TÀI LIỆU THAM KHẢO hỏi đáp tư TƯỞNG hồ CHÍ MINH về văn hóa GIÁO dục

Nhà văn hóa là danh hiệu dùng để gọi những người hoạt động và sáng tạo văn hóa đã vươn tới một tầm cao của tri thức loài người, từ đó sáng tạo ra được những giá trị văn hóa đóng góp xứng đáng vào sự phát triển phong phú, đa dạng của nền văn hóa dân tộc và nhân loại. Lịch sử Việt Nam có nhiều anh hùng giải phóng dân tộc, nhưng không phải ai cũng được tôn vinh là Nhà văn hóa lớn. Chủ tịch Hồ Chí Minh được thế giới thừa nhận là Nhà văn hóa kiệt xuất bằng cả một sự nghiệp văn hóa đồ sộ mà Người đã cống hiến cho dân tộc và nhân loại.

Hỏi - Đáp

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HOÁ, GIÁO DỤC

Câu 1: Tại sao nói Chủ tịch Hồ Chí Minh là Danh nhân văn hoá thế giới?

Trả lời

Nhà văn hóa là danh hiệu dùng để gọi những người hoạt động và sángtạo văn hóa đã vươn tới một tầm cao của tri thức loài người, từ đó sáng tạo rađược những giá trị văn hóa đóng góp xứng đáng vào sự phát triển phong phú,

đa dạng của nền văn hóa dân tộc và nhân loại Lịch sử Việt Nam có nhiều anhhùng giải phóng dân tộc, nhưng không phải ai cũng được tôn vinh là Nhà vănhóa lớn Chủ tịch Hồ Chí Minh được thế giới thừa nhận là Nhà văn hóa kiệt

xuất bằng cả một sự nghiệp văn hóa đồ sộ mà Người đã cống hiến cho dân

tộc và nhân loại

Một là, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khởi xướng phong trào đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, chủ nghĩa đế quốc, giải phóng các dân tộc thuộc địa, giành lại độc lập, tự do Đó không phải chỉ là một sự nghiệp chính trị phi

thường mà còn là một sự nghiệp văn hóa vĩ đại Bởi vì, giải phóng con ngườikhỏi thân phận nô lệ, khỏi cải đói, cái rét, cái dốt là một sự nghiệp văn hóa có

ý nghĩa cao cả nhất, đầy đủ nhất, một ước mơ ngàn đời của nhân loại Người

đã sớm thấy vai trò và sức mạnh của văn hóa, đã sớm đưa văn hóa vào chiến lược phát triển của đất nước.

Giành được độc lập rồi, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nâng dân tộc mình

lên một tầm văn hóa mới Người đề nghị mở ngay chiến dịch chống giặc dốt.

Người coi dốt nát cũng là một thứ giặc, xem thói quen và những truyền thốnglạc hậu cũng là một loại kẻ thù Người nói: “Một dân tộc dốt là một dân tộcyếu”… “Chúng ta có nhiệm vụ cấp bách là phải giáo dục lại nhân dân chúngta… phải làm cho dân tộc chúng ta trở nên một dân tộc dũng cảm, yêu nước,yêu lao động, một dân tộc xứng đáng với nước Việt Nam độc lập”1

1 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 4, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, tr.8.

Người phát động phong trào Đời sống mới, xây dựng và phát triển

những thuần phong, mỹ tục mới trong nhân dân; mỗi ngành, mỗi giới đều cóphong trào riêng của mình Công lao to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh làNgười đã đưa văn hóa đi sâu vào quần chúng, tác động như một sức mạnh vậtchất, biến đổi phong hóa, cải tạo con người

Hai là, Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đầu tiên đưa chủ nghĩa Mác – Lênin vào Việt Nam, làm cơ sở thế giới quan và phương pháp luận cho việc xây dựng nền văn hóa mới Việt Nam Người là kiến trúc sư vĩ đại của công cuộc cải cách và xây dựng nền văn hóa Việt Nam, tạo ra một cách nhìn mới,

một thế giới quan mới, tạo lập một ý thức chính trị, ý thức đạo đức, ý thứcpháp luật, ý thức nghệ thuật mới,… chưa từng có trong lịch sử văn hóa ViệtNam Cũng trên cơ sở chủ nghĩa Mác – Lênin, Người đã đánh thức các tiềmnăng tinh thần truyền thống Việt Nam, định hướng cho sự ra đời một nền đạođức mới, một xã hội nhân cách mới Với Hồ Chí Minh, xã hội nhân cách đạođức ấy được tạo dựng trên cơ sở chủ nghĩa yêu nước chân chính, kết hợp vớichủ nghĩa quốc tế trong sáng, theo nhân cách luận của người chiến sĩ cáchmạng kiểu mới: trung với nước, hiếu với dân, cần, kiệm, liêm, chính, chí công

vô tư… Sau khi đã lãnh đạo toàn dân giành lại quyền độc lập, tự do cho Tổquốc, Người đã đưa văn hóa Việt Nam lên vị trí xứng đáng trong nền văn hóathế giới

Ba là, Chủ tịch Hồ Chí Minh là một nhà hoạt động và sáng tạo văn hóa lớn Hồ Chí Minh là biểu tượng của sự kết hợp hài hòa tinh hoa văn hóa dân tộc và văn hóa nhân loại Từ nhỏ, Người đã hấp thụ một nền văn hóa dân

tộc và văn hóa phương Đông sâu sắc Trên đường học tập và nghiên cứu,Người đã từng bước hấp thu văn hóa nhân đạo và dân chủ của phương Tây,đặc biệt là tinh thần tự do, bình đẳng, bác ái và truyền thống văn hóa Pháp.Chính trí tuệ siêu việt, vốn sống thực tế phong phú và vốn văn hóa rộng lớn

đã dẫn Người đến với chủ nghĩa Mác – Lênin, đỉnh cao và kết tinh thành tựu,

văn hóa của loài người Người đã làm chủ được nhiều ngôn ngữ khác nhau, sửdụng một cách thành thạo trong viết văn, viết báo, làm thơ, viết kịch…, khixuất hiện như một nhà báo sành sỏi, khi lại trầm tĩnh, hàm súc như một thi sỹ

cổ điển phương Đông Trải qua mấy chục năm học tập và rèn luyện, Chủ tịch

Hồ Chí Minh đã từng bước vươn lên tầm cao của trí tuệ thời đại, để từ đó vậndụng và phát triển sáng tạo, đổi mới đóng góp vào kho tàng văn hóa thế giớinhững giá trị đặc sắc, in đậm dấu ấn Việt Nam – Hồ Chí Minh

Bản thân Hồ Chí Minh là nhà thơ, nhà văn, nhà báo cách mạng vĩ đại.

Thơ Hồ Chí Minh có bài viết bằng tiếng Việt, có bài viết bằng chữ Hán, songkhông bài thơ nào vắng bóng con người Khát vọng tự do, công lý, cơm áo, hòabình… sự cổ vũ cho cái đẹp và mối quan hệ nhân văn giữa người với người, đó

là những nội dung chủ yếu trong thơ Hồ Chí Minh Vì vậy, những bài thơ ngẫuhứng, sản phẩm của một thời, trong đó không ít bài đã ra đời trong cảnh tù đầy,biệt xứ đã trở thành “thơ của muôn đời”, đã làm “xáo trộn cả tâm hồn nhânloại” bởi những giá trị nhân văn cao quý, tỏa sáng từ một tâm hồn lớn, mộtnhân cách lớn

Là một nhà thơ lớn của dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đồng thời là nhà văn lớn, là người mở đầu và đặt nền móng cho nền văn xuôi cách mạng

Việt Nam Người đã tìm tòi và viết nhiều thể loại: tiểu thuyết du ký, truyệnviễn tưởng, truyện ngắn, thư từ, ký, kịch, tiểu phẩm, văn chính luận Lĩnh vựcnào Người cũng đạt được những thành tựu đặc sắc, đem lại những yếu tố rấtmới, rất hiện đại và giữ nguyên giá trị trong sự đổi mới văn học hôm nay

Chủ tịch Hồ Chí Minh còn là một bậc thầy của báo chí cách mạng Việt Nam Người rất khiêm tốn, không nhận mình là nhà thơ, nhà văn, chỉ nhận

mình là “người có nhiều duyên nợ với báo chí” Chính Người đã sáng lập và

là linh hồn của nhiều tờ báo vô sản đầu tiên ở nước ta Những bài báo ngắngọn của Người đã góp phần thức tỉnh các dân tộc bị áp bức, truyền bá chủnghĩa Mác – Lênin, lên án chủ nghĩa thực dân, chỉ đạo phong trào cách mạng

ở thuộc địa Tất cả những gì Người viết ra đều là sự phản ánh trung thực, hồnnhiên vẻ đẹp cao quý trong đạo đức, trí tuệ và tâm hồn của một nhân cách lỗilạc Vì vậy, tất cả những điều viết của Người đều hiện ra chân thực, giản dị,

tự nhiên, vốn là những chuẩn mực tiêu biểu cho cái đẹp – cái hoàn thiện củacon người

Bốn là, Chủ tịch Hồ Chí Minh là mẫu mực của tinh thần khoan dung văn hóa Người nhắc nhở phải giữ gìn, phát huy truyền thống, bản sắc văn

hóa dân tộc, nhưng không tự bó mình trong chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi, thiểncận, mà kêu gọi phải ra sức nghiên cứu, học tập tinh hoa văn hóa của thế giới,xưa và nay Người trân trọng mọi giá trị văn hóa nhân loại, tôn trọng và chấpnhận những giá trị khác biệt với sự lựa chọn của mình Người từng thừa nhậnmình là học trò của Mác, Jêsu, Khổng Tử, Tôn Dật Tiên, vì loài người… Nếu

họ còn sống và ở gần nhau, tôi tin họ sẽ chung sống thoải mái với nhau nhưnhững người bạn tốt Đối với các tôn giáo, Người thành thật tôn trọng đức tincủa người có đạo, khẳng định lý tưởng cao đẹp và những giá trị nhân bản củacác vị sáng lập ra các tôn giáo đó, không hề bài bác hay phủ định, mà biếtkhéo hướng lý tưởng của các tôn giáo vào phục vụ sự nghiệp giải phóng dântộc và mưu cầu hạnh phúc cho nhân dân

Năm là, Chủ tịch Hồ Chí Minh là hiện thân rực rỡ của văn hóa hòa bình, của đường lối ngoại giao hòa bình, luôn luôn chủ trương giải quyết mọi

tranh chấp, xung đột bằng thương lượng, đối thoại với thái độ hiểu biết vànhân nhượng lẫn nhau

Như vậy, có thể khẳng định Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhà văn hóa kiệt

xuất đã sáng tạo ra một thời đại mới, một nền văn hóa mới trong lịch sử dântộc Việt Nam, cũng là những giá trị đóng góp vào sự phát triển văn hóa củathế giới Nhiều chủ trương văn hóa được Người đề ra rất sớm – từ giữa nhữngnăm 40 và 50 của thế kỷ XX, như: xóa mù chữ, trồng cây phủ xanh đồi trọc,cải tạo môi trường sinh thái v.v Đến đầu những năm 90 đã được Liên hợp

quốc khởi xướng thành những cuộc vận động lớn trên toàn thế giới Đúng nhưđồng chí Phạm Văn Đồng khẳng định: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một khotàng đầy đủ của báu, là di sản chứa đựng bao giá trị, giá trị đó, nói cho cùng,

là giá trị văn hóa mà chúng ta khai thác chưa được bao nhiêu”1

Câu 2: Tinh hoa truyền thống văn hoá dân tộc Việt Nam và văn hoá phương Đông với việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh văn hoá như thế nào?

Hồ Chí Minh tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hoá phương Đông

Tinh hoa văn hoá Phương Đông là một trong những cơ sở hình thành tưtưởng văn hoá Hồ Chí Minh Trong suốt cuộc đời mình, Hồ Chí Minh luôn coitrọng việc tìm tòi, nghiên cứu, chắt lọc những yếu tốt tinh tuý, tích cực của văn

1 Phạm Văn Đồng: Văn hóa v à đổi mới, Nxb Chính trị quốc gia, H 1994, tr.126

hoá phương Đông Đây là một vấn đề lớn Bước đầu chúng ta xem xét một sốquan điểm của Hồ Chí Minh đối với Nho giáo và Phật giáo.

