TÀI LIỆU THAM KHẢO hỏi đáp tư TƯỞNG hồ CHÍ MINH về NHÀ nước

Câu hỏi 1: Vai trò của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với sự ra đời của Mặt trận dân tộc thống nhất? Trả lời: Từ giữa thế kỷ XIX, thực dân Pháp xâm lược và thống trị nước ta đã biến nước ta từ chế độ phong kiến lạc hậu thành một xã hội thuộc địa và nửa phong kiến, với hai mâu thuẫn cơ bản: mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với chủ nghĩa đế quốc và mâu thuần giữa toàn thể nhân dân Việt Nam, chủ yếu là nông dân với giai cấp địa chủ phong kiến.

HỎI - ĐÁP TTHCM VỀ NHÀ NƯỚC

Cõu hỏi 1 : Vị trí vấn đề nhà nước trong tư tưởng HCM ?

Trả lời:

Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ IX đó khẳng định: “Tư tưởng

Hồ Chớ Minh là hệ thống quan điểm toàn diện và sõu sắc về những vấn đề

cơ bản của cỏch mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phỏt triểnsỏng tạo chủ nghĩa Mỏc- Lờnin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa vàphỏt triển cỏc giỏ trị truyền thống tốt đẹp của dõn tộc, tiếp thu tinh hoa vănhoỏ nhõn loại” (Đảng cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn dân lần thứ

IX, Nxb CTQG, H.2001, tr38) Trong hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về

những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam của Hồ Chí Minh, tư tưởng

về Nhà nước kiểu mới chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng với nội dungrộng lớn Hiện nay, việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nướckiểu mới ở Việt Nam có ý nghĩa cấp thiết về lý luận và thực tiễn đối với việcxây dựng Nhà nước pháp quyền xó hội chủ nghĩa Việt Nam của dõn, do dõn

và vỡ dõn

Hồ Chí Minh đã nhận thức sâu sắc quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về:

"Vấn đề chính quyền nhất định là vấn đề chủ yếu nhất của mọi cuộc cách mạng".Song, Người thấy rõ rằng vấn đề chính quyền ở nước ta không thể dập khuôn theocác nước khác, mà cần "phân tích cụ thể một tình hình cụ thể" để có lời giải đáp đúng,phù hợp với đòi hỏi của thực tiễn đất nước và quy luật phát triển của cách mạng ViệtNam Trên nền tảng chủ nghĩa Mỏc-Lờnin, vận dụng sang tạo chủ nghĩaMỏc-Lờnin vào thực tiễn nước ta, Người đó xỏc định cỏch mạng Việt Namphải đi theo con đường của cỏch mạng vụ sản và nhỡn nhận vấn đề chớnhquyền nhà nước như một nội dung cơ bản của cỏch mạng Việt Nam Tưtưởng Hồ Chớ Minh về nhà nước là một hệ thống quan hệ rừ ràng, nhất

quỏn, phự hợp với đặc điểm và truyền thống Việt Nam, trờn cơ sở của nềnkinh tế Việt Nam và của xó hội Việt Nam trong giai đoạn lịch sử (Viện nghiờn cứu khoa học phỏp lý, Bộ tư pháp, Kỷ yếu Hội thảo “Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh

về nhà nước và pháp lý, H.1993, tr6)

Từ rất sớm trong cuộc đời hoạt động cỏch mạng của mỡnh, Hồ ChớMinh đó lờn ỏn ,đấu tranh vạch trần bản chất và khụng chấp nhận sự tồn tạicủa nhà nước thực dõn Mặt khỏc, Người cũng khụng chấp nhận theo mụhỡnh nhà nước tư sản như ở Mỹ hay ở Pháp; không máy móc dập khuôntheo mô hỡnh nhà nước Xô Viết Hồ Chớ Minh đó nhận thức một cỏch sõusắc lý luận Mỏcxit về nhà nước vụ sản và vận dụng sỏng tạo vào điều kiệncỏch mạng Việt Nam Hơn nữa, Bỏc Hồ cũng đó nghiờn cứu cỏc học thuyếtkhỏc về tổ chức quyền lực nhà nước và cỏc mụ hỡnh tổ chức đương đại.Ngoài ra Người cũng kế thừa và phỏt triển những tư tưởng trị quốc truyềnthống của phương Đông

Hồ Chớ Minh khụng chỉ quan tõm đến vấn đề giành chớnh quyền màcũn quan tõm đến cỏch thức tổ chức Nhà nước cỏch mạng Việt Nam.Thực tếcho thấy “Người đó dành toàn bộ tinh lực và trớ tuệ, dày cụng xõy dựng mộtchế độ nhà nước theo những phương chõm thể hiện tốt nhất bản chất nhõndõn của chế độ ta, thể hiện sự tụn kớnh nhõn dõn và ý thức phục vụ nhõn

dõn” ( Theo Đào Trí Úc, Nhà nước và pháp luật của chúng ta trong sự nghiệp đổi mới, Nxb Khoa học xó hội, H.1997, tr 157) Khụng những xõy dựng về mặt lý luận, Hồ

Chớ Minh cũn chỉ đạo việc tổ chức nhà nước trờn thực tiễn và trực tiếp đảmnhận thực hiện quyền lực nhà nước với cương vị nguyờn thủ quốc gia

Hồ Chớ Minh là người khai sinh nước Việt Nam dõn chủ cộng hũa,trực tiếp chỉ đạo, xõy dựng nhà nước Việt Nam qua cỏc giai đoạn cỏch mạngkhỏc nhau: khỏng chiến chống Phỏp, xõy dựng chủ nghĩa xó hội ở miềnBắc, đấu tranh thống nhất đất nước Mụ hỡnh nhà nước Việt Nam được xõy

dựng trờn cơ sở tư tưởng Hồ Chớ Minh đó phỏt huy thành quả tớch cựctrong sự nghiệp cỏch mạng của dõn tộc.

Hồ Chớ Minh đó để lại một di sản tư tưởng đồ sộ về vấn đề nhànước Người đó ký 613 sắc lệnh, chỉ đạo việc soạn thảo bản Hiến phỏp năm

1946 và Hiến phỏp năm 1959, đó ký cụng bố 16 đạo luật và nhiều văn bảndưới luật khỏc ( Theo tài liệu của Viên nghiên cưú khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp,

núi của Hồ Chớ Minh đó thể hiện sự quan tõm sõu săc của Người về vấn đềxõy dựng nhà nước kiểu mới ở Việt Nam

Cõu hỏi 2 : Khái lược quá trỡnh hỡnh thành và phỏt triển tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước kiểu mới ở Việt Nam

Năm 1919, trong “yờu sỏch tỏm điểm”, Hồ Chớ Minh đó đề xuất tưtưởng xõy dựng một nhà nước dõn chủ, gắn với việc thủ tiờu nhà nước thuộcđịa, phong kiến, thực hiện cỏc quyền tự do, dõn chủ, cỏc quyền con người

Năm 1925-1927, Hồ Chớ Minh viết “bản ỏn chế độ thực dõn Phỏp”

và “Đường cỏch mệnh”, trờn phương diện nhà nước, Người đó đề xuất quan

niệm về một nhà nước của số đông, thực hiện một nền dõn chủ triệt để- dõn

chủ cho đa số theo mụ hỡnh kiểu nhà nước Xụ viết

Năm 1930, trong Chớnh cương vắn tắt, lần đầu tiờn Người nờu mục

tiờu “dựng ra chớnh quyền cụng nụng binh” (Hồ Chớ Minh, toàn tập, tập 3,

tr1) í tưởng này chỉ thấy Người đề cập cú một lần.

Năm 1941, Hồ Chớ Minh về nhà nước trực tiếp lónh đạo cỏch mạng,chủ trỡ Hội nghị Trung ương 8 (5- 1941), hũan chỉnh sự chuyển hướng chỉđạo chiến lược và sỏch lược, đề ra Chương trỡnh Việt Minh Về vấn đềchớnh quyền, hội nghị chủ trương “khụng nờn núi cụng nụng liờn hợp và lậpchớnh quyền Xụ Viết, mà phải núi toàn thể nhõn dõn liờn hiệp và lập Chớnh

phủ dõn chủ cộng hũa” (Đảng cộng sản Việt Nam: Văn kiện đại hội đảng,

toàn tập, tập 7, tr 127) Chương trỡnh Việt Minh cũng ghi rừ: “Sau khi đánh

đuổi được đế quốc Phỏp, Nhật, sẽ thành lập một Chớnh phủ nhõn dõn củaViệt Nam dõn chủ cộng hũa lấy lỏ cờ đỏ sao vàng năm cỏnh làm lỏ cờ tổ

quốc Chớnh phủ ấy do quốc gia đại hội cử ra” (Đảng cộng sản Việt Nam:

Văn kiện đại hội đảng, toàn tập, tập 7, tr 150)

Khi thời cơ giải phúng dõn tộc đó đến gần, trong Thư gửi đồng bàotoàn quốc (10-1944), Hồ Chớ Minh cũng núi rừ: trước hết cần cú một Chớnhphủ đại biểu cho sự chõn thành đoàn kết và hành động nhất trớ của toàn thểquốc dõn, gồm tất cả cỏc đảng phỏi cỏch mệnh, cỏc đoàn thể ỏi quốc trongnước bầu cử ra “Một cơ cấu như thế mới đủ lực lượng và oai tớn, trong thỡlónh đạo cụng việc cứu quốc, kiến quốc ngoài thỡ giao thiệp với cỏc hữu

bang” (Hồ Chớ Minh, Toàn tập, tập 3, tr 505)

Như vậy, từ mụ hỡnh nhà nước cụng nụng binh chuyển sang mụ hỡnhnhà nước đại biểu cho khối đoàn kết của toàn thể quốc dõn làm một bướcchuyển sỏng suốt của Hồ Chớ Minh, phản ỏnh được nột đặc thự của thựctiễn dõn tộc, phự hợp với sự chuyển hướng chiến lược và sỏch lược của cỏchmạng Vịờt Nam

Sang năm 1945, phong trào phát triển mạnh mẽ, căn cứ địa cỏch mạngđược mở rộng, hỡnh thành một vựng rộng lớn gồm 6 tỉnh: Cao Bằng, BắcCạn, Lạng Sơn, Hà Giang, Tuyờn Quang, Thỏi Nguyờn và một số cựngngoại vi thuộc cỏc tỉnh Bắc Giang, Vĩnh Yờn, Phỳ Thọ, Yờn Bỏi

Trước tỡnh hỡnh đó, Hồ Chớ Minh chỉ thị thành lập Khu giải phúng

cử ra uỷ ban chỉ huy lõm thời, thực hiện chức năng của chớnh quyền cỏchmạng Tại cỏc địa phương trong Khu giải phúng, cỏc uỷ ban nhõn dõn cỏchmạng cũng được thành lập, do nhõn dõn cử ra, để thi hành 10 chớnh sỏchcủa Việt Minh Khu giải phúng là hỡnh ảnh “nước Việt Nam mới phụi thai”,

“cỏc uỷ ban nhõn dõn cỏch mạng vừa lónh đạo nhõn dõn chuẩn bị tổng khởi

nghĩa, vừa tập cho nhõn dõn cấm chớnh quyền” (Trường Chinh, tuyển tập,

Sự Thật, H.1987, tr 134- 135)

Tiếp theo, Hội nghị toàn quốc của Đảng họp tại Tõn Trào đó đi đếnquyết định lịch sử: phỏt động tổng khởi nghĩa, thành lập Ủy ban dõn tộc giảiphúng Việt Nam, ra mắt Quốc dõn Đại hội, làm chức năng của Chớnh phủlõm thời ngay sau Cỏch mạng thỏng Tỏm thắng lợi

