Nghiên cứu đặc điểm và xác định xu hướng diễn thế của thảm thực vật thoái hoá do tác động của quá trình khai thác than ở Cẩm phả - Quảng Ninh

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM --- HOÀNG THỊ HẢI ÂU NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM VÀ XÁC ĐỊNH XU HƯỚNG

Trang 1

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

-

HOÀNG THỊ HẢI ÂU

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM VÀ XÁC ĐỊNH XU HƯỚNG DIỄN THẾ CỦA THẢM THỰC VẬT THOÁI HÓA DO TÁC ĐỘNG CỦA QUÁ TRÌNH KHAI THÁC THAN Ở

CẨM PHẢ - QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ SINH THÁI HỌC

Thái Nguyên - Năm 2010

Trang 2

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

-

HOÀNG THỊ HẢI ÂU

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM VÀ XÁC ĐỊNH XU HƯỚNG DIỄN THẾ CỦA THẢM THỰC VẬT THOÁI HÓA DO TÁC ĐỘNG CỦA QUÁ TRÌNH KHAI THÁC THAN Ở

CẨM PHẢ - QUẢNG NINH

Chuyên ngành: SINH THÁI HỌC

Mã số : 60.42.60

LUẬN VĂN THẠC SĨ SINH THÁI HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN THẾ HƯNG

Thái Nguyên - Năm 2010

Trang 3

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

2 Mục tiêu nghiên cứu:

3 Những đóng góp mới của luận văn

Chương I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Các quan điểm về thảm thực vật và sự phân chia kiểu thảm

thực vật

1.2 Nghiên cứu thành phần loài và dạng sống (life form) thực vật

1.3 Nghiên cứu cấu trúc của thảm thực vật

1.4 Nghiên cứu quá trình tái sinh tự nhiên, phục hồi rừng và xu

hướng diễn thế của thảm thực vật

1.5 Nghiên cứu về đặc tính lý, hóa của đất

Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

2.2 Nội dung nghiên cứu

2.3 Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN - XÃ HỘI VÙNG NGHIÊN

CỨU

3.1 Điều kiện tự nhiên

3.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội vùng nghiên cứu

Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

4.1 Đặc điểm về hình thái, cấu trúc của thảm thực vật

Trang 4

chỉ số đa dạng sinh học của các trạng thái thảm thực vật

4.3 Năng lực tái sinh tự nhiên của các loài cây gỗ trong các thảm

thực vật thoái hóa do tác động của quá trình khai thác than

4.4 Đặc tính lý hóa của đất dưới các trạng thái thảm thực vật

4.5 Xu hướng diễn thế của các trạng thái thảm thực vật

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ

CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN VĂN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Trang 5

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 4.1: Kiểu phân bố của cây gỗ trên mặt đất trong thảm thực vật

thoái hoá do tác động của quá trình khai thác than

Bảng 4.2: Số lượng và tỷ lệ phần trăm về số loài, chi và họ thực vật

trong các thảm thực vật ở các địa điểm nghiên cứu

Bảng 4.3: Số lượng loài thực vật trong các họ

Bảng 4.4: Sự biến động về số loài và số chi trong các họ thực vật ở

khu vực nghiên cứu

Bảng 4.5: Một số chỉ tiêu về cấu trúc hệ thống của các thảm thực vật

Bảng 4.6: Tỷ lệ các loài cây gỗ thuộc các kiểu dạng sống

Megaphanerophytes – Mesophanerophytes – (MM) và kiểu dạng

sống Microphanerophytes – (Mi) tromg các thảm thực vật ở xã

Dương Huy (Cẩm Phả, Quảng Ninh

điểm nghiên cứu thứ nhất

Bảng 4.8 : Sự biến động về số loài và số chi trong các họ thực vật ở

điểm nghiên cứu thứ hai

điểm nghiên cứu thứ ba

Bảng 4.10: Chỉ số tương đồng (Sorensen’s Index - SI) giữa các thảm

thực vật

Bảng 4.11 : Mật độ cây gỗ tái sinh trong thảm thực vật ở các địa

điểm nghiên cứu

Trang 6

Bảng 4.12: Mật độ cây gỗ tái sinh qua các cấp chiều cao trong các

thảm thực vật ở xã Dương Huy (Cẩm Phả, Quảng Ninh)

Bảng 4.13 : Nguồn gốc và chất lượng của cây gỗ tái sinh trong các thảm

thực vật ở xã Dương Huy (Cẩm Phả, Quảng Ninh)