Đọc các tác phẩm của Hồ Chí Minh chúng ta thấy Người đã nhiều lần vậndụng những câu chữ có liên quan đến những khái niệm, phạm trù, mệnh đề nhogiáo nói chung, Khổng Tử nói riêng Ở những thời điểm, hoàn cảnh khác nhau,

Hồ Chí Minh nhiều lần nhắc tới luận điểm:

Lo trước thiên hạ,

Vui sau thiên hạ

Thông qua những lời nói và việc làm chúng ta thấy Hồ Chí Minh rấtcoi trọng Khổng Tử Đúng ngày 19-5-1965, kỷ niệm lần thứ 75 ngày sinh củamình, Hồ Chí Minh đến thăm khu di tích Khổng Tử tại quê hương ông (tỉnhSơn Đông, Trung Quốc)

Trong nền văn hoá phương Đông có những tư tưởng nhân đạo lớn như:đại từ, đại bi, cứu khổ, cứu nạn của Phật giáo; tư tưởng coi trọng đạo đức,luân lý, người hiền tài và kẻ sĩ tức là đề cao văn hoá của Nho giáo Hồ ChíMinh không những nắm được những tư tưởng cơ bản của Phật giáo, Nho giáo

mà Người còn am hiểu Lão giáo với những yếu tố văn hoá sống giản dị, thanhbạch, chan hoà với thiên nhiên Không phải ngẫu nhiên mà Hồ Chí Minhthường xuyên nhắc tới các danh ngôn của Khổng Tử, của Đức phật Thích Ca

Hồ Chí Minh là một tấm gương sáng về một cuộc sống thanh bạch, trongsáng, giản dị, khiêm tốn, luôn luôn chăm lo cho lợi ích của nhân dân, của cảcộng đồng dân tộc

Theo Hồ Chí Minh, học thuyết Khổng Tử có ưu điểm là tu dưỡng đạođức cá nhân Tuy vậy sẽ sai lầm căn bản nếu ai đó cho rằng tư tưởng Hồ ChíMinh là sự hội tụ của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Khổng Tử Hồ ChíMinh chỉ rõ Khổng Tử là phong kiến Hồ Chí Minh chủ trương lật đổ cả chế

độ phong kiến lẫn thực dân, đế quốc để xây dựng ở Việt Nam một chế độkhác về bản chất - đó là chế độ xã hội chủ nghĩa Tư tưởng Hồ Chí Minh

thuộc hệ tư tưởng của giai cấp công nhân Do đó không thể có sự hội nhập, sựgiống nhau về tư tưởng giữa Hồ Chí Minh và Khổng Tử Nhưng như thếkhông có nghĩa là chỉ có sự đối lập, loại bỏ tất cả mọi sự kế thừa Hồ ChíMinh luôn nhắc nhở chúng ta phải quán triệt, thực hiện lời dạy của Lênin:Thâu thái cho được những tinh tuý của các đời trước để lại, để phục vụ hiệntại và tương lai Về vấn đề này, hơn ai hết, Hồ Chí Minh một nhà cách mạng

đã kết hợp thành công giữa truyền thống và hiện đại vào cuộc đấu tranh cáchmạng nhằm giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội và giải phóng con người

Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh chúng ta thấy Người khẳng địnhĐức Phật là đại từ đại bi, cứu khổ cứu nạn Hồ Chí Minh thường nhắc nhở cáctăng ni, phật tử nhớ tới lời Phật dạy: Lợi lạc quần sinh, vô ngã vị tha, nghĩa làđem lại lợi ích vui sướng cho mọi người, quên mình vì người khác Từ đó, HồChí Minh hướng mọi người theo con đường “làm theo lòng đại từ, đại bi củaĐức Phật Thích Ca, kháng chiến để đưa giống nòi ra khỏi cái khổ ải nô lệ”.Với Hồ Chí Minh “nước có độc lập, thì Phật giáo mới được mở mang” Thôngqua lời nói, việc làm ta thấy những yếu tố tích cực, hạt nhân hợp lý của Nhogiáo, Phật giáo đã được Hồ Chí Minh tiếp thu, vận dụng vào công cuộc khángchiến kiến quốc Tinh hoa truyền thống văn hóa dân tộc là xuất phát điểm để HồChí Minh tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, văn hóa nhân loại góp phần làmphong phú truyền thống văn hóa dân tộc

Câu 3: Tinh hoa văn hoá phương Tây với việc hình thành tư tưởng

Hồ Chí Minh về văn hoá như thế nào?

Trả lời:

Bên cạnh văn hoá phương Đông, Hồ Chí Minh sớm có điều kiện tiếp xúcvới nền văn hoá phương Tây khi người còn học ở Huế Trên hành trình tìmđường cứu nước, Hồ Chí Minh đã từng đến Pháp - Mỹ - Anh là trung tâm vănminh của nhân loại lúc đó Với nhận thức và tầm hiểu biết của mình, Người đã

sớm ghi nhận những gì mà cuộc cách mạng Pháp (1789) đã làm được như xoá

bỏ chế độ phong kiến, giải phóng nông nô, đấu tranh cho tự do của con người,lập hiến pháp Đó là "một sự nghiệp rất nhân đạo”, một trong những cội nguồncủa “Tự do, Bình đẳng, Bác ái” Người cũng nhấn mạnh đến “quyền con người”

“quyền tự do và bình đẳng về quyền lợi” trong Tuyên ngôn độc lập của nước Mỹ(1776) Tuy nhiên bằng sự nhạy cảm về chính trị và nhãn quan văn hoá quachứng kiến cuộc sống của nhân loại đau khổ, Người đã thấy sự thật đằng saukhẩu hiệu "Tự do - Bình đẳng - Bác ái” là sự áp bức, bóc lột, đàn áp nhân dânlao động, phản bội lại lý tưởng cách mạng, tức là phản văn hoá Đến với phươngTây, Người được tiếp xúc trực tiếp các tác phẩm của những nhà tư tưởng khaisáng: Vonte, Rútxô, Môngtétxkiơ tư tưởng dân chủ của họ đã có ảnh hưởngđến tư tưởng của Người

Văn hoá phương Tây là một bộ phận quan trọng của văn hoá nhân loại

và là một trong những cơ sở hình thành tư tưởng văn hoá Hồ Chí Minh Chủtịch Hồ Chí Minh tiếp thu văn hoá phương Tây khi đã có một vốn văn hoáphương Đông nhất định Nói như vậy không có nghĩa là chỉ khi rời bến cảngNhà Rồng (5-6-1911) sang Pháp Hồ Chí Minh mới có được những hiểu biết

về văn hoá phương Tây Những kiến thức đầu tiên về văn hoá phương Tâycủa Hồ Chí Minh đã có trước đó Năm 1905, Hồ Chí Minh đã theo học lớp dự

bị Trường tiểu học Pháp – bản xứ ở Thành phố Vinh Chính tại trường Tiểuhọc này, Hồ Chí Minh lần đầu tiên tiếp xúc với khẩu hiệu Tự do – Bình đẳng– Bác ái Tiếp đó, năm học 1906-1907, Người học Trường tiểu học Đông Ba(Huế) Năm học 1907-1908 học Trường Quốc học Huế mà tiếng Pháp là ngônngữ chính dạy trong trường

Tư tưởng Tự do – Bình đẳng – Bác ái của văn hoá phương Tây có mộttác động lớn lao đối với Hồ Chí Minh, từ việc chọn hướng đi đến quá trìnhhình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh kể lại: “Khi tôi độ 13 tuổi, lầnđầu tiên tôi được nghe ba chữ Pháp: Tự do, Bình đẳng, Bác ái… Và từ thủa

ấy, tôi rất muốn làm quen với nền văn minh Pháp, muốn tìm xem những gì ẩnđằng sau những chữ ấy” Câu nói trên giúp ta hiểu rõ lý do Người không đi

theo phong trào Đông du mà lại mở ra một hướng đi mới: sang phương Tây.

Rõ ràng tư tưởng tự do, bình đẳng, bác ái chưa thể có trong xã hội phong kiếnViệt Nam và cả thời kỳ đêm trường trung cổ ở phương Tây Xuất xứ ở những

từ ấy gắn với giai cấp tư sản, với sự ra đời từ các cuộc cách mạng tư sản

Tự do, bình đẳng, bác ái – những tri thức văn hoá phương Tây đầu tiên

Hồ Chí Minh tiếp thu được trở thành một động lực trực tiếp để Người hướngsang phương Tây tìm con đường cứu nước mới Quá trình bôn ba khắp châu

Âu và các châu lục khác, Hồ Chí Minh đã làm giàu trí tuệ mình bằng nhiều trithức văn hoá phương Tây Trong vốn tri thức văn hoá vô cùng phong phú đó,còn nổi bật lên là chủ nghĩa nhân văn; là thời đại khai sáng với tinh thần duy

lý và văn hoá dân chủ

Mong muốn trước hết của Hồ Chí Minh là giải phóng dân tộc Việt Namkhỏi sự thống trị ngoại bang, làm cho đất nước được độc lập, nhân dân ấm no,hạnh phúc Vì vậy, với Người, tiếp thu văn hoá phương Tây nói chung, tự do,bình đẳng, bác ái nói riêng cũng nhằm phục vụ mục tiêu ấy

Ngày nay, chúng ta có thể tìm thấy trong di sản văn hoá Hồ Chí Minhnhiều luận điểm của văn hoá phương Tây đã được Người tiếp thu, vận dụngsáng tạo vào nước ta Ngay từ năm 1924, trong tập san Inqrekorr, tiếng Pháp

số 71, Hồ Chí Minh đã nói với nhân dân Ma rốc và các dân tộc thuộc địarằng: Để xứng đáng với quyền con người và quyền công dân, họ còn phải làmbổn phận của họ là những con người và những công dân nữa, nghĩa là phải tổchức nhau lại và đấu tranh để giành lấy quyền đó, như người Pháp từng làmhồi 1789 và như giai cấp vô sản cách mạng ngày nay đang làm

Nghiên cứu về tinh hoa văn hoá phương Tây trong việc hình thành và

phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh cần đề cập tới dấu ấn của nó trong Tuyên ngôn độc lập, 2-9-1945 Mở đầu bản Tuyên ngôn độc lập, Hồ Chí Minh trích dẫn luận điểm bất hủ trong Tuyên ngôn độc lập 1776 của Mỹ, lẽ phải không ai

chối cãi được trong Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền 1791 của Pháp.Hướng tới mục tiêu độc lập, tự do, bình đẳng cho tất cả các dân tộc, Hồ Chí

Minh khẳng định: Suy rộng ra, câu ấy có nghĩa là: tất cả các dân tộc trên thếgiới đều sinh ra bình đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng

và quyền tự do Nhà nghiên cứu Nhật Bản, Sigôsibata nhận xét: Cống hiến nổitiếng của Hồ Chí Minh là ở chỗ Người đã phát triển quyền con người thànhquyền của dân tộc

Có lẽ chưa một nhà cách mạng thuộc địa nào như Hồ Chí Minh lại có

30 năm (1911-1941) liên tục hoạt động ở nước ngoài 30 năm đó, Người chủyếu hoạt động ở những trung tâm văn minh phương Tây, đến khảo sát tậnnhững nơi đã xảy ra các cuộc cách mạng tư sản điển hình Những chuyến đikhảo nghiệm thực tế gần như vòng quanh thế giới của Hồ Chí Minh thời giannày thật sự có ý nghĩa Sự hiểu biết về văn hoá, lịch sử phương Tây, về tìnhhữu ái giai cấp, sự ngưỡng mộ tinh thần yêu hoà bình, tự do và thông cảm sâusắc với đời sống của những người lao động phương Tây trong Hồ Chí Minhluôn được bổ sung, phát triển