Sau khi Nhà nước Việt Nam Dõn chủ cộng hũa được thành lập tronggần ẳ thế kỷ, trờn cương vị là chủ tịch đầu tiờn của nước Việt Nam mới, nhànước dõn chủ nhõn dõn đầu tiờn ở Chõu Á, Chủ tịch Hồ Chớ Minh đó cúcụng đầu trong việc đặt nền múng xõy dựng một nhà nước kiểu mới trong

xâm lược đã hình thành nên chính quyền thực dân phong kiến với quyền lực Nhànước tập trung cao độ vào trong tay thực dân Pháp và phục vụ cho lợi ích củachúng Trong lời phát biểu tại Đại hội toàn quốc lần thứ XVIII Đảng xã hộiPháp, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: "Chủ nghĩa Tư bản Pháp đã vào Đông Dương từnửa thế kỷ nay, vì lợi ích của nó, nó đã dùng lưỡi lê để chinh phục đất nướcchúng tôi Từ đó chúng tôi không những bị áp bức và bóc lột một cách nhục nhã

mà còn bị hành hạ và đầu độc một cách thê thảm Bất cứ người bản xứ nào có

tư tưởng XHCN cũng đều bị bắt và đôi khi bị giết mà không cần xét xử Cái gọi

là công lý Đông Dương là thế đấy"(1)1 Vì thế nhiệm vụ đặt ra cấp thiết trước tìnhhình thực tế này là phải tìm cách đánh đuổi thực dân Pháp và sau khi đánh đuổithực dân Pháp thì phải tổ chức quyền lực Nhà nước như thế nào cho phù hợp yêucầu của cách mạng Việt Nam Nhiệm vụ này đã được nhiều nhà cách mạng vớinhiệt thành yêu nước tìm cách giải quyết Song đều không đi đến thắng lợi vì bếtắc ngay từ trong đường lối và hạn chế về quan điểm, lập trường giai cấp

Với ý thức hệ phong kiến, các sĩ phu lãnh đạo phong trào Cần Vương vàphong trào Văn Thân (1858-1896) đã chủ trương "Kháng Pháp và khôi phụcngôi vua" Thực chất của khuynh hướng này là xây dựng lại Nhà nước quân chủphong kiến không còn phù hợp với trào lưu chung của thế giới và sự phát triểntất yếu của lịch sử Việt Nam Các phong trào này đã thất bại

Đầu thế kỷ XX, sự tác động của phong trào dân chủ tư sản, trước hết làphong trào cải cách ở Trung quốc và Nhật Bản đã ảnh hưởng mạnh mẽ đếnphong trào yêu nước Việt Nam, hình thành xu hướng dân chủ tư sản và đềxướng tư tưởng Hiến pháp tư sản ở nước ta Dòng tư tưởng mới này có ở các nhàyêu nước tiêu biểu như Phan Bội Châu, Phan Chu trinh và Huỳnh Thúc Kháng.Phan Bội Châu đã chủ trương đánh Pháp giành độc lập dân tộc, sau đó xây

1(1) Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, Tập 1, H.2000, tr 22

dựng Nhà nước theo kiểu quânchủ lập hiến ở Nhật Bản hoặc một chính quyềncộng hoà dân chủ theo kiểu Âu - Tây Huỳnh Thúc Kháng, đã đề xuất với toànquyền Đông Dương lập bản Hiến pháp cho Nam Triều và đề xướng quan điểm

Xứ An Nam phải có Hiến pháp; lập Hội dự thảo hiến pháp và nhân dân được tự

do đầu phiếu Tuy nhiên, đề nghị nói trên của Huỳnh Thúc Kháng đã khôngđược Khâm sứ Trung Kỳ và Chính phủ Pháp chấp nhận Như vậy, việc lựa chọnxây dựng Nhà nước theo khuynh hướng tư sản mặc dù có những mặt tiến bộnhưng không phù hợp với điều kiện cách mạng Việt Nam nên đã không thànhhiện thực

Tình hình thực tế trên cho thấy, cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20 ở Việt Nam chẳngnhững có cuộc khủng hoảng về đường lối cứu nước mà gắn liền với cuộc khủnghoảng đó còn có cuộc khủng hoảng, bất cập trong quan điểm lựa chọn, tạo lậpchế độ nhà nước theo lập trường phong kiến, tư sản Lịch sử vận động, phát triểnmột cách tất yếu, hợp quy luật, đã đòi hỏi một cách khách quan phải tìm chọncon đường cứu nước đúng đắn để giải phóng dân tộc và thiết lập một Nhà nướckiểu mới ở nước ta Người đáp ứng được đòi hỏi khách quan ấy chính là conngười với những cái tên gắn liền với lịch sử dân tộc: Nguyễn Tất Thành -Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh

Cõu hỏi 4: Trỡnh bày sự nghiờn cứu, tiếp thu những kinh nghiệm quý bỏu về xõy dựng Nhà nước trong lịch sử dõn tộc ta của HCM.

Trả lời:

Với tư tưởng "dân ta phải biết sử ta", Hồ Chí Minh đó nghiờn cứu rất

kỹ lịch sử cỏc triều đại, đặc biệt là triều đại nhà Lý, Trần, Lê và tiếp thu ở đónhiều kinh nghiệm quý bỏu thể hiện rừ qua cỏc bộ sử và cỏc bộ luật lớn củadõn tộc Đó là tư tưởng trị nước bằng nhân trị, đức trị của nhiều bậc hiền tài,

tư tưởng pháp quyền và tư tưởng “thõn dõn” của nhà nước thời kỳ phongkiến hưng thịnh Lịch sử đó ghi nhận, dưới trièu lý, vua Lý Thỏi Tụng

(1010- 1054) vốn là người cú đức rộng tài cao, ụng luụn dậy dõn tụn trọngphộp nước, định rừ cỏc bậc hỡnh phạt, đối với cỏc tội nhẹ cho được lấy cụngchuộc tội Hễ năm nào đói kộm, hoặc đi đánh giặc về vua đều giảm thuế chodõn ễng rất chỳ ý tới việc lập phỏp Dưới thời ụng trị vỡ (năm 1042), bộluật thành văn đầu tiờn của nước ta được ban hành- Đó là bộ luật “Hỡnhthư” (Sau do chiến tranh loạn lạc đó bị mất bộ luật này).Đến vua Lý ThỏnhTụng (1054- 1072) cú tớnh nhõn văn trong luật phỏp ễng đó từng núi: “Tayờu con ta cũng như cỏc bậc cha mẹ trong thiờn hạ yờu con cỏi họ Trăm họkhụng hay biết nờn tự phạm vào luật phỏp, ta rất xút thương Từ nay, cỏc tộibất kỳ nặng nhẹ cần răn dậy kỹ lưỡng và nhất nhất đều phải khoangiảm”.Vua Lý Thỏnh Tụng thương dõn nờn trăm họ đều yờu mến, nước ớtgiặc gió ễng đó thực hiện nền chớnh trị nhõn đạo thõn dõn và để tõm nhiềuđến đạo phật Dưới triều Trần (1255- 1400) cú: Vua Trần Thỏnh Tụng(1258- 1278) rất quan tõm tới việc giỏo dục dõn, khuyến khớch việc họchành, quan tõm tới dõn nghốo, ụng đó ra lệnh chiờu tập những người nghốođói lưu lạc để khai khẩn ruộng hoang, lập trang hộ

Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước trước hết bắt nguồn từ nhữngtruyền thống tốt đẹp của dõn tộc Việt Nam, bao gồm cả truyền thống tổchức, xõy dựng nhà nước, phỏp luật Trong những truyền thống tốt đẹp củadõn tộc ta thỡ chủ nghĩa yờu nước là dũng chủ lưu xuyờn suốt lịch sử dựngnước và giữ nước, thấm sõu trong cỏc quan hệ nhà nước và phỏp luật Ngoàichủ nghĩa yờu nước, cỏc truyền thống văn hoỏ trong tổ chức đời sống cộngđồng, cỏc giỏ trị dõn chủ lõu đời, cỏch thức quản lý nhà nước của dõntộc cũng là chất liệu tư tưởng gúp phần hỡnh thành tư tưởng Hồ Chớ Minh

về nhà nước

Cõu hỏi 5 : Nêu những tư tưởng chủ yếu của Nho giỏo, của Mặc gia

và Lóo gia mà Hồ Chớ Minh đó nghiờn cứu, phỏt triển trong xõy dựng nhà nước ta ?

Trả lời :

Trong hành trang ban đầu mà Hồ Chí Minh mang theo trên con đườngcứu nước và tỡm kiếm một mụ hỡnh Nhà nước tiến bộ cho nước nhà sau khigiành được độc lập không chỉ có truyền thống tốt đep của dân tộc mà cũn cúnhững tư tưởng tiến bộ trong học thuyết chớnh trị của Nho giỏo, tư tưởngchớnh trị của Mặc gia và Lóo gia

Hồ Chớ Minh đó kế thừa cú chọn lọc cỏc quan điểm lý luận của Nhogiỏo về trị nước Tư tưởng thõn dõn trong học thuyết chớnh trị của nho giỏocũng được Hồ Chớ Minh vận dụng nhuần nhuyễn Khổng Tử đó nhỡn nhậnthấy: “Dõn là gốc của nước” Mạnh Tử cho rằng trong nước, dõn là quýnhất, tiếp theo là xó tắc, vua là nhẹ: nờn ai được lũng dõn chỳng thỡ đượclàm thiện tử Chủ tịch Hồ Chớ Minh, Người đó thấm nhuần cỏc giỏ trị tiến

bộ của tư tưởng chớnh trị đó của nho giỏo, đó sớm chỉ ra cho chỳng ta thấysức mạnh của nhõn dõn- một nhà nước do dõn: “Gốc cú vững cõy mới bền,xõy lầu thắng lợi trờn nền nhõn dõn” Người cũng đó từng dạy phải lấy dõnlàm gốc

Tư tưởng của nho giáo về đạo của người quõn tử với tư cỏch là ngườicầm quyền, cũng được Hồ Chớ Minh nhận thức và phỏt triển với những nộidung mới Cỏc giỏ trị của người quõn tử mà nho giỏo đề ra như nhõn, nghĩa,

lễ, trớ, tớn, dũng, liờm, chung…được Hồ Chớ Minh vận dụng trong quỏtrỡnh bàn về đạo đức cỏch mạng của người cầm quyền

Tư tưởng chớnh trị của Mặc gia và Lóo gia cũng được Hồ Chớ Minh kếthừa và phỏt triển Mặc gia chủ trương chớnh sỏch kiờm ỏi trong cụng cuộccai trị: nhà cầm quyền phải yờu thương nhõn dõn, tận tuỵ vỡ những lợi ớch

của nhõn dõn Thuyết kiờm ỏi hạn chế ở tớnh duy tõm và tớnh phi giai cấp.

Hồ Chớ Minh đó loại bỏ những hạn chế đó, tiếp thu tinh thần “làm đầy tớ”

cho nhõn dõn của Mặc Tử Hồ Chớ Minh núi: “chỳng ta phải hiểu rằng, cỏc

cơ quan của Chớnh phủ từ toàn quốc cho đến cỏc dõn làng đều là cụng bộccủa dõn”

Cõu hỏi 6 : Trỡnh bày nguồn gốc lý luận chủ yếu quyết định nhất đối với sự hỡnh thành tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước kiểu mới ở Việt Nam ?