Bảng 4.14: Sự biến động mật độ cây gỗ tái sinh trong các thảm thực vật

theo vị trí địa hình

Bảng 4.15: Hàm lượng mùn và các chất tổng số trong đất (độ sâu 0 -

30cm) ở các điểm nghiên cứu

Bảng 4.16: Hàm lượng các chất dễ tiêu (P2O5 và K2O) trong đất (độ

sâu 0-30cm) ở các điểm nghiên cứu

Bảng 4.17: Chỉ số CEC và độ pH trong đất (độ sâu 0- 30cm) ở các điểm

Trang 7

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

Hình 2.1: Cách bố trí các ô dạng bản trong các ô tiêu chuẩn

Hình 2.2: Cách bố trí các phẫu diện đất trong ô nghiên cứu

Hình 3.1: Bản đồ hành chính thị xã Cẩm Phả (tỉnh Quảng Ninh) -

năm 2010

Hình 4.1: Số loài, số chi và số họ thực vật trong các địa điểm nghiên

cứu

Hình 4.2: Đồ thị về sự biến động về số loài và số chi trong các họ

thực vật ở khu vực nghiên cứu

Hình 4.3: Một số chỉ tiêu về cấu trúc hệ thống trong các thảm thực

vật ở xã Dương Huy, thị xã Cẩm Phả (Quảng Ninh)

Hình 4.4: Tỷ lệ các loài cây gỗ thuộc các kiểu dạng sống

Megaphanerophytes – Mesophanerophytes – (MM) và kiểu dạng

sống Microphanerophytes – (Mi) tromg các trạng thái thảm thực vật

ở xã Dương Huy (Cẩm Phả, Quảng Ninh

Hình 4.5: Sơ đồ về các kiểu tổ hợp giữa các thảm thực vật để xác

định mức độ giống nhau về thành phần loài cây gỗ thông qua chỉ số

tương đồng (SI)

Hình 4.6 : Mật độ cây gỗ tái sinh trong các trạng thái thảm thực vật ở

xã Dương Huy (Cẩm Phả, Quảng Ninh)

Hình 4.7: Mật độ cây gỗ tái sinh theo các cấp chiều cao

trong các trạng thái thảm thực vật tại ở Dương Huy (Cẩm Phả, Quảng

Trang 8

ở xã Dương Huy, thị xã Cẩm Phả (Quảng Ninh)

Hình 4.9: Chất lượng của cây gỗ tái sinh trong các trạng thái thảm thực vật

ở xã Dương Huy, thị xã Cẩm Phả (Quảng Ninh)

Hình 4.10: Mật độ cây tái sinh (cây/ha) theo vị trí địa hình trong các

trạng thái thảm thực vật ở xã Dương Huy, thị xã Cẩm Phả (Quảng

Ninh)

Hình 4.11: Hàm lượng mùn trong đất (độ sâu 0 - 30cm) trong các trạng

thái thảm thực vật ở xã Dương Huy, thị xã Cẩm Phả (Quảng Ninh)

Hình 4.12: Hàm lượng đạm tổng số trong đất (độ sâu 0 - 30cm) trong

các trạng thái thảm thực vật ở xã Dương Huy, thị xã Cẩm Phả (Quảng

Ninh)

Hình 4.13: Hàm lượng lân và kali tổng số trong đất (độ sâu 0 - 30cm)

trong các trạng thái thảm thực vật ở xã Dương Huy, thị xã Cẩm Phả

(Quảng Ninh)

Hình 4.14: Hàm lượng lân và kali dễ tiêu trong đất (độ sâu 0 - 30cm)

trong các trạng thái thảm thực vật ở xã Dương Huy, thị xã Cẩm Phả

(Quảng Ninh)

Hình 4.15: Sự biến động CEC (meq/100g đất) theo chiều sâu phẫu

diện trong các trạng thái thảm thực vật ở xã Dương Huy, thị xã Cẩm

Phả (Quảng Ninh)

Hình 4.16: CEC liên quan chặt chẽ với hàm lượng mùn trong đất (độ sâu 0

– 30 cm) ở các điểm nghiên cứu

Hình 4.17: pH của đất (độ sâu 0 - 30cm) trong các trạng thái thảm thực

vật ở xã Dương Huy, thị xã Cẩm Phả (Quảng Ninh)

Trang 9

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Trong giai đoạn hiện nay, khi nhân loại đang phải đối mặt với những thách thức nghiêm trọng về khí hậu, thiên tai, nạn ô nhiễm (ô nhiễm vật lý, hoá học và sinh vật học) và sự suy giảm nguồn nước, thì môi trường đã trở thành vấn đề quan tâm của toàn cầu