Nói văn hoá phương Tây góp phần vào việc hình thành và phát triển tưtưởng Hồ Chí Minh còn phải kể đến những cuộc tiếp xúc, gặp gỡ của Ngườivới các nhà hoạt động chính trị, xã hội nổi tiếng như Hăngri Bacbuýt, PônVaiăngCutuyariê, Macen Casanh… Đó còn là việc Hồ Chí Minh có mặt trongcác cuộc hội thảo về văn học, triết học, kinh tế chính trị ở các câu lạc bộ, thưviện Dù là văn hoá phương Đông hay văn hoá phương Tây, Hồ Chí Minh đềudày công chắt lọc một cách kỹ lưỡng với một thái độ khách quan, khoa học,trân trọng với một tầm nhìn văn hoá rộng mở Qua Hồ Chí Minh, những trithức văn hoá đó được vận dụng, bổ sung có thêm nội dung mới trở thành giátrị vĩnh hằng của nhân loại

Hồ Chí Minh đã tiếp thu quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về văn hoámới và ra sức phát huy sức mạnh của ánh sáng văn hoá Mác - Lênin cho sựnghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước Đặc biệt Người đãnghiên cứu kỹ tư tưởng của V I Lênin về văn hoá, cách mạng văn hoá trongnhiều tác phẩm quan trọng và cả qua thực tiễn lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng nền

văn hoá mới ở nước Nga của V I Lênin Trong tác phẩm “Bàn về chế độ hợptác”, V I Lênin đã viết: "Sau khi đã hoàn thành cuộc cách mạng chính trị lớnnhất chưa từng thấy trên thế giới, thì những nhiệm vụ khác lại đặt ra cho chúng

ta, những nhiệm vụ về văn hoá”1 và nâng cao trình độ văn hoá là một trongnhững nhiệm vụ bức thiết nhất Đó là nền văn hoá xã hội chủ nghĩa thay thếnền văn hoá tư bản chủ nghĩa Cách mạng văn hoá theo V I Lênin, bao gồm:Việc xây dựng và phát triển nền giáo dục phổ thông; hình thành đội ngũ trithức mới xã hội chủ nghĩa, những chuyên gia trong lĩnh vực khoa học, kỹ thuật,phát triển văn hoá nghệ thuật; hình thành con người mới, đạo đức mới và hệ tưtưởng mới

Như vậy, cùng với tiếp thu tinh hoa văn hóa dân tộc Việt Nam và phươngĐông, Hồ Chí Minh đã tiếp thu tinh hoa văn hóa phương Tây, hòa nhập vănhóa Việt Nam với văn hóa tiến bộ của thời đại hướng vào sự nghiệp giải phóngdân tộc, xây dựng nền văn hóa mới Việt Nam

Câu 4: Tình hình thực tiễn thế giới và Việt Nam với việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hoá như thế nào?

Trả lời

Quá trình hoạt động cách mạng, Hồ Chí Minh đã đặt chân lên khắp cácchâu lục, hoà mình vào phong trào công nhân các nước tư bản phát triển nhấtthế giới, sống, sinh hoạt với những người da đen ở châu Phi và ở cả Mỹ, HồChí Minh mới hiểu ra nhiều điều về bản chất của chủ nghĩa thực dân, chủnghĩa đế quốc cũng như bản chất giai cấp công nhân, những người cùng khổtrên thế giới và nhất là hiểu rõ sự thật ẩn dấu đằng sau cái gọi là "Khai hoávăn minh" mà giai cấp tư sản phương Tây đã rêu rao Trong các hoạt độngđấu tranh của mình, Hồ Chí Minh không quên tố cáo chủ nghĩa thực dân tìmmọi cách đầu độc văn hoá, đàn áp nền văn hoá các dân tộc thuộc địa

1 V I Lênin: To n t à ập, Nxb Tiến bộ Mátxcơva 1978, tập 44, tr 211 (Tiếng việt)

Không chỉ hoà mình vào thực tiễn đấu tranh của phong trào công nhân vàcác dân tộc bị áp bức mà Hồ Chí Minh còn hoà mình vào thế giới văn hoá vôcùng phong phú và đa dạng của các dân tộc, nhờ đó Người hiểu biết nhiều sựkiện văn hoá và các phương pháp đấu tranh bằng văn hoá Người viết sách, rabáo, tham gia nhiều hoạt động văn hoá, tổ chức nhiều hội liên hiệp đều nhằmgiác ngộ cách mạng cho nhân dân các dân tộc trong đó có đồng bào của mình.Người muốn đem ánh sáng văn hoá đến cho mọi người cùng khổ để soiđường cho họ tự giải phóng, tự đứng lên đấu tranh với các thế lực áp bức, bóclột.

Hồ Chí Minh cũng tập trung nghiên cứu thực tiễn xây dựng phát triển vănhoá của các nước xã hội chủ nghĩa như cách mạng văn hoá ở Liên Xô, TrungQuốc

Trước khi thực dân Pháp xâm lược, Việt Nam vốn là một quốc gia phongkiến độc lập, kinh tế chậm phát triển, đời sống tinh thần lạc hậu Khi thực dânpháp xâm lược với thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt, thâm độc, nhân danh "khaihoá văn minh” chúng đã thực hiện những chính sách cực kỳ phi văn hoá như:Chính sách ngu dân, chia để trị, đầu độc nhân dân ta, nhất là thanh niên bằngrượu và thuốc phiện làm cho đời sống vật chất của nhân dân ta vốn đã đóinghèo càng đói nghèo, đời sống tinh thần vốn lạc hậu ngày càng tăm tối, dốtnát Năm 1920 tại Đại hội XVIII Đảng xã hội Pháp, Người đã nói: "Chúng tôikhông những bị áp bức và bóc lột một cách nhục nhã, mà còn bị hành hạ và đầuđộc một cách thê thảm Nhà tù nhiều hơn trường học Chúng tôi phải sốngtrong cảnh ngu dốt và tăm tối, vì chúng tôi không có quyền tự do học tập”1 Nhưvậy, khi đất nước bị nô lệ thì văn hoá cũng cùng chung số phận nô lệ

Thực tiễn đó là cơ sở để Hồ Chí Minh vạch ra một đường lối mới: Ở ViệtNam phải tiến hành cách mạng giải phóng dân tộc, giành lấy chính quyền,

1 Hồ Chí Minh: To n tà ập, Nxb CTQG, H 2002, tập 1, tr 22, 23.

giải phóng xã hội, từ đó giải phóng cho văn hoá, mở đường cho văn hoá pháttriển.

Nhờ nắm vững quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về phát triển vănhoá, Hồ Chí Minh đã có được cách xem xét đúng và kế thừa những giá trịtruyền thống tốt đẹp của văn hoá dân tộc, tinh hoá văn hoá nhân loại và từthực tiễn để hình thành nên tư tưởng văn hoá của mình

Câu 5: Văn hoá và quan niệm của Hồ Chí minh về văn hoá?

Trả lời:

Quan niệm chung về văn hoá

Văn hoá là một khái niệm rộng, đã có khá nhiều định nghĩa khác nhau

về văn hoá

Theo E.B.Tylor, là một trong những người đưa ra định nghĩa đầu tiên

về văn hoá Trong cuốn “Văn hoá thuỷ nguyên” (1887) ông nhấn mạnh đến 3vấn đề: Văn hoá là một phức hợp nhiều mặt của cuộc sống xã hội; Văn hoá docon người tạo ra; Văn hoá mang tính xã hội

Người phương Đông có quan niệm: “Văn” nghĩa là “vẻ đẹp” (giá trị);văn hoá nghĩa là “trở thành có giá trị” (chứa các giá trị, thước đo, mức độnhân bản của xã hội và con người)

Người phương Tây có quan niệm: Từ tiếng latinh Cultura (vun trồngvật chất và tinh thần) Dẫn tới Culture (văn hoá) Trình độ được vun trồng củacon người, của xã hội, khẳng định tính người, làm cho con người và xã hộingày càng phát triển hơn, bỏ lại những gì đằng sau đó là trạng thái nguyên sơ

Tổ chức Văn hoá, Giáo dục, Khoa học thế giới gọi tắt là UNESCO họp

từ ngày 26 tháng 7 đến ngày 06 tháng 8 năm 1982 tại Mêhicô, trong tuyên bố

về những chính sách văn hoá đã nêu ra định nghĩa về văn hoá như sau:

Văn hoá là tổng thể những nét riêng biệt tinh thần và vật chất, trí tuệ vàcảm xúc quyết định tính cách của một xã hội hay một nhóm người trong xãhội Văn hoá bao gồm nghệ thuật và văn chương, những lối sống, những

quyền cơ bản của con người, những hệ thống các giá trị, những tập tục và tínngưỡng Văn hoá đem lại cho con người khả năng suy xét về bản thân Chínhvăn hoá đã đem lại cho chúng ta trở thành những sinh vật đặc biệt nhân bản,

có lý tính, có óc phê phán và dấn thân một cách có đạo lý Chính nhờ văn hoá

mà con người tự thể hiện, tự ý thức được bản thân, tự biết mình là mộtphương án chưa hoàn thành đặt ra xem xét những thành tựu của bản thân, tìmtòi không mệt mỏi những vấn đề mới và sáng tạo nên những công trình mớivượt trội bản thân

Một số quan niệm khác cho rằng: Văn hoá là hiểu biết, trình độ

“người” trong các quan hệ; là sự phát triển nội tại bên trong của một conngười, một dân tộc… hiểu biết để làm chủ – làm người – làm cách mạng

Những quan niệm về văn hoá nêu trên là rất phong phú, đa dạng Tuynhiên, vẫn có một số điểm chung giống nhau là: Văn hoá là một hệ thống cácgiá trị về vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch

- Hệ thống các nghệ thuật biểu hiện cụ thể, cảm tính nhằm thể hiện các

ý niệm và chuẩn mực nói trên một cách sinh động, truyền cảm

- Hệ thống hành động thông qua các trung gian kỹ thuật cho phép conngười làm chủ môi trường tự nhiên và xã hội của mình

Quan niệm của Hồ Chí Minh về văn hoá

Hồ Chí Minh được tổ chức UNESCO ghi nhận là Anh hùng giải phóng dân tộc của Việt Nam, nhà văn hóa kiệt xuất Ngay từ lúc ra đi tìm đường cứu

nước, Hồ Chí Minh đã nghĩ tới một xã hội mới tự do, hạnh phúc, không có ápbức, bóc lột, bất công Trên cơ sở truyền thống tốt đẹp của nền văn hóa hàng

nghìn năm của dân tộc Việt Nam, Hồ Chí Minh đã tiếp thu, chắt lọc tinh hoavăn hóa phương Đông, phương Tây, văn hóa mácxít, từng bước xây dựng lýluận văn hóa

Tháng 8-1943, khi còn trong nhà tù của Tưởng Giới Thạch, lần đầu tiên

Hồ Chí Minh nêu ra một định nghĩa về văn hóa:

"Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng

tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôngiáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn,

ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức

là văn hóa Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng vớibiểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầuđời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn"1

Người còn dự định xây dựng nền văn hóa dân tộc với năm điểm lớn:

1 Xây dựng tâm lý: tinh thần độc lập tự cường

2 Xây dựng luân lý: biết hy sinh mình, làm lợi cho quần chúng

3 Xây dựng xã hội: mọi sự nghiệp có liên quan đến phúc lợi của nhân dântrong xã hội

4 Xây dựng chính trị: dân quyền

5 Xây dựng kinh tế

Từ cách hiểu trên của Hồ Chí Minh về văn hoá cho thấy: Văn hóađược hiểu theo nghĩa rộng nhất, bao gồm toàn bộ những giá trị vật chất vàtinh thần do con người sáng tạo ra nhằm đáp ứng đòi hỏi của sự sinh tồn vàphát triển của mình trong quá trình lịch sử; văn hóa tạo ra động lực giúp conngười tồn tại gắn với mục đích cuộc sống; xây dựng văn hóa dân tộc phải toàn

diện, đặt xây dựng "tinh thần độc lập tự cường" lên hàng đầu

Nguốn gốc của văn hoá là do con người sáng tạo ra, “tự nhiên thứ hai”(tính nhân văn – xã hội) Văn hoá tạo ra động lực: giúp con người tồn tại gắnvới mục đích cuộc sống Cấu trúc: Chỉ chung tất cả mọi phương diện sinh