Trả lời :

Nguồn gốc lý luận quan trọng, chủ yếu quyết định nhất hỡnh thành tưtưởng Hồ Chớ Minh về nhà nước là học thuyết Mỏc-Lờnin về nhà nước núichung, nhà nước chuyờn chớnh vụ sản, nhà nước xó hội chủ nghĩa núi riờng Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – lênin, Nhà nước là một tổ chứcquyền lực của giai cấp thống trị trong xã hội dùng để cai trị, đàn áp bóc lộtcác giai cấp khác và đối với toàn xã hội Mác và Ăngghen đãchỉ rõ, nhànước ra đời tồn tại gắn liền với chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất và xã hội cóđối kháng giai cấp VI Lênin khẳng định: Nhà nước là sản phẩm và là biểuhiện của những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được Không phải ởđâu và khi nào cũng có tổ chức nhà nước với đúng nghĩa từ này Sự ra đờitồn tại của nhà nước gắn liền với những điều kiện nhất định và là một tất yếu

khách quan Nhà nước là một phạm trù lịch sử:

Nhà nước trong các chế độ xã hội cũ (dựa trên chế độ chiếm hữu tư

nhân về TLSX ),đó là công cụ của giai cấp thống trị – tức là giai cấp có thế

lực mạnh nhất trong xã hội, dùng nhà nước để cai trị điều hành xã hội trong

vòng trật tự theo lợi ích của giai cấp này Nhà nước còn là một tổ chức công

quyền ( quyền lực công cộng) mà xã hội trao cho nó để quản lý , điều hành

xã hội

Theo một quy luật chung- nhà nước chỉ mang bản chất của một giai

cấp nhất định- giai cấp đã tổ chức và sử dụng bộ máy nhà nước ấy Không

có nhà nước phi giai cấp, nhà nước của mọi giai cấp “nhà nước nhân dân tựdo”, “nhà nước phúc lợi chung” như bọn cơ hội, xét lại của giai cấp tư sảnđang rêu rao

Bản chất của nhà nước được thể hiện rất rõ ở chỗ nhà nước tìm mọi cách đểbảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị, trấn áp thống trị các giai cấp khác, thựchiện dân chủ cho ít người- cho giai cấp thống trị bóc lột và thực hiện chuyênchính với đa số nhân dân lao động trong xã hội

Đặc trưng của nhà nước là: quản lý dân cư trong lãnh thổ nhất định,

thiết lập quyền lực công cộng (pháp luật), thu thuế để nuôi bộ máy nhànước

Nhà nước có chức năng giai cấp (còn gọi là chức năng thống trị chính trị) và chức năng xã hội Hai chức năng trên có quan hệ biện chứng với nhau

và đều thể hiện bản chất của nhà nước Theo Ăngghen thì chức năng xã hội

là cơ sở của chức năng thống trị giai cấp và nhà nước chỉ thực hiện được duytrì chức năng thống trị khi nó làm tròn chức năng xã hội mà xã hội đã giaophó cho nó Song, chức năng giai cấp thể hiện rõ rệt bản chất giai cấp củanhà nước, còn chức năng xã hội của nhà nước cũng biểu hiện bản chất ấychứ không mang tính thuần túy như các cơ quan tổ chức của xã hội khônggiai cấp Xét đến cùng việc nhà nước thực hiện chức năng xã hội cũng vìquyền lợi của giai cấp thống trị Tính hiệu quả của chức năng xã hội phụthuộc vào tính chất tiến bộ hay lỗi thời lạc hậu của giai cấp thống trị vàoviệc thiết kế, xây dựng và hoàn thiện bộ máy nhà nước và cơ chế hoạt độngcủa nó

Nhà nước thực hiện chức năng đối nội nhằm duy trì trật tự kinh tế, xãhội, chính trị và những trật tự khác hiện có trong xã hội theo lợi ích của giai

cấp cầm quyền Nhà nước thực hiện chức năng đối ngoại nhằm bảo vệ lãnhthổ quốc gia, trong một số trường hợp, nhằm mở mang lãnh thổ và quan hệvới các nước khác vì lợi ích của giai cấp thống trị cũng như của quốc gia khilợi ích quốc gia không mâu thuẫn với lợi ích của giai cấp thống trị.

Chức năng đối nội cũng như đối ngoại của nhà nước đều xuất phát từlợi ích của giai cấp thống trị Nếu quyền lợi của mình bị trực tiếp đe doạ bởiphong trào đấu tranh của quần chúng nhân dân, thì giai cấp bóc lột sẵn sàngthoả hiệp, thậm chí đầu hàng bọn xâm lược bên ngoài để đối phó với cuộcnổi dậy của nhân dân trong nước.Chức năng đối nội và đối ngoại của nhànước là hai mặt của một thể thống nhất Chức năng đối nội là chủ yếu, bởi vìnhà nước ra đời và tồn tại do cơ cấu giai cấp bên trong của mỗi quốc gia quyđịnh, sự thống trị của mỗi giai cấp được thực hiện trước hết trên địa bànquốc gia dân tộc Lợi ích của giai cấp thống trị trước hết và chủ yếu là duytrì địa vị cai trị nhân dân trong nước Tính chất của chức năng đối nội quyếtđịnh tính chất của chức năng đối ngoại, ngược lại, tính chất và những nhucầu của chức năng đối ngoại có tác dụng mạnh mẽ trở lại chức năng đối nộicủa nhà nước

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, Nhà nước trong thời kỳquá độ lên CNXH có thể rất khác nhau, nhưng bản chất của chúng chỉ là

một: chuyên chính cách mạng của giai cấp vô sản Nhà nước XHCN là Nhà

nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân Trong Nhà nước XHCN, mọi

quyền lực đều thuộc về nhân dân lao động Nhân dân được hưởng mọiquyền dân chủ Do đó, chế độ dân chủ XHCN là chế độ dân chủ theo nghĩađầy đủ nhất của từ đó Đó là nền dân chủ bao quát toàn diện mọi lĩnh vựcđời sống xã hội Nhà nước XHCN là Nhà nước mang bản chất giai cấp côngnhân, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Vì thế, Nhà nước XHCN là nhànước có sự thống nhất giữa bản chất giai cấp công nhân với tình nhân dân

Nhà nước xã hội chủ nghĩa có sự thống nhất hữư cơ giữa các chức năng:

chức năng giai cấp và chức năng xã hội, giữa trấn áp bằng bạo lực với tổchức xây dựng xã hội mới- xã hội chủ nghĩa Tổ chức xây dựng là thuộc tính

cơ bản nhất của chuyên chính vô sản Khi đề cập tới vấn đề này, V.I Lênincho rằng chuyên chính vô sản không phải chỉ là bạo lực đối với bọn bóc lột,

và cũng không phải chủ yếu là bạo lực mà mặt cơ bản của nó là tổ chức, xây

dựng toàn diện xã hội mới xã hội XHCN và cộng sản chủ nghĩa Nhà nước

xã hội chủ nghĩa có sự thống nhất giữa tính dân tộc và tính quốc tế Không

chỉ hoạt động vì lợi ích dân tộc mà còn phải làm nghĩa vụ quốc tế của mình,bằng việc giúp đỡ từ mọi phương diện có thể được cho cuộc đấu tranh của

các dân tộc vì hoà bình, độc lập, dân chủ và tiến bộ xã hội Nhà nước xã hội

chủ nghĩa là nhà nước tự tiêu vong Sau khi những cơ sở kinh tế, xã hội của

sự xuất hiện và tồn tại nhà nước mất đi thì nhà nước sẽ không còn Sự mất đicủa nhà nước vô sản không phải bằng con đường “thủ tiêu”, “xoá bỏ” màbằng con đường “tự tiêu vong” Sự tiêu vong của nhà nước vô sản là mộtquá trình rất lâu dài

Chủ nghĩa Mác Lênin đã chỉ ra rằng nhà nước Xã hội chủ nghĩa, vớinhững đặc điểm vốn có của nó, là một nhà nước đặc biệt, nhà nước không

còn nguyên nghĩa, là nhà nước “nửa nhà nước”

Nhờ cú quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, Hồ Chí Minh đótỡm thấy con đường cách mạng Việt Nam, phương thức đúng đắn để giảiquyết vấn đề chính quyền nhà nước, hiểu biết thấu đáo bản chất nhà nước vàcách thức tổ chức nhà nước Những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác

- Lênin về vấn đề Nhà nước nói chung, Nhà nước xã hội chủ nghĩa nóiriêng là cơ sở lý luận khoa học để Người đánh giá phê phán các họcthuyết khác về tổ chức Nhà nước cũng như khảo sát các kiểu thực tiễnNhà nước một cách chính xác Từ đó hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh

về Nhà nước kiểu mới ở Việt Nam, làm cho tư tưởng này của Hồ ChíMinh thật sự cách mạng, khoa học, trở thành nền tảng tư tưởng củađường lối xây dựng và hoàn thiện Nhà nước xã hội chủ nghĩa Việt Namcủa Đảng ta.

Cõu hỏi 7 : Trình bày sự nghiên cứu khảo sát thực tế và rút ra bản chất các kiểu nhà nước tiêu biểu của Hồ Chí Minh ?

Trả lời :

Ngày 5-6-1911, Nguyễn Tất Thành rời bến cảng Nhà Rồng (Sài Gòn)trên con tàu AmiranLatusơTơrêvin (Pháp) để tìm đường cứu nước NguyễnTất Thành đã tâm sự với một người bạn khi có ý định đi ra nước ngoài: "Tôimuốn đi ra ngoài xem nước Pháp và các nước khác Sau khi xem xét họ làmnhư thế nào, tôi sẽ trở về giúp đồng bào chúng ta"(1)2 Điều này cho thấy ýtưởng phải đi vào khảo sát, nghiên cứu thực tế, các nước đã có từ rất sớmtrong con người Hồ Chí Minh Sau này khi trả lời phỏng vấn của nhà báo

Mỹ Anna Lui-Xtơrông (đăng trên báo Nhân dân số ra ngày 18/5/1965), HồChí Minh đã nói "Nhân dân Việt Nam trong đó có Cụ thân sinh ra tôi thườnghỏi nhau rằng: Ai sẽ là người giúp mình thoát khỏi ách thống trị của Pháp.Người thì nói là Nhật, người khác nói là Anh, có người khác nói là Mỹ Tôithì thấy phải ra nước ngoài để xem cho rõ" Tư tưởng phải đi ra nước ngoài

để tìm hiểu, nghiên cứu cho rõ về họ, sau đó về giúp nước, đã được thể hiện

rõ ràng trong việc Hồ Chí Minh khảo cứu các kiểu nhà nước ở những nướctiêu biểu, qua đó rút ra được những kết luận chính xác về bản chất của nó

2(1) Tr n Dân Tiên "Nh ng m u chuy n v ững mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chí Minh", Nxb Văn học, ẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chí Minh", Nxb Văn học, ện về đời hoạt động của Hồ Chí Minh", Nxb Văn học, ề đời hoạt động của Hồ Chí Minh", Nxb Văn học, đời hoạt động của Hồ Chí Minh", Nxb Văn học, i ho t ạt động của Hồ Chí Minh", Nxb Văn học, động của Hồ Chí Minh", Nxb Văn học, ng c a H Chí Minh", Nxb V n h c, ủa Hồ Chí Minh", Nxb Văn học, ồ Chí Minh", Nxb Văn học, ăn học, ọc,

Hà N i - 2001, tr12 ộng của Hồ Chí Minh", Nxb Văn học,

Trong 20 năm đầu đi tìm con đường cứu nước (1911-1930), Hồ ChíMinh đã đặc biệt chú ý xem xét những vấn đề chính quyền Nhà nước, thiếtchế chính trị và thể chế dân chủ Người đã có những đánh giá rất sâu sắc vềcách mạng tư sản Mỹ (1776), cách mạng tư sản Pháp (1789); cách mạngXHCN Tháng Mười Nga (1917) Những cuộc cách mạng xã hội lớn này đãtạo lập nên các nhà nước tiêu biểu cho bản chất của các kiểu nhà nước tronglịch sử: Nhà nước Tư sản và Nhà nước Xô Viết (Nhà nước XHCN).

Ở nước Mỹ, Hồ Chí Minh đã đến thăm tượng Nữ thần tự do và để lạimột dấu tích "độc nhất vô nhị" trong hàng ngàn vạn bút tích của các chínhkhách, danh nhân khi cảm tưởng khi đến thăm nơi này: "ánh sáng trên đầuThần tự do toả rộng khắp trời xanh còn dưới chân Thần tự do thì người dađen bị trà đạp, số phận người phụ nữ bị trà đạp Bao giờ người da đen đượcbình đẳng với người da trắng? Bao giờ có sự bình đẳng giữa các dân tộc? vàbao giờ người phụ nữ được bình đẳng với nam giới?"(1)3 Năm 1927, trongtác phẩm "Đường cách mệnh", Hồ Chí Minh đã viết về "lịch sử cách mệnhMỹ", trong đó chỉ rõ sự không thống nhất giữa nói và làm, chỉ nói mà khônglàm của nhà nước Mỹ Người viết: "Trong lời tuyên ngôn của Mỹ có câurằng: "Giời sinh ra ai cũng có quyền tự do, quyền giữ tính mệnh của mình,quyền làm ă cho sung sướng Hễ chính phủ nào mà có hại cho dân chúngthì dân chúng phải đạp đổ chính phủ ấy đi và gây nên chính phủ khác "

Nhưng bây giờ chính phủ Mỹ lại không muốn cho ai nói đến cáchmệnh, ai đụng đến chính phủ!