Trong nhiều vấn đề về môi trường, thì là diện tích rừng càng ngày càng

bị thu hẹp được coi là vấn đề bức xúc nhất Mức độ nguy hiểm của việc suy thoái rừng không chỉ vì quá trình này diễn ra hàng ngày, hàng giờ trên Trái Đất, mà còn vì quá trình này tất yếu kéo theo những hậu quả đáng tiếc khác

về môi trường (giảm đa dạng sinh học, lũ lụt, tai biến địa chất, xói mòn, sa mạc hoá, tăng nhiệt độ khí quyển )

Theo FAO (1957), mức an toàn sinh thái tối thiểu của độ che phủ mặt đất của thực bì là 33% [6] Ở nước ta, năm 1943, tỷ lệ che phủ của rừng khoảng 43%, với diện tích 14,3 triệu ha, thì đến năm 1999, tổng diện tích rừng cả nước chỉ còn khoảng 9,3 triệu ha (8,25 triệu ha rừng tự nhiên và 1,05 triệu ha

rừng trồng, độ che phủ chỉ còn 28%) (Theo Nguyễn Thế Hưng, 2003)[25]

Quảng Ninh không chỉ là một tỉnh miền núi có nền kinh tế khá phát triển, đặc biệt là sự phát triển mạnh mẽ của công nghiệp, thương mại và du lịch, mà còn là tỉnh có nhiều ưu đãi về tài nguyên thiên nhiên (tài nguyên khí hậu, tài nguyên biển, tài nguyên khoáng sản, tài nguyên rừng và sinh vật rừng…) Tuy nhiên, trong những năm gần đây, Quảng Ninh chịu hậu quả khá nặng nề của sự xuống cấp về môi trường, đặc biệt rừng ở Quảng Ninh bị suy giảm cả về diện tích và chất lượng do nhiều nguyên nhân khác nhau (khai thác quá mức tài nguyên rừng, canh tác nương rẫy, chăn thả gia súc, sử dụng đất lâm nghiệp cho các mục đích khác, chính sách và năng lực quản lý rừng

Trang 10

2

cộng đồng còn nhiều bất cập) Một trong những nguyên nhân chủ yếu làm cho suy thoái tài nguyên rừng và sự xuống cấp về môi trường là quá trình khai thác than Quá trình khai thác than được xác định là một trong những hoạt động chủ yếu làm mất nhiều rừng, làm mất dần tính đa dạng sinh học

Quá trình suy thoái rừng do khai thác than diễn ra rất mạnh mẽ ở thành phố Hạ Long, thị xã Cẩm Phả, thị xã Uông Bí và huyện Hoành Bồ Có thể coi đây là những địa phương điển hình trong tỉnh Quảng Ninh về sự xuống cấp của môi trường do tình trạng suy thoái về số lượng và chất lượng rừng gây nên: lũ lụt, xói mòn, sạt lở đất đá, suy giảm nguồn nước, quá trình feralit hoá Đặc biệt, sự tác động của quá trình khai thác than đã khiến cho rừng tự nhiên, với tính đa dạng cao, có trữ lượng gỗ lớn đã bị thay thế bởi thảm thực vật thoái hoá với độ đa dạng thấp

Mặc dù Quảng Ninh đã xây dựng một số chương trình hành động cụ thể để nâng cao độ che phủ và cải thiện chất lượng rừng, nhưng do các thảm thực vật thoái hóa phân bố ở nhiều địa phương, trên nhiều loại địa hình, với mức độ thoái hóa và có nguồn gốc khác nhau, nên việc lựa chọn phương thức bảo vệ, tác động, cũng như sử dụng như thế nào đối với các trạng thái thảm thực vật một cách hợp lý là một câu hỏi đang được đặt ra cho các nhà nghiên cứu

Thị xã Cẩm Phả là một địa phương của tỉnh Quảng Ninh chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của quá trình khai thác than Nhiều loại hình thảm thực vật thoái hoá đã được hình thành từ thảm thực vật rừng do tác động nhiều mặt của quá trình khai thác than Tuy nhiên, cho đến nay lại thiếu những nghiên cứu cơ bản, làm căn cứ cho việc bảo vệ và sử dụng hợp lý và có hiệu quả các loại hình thảm thực vật thoái hóa đó ở Quảng Ninh

Vì vậy chúng tôi chọn đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm và xác định xu

Trang 11

data error !!! can't not

read

Trang 12

read

Trang 13

read

Trang 14

read

Trang 15

read

Trang 17

read

Trang 18

read

Trang 19

read

Trang 20

read

Trang 21

read

Trang 22

read

Trang 23

read

Trang 24

read

Trang 26

read

Trang 27

read

Định dạng
Số trang	27
Dung lượng	565,88 KB