1 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, t.3, tr.431

hoạt của con người (bao gồm giá trị vật chất và tinh thần), từ cái tinh vi, hiệnđại đến lối sống, sinh hoạt hàng ngày Quan điểm trên có tính kế thừa, cótrước khi UNESCO ra đời (24/10/1945)

Văn hoá là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con ngướisáng tạo ra Quan niệm trên của Hồ Chí Minh về văn hoá đã khắc phục đượctính phiến diện trong quan niệm lâu nay của một số người về văn hoá:

- Văn hoá chỉ là một hiện tượng tinh thần tách rời đời sống vất chất màbao trùm lên toàn bộ các lĩnh vực của đời sống xã hội

- Văn hoá không chỉ thu hẹp trong lĩnh vực văn học - nghệ thuật, màbao trùm lên toàn bộ các lĩnh vực của đời sống xã hội

- Văn hoá không chỉ thu hẹp trong lĩnh vực giáo dục, không chỉ phảnánh trình độ học vấn của một người, mà là thước đo trình độ phát triển củatoàn xã hội về sản xuất, khoa học kỹ thuật, chính trị, tôn giáo, văn học - nghệthuật, đạo đức, lối sống, phong tục tập quán v.v

Hiện nay, định nghĩa và cách hiểu văn hoá cũng như nhận thức tưtưởng Hồ Chí Minh về văn hoá tuy còn có chỗ khác nhau, nhưng các nhànghiên cứu đều thống nhất rằng “Ở Hồ Chí Minh nhà chính trị (bao gồm cảnhà chiến lược tổ chức quân sự) hoà quyện với nhà văn, nhà đạo đức, nhà vănhoá, hình thành một diện mạo, một nhân cách riêng của Hồ Chí Minh… Tưtưởng Hồ Chí Minh là sự gắn bó thống nhất của những quan điểm tư tưởngchính trị (về cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, về cách mạng xã hội chủnghĩa, về tổ chức lực lượng, về quân sự) với tư tưởng nhân văn, tư tưởng đạođức, tư tưởng văn hoá… “Văn hóa nói chung là trình độ “Người”, trình độ

“Người” của những quan hệ xã hội, bao gồm tất cả những gì liên quan đếnsáng tạo của con người, được hun đúc qua các thế hệ, biến thành truyền thốngbền vững”1, thành động lực phát triển của con người, của dân tộc và của xãhội loài người

1 Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam, Nxb CTQG, HN 2003, tr 294,295.

Câu 6: Tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa Văn hoá - Kinh

tế – Chính trị xã hội?

Trả lời:

Tư tưởng văn hoá Hồ Chí Minh luôn thống nhất với tư tưởng kinh tế,chính trị - xã hội Trong kinh tế, chính trị xã hội luôn thấm đượm văn hoá,cùng được hình thành và phát triển trên cơ sở kế thừa, tiếp thu truyền thống tưtưởng, văn hoá dân tộc, tinh hoa văn hóa phương Đông, phương Tây mà đỉnhcao là học thuyết Mác – Lênin

Mục tiêu của chính trị trong tư tưởng Hồ Chí Minh là nhằm vào vàhướng tới việc giải phóng dân tộc, giành độc lập cho Tổ quốc, tự do, hạnhphúc cho đồng bào Điều đó cũng thống nhất với văn hoá Bởi vì sự nghiệpvăn hoá quan trọng nhất của Người là lãnh đạo toàn dân đánh đuổi giặc ngoạixâm trong thời đại mới, giành lại cho nhân dân quyền sống của con người,một cuộc sống có văn hoá, một cuộc sống xứng đáng với con người Sựnghiệp đó trả lại địa vị xứng đáng cho nền văn hoá Việt Nam, cũng là một sựnghiệp có ý nghĩa to lớn đối với nền văn hoá thế giới

Hồ Chí Minh đã xây dựng được một nền chính trị - đạo đức Tức lànhững tư tưởng chính trị như “dân làm gốc”, “trung với nước, hiếu với dân”,

“nước được độc lập, dân được tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, aicũng được học hành” v.v… được nâng lên thành tư tưởng đạo đức Tư tưởngđạo đức cũng là phục vụ sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc, giải phóng

xã hội, giải phóng con người Cũng có thể hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh là tưtưởng chính trị, định hướng chính trị, song mang đặc thù dễ phân biệt với các

tư tưởng đương thời khác ở phần lớn biểu hiện của tư tưởng dưới dạng vănhóa Nói cách khác, tư tưởng Hồ Chí Minh tác động vào xã hội như một sứcmạnh văn hoá, sức mạnh hợp nhất giữa lý và tình, tổng quát và đơn lẻ, thuyếtphục bằng cảm hoá

Tư tưởng nhân văn, đạo đức là những nhân tố quan trọng, là nền tảngtinh thần của nền văn hoá mà Hồ Chí Minh muốn xây dựng Đạo đức của conngười thể hiện trong phẩm chất, hành vi và phong độ, gộp lại thành “chấtngười” Văn hoá là sự kết tinh nhưng giá trị cao quý nhất, đẹp đẽ nhất của conngười, của đời sống một dân tộc, một xã hội Có thể nói, văn hoá nói chung làtrình độ “người”, trình độ “người” của những quan hệ xã hội.

Giữa văn hoá, đạo đức, nhân văn và chính trị trong tư tưởng Hồ ChíMinh đều có chung cội nguồn là những truyền thống tư tưởng văn hoá củadân tộc và tinh hoa văn hoá nhân loại; trong đó đỉnh cao là học thuyết Mác –Lênin, một học thuyết mang bản chất cách mạng, khoa học và nhân văn caocả; là kết tinh trí tuệ văn hoá của loài người

Văn hóa và chính trị đều là những yếu tố của kiến trúc thượng tầng,

vốn có quan hệ mật thiết với nhau Một nền chính trị đúng đắn bao giờ cũngđược xây dựng trên cơ sở một nền văn hóa tiến bộ Khi Hồ Chí Minh nóimong muốn tột bậc của Người là làm sao cho nước ta được độc lập, dân tađược tự do, đồng bào ta ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành thì đó là mục tiêu của chính trị đồng thời cũng là mục tiêu của văn hóa

Hồ Chí Minh chỉ rõ phải xây dựng kinh tế, xây dựng cơ sở hạ tầng để cóđiều kiện xây dựng và phát triển văn hoá Văn hoá là một bộ phận kiến trúcthượng tầng, những cơ sở hạ tầng của xã hội có kiến thiết rồi, văn hoá mớikiến thiết được và có đủ điều kiện phát triển được: "Muốn tiến lên chủ nghĩa

xã hội thì phải phát triển kinh tế và văn hoá Vì sao không nói phát triển vănhoá và kinh tế? Tục ngữ ta có câu: Có thực mới vực được đạo; vì thế kinh tếphải đi trước"1

Ngược lại, một nền văn hóa tiến bộ phải hướng vào mục tiêu phục vụnhiệm vụ chính trị cao cả của đất nước Khai mạc Đại hội văn hóa toàn quốc(24/1/1946), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Văn hóa có liên lạc với chínhtrị rất mất thiết”

1 Hồ Chí Minh, To n tà ập, tập 10, Nxb CTQG, H 2002, tr 59.

Tuy nhiên, Hồ Chí Minh không chỉ nhấn mạnh một chiều sự phụ thuộccủa văn hoá vào kinh tế, chính trị mà còn chỉ rõ vai trò, sức mạnh to lớn củavăn hoá ảnh hưởng trở lại đối với kinh tế và chính trị Theo Người, văn hoákhông phụ thuộc một cách máy móc vào điều kiện sinh hoạt vật chất, mà vănhoá - tư tưởng phải đi trước một bước để thúc đẩy cho kinh tế xã hội pháttriển Người nói: “Trình độ văn hoá của nhân dân nâng cao sẽ giúp cho chúng

ta đẩy mạnh công cuộc khôi phục kinh tế, phát triển dân chủ, cần thiết để xâydựng nước ta thành một nước hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàumạnh”1

Mặt khác, nói văn hoá ở trong kinh tế và chính trị nghĩa là kinh tế và chính trị cũng phải có văn hoá Trong kháng chiến chống Pháp, Chủ tịch Hồ

Chí Minh khẳng định: “Kháng chiến hoá văn hoá, văn hoá hoá kháng chiến”.Ngày nay, đi vào xây dựng chủ nghĩa xã hội, Đảng ta cũng đòi hỏi văn hoá

phải thấm sâu vào kinh tế và chính trị Hiện nay, chúng ta đang nói đến văn hoá kinh doanh, văn hoá tiếp thị, văn hoá chính trị, văn hoá lãnh đạo, v.v… là

đều theo nghĩa ấy

Tuy "kinh tế có kiến thiết rồi, văn hóa mới kiến thiết được", nhưng điều

đó không có nghĩa là văn hóa "thụ động" chờ cho kinh tế phát triển xong rồimới đến lượt mình phát triển Văn hóa có tính tích cực chủ động, đóng vai trò

to lớn thúc đẩy kinh tế và chính trị phát triển như một động lực "Văn hóa ởtrong chính trị" tức văn hóa phải tham gia vào nhiệm vụ chính trị, tham giacách mạng, kháng chiến và xây dựng chủ nghĩa xã hội Hồ Chí Minh nêu rõ:

"Văn hóa hóa kháng chiến, kháng chiến hóa văn hóa", hoặc đường lối kháng chiến toàn diện, thi đua trên mọi lĩnh vực, là với ý nghĩa như vậy Theo đó,

một phong trào văn hóa cách mạng, văn hóa kháng chiến đã diễn ra rất sôiđộng, góp phần đắc lực vào thắng lợi của sự nghiệp kháng chiến kiến quốc

"Văn hóa ở trong kinh tế" tức là văn hóa phải phục vụ, thúc đẩy việc xâydựng và phát triển kinh tế "Văn hóa ở trong kinh tế và chính trị" cũng có

1 Hồ Chí Minh, To n tà ập, tập.8, Nxb CTQG, H 2002, tr 281.

nghĩa là chính trị và kinh tế phải có tính văn hóa Đây là một đòi hỏi chính

đáng của văn hóa hiện đại Làm chính trị, làm kinh tế phải có văn hóa

Dưới chế độ thực dân phong kiến, nhân dân ta bị nô lệ, đàn áp thì vănnghệ cũng bị nô lệ, không thể phát triển Vì theo Hồ Chí Minh: “Xã hội thếnào, văn nghệ thế ấy… Dưới chế độ thực dân và phong kiến, nhân dân ta bị

nô lệ, thì văn nghệ cũng bị nô lệ, bị kìm hãm, không thể phát triển lên được”1

Do đó, phải tiến hành cách mạng chính trị trước mà cụ thể ở Việt Nam là tiếnhành cách mạng giải phóng dân tộc để giành chính quyền, giải phóng chínhtrị, giải phóng xã hội, từ đó giải phóng văn hóa, mở đường cho văn hóa phát

triển Văn hóa – nghệ thuật thấm sâu vào kinh tế và chính trị Bởi, dưới chế

độ thực dân, phong kiến, giai cấp thống trị đã mê hoặc các nhà văn hóa bằngnhững luận điệu bịp bợm: “Văn nghệ chí thượng”, có sứ mệnh cao quý làphục vụ “vô tư” tất cả mọi người, không thiên tư, thiên vị, vì vậy nó luôn luônđứng trên mọi giai cấp và ở ngoài chính trị, v.v…

“Văn chương cách mạng như những thơ ca của các cụ Phan Chu Trinh,

Phan Bội Châu và những người yêu nước khác, thì bị gọi là “cấm vật” Nếukhông giữ được bí mật, thì người viết cũng như người xem đều bị bắt bớ tùđày” vì đã có tác dụng cổ động tinh thần cách mạng Nói cách khác, văn hóa -văn nghệ không thể tách rời đời sống chính trị của dân tộc

Trong mối quan hệ giữa văn hoá và phát triển, không phải lúc nào

chúng ta cũng quán triệt đầy đủ những tư tưởng này của Hồ Chí Minh Có lúc

ta chưa thấy hết vai trò của văn hoá nên có khi kinh tế tăng trưởng mà lại làmnảy sinh nhiều tệ nạn xã hội phức tạp Có quốc gia được mùa về kinh tếnhưng lại mất mùa về văn hoá nên đã gây ra những khủng hoảng xã hộinghiêm trọng

Năm 1988, mở đầu “Thập kỷ thế giới phát triển văn hoá”, Tổng giámđốc UNESCO đã phát biểu: Văn hoá và phát triển là hai mặt gắn liền vớinhau… Hễ nước nào tự đặt cho mình mục tiêu phát triển mà tách rời môi

1 Hồ Chí Minh, To n tà ập, tập.7, Nxb CTQG, H 2002, tr tr.434.

trường văn hoá thì nhất định sẽ xẩy ra những mất cân đối nghiêm trọng cả vềmặt kinh tế lẫn văn hoá và tiềm năng sáng tạo của nước ấy sẽ bị suy yếunhiều.