Mỹ tuy rằng cách mệnh đã thành công hơn 150 năm nay, nhưng công nôngvẫn cứ cực khổ, vẫn cứ lo tính cách mệnh lần thứ hai ấy là vì cách mạng Mỹ

3(1) H i áp v cu c đ ề đời hoạt động của Hồ Chí Minh", Nxb Văn học, ộng của Hồ Chí Minh", Nxb Văn học, đời hoạt động của Hồ Chí Minh", Nxb Văn học, i và s nghi p c a H Chí Minh, Nxb Tr , H.2004, tr11 ự nghiệp của Hồ Chí Minh, Nxb Trẻ, H.2004, tr11 ện về đời hoạt động của Hồ Chí Minh", Nxb Văn học, ủa Hồ Chí Minh", Nxb Văn học, ồ Chí Minh", Nxb Văn học, ẻ, H.2004, tr11.

(2) H Chí Minh, Toàn t p, Nxb CTQG, Hà N i, 2002, t p 2, tr270 ồ Chí Minh", Nxb Văn học, ập, Nxb CTQG, Hà Nội, 2002, tập 2, tr270 ộng của Hồ Chí Minh", Nxb Văn học, ập, Nxb CTQG, Hà Nội, 2002, tập 2, tr270.

là cách mệnh tư bản, mà cách mệnh tư bản chưa phải là cách mệnh đếnnơi"(2).

Trong bài "Trò xiếc tuyển cử Tổng thống Mỹ", Hồ Chí Minh đã chỉ rõthực chất bản chất giai cấp của Nhà nước Mỹ, Người viết: "Tuy nói rằngTổng thống là người cầm đầu Chính phủ, bảo vệ lợi ích của nhân dân nhưng

sự thực thế nào? mồ ma Tổng thống Uyn xơn (1856-1924) đã trả lời nhưsau: "Bọn tài phiệt và chủ công nghiệp là người của Chính phủ Mỹ Chínhphủ Mỹ là con nuôi của lợi quyền đặc biệt Mỹ Chính phủ Mỹ không đượcphép có ý kiến của mình" ở Mỹ có hai chính đảng lớn là Đảng Dân chủ vàĐảng Cộng hoà, thuộc hai phe tư bản độc quyền Khi thì người Đảng này,khi thì người Đảng kia được bầu làm Tổng thống"(1)4 Theo đó thì rõ ràngNhà nước Mỹ không phải là nhà nước của đa số người lao động mà thựcchất là Nhà nước của số ít, của bọn giàu có về kinh tế và là công cụ thống trị

xã hội của chúng

Đối với cách mạng tư sản Pháp và chế độ Nhà nước cộng hoà Pháp,

Hồ Chí Minh cũng đã nghiên cứu sâu sắc và rút ra những kết luận chính xác

về bản chất của nó Theo Hồ Chí Minh, tuy cách mạng Pháp đã "làm gươngcho chúng ta", "dạy cho chúng ta" nhiều điều hay, song về căn bản thì "cáchmệnh Pháp cũng như cách mệnh Mỹ, nghĩa là cách mệnh tư sản, cách mệnhkhông đến nơi, tiếng là cộng hoà và dân chủ, kỳ thực trong thì nó tước lụccông nông, ngoài thì nó áp bức thuộc địa Cách mệnh đã 4 lần rồi, mà naycông nông Pháp hẵng còn phải mưu cách mệnh lần nữa mới hòng thoát khỏivòng áp bức"(2)

4

(1)

SĐD, Tập 11, tr335.

(2) S D, T p 2, tr274 ĐD, Tập 2, tr274 ập, Nxb CTQG, Hà Nội, 2002, tập 2, tr270.

Nghiên cứu tuyên ngôn độc lập về quyền con người trong cách mạng

Mỹ và tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền trong cách mạng Pháp, Hồ ChíMinh cho rằng những tư tưởng về "quyền lực tối cao thuộc về nhân dân" và

"tự do, bình đẳng, bác ái", lúc đầu là những tư tưởng tiến bộ, song sau đóquyền lực thực tế rơi vào tay một số ít người tức giai cấp tư sản còn đại đa

số nhân dân vẫn bị áp bức bóc lột, không thật sự trở thành người chủ củaquyềnlực Nhà nước Vì thế, với tính cách là sản phẩm của cách mạng tư sản

- cách mạng chưa đến nơi, Nhà nước tư sản không thể áp dụng để xây dựng

đã nhìn thấy bản chất tốt đẹp của Nhà nước Xô Viết qua những việc làm trênthực tế như: "phát ruộng đất cho dân cầy, giao công xưởng cho thợ thuyền rasức tổ chức kinh tế mới, để thực hành chủ nghĩa thế giới đại đồng"(1)

Từ khảo sát nghiên cứu, so sánh bản chất các kiểu Nhà nước trên

thế giới, Hồ Chí Minh đã kết luận: "Nhà nước phong kiến là công cụ của

địa chủ để thống trị nông dân Nhà nước tư bản là công cụ của giai cấp

tư sản để thống trị giai cấp công nhân Song từ cách mạng Nga thành công, một xã hội mới ra đời, nhà nước đã trở nên công cụ thống trị của nhân dân lao động" (2) 5

5(1) S D, T p 2, tr280 ĐD, Tập 2, tr274 ập, Nxb CTQG, Hà Nội, 2002, tập 2, tr270.

Với bản chất ưu việt của Nhà nước Xô viết - Nhà nước kiểu mớiđầu tiên trên thế giới, đã "gợi ý" cho Hồ Chí Minh về việc kiến lập vàphát triển một Nhà nước kiểu mới phù hợp với điều kiện ở Việt Nam.Thực tế cho thấy Hồ Chí Minh là người Việt Nam đầu tiên tin và đitheo chủ nghĩa Mác-Lênin, đi theo con đường cách mạng Tháng Mười

và đã lãnh đạo cách mạng Việt Nam đi đến thành công, tạo dựng vàphát triển Nhà nước kiểu mới đầu tiên ở Đông Nam á

Cõu hỏi 8 : Trong bản “yêu sách của nhân dân An Nam” do Nguyễn Ái Quốc viết năm 1919 gửi đến Hội nghị Vecxay, có những yêu sách nào liên quan đến vấn đề pháp quyền ở Đông Dương?

Trả lời:

Năm 1919, Hội nghị Vecxây họp sau chiến tranh thế giới lần thứ nhất,Nguyễn Ái Quốc đó gửi Yờu sỏch của nhõn dõn An Nam tới Hội nghị.Trong bản “yờu sỏch của nhõn dõn An Nam”, Nguyễn Ái Quốc đó đưa ra 8yêu sách “khiêm tốn”gồm 8 điều, trong đó có 4 điều liên quan tới vấn đềpháp quyền Cụ thể là:

Điều 1: Yêu cầu ân xá đối với tất cả chính trị phạm

Điều 2: Đũi cải cỏch nền cụng lý ở Đông Dương nhằm đảm bảo chongười bản xứ được hưởng những bảo đảm về mặt pháp luật như người châu

Âu Người nói: “Cải cách nền pháp lý ở Đông Dương bằng cách cho ngườibản xứ hưởng những đảm bảo về mặt pháp luật như người châu Âu”

Điều 7: Đũi thay thế chế độ ra sắc lệnh bằng chế độ ra các đạo luật Điều 8: Đũi cú đũan đại biểu thường trực của người bản xứ cử ra tạiNghị viện Pháp Và Người đó chuyển bản yờu sỏch trờn thành “Việt Nam

(1) SĐD, Tập 7, H 2002, tr 216.

yờu cầu ca” để phổ biến rộng rói cho mọi người, trong đó có hai câu: “Bảyxin hiến pháp ban hành Trăm điều phải có thần linh pháp quyền”

(Hồ Chí Minh- Sđd, tập 1, tr 435- 436)

Cõu hỏi 9: Sự phát triển tư tưởng về nhà nước pháp quyền trong bài diễn ca nói về 8 yêu sách gửi các nước đồng minh họp Hội nghị Vecxây đầu năm 1919 như thế nào?

Trả lời:

Như đó biết, năm 1919, trong bản “yêu sách của nhân dân An Nam”gửi hội nghị Vecxay, Hồ Chí Minh đó đề ngh “Thay chế độ ra các sắc lệnhbằng chế độ ra các đạo luật” Điều này cho thấy Người đó mặc nhiờn thừanhận cần phải cú phỏp luật để quản lý xó hội nhưng không phải là một thứpháp luật bất kỳ mà là thứ pháp luật của chế độ dân chủ mới Đây là một vấn

đề rất quan trọng, nhưng dù sao các đạo luật cũng không thể bao quát và cógiá trị như Hiến pháp

Đặt yêu sách thứ 7 trong “bản yêu sách của nhân dân An Nam: “Thaychế độ ra các sắc lệnh bằng chế độ ra các đạo luật” bên cạnh cũng yêu sáchthứ 7 nhưng được diễn ca thành câu thơ trong bài “Việt Nam yêu sách ca”: “Bảy xin Hiến phỏp ban hành

Trăm đều phải có thần linh pháp quyền” (Sdd, T1, tr 438)

Chỳng ta sẽ thấy quan niệm của Hồ Chớ Minh về quản lý xó hội bằngphỏp luật của nhà nước dân chủ có sự phát triển phong phú, sâu sắc và baoquát Vỡ ai cũng cú thể thấy Hiến phỏp là hỡnh thức văn bản pháp luậtkhông chỉ cao hơn luật về mặt hiệu lực pháp lý mà cũn cả về mặt dõn chủ,

về mặt phỏp quyền, đồng thời lại đề cập đến một phương diện cơ bản mới:

“Trăm điều phải có thần linh pháp quyền” (Nguyễn Đỡnh Lộc: tư tưởng Hồ

Chí Minh về nhà nước của dân, do dân, vỡ dõn, Nxb CTQG, H.1988, tr84).

Phương diện này thể hiện rằng mọi hành vi, mọi hoạt động, ở mọi lúc, mọinơi của các cơ quan, cán bộ nhân viên nhà nước đều phải thể hiện được sựtôn trọng, tuân theo yêu cầu của pháp luật, tinh thần pháp luật phải chi phốimọi hành vi, hoạt động của nhà nước, môi trường pháp chế phải bao trùmđời sống xó hội Tư tưởng lập hiến tiến bộ của Hồ Chí Minh ngay từ nhữngnăm 20 đến nay vẫn giữ nguyên giá trị và có ý nghĩa chỉ đạo việc xây dựngnhà nước pháp quyền VN XHCN hiện nay.

Cõu hỏi 10: Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền, hợp hiến, độc lập, tự chủ, thật sự của dân, do dân, vỡ dõn được thể hiện trong các tác phẩm văn kiện chủ yếu nào từ 1919 đến 1946?

Trả lời: từ năm 1919 đến 1946, Hồ Chí Minh đó viết nhiều tài liệu,văn kiện quan trọng thể hiện sự nhất quán, kiên định trong tư tưởng củaNgười về xây dựng nhà nước dân chủ mới, hợp thành một chính thể pháp lý

ở tầm hiến định Đó là các tài liệu, văn kiện chủ yếu sau:

+ Bản yờu sỏch của nhõn dõn An Nam (1919)

+ Việt Nam yờu cầu ca )1922)

Hồ Chớ Minh về vấn đề nhà nước ở Việt Nam sau một phần ba thế kỷ hoạtđộng cỏch mạng động của Người

Cõu hỏi 11: Trước khi có Hiến pháp của nước VNDCCH, với tư cỏch là người đứng đầu nhà nước, Hồ Chí Minh đó làm gỡ để thực hiện việc quản lý xó hội bằng phỏp luật?

