức.
Trang 10Trong sáng kiến này, do phạm vi nghiên cứu chỉ là tìm hiểu thực trạng kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học của học sinh bản thân tôi chỉ tiến hành khảo sát, đánh giá trên hai con đường:
- Thứ nhất là: Điều tra hiểu biết về kỹ năng tổ chức và năng lực tổ chức của các
em Con đường này tôi sử dụng phiếu điều tra nhận thức của học sinh bằng các câu hỏi
- Thứ hai là: Tôi tiến hành quan sát thực tiễn tổ chức các hoạt động ngoài giờ học
cho tập thể của đội ngũ cán bộ lớp và Đội TNTP Hồ Chí Minh trong một khoảng thời gian tương đối dài, trước và sau khi chữa các câu hỏi điều tra Đây chính là cơ
sở trực tiếp trong việc tìm hiểu thực trạng kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học của các em
CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG KỸ NĂNG TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ HỌC CỦA ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỈ HUY LỚP VÀ ĐỘI TNTP HỒ CHÍ MINH Ở KHỐI 4-5 BẬC TIỂU HỌC.
Như đã trình bày ở phần “Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu”, mỗi kỹ năng đều được hình thành từ những tri thức tương ứng Vì vậy trong phần này, để khảo sát kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học ở học sinh, tôi đã tiến hành khảo sát ở đội ngũ cán bộ chỉ huy lớp và Đội TNTP Hồ Chí Minh ở khối 4-5 trên các bước sau:
- Sự hiểu biết về kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học cho tập thể ở các
em chỉ huy
- Sự thể hiện của kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học cho tập thể ở đội ngũ cán bộ chỉ huy Đội TNTP Hồ Chí Minh
- Cuối cùng tôi xét mức độ tương quan giữa sự hiểu biết về kỹ năng tổ chức và thực tiễn thực hành kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học ở đội ngũ các em chỉ huy lớp và Đội TNTP Hồ Chí Minh ở khối 4-5 bậc tiểu học
I SỰ HIỂU BIẾT VỀ KỸ NĂNG TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ HỌC CHO TẬP THỂ HỌC SINH CỦA CÁC EM CHỈ HUY.
Tôi tiến hành khảo sát trên một số em cán bộ chỉ huy lớp và Đội TNTP Hồ Chí Minh ở khối 4-5 tại trường Thông qua bảng trắc nghiệm gồm 20 câu hỏi
* Trong phần này tôi chia nội dung khảo sát thành 6 phần:
+ Phần 1: Khảo sát về sự hiểu biết vai trò của người chỉ huy.
+ Phần 2: Khảo sát kỹ năng định hướng hoạt động ở các em chỉ huy.
+ Phần 3: Khảo sát kỹ năng lập kế hoạch hoạt động ở các em chỉ huy.
+ Phần 4: Khảo sát kỹ năng điều khiển hoạt động ở các em chỉ huy.
+ Phần 5: Khảo sát kỹ năng điều chỉnh hoạt động ở các em chỉ huy.
+ Phần 6: Khảo sát kỹ năng kiểm tra và đánh giá hoạt động ở các em chỉ huy.
Mỗi phần ở trên tôi có 5 câu hỏi điều tra, trên cơ sở kết quả khảo sát, cử trả lời đúng 1 câu hỏi tôi cho 1 điểm Tiến hành điểm số cho từ 1 đến 5 và xử lý kết quả trên các số, tôi thu được các kết quả như sau:
A) Các bảng phân phối một chiều về kết quả hiểu biết kỹ năng tổ chức các hoạt động ngoài giờ học ở học sinh khối 4-5.