Câu 7: Tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của văn hoá?

Trả lời:

Hồ Chí Minh khẳng định văn hoá đóng vai trò là động lực, là mục tiêucủa sự nghiệp cách mạng Theo Người, văn hoá nói chung, chủ nghĩa Mác -Lênin nói riêng giữ vị trí quan trọng tạo bước nhảy vọt trong tư duy, hànhđộng của con người và của các dân tộc bị áp bức, bị tha hoá đến vươngquốc của con người phát triển tự do, toàn diện

Hồ Chí Minh từng nói đến "văn hoá soi đường cho quốc dân đi"; "Phảiđem văn hoá lãnh đạo quốc dân để thực hiện độc lập, tự cường, tự chủ".Phải xúc tiến văn hoá để tạo con người mới và cán bộ mới cho công cuộckháng chiến kiến quốc Trong công cuộc kiến thiết nước nhà, có 4 vấn đềcùng phải chú ý đến, cùng phải coi trọng ngang nhau: chính trị, kinh tế, xãhội, văn hoá

Vai trò của văn hóa trong kinh tế, chính trị, xã hội là tạo thành bốn vấn

đề chủ yếu của đời sống xã hội

Văn hóa quan trọng ngang kinh tế, chính trị, xã hội.

Chính trị, xã hội có được giải phóng thì văn hóa mới được giải phóng Chính trị giải phóng mở đường cho văn hóa phát triển.

Xây dựng kinh tế để tạo điều kiện cho việc xây dựng và phát triển văn hóa.

Văn hóa thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển, phục vụ nhiệm vụ chính trị.

Hồ Chí Minh chỉ rõ: Văn hoá, nghệ thuật cũng như mọi hoạt độngkhác, không thể đứng ngoài, mà phải ở trong kinh tế và chính trị Điều nàycũng có nghĩa là văn hoá phải phục vụ cho nhiệm vụ chính trị, thúc đẩy xây

dựng và phát triển kinh tế, tác động trở lại với kinh tế và chính trị như mộtđộng lực hết sức quan trọng Người nói: Trình độ văn hoá của nhân dân nângcao sẽ giúp chúng ta đẩy mạnh công cuộc khôi phục kinh tế, phát triển dânchủ cần thiết để xây dựng nước ta thành một nước hoà bình, thống nhất, độclập, dân chủ và giàu mạnh

Văn hoá có tác dụng sửa đổi tham nhũng, lười biếng, phù hoa, xa xỉ,sửa xã hội cũ xây xã hội mới Văn hoá tạo sức mạnh vật chất, tinh thần thắngngoại xâm theo tinh thần "Văn minh thắng tàn bạo" Kinh tế nâng cao đờisống vật chất, văn hoá có tác dụng nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân.Văn hoá như một động lực thúc đẩy các dân tộc đoàn kết và hiểu biết lẫnnhau

Ngay từ năm 1921, Người đã nói đến "luồng gió mới từ nước Nga thợthuyền đang thổi đến giải độc cho người Đông Dương"; rằng "Nếu nhữngngười xã hội chủ nghĩa lơ là việc giáo dục, thì giai cấp tư sản thực dân vàbản xứ cứ phụ trách việc giáo dục bằng phương pháp của chúng Sự tànbạo của chủ nghĩa tư bản đã chuẩn bị đất rồi: chủ nghĩa xã hội chỉ còn phảilàm cái việc là gieo hạt giống của công cuộc giải phóng nữa thôi"1

Hồ Chí Minh đã vạch ra một đường lối mới: phải tiến hành cuộc cáchmạng chính trị trước mà cụ thể là cuộc cách mạng giải phóng dân tộc để giànhlấy chính quyền, nhân dân làm chủ đất nước, để giải phóng chính trị, giảiphóng xã hội, từ đó giải phóng văn hoá, mở đường cho văn hoá phát triển.Người chỉ ra rằng, "Xưa kia chính trị bị đàn áp, nền văn hoá của ta vì thếkhông thể nảy sinh được","dân tộc bị nô lệ thì văn nghệ cũng mất tự do".Hơn nửa thế kỷ trôi qua, quan điểm về vai trò văn hoá của Hồ Chí Minh

đã được thực tế chứng minh là đúng Đảng ta cũng đã khẳng định văn hoá là

“Nền tảng tinh thần của xã hội”2, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sựphát triển kinh tế, xã hội

1 Hồ Chí Minh, toàn tập, tập 1, Nxb CTQG, H 2002, tr 28.

2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu to n quà ốc lần thứ X, Nxb CTQG,

HN.2006, tr 213.

Câu 8: Tư tưởng Hồ Chí Minh về tính chất của nền văn hóa mới? Trả lời:

Sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra đời (1945), Hồ Chí Minh

và Đảng ta xác định một trong những nhiệm vụ hàng đầu của cách mạng làphải xây dựng một nền văn hoá mới trong đó xác định rõ tính chất của nềnvăn hóa

Khi đặt vấn đề xây dựng nền văn hoá mới của nước Việt Nam độc lập,

Hồ Chí Minh nói: "Cái nền văn hoá mới này cần phải có tính khoa học, tínhđại chúng, thì mới thuận với trào lưu tiến hoá của tư tưởng hiện đại Nay nước

ta có được độc lập, tinh thần được giải phóng, cần phải có một nền văn hoáhợp với khoa học và hợp với cả nguyện vọng của nhân dân"1 Tại Đại hội đạibiểu toàn quốc lần thứ II của Đảng, Hồ Chí Minh chỉ rõ: Xây dựng một nềnvăn hoá Việt Nam có tính dân tộc, khoa học và đại chúng

Theo Hồ Chí Minh, ba tính chất đó có quan hệ chặt chẽ với nhau Đó làmột nền văn hoá phải làm cho mỗi người dân Việt Nam hiểu biết được cộinguồn lịch sử hình thành phát triển dân tộc; biết giữ gìn, phát huy những giátrị truyền thống tốt đẹp của văn hoá dân tộc trong dựng nước và giữ nước.Nền văn hoá mới phải phản ánh được đời sống hiện thực của cuộc đấu tranhgiải phóng dân tộc theo đúng quy luật khách quan, đảm bảo tính chân thực;tiếp thu văn hoá nhân loại để làm phong phú thêm văn hoá dân tộc, đưa vănhoá Việt Nam ngày càng vươn tới đỉnh cao văn hoá nhân loại Nền văn hoámới phải lấy việc phục vụ đông đảo quần chúng nhân dân lao động làm mụcđích hoạt động nhằm góp phần nâng cao đời sống tinh thần vui tươi lànhmạnh cho nhân dân

Trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời, sáng ngày 3.9.1945,Người đã đặt ra hàng loạt các vấn đề về văn hoá cần giải quyết, như diệt "giặcdốt", giáo dục nhân dân tinh thần cần, kiệm, liêm, chính, cấm hút thuốc

1 Hồ Chí Minh: Biên niên tiểu sử, tập 3, Nxb CTQG, H1993, tr 16

phiện Cũng trong những ngày đầu tháng 9.1945, Người đã cho thành lập Uỷban văn hoá lâm thời Bắc Bộ và chỉ rõ nhiệm vụ cho Uỷ ban là: gây dựng chođất nước một nền văn hoá mới.

Nền văn hoá trong thời kỳ đó là nền văn hoá dân chủ mới, đồng thời làmột nền văn hoá kháng chiến Khi miền Bắc được hoàn toàn giải phóng bướcvào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, thì nền văn hoá được xây dựng lànền văn hoá xã hội chủ nghĩa Vì vậy, tính chất của nền văn hoá cũng đượcđiều chỉnh cho phù hợp

Nền văn hoá trong giai đoạn cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đãđược Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định có ba tính chất: dân tộc,khoa học và đại chúng Điều này thể hiện khá sớm trong Đề cương văn hoáViệt Nam của Đảng năm 1943, đó là: Để tiến tới một nền văn hoá xã hội chủnghĩa, cuộc giải phóng dân tộc sẽ cơ cấu lại nền văn hoá truyền thống theo banguyên tắc lớn "dân tộc hoá, đại chúng hoá, khoa học hoá"

Tính chất của nền văn hoá mới trong giai đoạn miền Bắc bước vào xâydựng chủ nghĩa xã hội được Hồ Chí Minh đề cập ở nhiều bài viết, bài nói ởnhiều hội nghị quan trọng Hồ Chí Minh xác định " để phục vụ sự nghiệp cáchmạng xã hội chủ nghĩa thì văn hoá phải xã hội chủ nghĩa về nội dung và dân tộc

về hình thức"1 Như vậy, Người chỉ ra tính chất của nền văn hoá mà chúng taxây dựng là có nội dung xã hội chủ nghĩa và tính chất dân tộc

Nội dung xã hội chủ nghĩa có nghĩa là tiên tiến, khoa học, hiện đại Tínhdân tộc không chỉ là ở hình thức thể hiện mà còn biết kế thừa, phát huy nhữnggiá trị tốt đẹp trong truyền thống văn hoá của dân tộc cho phù hợp với nhữngđiều kiện lịch sử của đất nước Hơn thế nữa theo Hồ Chí Minh, chúng ta cònphải biết giới thiệu những giá trị văn hoá cao đẹp của dân tộc ra thế giới đểthế giới hiểu biết thêm về đất nước, con người Việt Nam

1 Hồ Chí Minh: To n tà ập, Nxb CTQG, H 2002, tập 10, tr 60

Trong thời kỳ cách mạng dân tộc dân chủ, nền văn hóa mới là nền văn

hóa dân chủ mới, đồng thời là nền văn hóa kháng chiến Nền văn hóa đó có batính chất: dân tộc - khoa học - đại chúng

Tóm lại, ba tính chất dân tộc, khoa học, đại chúng hợp lại thành một

chỉnh thể thống nhất, ngày càng thấm sâu vào ý thức sáng tạo của các nhà vănhóa nước ta, giúp họ sáng tạo nên những tác phẩm tiêu biểu cho nền văn hóamới Dù sau này tính chất của nền văn hóa mới có sự thay đổi nhất định vềcách diễn đạt, nhưng tinh thần cốt lõi của nó cũng không đi ra ngoài ba tínhchất đã được Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh nên lên từ những ngày đầu dựngnước

Trong giai đoạn cách mạng hiện nay, Đảng ta xác định xây dựng nền vănhoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Hai tính chất tiên tiến, đậm đàbản sắc dân tộc có quan hệ chặt chẽ với nhau Tiên tiến là khoa học, hiện đại, là

xã hội chủ nghĩa Đậm đà bản sắc dân tộc là biết kế thừa, phát huy, phát triểnnhững giá trị tốt đẹp của văn hoá dân tộc trong điều kiện mới Đây chính là thựchiện quan điểm của Hồ Chí Minh về sự phát triển biện chứng của văn hoá

Đặc điểm chung nhất của nền văn hóa mới theo tư tưởng Hồ Chí Minh

là xua tan bóng tối của chủ nghĩa thực dân, đế quốc, của dốt nát, đói nghèo,bệnh tật đè nặng lên cuộc sống của nhân dân ta Văn hóa mới là phải giáo dụcnhân dân ta tinh thần cần, kiệm, liêm, chính, tự do tín ngưỡng, không hútthuốc phiện; chống giặc dốt

Ba tính chất của nền văn hoá mới do Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minhnêu lên đã trở thành tư tưởng chỉ đạo và định hướng phấn đấu của các nhà vănhoá - nghệ thuật nước ta từ hơn 1/2 thế kỷ nay

Câu 9: Tư tưởng Hồ Chí Minh về tính dân tộc của Văn hoá?