Trả lời:

Trong tư tưởng Hồ Chớ Minh, Nhà nước kiểu mới là một nhà nướchợp hiến- nhà nước cú Hiến phỏp do Quốc hội thụng qua Hiến phỏp là “luậtmẹ”, luật gốc làm cơ sở để xõy dựng hệ thống luật phỏp để quản lý mọi mặtđời sống xó hội và cụng dõn Tuy nhiờn, trước khi cú Hiến phỏp, Hồ ChớMinh nhận thấy để xó hội mới tồn tại và phỏt triển khụng thể thiếu nhữngvăn bản cú giỏ trị phỏp lý Cho nờn, Người đó ký sắc lệnh giữ lại mọi luật lệcủa chế độ cũ, chỉ trừ những điều luật trỏi với nền độc lập, tự do của đấtnước Đồng thời, Người ký một loạt sắc lệnh quan trọng và cấp bỏch như:Sắc lệnh bảo đảm tự do cỏ nhõn, sắc lệnh bói bỏ thuế quan, sắc lệnh tổ chứctũa ỏn độc lập với hành chớnh Hồ Chớ Minh đũi hỏi trong mọi hoạt độngcủa Chớnh phủ, của cỏc cấp chớnh quyền, tổ chức và cỏ nhõn phải chấphành phỏp luật, khụng ai được đứng trờn và đứng ngoài phỏp luật Ngày21/1/1946, Người đó ban hành quốc lệnh, quy định rừ những điều khenthưởng và xử phạt, kể cả hỡnh phạt tử hỡnh Trong thực tế, Người đó cho thihành những bản ỏn nghiờm khắc nhất đối với ngay cả những cỏn bộ, đảngviờn vi phạm phỏp luật nhà nước

Cõu hỏi 12 : Trong quốc lệnh được Hồ Chí Minh ký ngày

26-1-1946 đó thể hiện tinh thần nghiờm minh của nhà nước qua những điểm

cụ thể về thưởng, phạt Hóy nờu toàn văn những điểm đó trong Quốc lệnh?

Trả lời:

Trong “Quốc lệnh” đó nờu rừ 10 điểm thưởng và 10 điểm phạt đểquõn dõn biết rừ những tội nờn trỏnh, những việc nờn làm Cụ thể là:

I - THƯỞNG

1 Nhà nào cú 3 con tũng quõn sẽ được thưởng

2 Ai lập được quõn cụng sẽ được thưởng

3 Ai vỡ nước hy sinh sẽ được thưởng

4 Ai ra trận can đảm phi thường sẽ được thưởng

5 Ai làm việc cụng một cỏch trong sạch, ngay thẳng sẽ được thưởng

6 Ai làm việc gỡ cú lợi cho nước nhà, dõn tộc và được dõn chỳgnmến phục sẽ được thưởng

7 Ai bỏ tiền ra xõy đắp cầu cống, đũ đường sẽ được thưởng

8 Ai bắt được những kẻ phản quốc sẽ được thưởng

9 Ai liều mỡnh về cụng sẽ được thưởng

10 Ai cứu được người bị nạn sẽ được thưởng

6 Để cho bộ đội hại dõn sẽ bị xử tử

7.Vụ cớ sỏt hại kiều dõn ngoại quốc sẽ bị xử tử

Trả lời:

Núi về bản chất của chế độ xó hội, của Nhà nước và phỏp luật thỡđiều quan trọng là phải xem xột vấn đề quyền con người trờn thực tế Ngày2-9-1945, Hồ Chớ Minh đó trịnh trọng đọc bản “Tuyờn ngụn độc lập” trướcquốc dõn và toàn thế giới Trong bản Tuyờn ngụn bất hủ này, Hồ Chớ Minh

đó khẳng định rừ những quyền cơ bản của con người Người núi: “Tất cảmọi người sinh ra đều cú quyền bỡnh đẳng Tạo hoỏ cho họ những quyềnkhụng ai cú thể xõm phạm được, trong những quyền ấy cú quyền được sống,quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phỳc” Lời núi bất hủ ấy ở trong bảnTuyờn ngụn độc lập năm 1776 của nước Mỹ Suy rộng ra, cõu ấy cú ý nghĩalà: tất cả cỏc dõn tộc trờn thế giới đều sinh ra bỡnh đẳng, dõn tộc nào cũng

cú quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do Bản Tuyờn ngụn nhõnquyền và dõn quyền của Cỏch mạng Phỏp năm 1791 cũng núi: “Người tasinh ra tự do và bỡnh đẳng về quyền lợi; và phải luụn được tự do và bỡnhđẳng về quyền lợi” Đó là những lẽ khụng thể chối cói được Tuy nhiờn, tưtường Hồ Chớ Minh khụng dừng lại ở quyền con người theo khuụn mẫu củanền dõn chủ tư sản, càng khụng thể chấp nhận cỏi điều mà người ta chỉ núi

mà khụng làm Quyền con người được đề cập trong Tuyờn ngụn độc lập của

Mỹ chỉ được hiểu là quyền cỏ nhõn, Hồ Chớ Minh đó “suy rộng ra” quyềncon người cũn là quyền của cộng đồng, của cả một dõn tộc Trong đó quyền

tự quyết dõn tộc là một nội dung của quyền con người Theo Hồ Chớ Minh,quyền con người gắn liền với quyền dõn tộc và nằm trong quyền dõn tộc, đặt

cỏ nhõn trong mối quan hệ với cộng đồng

Cõu hỏi 14: Hóy nờu tư tưởng Hồ Chớ Minh về đạo đức cụng dõn

và giỏo dục cụng dõn nhắm gúp phần xõy dựng Nhà nước dõn chủ nhõn dõn qua một số bài nói tiêu biểu của Người?

Trả lời:

Hồ Chớ Minh đó núi rất nhiều về quyền của cụng dõn dưới chế độ xóhội mới Nhưng Người cũng cú núi tới trỏch nhiệm, đạo đức của cụng dõntrong quan hệ với nhà nước Tiờu biểu là trong bài “Đạo đức cụng dõn”(Đăng bỏo Nhõn dõn, số 320, ngày 15/01/1955), Người đó viết:

- “Nước ta là nước dân chủ, nghĩa là nhà nước do nhõn dõn làm chủ,nhõn dõn cú quyền làm chủ thỡ phải cú nghĩa vụ làm trũn bổn phận cụngdõn, giữ vững đạo đức cụng dõn tức là:

- Tuõn theo phỏp luật nhà nước

- Tuõn theo kỷ luật lao động

- Giữ gỡn trật tự chung

- Đóng gúp (nộp thuế) đúng kỳ, đúng số để xõy dựng lợi ớch chung

- Hăng hỏi tham gia cụng việc chung

cụng dõn là: “để mọi người hiểu rừ: Lợi ớch chung của nước nhà và lợi ớchriờng của người dõn là nhất trớ; quyền lợi của cụng dõn và nghĩa vụ củacụng dõn là nhất trớ; đó là người chủ của nước nhà thỡ phải phụ trỏch đốivới Tổ quốc Giỏo dục cú nhiều cỏch: giỳp quần chỳng giỏo dục quần chỳngbằng cỏch tự phờ bỡnh và phờ bỡnh để dạy dỗ lẫn nhau Cỏn bộ giỏo dụcquần chỳng bằng cỏch vạch rừ õm mưu của địch, lấy sự thật mà giải thớchcho quần chỳng rừ địa vị cao quý của người chủ nước nhà, lực lượng xõydựng to lớn của ta, tương lai vẻ vang của dõn tộc, nõng cao tinh thần yờu

nước của mọi người” ( (3) Sđd, Tập 7, tr 453)

Cõu hỏi 15: Hồ Chớ Minh đó ứng cử trong kỳ Tổng tuyển cử bầu quốc hội của nước VNDCCH ở đâu? kết quả trúng cử của HCM trong bầu cử này.

Trả lời:

Hồ Chớ Minh đó ứng cử trong kỳ Tổng tuyển cử bầu Quốc hội khoỏ 1của nước VNDCCH ở thành phố Hà Nội Nhõn dõn Hà Nội rất phấn khởikhi được tin Người ứng cử ở Thủ đô Danh sỏch ứng cử viờn khu vực HàNội được niờm yết rộng rói Hồ Chớ Minh đứng thứ hai sau cụ Nguyễn Văn

Tố Tất cả cú 74 vị ứng cử, chọn lấy 6 đại biểu 118 vị đại biểu cỏc tầng lớp

ở ngoại thành Hà Nội đó gửi thư đề nghị cụ Hồ Chớ Minh khụng phải ứng

cử trong cuộc Tổng tuyển cử này và suy tụn cụ là chủ tịch vĩnh viễn củanước VNDCCH Hồ Chớ Minh đó gửi lời cảm tạ và núi “tụi là một cụng dõnnước VNDCCH nờn khụng thể vượt qua thể lệ Tổng tuyển cử đó định Tụi

đó ứng cử ở thành phố Hà nội nờn khụng ứng cử ở nơi nào khỏc nữa” (Hồ

Chớ Minh, Toàn Tập, T4, Nxb CTQG, H.2002, tr 116).

Ngay từ 6 giờ sỏng ngày 6-1-1946, Hồ Chớ Minh đó xuất hành làmnhiệm vụ cụng dõn ở thựng phiếu số 10 phố Hàng Vụi Bất chấp tỡnh hỡnhchớnh trị hết sức phức tạp, hơn 90% cử tri toàn quốc đó đi bỏ phiếu Hồ ChủTịch trỳng cử với tỷ lệ cao nhất 98.4% số phiếu bầu

Cõu hỏi 16: Tư tưởng về xây dựng Chớnh phủ công- nông- binh được Hồ Chí Minh lần đầu tiên xác định trong văn kiện nào do Người soạn thảo? bản chất của Chớnh phủ công- nông- binh theo tư tưởng Hồ Chí Minh?

Trả lời:

Việc xõy dựng chớnh quyền cụng- nụng- binh với tớnh cỏch là mộthỡnh thức tổ chức chớnh quyền kiểu mới đó được Lờnin đánh giỏ rất cao.Người đó khẳng định, nếu sự sỏng tạo của quảng đại quần chỳng cụng-

nụng- binh khụng phỏt kiến ra hỡnh thức Xụviết thỡ cỏch mạng thỏng Mười

đó là một sự nghiệp vụ vọng

Ở Việt Nam, Hồ Chớ Minh đó xỏc định hỡnh thức chớnh quyền làvấn đề quan trọng hàng đầu của cỏch mạng Việt Nam Vỡ thế, khụng thểđơn giản trong việc lựa chọn hỡnh thức chớnh quyền Lần đầu tiờn, Hồ ChớMinh đưa ra quan điểm “Dựng ra Chớnh phủ cụng nụng binh” trong “chớnhcương vắn tắt của Đảng” do Người soạn thảo vào năm 1930

Chớnh phủ cụng nụng binh theo tư tưởng Hồ Chớ Minh là hỡnh thức

tổ chức chớnh quyền thể hiện quyền lực nhà nước thuộc dõn chỳng số nhiều

mà lực lượng nền tảng là cụng, nụng, binh (binh cũng là con em của cụng,nụng) Chớnh phủ cụng- nụng- binh được phỏc thảo trong Chỏnh cươngsỏch lược vắn tắt của Đảng sau đó đó được phỏt triển thành Chớnh phủ nhõndõn của nước VNDCCH do Hồ Chớ Minh làm chủ tịch

Cõu hỏi 17: Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Chớnh phủ nhân dân của nước VNDCCH được thể hiện ở đâu? í nghĩa của tư tưởng này trong sự phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước kiểu mới ở Việt Nam.

