Nâng cao hiệu quả dạy học kiến thức quá trình ở cấp độ tế bào (Sinh học 10) bằng phần mềm LectureMaker 2.0

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC Thái Nguyên - năm 2010... Số hóa bở

Trang 1

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Thái Nguyên - năm 2010

Trang 2

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS Nguyễn Văn Hồng

Thái Nguyên - năm 2010

Trang 3

Tôi xin chân thành cảm ơn Sở Giáo dục - Đào tạo Tỉnh Tuyên Quang, Ban giám hiệu cùng các thầy, cô giáo tổ sinh vật, tập thể học sinh các trường: THPT Sơn Dương

- Sơn Dương - Tuyên Quang; THPT Trung Sơn - Yên Sơn - Tuyên Quang đã tạo điều kiện thuận lợi và hợp tác cùng chúng tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực nghiệm đề tài

Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

Tác giả luận văn

Ninh Thị Bạch Diệp

Trang 4

CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

: Học sinh : Information and Communication Technology ( Công nghệ thông tin và truyền thông)

: Mục tiêu dạy học : Nghiên cứu khoa học : Nội dung

: Nhiễm sắc thể : Phương pháp : Phương pháp dạy học : Quá trình dạy học : Sách giáo khoa : Trung học phổ thông : Thực nghiệm

: Trước thực nghiệm

Trang 5

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn 1

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 Cơ sở lí luận.……… 7

1.1.1 Khái niệm về quá trình dạy học… ……….……….7

1.1.2 Cấu trúc quá trình dạy học 8

1.1.3 Bản chất quá trình dạy học ………10

1.1.4 Phương pháp dạy học ……… 21

1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài …… ………… 33

1.2.1.Điều tra kết quả học tập kiến thức quá trình phần sinh học tế bào (Sinh học 10) của HS năm học 2008 – 2009 … ……… 33

1.2.2 Điều tra hiện trạng ứng dụng CNTT dạy học kiến thức quá trình phần sinh học tế bào (Sinh học 10) ở trường THPT 36

Chương 2 NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC KIẾN THỨC QUÁ TRÌNH CẤP ĐỘ TẾ BÀO (SINH HỌC 10) 2.1 Cấu trúc nội dung chương trình sách giáo khoa Sinh học 10 38

2.2 Nội dung phần Sinh học tế bào (Sinh học 10) 46

2.3 Một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học kiến thức phần Sinh học tế bào (Sinh học 10) 51

2.4.Thiết kế bài giảng kiến thức quá trình Sinh học tế bào (Sinh học 10) 73

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 3.1 Mục đích thực nghiệm……… 98

3.2 Nội dung thực nghiệm……… 98

3.2 Phương pháp thực nghiệm ……… 98

3.4 Kết quả thực nghiệm………102

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 1 Kết luận……….………… ……… …… 113

2 Đề nghị……… ….113

TÀI LIỆU THAM KHẢO 114 PHỤ LỤC

Trang 6

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn 2

Trang 7

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Xuất phát từ yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học hiện nay

Đổi mới phương dạy và học đã được xác định trong Nghị quyết TW4 khóa VII (1-1993), Nghị quyết TW2 khóa VIII (12-1996), và đựơc thể chế hóa trong Luật giáo dục (2005), được cụ thể hóa trong các chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đặc biệt là chỉ thị 14 (4-1999)

Luật giáo dục, điều 28.2, đã ghi: "phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho HS" [33]

Trong Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 khóa VIII Ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam về định hướng phát triển giáo dục và đào tạo trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đã ghi rõ:"Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục

và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào QTDH, bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu của HS, nhất là sinh viên đại học" [14]

Bên cạnh đó Báo cáo kiểm điểm việc thực hiện Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII và phương hướng phát triển giáo dục và đào tạo giai đoạn 2005 - 2010 của Bộ chính trị tại Hội nghị lần thứ 6 Ban chấp hành Trung ương khóa IX Đảng cộng sản Việt Nam (đã bổ sung hoàn chỉnh theo kết luận của Hội nghị Trung ương) cũng đã chỉ rõ nhiệm vụ hết sức quan trọng cho ngành giáo dục và đào tạo:" Tập trung chỉ đạo đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp giáo dục theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, sử dụng CNTT tiếp cận với trình độ tiên tiến của khu vực và quốc tế, gắn bó hơn với cuộc sống xã hội, đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực của đất nước và các địa phương" [15]

Trang 8

Và trong Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc Đảng cộng sản Việt Nam lần thứ X tiếp tục đề cập và nhấn mạnh về định hướng đổi mới phương pháp giáo dục:

"Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện; đổi mới cơ cấu tổ chức, cơ chế quản lí, nội dung, phương pháp dạy và học thực hiện chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, chấn hưng nền giáo dục Việt Nam” [16]

Thực hiện Nghị quyết của Trung ương Đảng, chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ

và Nghị quyết 40/2000/QH10 của Quốc hội, công cuộc đổi mới sự nghiệp giáo dục

và đào tạo đã được chuẩn bị và triển khai trong cả nước bắt đầu từ năm học

2001-2002 ở bậc Tiểu học và Trung học cơ sở Đến năm học 2006-2007 chương trình bậc Trung học phổ thông bắt đầu được áp dụng [35]

Định hướng dạy học hiện nay là lấy người học làm trung tâm, phát huy tối đa khả năng tự học của HS dưới sự hướng dẫn của GV Hướng tới học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động Tuy nhiên đổi mới phương pháp dạy học không có nghĩa là gạt bỏ các phương pháp dạy học truyền thống mà phải vận dụng một cách có hiệu quả các phương pháp dạy học hiện có theo quan điểm dạy học tích cực kết hợp với các phương tiện hiện đại