Trả lời

Văn hoá là sức sống của một dân tộc Nghệ thuật là bông hoa của tâmhồn dân tộc Văn hoá - nghệ thuật phải thể hiện được đầy đủ và sâu đậm bảnsắc của dân tộc Chỉ trên cơ sở cái riêng đặc sắc của mình, văn hoá Việt Nammới có điều kiện đóng góp vào kho tàng văn hoá chung của nhân loại.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến nhiệm vụ trau dồi đặc điểm,bản sắc riêng của văn hoá dân tộc Trong diễn văn khai mạc Hội nghị văn hoátoàn quốc năm 1946, Người nhấn mạnh “trau dồi cho văn hoá văn nghệ có tinhthần thuần tuý Việt Nam”, phải “lột cho hết tinh thần dân tộc” Nếu dân tộc hoá

mà phát triển đến cực điểm thì đến chỗ thế giới hoá, vì lúc bấy giờ văn hoá củamình và sẽ chiếm được địa vị ngang với các nền văn hoá thế giới”1

Tính dân tộc của văn hoá là sự thể hiện của chủ nghĩa yêu nước và tinhthần độc lập, tự cường của dân tộc trong lĩnh vực văn hoá, nên trước hết nó

phải được thể hiện ở nội dung tuyên truyền cho “lý tưởng tự chủ, độc lập, tự do” và “tinh thần vì nước quên mình” như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói.

Tính dân tộc của văn hoá đòi hỏi phải thể hiện được cốt cách và tâm hồn con người Việt Nam, đó là truyền thống yêu nước, cần cù, dũng cảm,

đoàn kết, thương người… tóm lại là tất cả những gì cao đẹp nhất trong tâmhồn và tính cách Việt Nam đã được hun đúc trong suốt hàng nghìn năm lịch

sử dựng nước và giữ nước

Tính chất dân tộc (hay còn gọi là đặc tính dân tộc, cốt cách dân tộc) là

cái "cốt", cái tinh túy bên trong rất đặc trưng của nền văn hóa dân tộc Nóphân biệt, không nhầm lẫn với văn hóa của các dân tộc khác Nó là "căncước" của một dân tộc Cốt cách dân tộc không phải "nhất thành bất biến", mà

nó có sự phát triển, bổ sung những tinh túy mới

Tính dân tộc của văn hoá còn được thể hiện ở hình thức và phương tiện diễn đạt Mỗi dân tộc có nếp cảm, nếp nghĩ riêng, có hình thức diễn đạt riêng

đi thẳng vào lòng người, lay động sâu xa tâm hồn họ Người nhắc nhở: “Nhân

1 Báo C ứu quốc, số ra ngày 9/10/1945

dân ta có truyền thống kể chuyện ngắn gọn và có duyên Các chú phải họccách kể chuyện của nhân dân”1.

Về mặt ngôn ngữ, Người căn dặn: Tiếng nói là một thứ của cải rất quý

báu của dân tộc, chúng ta phải giữ lấy nó, chớ để bệnh nói chữ lấn át nó đi

Muốn thể hiện được yêu cầu này, Người đòi hỏi các nhà văn hoá - văn

nghệ phải đi sâu vào quần chúng nhân dân, thực hiện ba cùng với họ, có thế

mới phát hiện và mô tả được chiều sâu của tính cách và tâm hồn quần chúng

Lại phải học lịch sử, hiểu truyền thống dân tộc Người từng cảnh báo: “Coi

chừng, có nhiều người Việt Nam lại không hiểu rõ lịch sử, đất nước, conngười và những cái vốn rất quý báu của mình bằng những người nướcngoài”2 Lại càng phải hiểu kỹ, hiểu sâu truyền thống văn hoá - nghệ thuật

Việt Nam Người căn dặn văn nghệ sĩ: “Nghệ thuật của cha ông hay lắm, tốtlắm! Cố mà giữ gìn” Làm công tác văn nghệ mà không tìm hiểu sâu vốn củadân tộc thì không làm được đâu Sự cảnh báo trên của Người vẫn còn nguyêntính thời sự hiện nay về giáo dục truyền thống lịch sử trong nhân dân, nhất làcho các thanh, thiếu niên và sinh viên

Quan điểm của Hồ Chí Minh về tính dân tộc của văn hoá, rất toàn diện

và sâu sắc, từ nội dung đến hình thức diễn đạt Bản thân Người là nhà văn hoákiệt xuất, là biểu tượng cao đẹp của bản sắc, tính cách, tâm hồn dân tộc, làtấm gương cho các nhà văn hoá - văn nghệ học tập và noi theo

Câu 10: Tư tưởng Hồ Chí Minh về giữ gìn, bảo vệ, phát triển truyền thống văn hoá dân tộc?

Trả lời

Đối với Hồ Chí Minh, dân tộc là cái trường tồn trong phát triển và vănhoá là tinh hoa của dân tộc Người ý thức rõ giá trị văn hoá dân tộc - văn hoátinh thần và văn hoá vật chất Bắt đầu vào con đường hoạt động cách mạng,

1 Hồ Chí Minh: To n tà ập, sđd, t.12, tr 553.

2 Hồ Chí Minh: To n tà ập, Nxb CTQG, H 2002, tập 12, tr 556,557.

Người đã rất chú ý tới vấn đề "càng thấm nhuần chủ nghĩa Mác - Lênin càngphải coi trọng các giá trị truyền thống tốt đẹp của cha ông" Hồ Chí Minh cangợi truyền thống yêu nước, thương người, tinh thần độc lập, tự chủ, đoànkết, yêu đời, lạc quan đến việc ngợi ca các anh hùng và danh nhân Việt Nam.Người giáo dục nhân dân ta rằng: "Dân ta phải biến sử ta, cho tường gốc tíchnước nhà Việt Nam", văn hoá là vốn quý của dân tộc, là niềm tự hào dân tộc.

Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến việc giữ gìn, bảo vệ và phát triển nhữnggiá trị văn hoá truyền thống của dân tộc đã được xây dựng từ ngàn đời bằng

mồ hôi và xương máu của nhân dân, của cả dân tộc Vì thế, ngay từ ngày đầutrên cương vị Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, Người đã ký sắclệnh về bảo tồn tất cả các di sản văn hoá như đình chùa, đền miếu, cung điện,thành quách, lăng mộ, bia ký, chiếu sắc, văn bằng kể cả những cái có tínhcách tôn giáo nhưng có ích cho lịch sử Hồ Chí Minh đánh giá cao và tự hào

về truyền thống văn hoá dân tộc, Người nói rằng "nghệ thuật của ông cha tahay lắm, tốt lắm", "tiếng nói là thứ của cải vô cùng lâu đời và vô cùng quýbáu của dân tộc Chúng ta phải giữ gìn nó, quý trọng nó, làm cho nó phổ biếnngày càng rộng khắp"1 Người chú ý đến bản sắc dân tộc của văn hoá, nóichuyện với hoạ sĩ người Thuỵ Điển Êrích Giôhanxơn, Người nhấn mạnh: mỗidân tộc cần chăm lo đến đặc tính dân tộc mình trong nghệ thuật Người cũngcăn dặn "chú ý phát huy cốt cách dân tộc","lột tả cho hết cái tinh thần dântộc"

Hồ Chí Minh rất chú ý đến việc phát huy vốn cũ quý báu của dân tộc(nhưng tránh phục cổ một cách máy móc) và học tập văn hoá tiên tiến củacác nước Học tập vốn cũ của dân tộc với tinh thần cách mạng chân chính đểthâu thái những cái hay của các đời trước Học tập văn hoá tiên tiến của cácnước thì phải tránh nguy cơ trở thành kẻ bắt trước không còn bản sắc, theoNgười mình có thể bắt trước cái hay của bất kỳ nước nào, nhưng điều cốt

1 Hồ Chí Minh: To n tà ập, Nxb CTQG, H 2002, tập 10, tr 615

yếu là sáng tác Mình đã hưởng cái hay của người thì cũng phải có cái hay

để cho người ta hưởng Mình đừng chịu vay mà không trả "phát triển cái haycái đẹp của dân tộc, tức là ta cùng đi tới chỗ nhân loại"

Giữ gìn, bảo vệ và phát triển văn hoá dân tộc không phải là đóng cửa,khép kín mà phải mở rộng giao lưu văn hoá với thế giới để văn hoá dân tộcngày càng phát triển Vì vậy, dân tộc và quốc tế theo Hồ Chí Minh là thốngnhất và làm phong phú lẫn nhau Sự tác động qua lại giữa các nền văn hoá củacác dân tộc là sự tác động tích cực trên cơ sở bình đẳng, tự chủ, giữ gìn vàphát huy được bản sắc dân tộc của mình

Hồ Chí Minh - Người là hình ảnh của dân tộc Việt Nam trong tính cách,tâm hồn, phong độ, lời ăn tiếng nói, Người tiêu biểu cho đạo lý làm ngườiViệt Nam, trí tuệ Việt Nam, tinh thần và sức mạnh Việt Nam, Người hết sứcnhạy cảm với tất cả những gì liên quan đến truyền thống, đến vận mệnh củadân tộc

Câu 11: Tư tưởng Hồ Chí Minh về tính khoa học của nền văn hoá mới?

mơ mộng quá nhiều, mà cái chân thật của sự sinh hoạt rất ít Thật là một thếgiới Tiên … Muốn tìm thấy sự thay đổi, sự ham mê thật phải trở về với cuộcsống thực tại của con người

Tính chất khoa học của văn hóa còn được phản ánh qua việc học hỏi,tiếp thu, luôn vươn tới đỉnh cao của văn hóa nhân loại Trong khi tiếp thu phải

chọn lọc những gì hợp với mình, làm phong phú thêm văn hóa dân tộc, coi đó

là nguồn lực nội sinh

Tính chất khoa học của nền văn hóa phải thuận với trào lưu tiến hóa

của tư tưởng hiện đại: hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội.Nền văn hóa mới phải phục vụ trào lưu đó Muốn vậy, tính khoa học phải thểhiện trên nhiều mặt: cơ sở hạ tầng, nền tảng kinh tế phải khoa học, hiện đại.Đội ngũ những người làm công tác văn hóa phải có trí tuệ, hiểu biết khoa họctiên tiến; phải có chiến lược văn hóa, xây dựng lý luận văn hóa mang tầm thờiđại

Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Nay nước ta đã được độc lập, tinh thần

được giải phóng, cần phải có một nền văn hoá hợp với khoa học và hợp với

cả nguyện vọng của nhân dân”1

Tính khoa học của văn hoá đòi hỏi phải đấu tranh chống lại những gìtrái với khoa học, phải tiến bộ; phải truyền bá tư tưởng triết học mácxít, đấutranh chống chủ nghĩa duy tâm, thần bí, mê tín dị đoan

Người giao cho ngành giáo dục phải “dạy bảo các cháu thiếu niên vềkhoa học, kỹ thuật, làm cho các cháu ngay từ thuở nhỏ đã biết yêu khoa học

để mai sau các cháu trở thành những người có thói quen sinh hoạt, làm việctheo khoa học”2

Người nhắc nhở ngành văn hoá: trong việc khôi phục vốn cũ, “chỉ nênkhôi phục cái gì tốt, còn cái gì không tốt thì phải loại dần ra”, không được

“khôi phục cả đồng bóng, rước xách thần thánh”

Nhấn mạnh giá trị của truyền thống dân tộc đồng thời Chủ tịch Hồ Chí

Minh cũng chỉ rõ trong truyền thống có mặt tích cực và mặt tiêu cực Mộttrong những thiếu hụt của văn hóa cổ truyền là chưa hình thành được mộttruyền thống khoa học Tư duy nông nghiệp là một loại tư duy kinh nghiệm,không mở đường cho khoa học tự nhiên phát triển, nên tư duy lý luận, khái

1 Hồ Chí Minh: Biên niên tiểu sử, sđd, t.3, tr.16.

2 Hồ Chí Minh: To n tà ập, Nxb CTQG, H 2002, tập 11, tr 80.

niệm khoa học, phương pháp khoa học chưa trở thành mặt chủ đạo của ý thứctoàn xã hội Trong điều kiện đó, mê tín dị đoan có đất để phát triển.