Trả lời:

Tại hội nghị Trung ương tỏm (họp từ ngày 10 đến ngày 19-05-1941)tại Pỏc Pú, do Hồ Chớ Minh chủ trỡ đó nờu rừ chủ trương: “sau lỳc đánhđuổi thực dõn Phỏp- Nhật sẽ thành lập một nước Việt Nam dõn chủ mớitheo tinh thần Tõn dõn chủ, chớnh quyền dõn chủ mới ấy khụng phải thuộcquyền riờng của giai cấp nào mà là của chung cả toàn thể dõn tộc, chỉ trừ cú

bọn tay sai của đế quốc Phỏp- Nhật và những bọn phản quốc, bọn thự” (Ban

nghiờn cứu Lịch sử Đảng trung ương, Văn kiện Đảng (1930- 1945), Hà nội,

1977, tập 3, tr197)

Cuối thỏng 10-1941, trong “chương trỡnh Việt Minh” do Hồ ChớMinh soạn thảo đó xỏc định rừ:

“Việt Nam độc lập đồng minh (núi tắt là Việt Minh) chủ trương liờnhiệp hết thảy cỏc tầng lớp nhõn dõn, cỏc đoàn thể cỏch mạng cỏc dõn tộc bị

ỏp bức đoàn kết lại, chiến đầu đánh đổ chủ nghĩa đế quốc phỏt xớt Nhật,giành quyền độc lập cho nước Việt Nam

Sau khi đánh đổ được đế quốc phỏt xớt Nhật, sẽ lập nờn Chớnh phủ

nhõn dõn của nước Việt Nam dõn chủ cộng hũa” (Sdd, tập 3, tr 583)

Tư tưởng về lập Chớnh phủ nhõn dõn của nước VNDCCH là mộtbước chuyển đổi mang tớnh chất cỏch mạng so với tư tưởng về cỏch mạngViệt Nam Tư tưởng này cũng thể hiện rừ phương phỏp tư duy độc lập, tựchủ, xuất phỏt từ thực tiễn nước ta để xỏc định đỳng đắn hỡnh thức tổ chứcnhà nước của Hồ Chớ Minh và Đảng ta

Cõu hỏi 18: ý nghĩa của việc chuyển mụ hỡnh Chớnh phủ nụng- binh sang Chớnh phủ dõn chủ cộng hũa trong tư tưởng Hồ Chớ Minh?

cụng-Trả lời:

Sự chuyển biến từ hỡnh thức Chớnh phủ cụng- nụng- binh sang hỡnhthức Chớnh phủ nhõn dõn của nước Việt Nam dõn chủ cộng hũa trongđường lối của Đảng, trong tư tưởng Hồ Chớ Minh là một bước chuyển biếnmang tớnh chất cỏch mạng, xuất phỏt từ điều kiện đặc thự của cỏch mạngViệt Nam Giỏ trị cỏch mạng của sự chuyển biến đó khụng phải mang tớnhsỏch lược nhất thời, mà mang tớnh chiến lược lõu dài của cả quỏ trỡnh phỏttriển mụ hỡnh tổ chức Nhà nước Việt Nam Như thực tế lịch sử phỏt triểnnhà nước ta trong hơn nửa thế kỷ sau đó chứng tỏ mụ hỡnh tổ chức nhà nướcđược xỏc lập vào thời điểm cỏch nay hơn 50 năm đó trở thành mụ hỡnh lõudài và càng về sau càng cú căn cứ lịch sử để khẳng định đó chớnh là hỡnh

thức tổ chức thớch hợp và phự hợp với nhu cầu, điều kiện phỏt triển của xó

hội Việt Nam” (Viện nghiờn cứu khoa học phỏp lý, Bộ Tư phỏp, Kỷ yếu hội

thảo “Cỏc nội dung cơ bản tư tưởng Hồ Chớ Minh về nhà nước kiểu mới, nhà nước thực sự của dõn, do dõn, vỡ dõn” H, 1997, tr27-28) Sự chuyển

biến trong tư tưởng Hồ Chớ Minh về mụ hỡnh tổ chức nhà nước cho thấyrằng phương phỏp tư duy của Người luụn luụn xuất phỏt từ thực tiễn khỏchquan, từ những điều kiện đặc thự của xó hội ta mà khụng dập khuụn mỏymúc ỏp đặt những mụ hỡnh cú sẵn Đó là tớnh cỏch mạng, sỏng tạo trong tưduy khoa học Hồ Chớ Minh

Cõu hỏi 19: Những vấn đề cấp bách về xây dựng nhà nước pháp quyền được Hồ Chí Minh chỉ ra ngày 3/9/1945?

Trả lời:

Ngày 3-9-1945, Hội đồng Chớnh phủ nước Việt Nam Dõn chủ Cộnghũa đó họp phiờn đầu tiờn dưới sự chủ toạ của chủ tịch Hồ Chớ Minh Trongtỡnh hỡnh khẩn cấp, Hội nghị được tiến hành rất đơn giản, khụng cú nghithức

Chủ tịch Hồ Chớ Minh đó trỡnh bày với cỏc bộ trưởng Những nhiệm

vụ cấp bỏch của nhà nước Việt Nam dõn chủ cộng hũa Người đó nờu lờnmột cỏch xỳc tớch 6 vấn đề về chớnh trị, kinh tế, văn hoỏ, xó hội Đó lànhững vấn đề cấp bỏch nhất, thiết thực nhất mà chớnh quyền cỏch mạng vừamới ra đời phải giải quyết trong hũan cảnh đất nước cũn chống chất khúkhăn và thiếu thốn do hậu quả của chế độ thực dõn và phong kiến

Trong 6 vấn đề cấp bỏch, cú 2 vấn đề được trực tiếp núi về xõy dựngnhà nước phỏp quyền Cụ thể là vấn đề thứ ba Trước chỳng ta đó bị chế độquõn chủ chuyờn chế cai trị, rồi đến chế độ thực dõn khụng kộm phầnchuyờn chế, nờn nước ta khụng cú hiến phỏp Nhõn dõn ta khụng đượchưởng quyền dự do dõn chủ Chỳng ta phải cú một hiến phỏp dõn chủ, Tụi

đề nghị Chớnh phủ tổ chức càng sớm càng hay cuộc Tổng Tuyển cử với chế

độ phổ thụng đầu phiếu Tất cả cụng dõn trai gỏi mưới tỏm tuổi đều cúquyền ứng cử và bầu cử, khụng phõn biệt giàu nghốo, tụn giỏo, dũng giống”

“Vấn đề thứ 5- thuế thõn, thuế chợ, thuế đũ, là một lối búc lột vụ nhõnđạo Tụi đề nghị bỏ ngay ba thứ thuế ấy Cuối cựng tụi đề nghị tuyệt đối cấm

hỳt thuốc phiện” (Sdd, Tập 4, tr 8- 9)

Cõu hỏi 20: Hồ Chớ Minh núi về ý nghĩa chớnh trị của tổng tuyển

cứ bầu quốc hội khoá I của nước Việt Nam dân chủ cộng hũa như thế nào?

Trả lời:

Ngày 31-12-1945, trong bài “ý nghĩa tổng tuyển cứ”, Hồ Chớ Minh

đó chỉ rừ ý nghĩa chớnh trị của Tổng tuyển cử Tiếp đến, ngày 5-1-1946,trong lời kờu gọi quốc dõn đi bỏ phiếu, Hồ Chớ Minh đó núi: “Tổng tuyển

cử là một dịp cho toàn thể quốc dõn tự do lựa chọn những người cú tài, cúđức, để gỏnh vỏc cụng việc nước nhà

Trong cuộc Tổng tuyển cử, hễ là những người muốn lo việc nước thỡđều cú quyền ra ứng cử, hễ là cụng dõn thỡ đều cú quyền đi bầu cử Khụngchia trai gỏi, giàu nghốo, tụn giỏo, nũi giống, giai cấp, đảng phỏi, hề là cụngdõn Việt Nam thỡ đều cú hai quyền đó

Vỡ lẽ đó, cho nờn Tổng tuyển cử tức là tự do, bỡnh đẳng, tức là dõnchủ, đoàn kết

Do Tổng tuyển cử mà toàn dõn bầu ra Quốc hội Quốc hội sẽ cử ra

Chớnh phủ Chớnh phủ đó thật là Chớnh phủ của toàn dõn” (Sdd, Tập 4,

tr133)

Ngày 05-01-1946, trong lời kờu gọi quốc dõn đi bỏ phiếu, Hồ ChớMinh đó núi:

“Ngày mai là một ngày vui sướng của đồng bào ta, vỡ ngày mai làngày Tổng tuyển cử”, vỡ ngày mai là một ngày đầu tiờn trong lịch sử Việtnam mà nhõn dõn ta bắt đầu hưởng dụng quyền dõn chủ của mỡnh

Ngày mai, dõn ta sẽ tỏ cho cỏc chiến sĩ ở miền Nam rằng: Về mặt trậnquõn sự, thỡ cỏc chiến sĩ dựng sung đạn mà chống quõn thự Về mặt chớnhtrị, thỡ nhõn dõn dựng lỏ phiếu mà chống với quõn địch Một lỏ phiếu cũng

cú sức lực như một viờn đạn” (Sdd, Tập 4, tr 145)

Cõu hỏi 21: Mối quan hệ giữa bản Tuyờn ngụn độc lập (do Hồ Chớ Minh viết) với bản Hiến phỏp năm 1946 (do Người làm trưởng ban soạn thảo)?

Trả lời:

Cú thể núi rằng Tuyờn ngụn độc lập và Hiến phỏp cú quan hệ mậtthiết với nhau Bộ trưởng Bộ tư phỏp đầu tiờn của Việt Nam, ụng Vũ ĐỡnhHoố, khẳng định: “Hiến phỏp năm 1946 gắn hữu cơ với Tuyờn ngụn độclập” Trong mối quan hệ này, Tuyờn ngụn độc lập là cơ sở của Hiến phỏp

Sở dĩ ngay sau khi đọc Tuyờn ngụn độc lập, chủ tịch Hồ Chớ Minh đóđặt ngay vấn đề ban hành hiến phỏp vỡ Người nhận thức rằng hiến phỏp chỉtồn tại trong một dõn tộc độc lập và khi cỏch mạng dõn tộc dõn chủ nhõndõn đó giành được độc lập cho dõn tộc thỡ phải cú hiến phỏp

Tuyờn ngụn độc lập ngày 2-9-1945 là tiền đề, là cơ sở Hiến phỏp1946- Hiến phỏp đầu tiờn của nước Việt Nam Tuyờn ngụn độc lập khẳngđịnh Việt Nam là một quốc gia độc lập, cú chủ quyền Một dõn tộc cú độclập, chủ quyền cú thể tự ấn định cho mỡnh cỏc thể chế chớnh trị Một khi đó

cú độc lập chủ quyền, Việt Nam cú thể thiết lập nờn những nguyờn tắc tổchức quyền lực nhà nước của mỡnh trong một văn bản cú hiệu lực phỏp lýtối cao, làm nền tẳng phỏp lý cho nhà nước- hiến phỏp

Tuyờn ngụn độc lập đó tạo điều kiện cho sự ra đời của hiến phỏp làchủ quyền, độc lập của quốc gia Và đến lượt mỡnh, Hiến phỏp lại khẳngđịnh những giỏ trị độc lập dõn tộc mà Tuyờn ngụn đó ghi nhận Ngoài điềukiện là độc lập chủ quyền dõn tộc, thỡ điều kiện thiết yếu tiếp theo của Hiếnphỏp là dõn chủ- quyền lực thuộc về nhõn dõn Độc lập dõn tộc là điều kiệncần, dõn chủ là điều kiện đủ cho sự ra đời hiến phỏp Chớnh Tuyờn ngụnđộc lập đó khẳng định chế độ dõn chủ là cơ sở cho việc ra đời Hiến phỏp.Lần đầu tiờn trong lịch sử dõn tộc, Tuyờn ngụn độc lập đó chớnh thức tuyờn

bố với thế giới Việt Nam đó trở thành một nhà nước dõn chủ cộng hũa.Tuyờn ngụn độc lập đó khẳng định nền độc lập dõn tộc, chủ quyền quốc gia,

và chế độ dõn chủ cộng hũa Chớnh những yếu tố này mà Tuyờn ngụn độclập được ghi nhận là cơ sở cho việc ra đời hiến phỏp đầu tiờn của dõn tộcViệt Nam

Cõu hỏi 22: Hũan cảnh ra đời và ý nghĩa của bản Hiến phỏp 1946 của nước VNDCCH?

Trả lời:

Vừa mới ra đời, nước Việt nam dõn chủ cộng hũa ở vào một tỡnh thế

“ngàn cõn treo sợi túc” Vận mệnh của Tổ quốc, nền độc lập của dõn tộc vừamới giành được đứng trước nguy cơ mất cũn Vỡ vậy, ngày 3-9-1945, trongphiờn họp đầu tiờn của Chớnh phủ, Hồ Chớ Minh đó xỏc định, một trongnhững nhiệm vụ cấp bỏch của Chớnh phủ là phải xõy dựng cho được mộtbản Hiến phỏp Người chỉ rừ: “Trước chỳng ta đó bị chế độ quõn chủchuyờn chế cai trị, rồi đến chế độ thực dõn khụng kộm phần chuyờn chế,nờn nước ta khụng cú Hiến phỏp Nhõn dõn ta khụng được hưởng quyền tự

do dõn chủ Chỳng ta phải cso một Hiến phỏp dõn chủ”

Thỏng 11-1945, bản dự ỏn Hiến phỏp của nước Việt Nam dõn chủcộng hũa được Chớnh phủ soạn thảo và được cụng bố để lấy ý kiến cỏc

chớnh giới ủy ban kiến quốc của Chớnh phủ cũng tự nghiờn cứu và đưa ramột Dự thảo Hiến phỏp.