1.2 Xuất phát từ thực trạng dạy học bộ môn Sinh học ở trường phổ thông

Định hướng đổi mới PPDH đã diễn ra sôi nổi trong hầu hết các nhà trường hiện nay Tuy nhiên, trong thực tế dạy học các bộ môn nói chung và dạy học Sinh học nói riêng còn bộc lộ rất nhiều hạn chế Với PPDH truyền thống GV là trung tâm của quá trình dạy học, GV dùng phương pháp giảng giải là chủ yếu, hạn chế về sử dụng các phương tiện dạy học hỗ trợ cho việc lĩnh hội kiến thức Dẫn đến việc tiếp thu kiến thức từ GV đến HS diễn ra một cách thụ động, ở HS chủ yếu là sự nhắc lại một cách máy móc kiến thức, chưa khuyến khích sự tìm tòi sáng tạo ở HS trong quá trình học

Bên cạnh đó kiến thức quá trình sinh học là kiến thức quan trọng, trừu tượng gây khó khăn trong quá trình dạy và học của GV và HS, nếu như không có phương tiện dạy học hỗ trợ thì việc lĩnh hội kiến thức này của HS rất khó khăn, ảnh hưởng

Trang 9

3

đến kết quả học tập của học sinh điều đó được thể hiện qua kết quả kiểm tra trước thực nghiệm của chúng tôi (xem mục 1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài Chương 1.) Ứng dụng CNTT trong dạy học đã được Bộ Giáo dục và đào tạo nước ta coi là một trong những nhiệm vụ trọng tâm vì những lợi ích đặc biệt của nó trong đổi mới PPDH

Trong Chỉ thị số 29/2001/CT Bộ giáo dục và đào tạo cũng đã đưa ra mục tiêu cụ thể :"Đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong giáo dục và đào tạo theo hướng

sử dụng CNTT như là một công cụ hỗ trợ đắc lực nhất cho ĐMPPDH ở tất cả các môn học" [6]

Vấn đề ứng dụng CNTT và triển khai nhiệm vụ tin học hóa trong nhà trường

đã được Bộ giáo dục và đào tạo nước ta xác định rõ là một trong 5 nhiệm vụ trọng tâm của năm 2008 Trong báo cáo tổng kết năm học 2008 - 2009 về đổi mới phương pháp dạy học của Bộ giáo dục và đào tạo có ghi rõ:

1/ Trong năm học tới (2009 - 2010), các cuộc vận động và phong trào thi đua trong ngành sẽ tiếp tục được thực hiện để duy trì những thành quả đã đạt được trong năm qua về việc thực hiện "hai không" và "xây dựng trường học thân thiện và học sinh tích cực"

2/ Tăng cường các điều kiện và giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục, trước hết là nâng cao “đôi cánh” ứng dụng CNTT và ngoại ngữ

1.3 Xuất phát từ đặc điểm dạy học kiến thức quá trình trong dạy học Sinh học

Kiến thức quá trình cũng là một loại kiến thức khái niệm, loại kiến thức này phản ánh một chuỗi các sự kiện hiện tượng liên tiếp xảy ra theo một trình tự chặt chẽ, có tính định hướng rõ rệt Vì vậy trong quá trình dạy học Sinh học việc cung cấp cho HS những hiểu biết về kiến thức quá trình là một nhiệm vụ quan trọng của GV

Việc dạy học để HS hiểu được bản chất cơ chế của quá trình sinh học là yêu cầu quan trọng đối với GV

Với những lí do trên, tôi đã chon đề tài: " Nâng cao hiệu quả dạy học kiến

thức quá trình ở cấp độ tế bào (Sinh học 10) bằng phần mềm LectureMaker 2.0"

Trang 10

2 Mục tiêu nghiên cứu

Xây dựng biện pháp nâng cao chất lượng dạy học kiến thức quá trình sinh học

ở cấp độ tế bào

3 Đối tượng nghiên cứu

Dạy học kiến thức quá trình sinh học ở cấp độ tế bào

4 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy học sinh học lớp 10 ở trường phổ thông trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận làm cơ sở cho việc nâng cao hiệu quả dạy học kiến thức quá trình

5.2 Phân tích cấu trúc nội dung chương trình Sinh học 10, xác định kiến thức quá trình sinh học ở cấp độ tế bào trong chương trình Sinh học 10

5.3 Đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học kiến thức quá trình sinh học ở cấp độ tế bào (Sinh học 10)

5.4 Thiết kế giáo án điện tử đa phương tiện dạy học kiến thức quá trình sinh học ở cấp độ tế bào (Sinh học 10)

5.5 Thực nghiệm sư phạm và phân tích kết quả thực nghiệm để chứng minh tính khả thi của đề tài

6 Phương pháp nghiên cứu [50]

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Nghiên cứu các tài liệu của Đảng, Nhà nước, các công trình nghiên cứu trong

và ngoài nước có liên quan đến đề tài

- Nghiên cứu nội dung, chương trình SGK, SGV Sinh học 10 là cơ sở cho việc xây dựng biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học kiến thức quá trình sinh học ở cấp

độ tế bào

6.2 Phương pháp điều tra

Thiết kế và sử dụng phiếu điều tra về tình hình dạy và học kiến thức quá trình sinh học

Trang 11

data error !!! can't not

read

Trang 12

read

Trang 13

read

Trang 14

read

Trang 15

read

Trang 17

read

Trang 18

read

Trang 19

read

Trang 20

read

Trang 21

read

Trang 22

read

Trang 23

read

Trang 24

read

Trang 26

read

Trang 27

read

Định dạng
Số trang	27
Dung lượng	758,58 KB