Để tuyên truyền nếp sống vệ sinh, phong cách sống và làm việc theo

khoa học, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết tác phẩm Đời sống mới, sửa đổi lối làm việc, nhằm tổ chức lại quan hệ văn hoá từ trong một nhà, một làng,

một trường học đến các cơ quan, đơn vị bộ đội v.v sao cho việc ăn, ở, học

tập, lao động… phải tuân theo đời sống mới, bài trừ các phong tục tập quán

cổ hủ, làm cho nếp sống xã hội ta mỗi ngày một tiến bộ hơn, hợp với khoahọc và văn minh

Câu 12: Tư tưởng Hồ Chí Minh về tính đại chúng của nền văn hoá mới?

Từ đó, Người đặt vấn đề: “Văn hoá phục vụ ai? Và Người khẳng định

dứt khoát: Văn hoá phải phục vụ đa số nhân dân, phải hướng về đại chúng,phải phản ánh được tâm tư nguyện vọng, ý chí của nhân dân Người thườngxuyên nhắc nhở người cầm bút:

Viết cho ai? Viết để làm gì? Viết như thế nào?.

Tại Hội nghị những người tích cực làm công tác văn hoá quần chúng(2-1960), Người nói: “Văn hoá phải thiết thực phục vụ nhân dân, góp phầnvào việc nâng cao đời sống vui tươi, lành mạnh của quần chúng”.

Văn hoá là trình độ phát triển của con người, do con người làm ra, nóphải trở về phục vụ con người Chủ tịch Hồ Chí Minh đấu tranh giải phóngdân tộc để đem lại tự do, ấm no, hạnh phúc cho nhân dân, trong đó có vănhoá Đó là tính nhất quán trong sự nghiệp cách mạng của Người

Tính đại chúng của văn hoá đòi hỏi các nhà hoạt động văn hoá phảităng cường liên hệ với thực tế, đi sâu vào cuộc sống của nhân dân vừa để tìmhiểu và phản ánh những nỗi lo âu và suy nghĩ, khát vọng và tình yêu, cuộc đời

và số phận của nhân dân; vừa để đem ánh sáng văn hóa đến mọi người, mọinhà, nhất là các vùng sâu, vùng xa Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thẳng thắn phêbình: “Phải thấy rằng nói chung văn hóa của ta còn loanh quanh trong thànhphố, chỗ dễ ăn, chứ chưa đến chỗ đồng bào Mèo, đồng bào Mán”1

Với Hồ Chí Minh, văn hoá phải luôn luôn gắn với thực tiễn, phục vụnhân dân, vì nhân dân " là gốc của nước nhà", "công nông là người chủ củacách mạng" Quần chúng là những người sáng tạo, văn nghệ "lấy hạnh phúccủa đồng bào, của dân tộc làm cơ sở" thì nó phải phản ánh đời sống thực tiễncủa nhân dân, vì nhân dân, "không thể nói nghệ thuật vị nghệ thuật, mà cầnphải nói rõ văn nghệ phục vụ công nông binh", tức là phục vụ đa số nhân dân,Người nói: Về sáng tác, thì cần hiểu thấu, liên hệ và đi sâu vào đời sống củanhân dân Như thế mới bày tỏ được tinh thần anh dũng và kiên quyết củaquân và dân ta, đồng thời để giúp phát triển và nâng cao tinh thần ấy Ngườicũng không quên căn dặn, nhắc nhở các nhà văn, các nhà làm công tác nghệthuật rằng: Chỉ có nhân dân mới nuôi dưỡng sáng tác của các nhà văn bằngnhững nguồn nhựa sống, còn nếu nhà văn quên điều đó - nhân dân cũng sẽquên anh ta Hồ Chí Minh còn chỉ rõ: "Chúng ta phải ghi tạc vào đầu cái chân

lý này: dân rất tốt bất kỳ việc gì cũng từ lợi ích của nhân dân mà làm Nói

1 Hồ Chí Minh, toàn tập, tập 9, Nxb CTQG, H2002, tr 249

chuyện, tuyên truyền, khẩu hiệu, viết báo v.v của chúng ta đều phải lấy câunày làm khuôn phép: Từ trong quần chúng ra Về sâu trong quần chúng Vềsáng tác, muốn có tác phẩm tốt, Người nhắc nhở văn nghệ sĩ cần hiểu thấu,

liên hệ và đi sâu vào cuộc sống của nhân dân Như thế mới bày tỏ được tinh

thần anh dũng và kiên quyết của quân và dân ta, đồng thời để giúp phát triển

và nâng cao cho tinh thần ấy

Hồ Chí Minh đã nói với văn nghệ sĩ: Quần chúng mong muốn những tácphẩm có nội dung chân thật và phong phú, có hình thức trong sáng và vui tươi.Khi chưa xem thì muốn xem, xem rồi thì có bổ ích và "Miêu tả cho hay, chochân thật và cho hùng hồn những người, những việc ấy, bằng văn, bằng thơ,bằng vẽ và bằng các nghệ thuật khác v.v " Để cổ vũ đồng bào ta và để giáo dụccon cháu ta Theo Người, những tác phẩm đó phải phục vụ quần chúng nhân dânđông đảo, được họ yêu thích, đem lại chuyển biến tích cực trong tư tưởng, tìnhcảm, tâm hồn của họ

Tính chất đại chúng của nền văn hóa là phục vụ nhân dân, phù hợp với

nguyện vọng nhân dân, đậm đà tính nhân văn Đó là nền văn hóa do đạichúng nhân dân xây dựng

Câu 13: Tư tưởng Hồ Chí Minh về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc

đi đôi với tiếp thu tinh hoa văn hóa của thế giới?

Trả lời

Đề cao truyền thống, bản sắc dân tộc nhưng không tự bó mình vào chủnghĩa dân tộc hẹp hòi, thiển cận Người không ngừng kêu gọi các nhà văn hóa

ta phải ra sức nghiên cứu, học tập tinh hoa văn hóa của thế giới, xưa và nay,

để làm cho nền văn hóa của ta vươn lên tới tầm cao của giá trị văn hóa nhânloại Văn hóa Việt Nam phải từ dân tộc đến với nhân loại

Năm 1946, trong Diễn văn khai mạc Hội nghị văn hoá toàn quốc lầnthứ nhất, Người nói: Văn hoá Việt Nam là ảnh hưởng lẫn nhau của văn hoá

Đông phương và Tây phương chung đúc lại Do đó, Tây phương hay Đôngphương có cái gì tốt, ta học lấy để tạo ra một nền văn hoá Việt Nam Nghĩa làlấy kinh nghiệm tốt của văn hoá xưa và văn hoá nay, trau dồi cho văn hoá thật

có tinh thần thuần tuý Việt Nam để hợp với tinh thần dân chủ

Tư duy văn hoá Hồ Chí Minh là tư duy mở rộng để thâu hoá, nó rất xa

lạ với mọi thứ kỳ thị văn hoá Trong khi chống Pháp, Người vẫn yêu mến và

đề cao văn hoá Pháp; chống Mỹ mà vẫn coi trọng những truyền thống cáchmạng Mỹ Nhà báo Mỹ D.Haiberstam đã nhận xét: Cụ Hồ Chí Minh chẳngnhững giải phóng đất nước mình, đã thay đổi chiều hướng chế độ thuộc địa ởchâu Á và châu Phi mà Cụ còn làm được một việc đáng chú ý hơn: Cụ đã sửdụng cả nền văn hoá và tâm hồn của kẻ thù để chiến thắng

Bản thân Hồ Chí Minh là hình ảnh kết tinh của tinh hoa văn hoá nhânloại Người chịu ảnh hưởng sâu sắc của văn hoá Hán (đến mức làm được thơ,viết chữ thảo,… là rất khó!), đồng thời ở Người, ta cũng thấy in đậm ảnhhưởng văn hoá phương Tây

Nhưng học tập, tiếp thu văn hoá nhân loại không có nghĩa là bê nguyên

xi một cách thô thiển, hoặc chỉ có vay mà không có trả Người căn dặn: Mình

có thể bắt chước cái hay của bất kỳ nước nào ở Âu – Mỹ, nhưng điều cốt yếu

là sáng tác

Trong lời dạy đó có hàm nghĩa: Phải học tập một cách sáng tạo, chứkhông nên chạy theo sau thiên hạ một cách kệch cỡm, mà phải từ chiếm lĩnhtầm cao của tinh hoa nhân loại mà vươn lên cao hơn, bằng thành tựu của mình

mà góp vào sự phong phú của kho tàng văn hoá nhân loại

Để đạt được yêu cầu đó, Người đòi hỏi những người làm văn hoá - vănnghệ phải có kiến thức, phải chịu học Người nói: Phải mở rộng kiến thức củamình về văn hoá thế giới… Phải nghiên cứu toàn diện văn hoá của dân tộckhác, chỉ trong trường hợp đó mới có thể tiếp thu được nhiều hơn văn hoá củachính mình

Bác Hồ đã nêu cho chúng ta một tấm gương sáng về suốt đời tự học:học ngoại ngữ, học văn hoá, lịch sử, học lý luận, học trong thực tiễn khảo sát

và đấu tranh… Chính vì vậy mà Người có thể khi cần thì viết văn Pháp nhưmột nhà báo Pari sành sỏi, khi thì làm thơ chữ Hán – mà như một học giảTrung Quốc đã nhận xét, giá có để lẫn vào thơ Đường, thơ Tống thì cũng khóphân biệt được về vẻ đẹp và sự sâu sắc của nó

Tóm lại, trong việc xây dựng nền văn hoá mới Việt Nam, Hồ Chí Minh

một mặt chăm lo đến việc giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc, mặt khácNgười quan tâm chống lại nguy cơ bảo thủ, khép kín, tức là Người đã nhìnthấy phép biện chứng giữa tính dân tộc và tính nhân loại như là một quy luậttrong xây dựng nền văn hoá mới Việt Nam

Câu 14 Tư tưởng Hồ Chí Minh về chức năng bồi dưỡng tư tưởng đúng và tình cảm cao đẹp của văn hoá mới?