Ngày 2-3-1946, tại kỳ họp thứ nhất, quốc hội khoỏ I, quốc hội đó bầuBan dự thảo Hiến phỏp gồm 11 người: Trần Duy Hưng, Tụn Quang Phiệt,

Đỗ Đức Dục, Cự Huy Cận, Nguyễn Đỡnh Thi, Huỳnh Bỏ Nhung, Trần TấnThọ, Nguyễn Cao Hỏch, Đào Hữu Dương, Phạm Gia Đỗ, Nguyễn Thị ThụcViờn

Trong phiờn họp ngày 29-10-1946, ban Dự thảo Hiến phỏp của quốchội được mở rộng thờm 10 đơn vị đại biểu cho cỏc nhúm, đại biểu trung lập,đại biểu Nam Bộ, đại biểu đồng bào dõn tộc thiểu số để tham gia tu bổ thờmbản dự ỏn

Tại kỳ họp thứ hai quốc hội khoỏ I, từ ngày 28-10 đến ngày

9-11-1946, lần đầu tiờn quốc hội Việt Nam thực hiện quyền lập hiến Từ ngày 11-1946, quốc hội bắt đầu thảo luận về dự ỏn Hiến phỏp Cỏc đại biểu củacỏc nhúm đảng trong quốc hội đó lần lượt phỏt biểu ý kiến Cỏc vị đại biểucủa cỏc nhúm đều đó nờu ra những ưu điểm của Dự ỏn Hiến phỏp, đóng gúpthờm một số khớa cạnh cụ thể và đi đến thống nhất nội dung của dự ỏn Saunhiều buổi thảo luận và tranh luận sụi nổi, sửa đổi, bổ sung cho từng điều cụthể, ngày 9-11-1946, quốc hội biểu quyết thụng qua Hiến phỏp của nướcViệt Nam dõn chủ cộng hũa, Hiến phỏp 1946 với sự nhất trớ của 240/242đại biểu dự họp

2-Đánh giá về ý nghĩa của việc ban hành bản Hiến pháp đầu tiêncủa nước VN DCCH, chủ tịch Hồ Chí Minh đó núi “…bản Hiến phỏpđầu tiên trong lịch sử nước nhà…là một vết tích lịch sử Hiến pháp đầutiên trong cừi ỏ Đông…Bản Hiến pháp đó chưa hũan toàn nhưng nó đólàm nờn theo một hũan cảnh thực tế Hiến phỏp đó tuyên bố với thếgiới nước Việt Nam đó độc lập Hiến pháp đó đó tuyờn bố với thế giới

biết dõn tộc Việt Nam đó cú đủ mọi quyền tự do…phụ nữ Việt nam đóđứng ngang hang với đàn ông để được hưởng chung mọi quyền tự docủa công Hiến pháp đó đó nờu một tinh thần đoàn kết chặt chẽ giữacỏc dõn tộc Việt Nam và một tinh thần liờm khiết, cụng bỡnh của cỏc

giai cấp” (Hồ Chớ Minh, Sdd, t4, tr8)

Hiến phỏp năm 1946 đánh dấu thắng lợi lịch sử đó được cỏch mạgnthỏng Tỏm, xỏc lập nhà nước Việt Nam dõn chủ cộng hũa, phỏt triển cỏchmạng dõn tọc dõn chủ nhõn dõn, phục vụ cuộc khỏng chiến chống Phỏp.Mục tiờu chiến lược của Hiến phỏp là hũan thành độc lập dõn tộc, xõy dựng

và phỏt huy dõn chủ nhõn dõn, chuẩn bị tiến lờn làm cỏch mạng xó hội chủnghĩa Hiến phỏp 1946 là bản Hiến phỏp đầu tiờn của nước ta, là một bảnHiến phỏp dõn chủ, tiến bộ khụng kộm một bản Hiến phỏp nào trờn thế giới

Nú là bản Hiến phỏp mẫu mực trờn nhiều phương diện

Cõu hỏi 23: Quan điểm của Hồ Chớ Minh về bản chất giai cấp của phỏp luật cũ và phỏp luật của nhà nước ta?

Trả lời:

Ở Hồ Chớ Minh hỡnh thành rất sớm quan điểm giai cấp về phỏp luật

Từ rất sớm, Người đó nhận ra bản chất búc lột, phản nhõn dõn, phi nghĩacủa phỏp luật thực dõn Trong tỏc phẩm Đường Cỏch mệnh bằng 6 chữ,Người đó cú một khỏi quỏt vạch trần thực chất của phộp luật thực dõn: “Tụi

tư bản và đế quốc chủ nghĩa…lấy phộp luật buộc dõn lại…” (Hồ Chớ Minh,

toàn tập, tập 2 Nxb CTQG, H.1995, tr 267) Bao quỏt hơn, Người đặt phỏp

luật trong hệ thống cỏc cụng cụ thủ đoạn mà những kẻ ỏp bức nhõn dõnthường sử dụng để phong toả nhõn dõn trong vũng nụ dịch, phục tựng: “Tụi

tư bản và đế quốc chủ nghĩa nú lấy tụn giỏo và văn hoỏ làm cho dõn ngu, lấyphộp luật buộc dõn lại, lấy sức mạnh làm cho dõn sợ, lấy phỳ quý làm cho

dõn tham Nú làm cho dõn nghe đến 2 chữ cỏch mệnh, thỡ sợ rung mỡnh”

(Hồ Chớ Minh, toàn tập, tập 2 Nxb CTQG, H.1995, tr 267)

Đề cập đến đặc trưng, bản chất, vai trũ của phỏp luật trong cỏc xó hộibúc lột, chủ tịch Hồ Chớ Minh lưu ý: “Một điều…cần nhớ là, giai cấp thốngtrị sử dụng luật phỏp, kết hợp với những cỏi khỏc…luật phỏp của giai cấpbúc lột đặt ra để ỏp bức cỏc giai cấp bị búc lột Nếu để nú đứng một mỡnh

thỡ bộ mạt ỏp bức của nú lộ rừ quỏ…” (Hồ Chớ Minh, Nhà nước và Phỏp

luật, Nxb Phỏp lý, H.1985, tr187), đồng thời, Người nhấn mạnh: “phỏp luật

của ta là phỏp luật thật sự dõn chủ, vỡ nú bảo vệ quyền tự do, dõn chủ rộngrói cho nhõn dõn lao động”

Cõu hỏi 24: Hồ Chớ Minh núi về quan hệ phỏp luật và đạo đức?

Trả lời:

Về “phộp trị nước” của chủ tịch Hồ Chớ Minh Cú một vấn đề đangđặt ra để nghiờn cứu: ở “phộp trị nước” của Người, chủ yếu nhằm vào “đứctrị” hay “phỏp trị” là vấn đề mà trong tư tưởng chớnh trị phương Đông luụnđược đặt ra Ở một số nhà tư tưởng vấn đề đặt ra thường quyết liệt: “hoặcđức trị hoặc phỏp trị”

Ở phương Đông, thuyết “nhõn trị” của Khổng Tử lấy đạo nhõn làmgốc, lấy hiếu đễ, lễ nhạc làm nội dung cơ bản cho sự giỏo húa, chủ trươngrằng nhờ giỏo dục con người tốt lờn và ngày càng hũan thiện thỡ cụng việc

“chớnh, hỡnh”, sẽ giảm nhẹ đi rất nhiều Coi trọng đạo đức, nhưng Nho giacũng khụng hề loại bỏ hỡnh luật, mà coi đó là một biện phỏp cần thiết đểngăn ngừa, cần đặt ra, nhưng tốt nhất là khụng cần dựng đến Mạnh Tử núi:

“Chỉ cú đức nhõn khụng đủ cai trị, chỉ cú một mỡnh phỏp luật tự nú cũngkhụng thể thi hành được”

Cũn cỏc nhà “phỏp trị” (Tuõn Tử, Hàn Phi Tử, Lý Tư…) lại chủtrương rằng phỏp luật mới là yếu tố quyết định chứ khụng phải đạo đức, đặc

biệt là khi xó hội càng rối loạn, đạo đức càng suy vi, phỏp luật càng phảimạnh mẽ Nhưng đi đụi với thưởng phạt nghiờm minh, cỏc nhà “phỏp trị”cũng vẫn khụng bỏ qua tấm gương của cỏc ụng vua thỏnh, chỳa minh,những ụng quan đức độ và kẻ sĩ hiền tài…

Núi chung, cỏc vị vua chỳa hiền tài, sỏng suốt ở phương Đông (TrungQuốc và Việt Nam), những người được coi là đó thành cụng trong sự nghiệptrị nước, đều biết kết hợp giỏo dục đạo đức với tăng cường phỏp luật, vừatụn Nho, vừa trọng Phỏp

Chủ tịch Hồ Chớ Minh là một nhà chớnh trị lóo luyện và sỏng suốt đóthõu hỏi được những kinh nghiệm lịch sử quý bỏu trong văn húa trị nướccủa loài người và đó vận dụng nú một cỏch nhuần nhuyễn, sỏng tạo Trongsuốt 24 năm ở cương vị đứng đầu Nhà nước, Bỏc Hồ là một mẫu mực của sựkết hợp đạo đức và phỏp luật luụn luụn chỳ trọng giỏo dục đạo đức nhưngcũng khụng ngừng nõng cao vai trũ, sức mạnh của luật phỏp

Chủ tịch Hồ Chớ Minh cú lần cũng đó núi đến phỏp trị: “tư phỏp cầngúp phần của mỡnh là thực hiện chế độ phỏp trị, giữ vững và bảo vệ quyền

lợi nhõn dõn, bảo vệ chế độ dõn chủ của ta” (Hội luật gia Việt Nam: Hồ chủ

tịch với phỏp chế, Nxb TP.HCM, tr93) Nhưng chủ tịch Hồ Chớ Minh khụng

đối lập phỏp trị với đạo đức Người lưu ý: “Luật phỏp dựa vào đạo đức, mặt

khỏc luật phỏp bảo vệ đạo đức” (Sđd, tr 89) Đặc biệt, trong tư tưởng trị

nước của Hồ Chớ Minh cú sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa “phỏp trị” và

“đức trị” Người nói: “Không xử phạt là không đúng, song chút gỡ cũng

trừng phạt thỡ khụng đúng” “Nhà nước phải vừa giáo dục vừa sử dụng phápluật để cải tạo họ, giúp đỡ họ trở nên lương thiện” Xây dựng nhà nước vàcủng cố nhà nước pháp quyền, yêu cầu mọi người sống và làm việc tuân thủpháp luật là nội dung chủ đạo của tư tưởng Hồ Chớ Minh về nhà nước.Người nói: “Pháp luật của ta là pháp luật thật sự dân chủ, vỡ nú bảo vệ

quyền tự do, dõn chủ rộng rói cho nhõn dõn lao động Nhân dân ta hiện nay

có tự do, tự do trong kỷ luật Mỗi người có tự do của mỡnh, nhưng phải tôntrọng tự do của người khác Người nào sử dụng quyền tự do của mỡnh quỏmức mà phạm đến tự do của người khác là phạm pháp”

Trong quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và nhõn dõn, Người đặc biệt lưu

ý vấn đề nờu gương của cỏn bộ, đảng viờn đối với nhõn dõn Một trongnhững điều được Người thường xuyờn căn dặn như một tối kiờng kỵ là chớ

“làm cho dõn oỏn”, chớ “làm cho dõn kinh khủng” và kịch liệt phờ phỏnthỏi độ “lờn mặt làm quan cỏch mạng, hoạc là độc hành độc đoỏn, hoặc là dĩ

cụng dinh tư Thậm chớ dựng phộp cụng để bỏo thự tư” (Sđd, tr 139)

Đạo đức và phỏp luật đều là hai hỡnh thỏi ý thức xó hội, thuộc hailĩnh vực khỏc nhau nhưng lại kết hợp và bổ sung cho nhau trong thực tế trịnước, và những nhà chớnh trị sỏng suốt thường khụng bao giờ tuyệt đối húađịa vị độc tụn của một yếu tố riờng lẻ nào

Cõu hỏi 25: Hồ Chí Minh với Hiến pháp năm 1946 và Hiến pháp năm 1959?