Trả lời:

Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trương xây dựng nền văn hoá mới phải “lấyhạnh phúc của đồng bào, của dân tộc làm cơ sở” Chức năng của nền văn hóamới rất phong phú, đa dạng trong đó phải bồi dưỡng tư tưởng đúng đắn vàtình cảm cao đẹp cho nhân dân

Tư tưởng và tình cảm là những vấn đề chủ yếu của đời sống tinh thầncon người Tư tưởng có thể đúng đắn hoặc sai lầm, tình cảm cũng có thể caođẹp hoặc thấp hèn Theo Hồ Chí Minh, văn hoá có chức năng là bồi dưỡng tưtưởng đúng đắn và những tình cảm cao đẹp cho nhân dân Chức năng nàyphải được tiến hành thường xuyên, liên tục, vì tư tưởng và tình cảm con ngườiluôn luôn biến đổi theo hoạt động thực tiễn của xã hội Việc bồi dưỡng ấyphải đặc biệt quan tâm đến những tư tưởng và tình cảm có ý nghĩa chi phốiđến đời sống tinh thần của mỗi con người và của cả dân tộc

Tư tưởng đúng theo Hồ Chí Minh, đó là lý tưởng độc lập dân tộc và chủnghĩa xã hội Độc lập dân tộc phải gắn liền với chủ nghĩa xã hội, Người chỉ rarằng: Nước độc lập, dân phải được tự do, hạnh phúc, để nền độc lập đó là nềnđộc lập thực sự, độc lập bền vững để sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng

xã hội, giải phóng con người được thực hiện một cách trọn vẹn Lý tưởng đó

là điểm hội tụ những tư tưởng lớn của cả một dân tộc Nếu ai xa rời lý tưởng

đó đều có thể dẫn tới sai lầm

Hồ Chí Minh còn chỉ ra, phải làm thế nào để cho "văn hoá đi sâu vào tâm

lý quốc dân" để xây dựng những tình cảm cao đẹp cho nhân dân như lòng yêunước, tình thương yêu con người, yêu sự chân thành, thuỷ chung; căm ghét,lên án, phê phán những cái xấu, cái ác, cái lạc hậu, những xa đoạ biến chấttrong đời sống tinh thần của xã hội

Vì vậy, trong quá trình xây dựng nền văn hoá cách mạng ở nước ta, HồChí Minh và Đảng thường xuyên quan tâm đến bồi dưỡng lý tưởng và tìnhcảm cho các tầng lớp nhân dân, nhất là đội ngũ cán bộ, đảng viên và đặt chứcnăng cao quý đó cho văn hoá

Văn hóa thuộc đời sống tinh thần của xã hội Tư tưởng và tình cảm làvấn đề chủ yếu nhất của đời sống tinh thần của xã hội và con người Vì vậy,theo Hồ Chí Minh, văn hóa phải thấm sâu vào tâm lý quốc dân để thực hiệnchức năng hàng đầu là bồi dưỡng nâng cao tư tưởng đúng đắn và tình cảmcao đẹp cho con người, đồng thời loại bỏ những tư tưởng sai lầm, tình cảmthấp hèn Tư tưởng và tình cảm rất phong phú, nhưng phải đặc biệt quan tâmtới những tư tưởng và tình cảm chi phối đời sống tinh thần của mỗi con người

và cả dân tộc Lý tưởng là điểm hội tụ của tư tưởng lớn Hồ Chí Minh khẳngđịnh văn hóa phải làm cho ai cũng có lý tưởng tự chủ, tự cường, độc lập, tựdo; phải làm cho quốc dân "có tinh thần vì nước quên mình, vì lợi ích chung

mà quên lợi ích riêng" Đó là lý tưởng độc lập dân tộc gắn liền chủ nghĩa xãhội, thực hiện nhiệm vụ giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng

con người Một khi con người đã phai nhạt lý tưởng độc lập dân tộc và chủnghĩa xã hội thì không còn ý nghĩa gì đối với cuộc sống cách mạng Tình cảmlớn, theo Hồ Chí Minh là lòng yêu nước, thương dân, thương nhân loại bị đaukhổ, áp bức Đó là tính trung thực, thẳng thắn, thủy chung; đề cao cái chân,cái thiện, cái mỹ Tình cảm đó thể hiện trong nhiều mối quan hệ: với giađình, quê hương, dân tộc, nhân loại, với bạn bè, đồng chí, quan hệ thầytrò Tư tưởng và tình cảm có mối quan hệ gắn bó với nhau Tình cảm cao đẹp

là con đường dẫn tới tư tưởng đúng đắn; tư tưởng đúng làm cho tình cảm caođẹp hơn, làm cho con người ngày càng hoàn thiện Văn hóa còn góp phần xâyđắp niềm tin cho con người, tin ở bản chất khoa học và cách mạng của chủnghĩa Mác - Lênin, tin vào nhân dân, tin vào tiền đồ của cách mạng

Tại Hội nghị Văn hoá toàn quốc lần thứ nhất, khai mạc vào cuối năm

1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu rõ: “Văn hoá phải làm thế nào cho aicũng có lý tưởng tự chủ, độc lập tư do Đồng thời, phải làm thế nào cho quốcdân có tinh thần vì nước quên mình, vì lợi ích chung và quên lợi ích riêng.Văn hoá phải làm thế nào cho mỗi người dân Việt Nam từ già đến trẻ, cả đànông và đàn bà, ai cũng hiểu nhiệm vụ của mình và biết hưởng hạnh phúc củamình nên được hưởng”1

Yêu nước, tự lập, tự cường, sẵn sàng chấp nhận hy sinh lợi ích riêng vìlợi ích chung của Tổ quốc và nhân dân, đó là những tư tưởng lớn, tình cảmđẹp cần sớm được bồi dưỡng và khẳng định đối với một dân tộc trên conđường độc lập, tự cường Văn hoá còn phải góp phần bồi dưỡng và phát triểnnhững phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam trong xã hội mới Ngườinói Văn hoá phải sửa đổi được tham nhũng, lười biếng, phù hoa, xa xỉ… Vănhoá phải soi đường cho quốc dân đi Đó là một yêu cầu rất cao đối với chứcnăng của một nền văn hoá mới

1 Hồ Chí Minh: Về công tác văn hoá, văn nghệ, Nxb Sự thật, H.1971, tr.172.

Câu 15 Tư tưởng Hồ Chí Minh về chức năng góp phần mở rộng hiểu biết, nâng cao dân trí của văn hoá?

Trả lời

Lênin đã từng chỉ ra rằng: "Người mù chữ là người đứng ngoài chínhtrị" Thấm nhuần tư tưởng của Lênin và từ thực tiễn nước ta, Hồ Chí Minhnói: "Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu", "Dốt thì dại, dại thì hèn"1, và trongbài "Chống nạn thất học" (4.10.1945), Người viết: "Số người Việt Nam thấthọc so với số người trong nước là 95 phần trăm, nghĩa là hầu hết người ViệtNam mù chữ" Như thế thì làm sao tiến bộ được

Nay chúng ta đã giành được độc lập Một trong những công việc phảithực hiện cấp tốc trong lúc này, là nâng cao dân trí

"Muốn giữ vững nền độc lập,

Muốn làm cho dân mạnh nước giàu,

Mọi người Việt Nam phải hiểu biết quyền lợi của mình phải có kiếnthức mới để có thể tham gia vào công cuộc xây dựng nước nhà, và trước hếtphải biết đọc, biết viết chữ quốc ngữ"2 Do đó, theo Hồ Chí Minh nói tới vănhoá là nói đến vấn đề dân trí Dân trí ở đây không chỉ hạn hẹp ở biết đọc, biếtchữ, mà Người còn chỉ ra rằng, đó là trình độ hiểu biết, trình độ kiến thức củangười dân, của mỗi công dân Từ trình độ biết chữ đến chỗ hiểu biết và tiếpthu kiến thức trên các lĩnh vực cần thiết cho hoạt động của mỗi người nhằmthực hiện được nhiệm vụ của mình, của cách mạng Những hiểu biết đó baogồm lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, chuyên môn kỹ thuật, khoahọc kỹ thuật - công nghệ, lịch sử, tình hình trong nước, quốc tế Theo HồChí Minh, việc nâng cao trình độ dân trí chỉ có thể thực hiện được khi chúng

ta hoàn thành cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, giành được chính quyền vềtay nhân dân

1 Hồ Chí Minh: To n tà ập, Nxb CTQG, H 2002, tập 8, tr 64

2 Hồ Chí Minh: To n tà ập, Nxb CTQG, H 2002, tập 4, tr 36

Một dân tộc muốn độc lập, tự cường phải có vốn hiểu biết rộng rãi đểthiết thực tham gia vào công việc kiến thiết nước nhà Chủ tịch Hồ Chí Minhnói: “Muốn giữ vững nền độc lập, muốn làm cho dân mạnh, nước giàu, mọi

người Việt Nam phải hiểu biết quyền lợi của mình Phải có kiến thức mới để

có thể tham gia vào công cuộc xây dựng nước nhà”1

Văn hóa luôn gắn với dân trí Không có văn hóa không có dân trí Vănhóa nâng cao dân trí theo từng nấc thang, phục vụ mục tiêu cách mạng trướcmắt và lâu dài Nâng cao dân trí bắt đầu từ việc làm cho người dân biết đọc,biết viết Tiếp đến là sự hiểu biết các lĩnh vực khác nhau về chính trị, kinh tế,văn hóa Từng bước nâng cao trình độ học vấn, chuyên môn nghiệp vụ, khoahọc - kỹ thuật, thực tiễn Việt Nam và thế giới Đó là quá trình bổ sung kiếnthức mới, làm cho mọi người không chỉ là chuyển biến dân trí mà còn nângcao dân trí, điều mà khi chính trị chưa được giải phóng thì không thể làmđược Tùy từng giai đoạn cách mạng mà mục đích của nâng cao dân trí cóđiểm chung và riêng, nhưng tất cả đều nhằm mục tiêu chung là độc lập dântộc và chủ nghĩa xã hội; biến một nước dốt nát, cực khổ thành một nước cóvăn hóa cao và đời sống tươi vui hạnh phúc1 Mục tiêu đó hiện nay Đảng tachỉ rõ vì "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh"

Văn hoá là một ngành rộng lớn, bao gồm nhiều lĩnh vực: văn hoá, giáodục, văn học – nghệ thuật, thông tin, tuyên truyền, báo chí, bảo tàng… lĩnhvực nào cũng phải góp phần nâng cao dân trí: cung cấp thông tin, mở mangkiến thức, tuyên truyền, đời sống mới, phổ biến khoa học – kỹ thuật, đạo đứccông dân, lịch sử và địa dư nước ta, v.v… trong thư gửi Hội nghị cán bộ vănhoá năm 1957, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ ra một trong những thiếu sót củaphong trào văn hoá là có bề rộng, chưa có bề sâu, “nặng về mặt giải trí mà

còn nhẹ về mặt nâng cao tri thức của quần chúng” Nói chuyện với cán bộ,

nhân biên Bảo tàng cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhắc nhở:Viện bảo tàng cách mạng cũng như một cuốn sử Nó cho ta thấy rõ ông cha ta

1 Hồ Chí Minh: To n tà ập, sđd, t.4, tr.36.

đã khó nhọc như thế nào mới xây dựng nên đất nước tươi đẹp như ngày nay;Đảng và các chiến sĩ cách mạng đã hy sinh như thế nào nay mới có tự do, cóđộc lập, có công nghiệp, có nông nghiệp phát triển Người muốn nói công tácbảo tàng phải góp phần nâng cao nhận thức của nhân dân về lịch sử đấu tranhcủa dân tộc Tóm lại, văn hoá phải có nội dung bổ ích lành mạnh, thiết thực,góp phần mở rộng hiểu biết của quần chúng Bởi phải có kiến thức mới xâydựng thành công chủ nghĩa xã hội, mới có điều kiện hưởng thụ những giá trịvăn hoá của các đời trước để lại.

Câu 16 Tư tưởng Hồ Chí Minh về chức năng văn hoá phải góp phần bồi dưỡng những phẩm chất tốt đẹp, những phong cách, lối sống lành mạnh, luôn hướng con người vươn tới chân, thiện, mỹ?

Trả lời

Với đặc trưng không giống với kinh tế và chính trị, văn hoá hướng conngười vươn tới cái chân, cái thiện, cái mỹ, từ cái hiện có vươn tới cái lýtưởng, từ cái chưa hoàn thiện vươn tới cái hoàn thiện luôn luôn ở phía trước,đặc biệt là việc hoàn thiện bản thân mỗi người

Văn hoá - văn nghệ ngoài nội dung chân thật, phong phú còn phải có

hình thức trong sáng, vui tươi góp phần nâng cao mỹ cảm cho nhân dân.Những phẩm chất tốt đẹp làm nên giá trị của con người Mỗi người phải biến

tư tưởng và tình cảm lớn thành phẩm chất cao đẹp Đó có thể là phẩm chấtchính trị, phẩm chất đạo đức, phẩm chất chuyên môn, nghiệp vụ Có nhữngphẩm chất đạo đức chung cho mọi người Việt Nam trong thời đại mới: cần,kiệm, liêm, chính, chí công vô tư Lại có những phẩm chất đạo đức dành chocác lĩnh vực hoạt động khác nhau của con người: phẩm chất nhà giáo, phẩmchất thầy thuốc Hồ Chí Minh đặc biệt nhấn mạnh phẩm chất đạo đức, chínhtrị của cán bộ, đảng viên Bởi vì, nếu không có những phẩm chất đó thì khôngthể biến lý tưởng thành hiện thực Phẩm chất thường được biểu hiện qua