Trả lời:

Trong phiờn họp đầu tiờn của Chớnh phủ lõm thời ngày 3-9-1945,

Hồ Chớ Minh núi: “Trước chỳng ta đó bị chế độ quõn chủ chuyờn chế caitrị, rồi đến chế độ thực dõn khụng kộm phần chuyờn chế, nờn nước ta khụng

cú Hiến phỏp Nhõn dõn ta khụng được hưởng quyền tự do dõn chủ Chỳng

ta phải cú một hiến phỏp dõn chủ” (Sdd, Tập 4, tr8) Hồ Chớ Minh đề nghị

tổ chức Tổng tuyển cử bầu ra Quốc hội để thụng qua hiến phỏp

Ngày 8-9-1945, Hồ Chớ Minh ký sắc lệnh số 14-SL về cuộc Tổngtuyển cử để bầu Quốc hội, trong đó điều 6 nờu rừ: Để dự thảo một Hiếnphỏp trỡnh Quốc hội, một ủy ban khởi thảo Hiến phỏp gồm 7 người sẽ đượcthành lập Ngày 20-9-1945, Hồ Chớ Minh ký sắc lệnh số 34-SL thành lập ủy

ban dự thảo Hiến phỏp gồm cú: Hồ Chớ Minh, Vĩnh Thuỵ, Đặng Thi Mai,

Vũ Trọng Khỏnh, Lờ Văn Hiến, Nguyền Lương Bằng, Đặng Xuõn Khu

Sau một thời gian chuẩn bị, thỏng 11 năm 1945, bản Dự ỏn hiến phỏpnước Việt Nam dõn chủ cộng hũa soạn thảo xong và được cụng bố

Ngay trong phiờn họp đầu tiờn của Quốc hội khoỏ I ngày 2-3-1946,một Ban dự thảo hiến phỏp đó được bầu gồm 11 người: Trần Duy Hưng,Tụn Quang Phiệt, Đỗ Đức Dục, Cự Huy Cận, Nguyễn Đỡnh Thi, Huỳnh BỏNhung, Trần Tấn Thọ, Nguyễn Cao Hỏch, Đào Hữu Dương, Phạm Gia Đỗ,Nguyễn Thị Thục Viờn Ban này tiếp tục nghiờn cứu bản dự ỏn của ủy ban

dự thảo Hiến phỏp trước đây Đồng thời, ủy ban kiến quốc của Chớnh phủcũng đó tự nghiờn cứu và đưa ra một bản dự thảo khỏc Căn cứ bản dự ỏncủa Chớnh phủ đó nờu và đối chiếu với bản dự thảo của ủy ban kiến quốc,tập hợp những gúp ý của nhõn dõn đi đôi với tham khảo kinh nghiệm vềxõyd ựng hiến phỏp của một số nước, Ban dự thảo Hiến phỏp đó soạn bản

Dự ỏn mới về hiến phỏp để trỡnh Quốc hội Trong phiờn họp Quốc hội ngày29-10-1946, Ban dự thảo Hiến phỏp được mở rộng thờm 10 vị đại biểu chocỏc nhúm, cỏc lực lượng trung lập, đại biểu Nam Bộ, đại biểu đồng bàothiểu số…

Ngày 9-11-1946, Quốc hội đó biểu quyết thụng qua Hiến phỏp BảnHiến phỏp gồm cú Lời mở đầu, 7 chương và 70 điều Đánh giỏ về bản Hiếnphỏp đầu tiờn này, Hồ Chớ Minh phỏt biểu: đó là: “Bản Hiến phỏp đầu tiờntrong lịch sử nước nhà, bản Hiến phỏp đó cũn là một vết tớch lịch sử Hiếnphỏp đầu tiờn trong cừi Á Đông này nữa Bản Hiến phỏp đó chưa hũan toànnhưng nú đó làm nờn theo một hũan cảnh thực tế Hiến phỏp đó tuyờn bốvới thế giới nước Việt Nam đó độc lập , dõn tộc Việt Nam đó cú đủ mọiquyền tự do…, phụ nữ Việt Nam đó được ngang hang với đàn ụng để đượchưởng chung mọi quyền tự do của mọi cụng dõn Hiến phỏp đó đó nờu một

tinh thần đoàn kết chặt chẽ giữa cỏc dõn tộc Việt Nam và một tinh thần liờm

khiết, cụng bỡnh của cỏc giai cấp” (Sdd, tập 4, tr440)

Bản Hiến phỏp đầu tiờn của nước Việt Nam mới đó mang đậm dấu ấncủa tư tưởng Hồ Chớ Minh về xõy dựng một Nhà nước của dõn, do dõn, vỡdõn Tư tưởng đó đó soi đường cho bước tiến của nhà nước phỏp quyềnmang tớnh chất dõn chủ nhõn dõn, thể hiện trỡnh độ tiờn tiến của Nhà nước

ta so với khu vực và nhiều nước trờn thế giới

Cuối thỏng 12-1956 đầu thỏng 1-1957 tại kỳ họp thứ sỏu Quốc hộikhoỏ I đó ra nghị quyết về sửa đổi Hiến phỏp Ngày 23-1-1957, Quốc hội đóbầu ra ban sửa đổi Hiến phỏp gồm 29 thành viờn do Hồ Chớ Minh, Ban sửađổi Hiến phỏp đó làm việc khẩn trương và thận trọng theo kế hoạc 3 bước:

-Bước thứ nhất: nghiờn cứu bản Hiến phỏp năm 1946 đồng thời thamkhảo hiến phỏp cỏc nước xó hội chủ nghĩa và của một số nước tư bản chủnghĩa điển hỡnh rồi dự thảo ra bản Hiến phỏp sửa đổi

- Bước thứ hai: Đưa ra trưng cầu ý kiến nhõn dõn một cỏch cú tổchức

- Bước thứ ba: Hũan chỉnh bản dự thảo để trỡnh ra Quốc hội

Thỏng 12-1959, Ban chấp hành Trung ương Đảng do Hồ Chớ Minhđứng đầu đó họp hội nghị lần thứ 17 để nghiờn cứu và thảo luận bản dự thảoHiến phỏp chuẩn bị cho kỳ họp lần thứ 11 của Quốc hội khoỏ I diễn ra từngày 18 đến ngày 31-12-1959

Bản dự thảo Hiến phỏp đó được đưa ra trưng cầu ý kiến cỏc đại biểuQuốc hội, cỏc cỏn bộ trung cao cấp, cỏc chớnh đảng, đoàn thể, cỏc cơ quanchớnh quyền từ ngày 1-7 đến ngày 30-9-1958 Đó cú khoảng 500 ngườitham gia gúp 1.700 ý kiến Ban dự thảo đó dựa trờn cỏc ý kiến đó để chỉnh

lý lại thành bản dự thảo hứ hai và ngày 1-4-1959 đưa ra cụng bố để toàn dõnthảo luận Trong suốt 4 thỏng, hàng triệu người đó tham gia ý kiến Sau đó,

ban sửa đổi Hiến phỏp chỉnh lý lại một lần nữa để hũan chỉnh bản dự thảotrỡnh Quốc hội (Ban sửa đổi Hiến phỏp đó thường xuyờn làm việc với tổng

số 27 cuộc họp)

Tại kỳ họp lần thứ 11 của Quốc hội khoỏ I, ngày 18-12-1959, trưởngban sửa đổi Hiến phỏp Hồ Chớ Minh đó thuyết trỡnh quốc hội bản Dự thảoHiến phỏp Quốc hội đó thảo luận trong nhiều ngày và ban sửa đổi hiếnphỏp đó chỉnh lý lại một lần nữa Ngày 31-12-1959, 206/206 đại biểu Quốchội biểu quyết thụng qua Hiến phỏp mới Ngày 1-1-1960, Hồ Chớ Minh kýsắc lệnh số 01-LCT cụng bố Hiến phỏp mới của nước Việt Nam dõn chủcộng hũa Bản Hiến phỏp gồm Lời mở đầu, 112 điều chia thành 10 chương

Bản Hiến phỏp năm 1959 là Hiến phỏp thực sự dõn chủ, động viờnnhõn dõn cả nước ta tiến lờn giành những thắng lợi mới, thể hiện tư tưởngcủa Hồ Chớ Minh về xõy dựng chế độ mới, phự hợp với hũan cảnh mới củađất nước vừa xõy dựng chủ nghĩa xó hội ở miền Bắc, vừa đấu tranh ở miềnNam nhằm thống nhất Tổ quốc Cũng như bản Hiến phỏp năm 1946, nộidung của Hiến phỏp năm 1959 đó phản ỏnh được cỏc quan điểm của HồChớ Minh về xõy dựng nền dõn chủ ở Việt Nam, thể hiện những quyền cơbản cho nhõn dõn lao động làm chủ nhà nước Chớnh vỡ vậy, Hồ Chớ Minh

là linh hồn của bản Hiến phỏp năm 1959

Cõu hỏi 26: Nêu sự ra đời của Chớnh phủ lõm thời, Chớnh phủ liờn hiệp lõm thời và Chớnh phủ liên hiệp chính thức của nước VNDCCH?

Trả lời:

Chớnh phủ lầm thời của nước Việt Nam dõn chủ cộng hũa: tức ủy bangiải phúng dõn tộc Việt Nam, được thành lập theo quyết định của Quốc dõnđại hội họp tại Tõn Trào (Tuyờn Quang) trong cỏc ngày 16, 17, 18- 8-1945

Nghị quyết của Quốc dõn đại hội đó ghi rừ: “Để lónh đạo cuộc cỏchmạng dõn tộc giải phúng của chỳng ta cho thắng lợi Quốc dõn đại hội quyếtđịnh thành lập ủy ban giải phúng dõn tộc Việt Nam ủy ban này cũng nhưChớnh phủ lõm thời của nước Việt Nam trước khi thành lập một Chớnh phủchớnh thức ủy ban này thay mặt quốc dõn mà giao thiệp với cỏc nước ngoài

và duy trỡ mọi cụng việc trong nước”

Về tổ chức, ủy ban giải phúng cú một ban thường trực gồm 5 ủy viờn,

do đồng chớ Hồ Chớ Minh làm chủ tịch

Ngày 25- 8-1945, theo đề nghị của Hồ Chớ Minh, ủy ban giải phúngdõn tộc được cải tổ thành Chớnh phủ lõm thời với sự tham gia của nhiềutầng lớp, giai cấp và đảng phỏi yờu nước Chớnh phủ đó ra mắt quốc dõn tạicuộc mớt tinh ngày 2-9-1945 tại vườn hoa Ba Đỡnh (Hà Nội)

Dưới sự lónh đạo của Đảng ta, Chớnh phủ lõm thời đó thi hành nhữngchớnh sỏch dõn chủ, tiến bộ với nhõn dõn và thực hiện chuyờn chớnh vớicỏc thế lực phản cỏch mạng

Để hạn chế những hoạt động phỏ hoại của bọn phản cỏch mạng và tậptrugn lực lượng chống thực dõn Phỏp xõm lược, cuối năm 1945, Trung ương

Đảng và chủ tịch Hồ Chớ Minh đó chủ trương thành lập Chớnh phủ liờn

hiệp lõm thời với sự tham gia của một số phần tử trong Việt Nam quốc dõn

đảng và Việt Nam cỏch mệnh đồng minh hội, thay cho Chớnh phủ lõm thờitrước đó

Sau thắng lợi cuộc tổng tuyển cử trong cả nước (ngày 6-1-1946), kỳhọp thứ nhất quốc hội đó được triệu tập để giải quyết kịp thời những nhiệm

vụ cấp bỏch trong tỡnh hỡnh mới Sau ngày 2-3-1946, Quốc hội khúa I đóhọp kỳ đầu tiờn tại nhà hỏt thành phố Hà Nội Quốc hội đó bầu ra Chớnh

phủ mới- Chớnh phủ liờn hiệp chớnh thức- đứng đầu là chủ tịch Hồ Chớ

Minh Quốc hội cũng đó bầu ra Ban Thường trực Tiểu ban dự thảo Hiến