Lý luận giai cấp, đấu tranh giai cấp và đấu tranh giai cấp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là nội dung cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin, cơ sở khoa học của giai cấp công nhân, nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản trong nhận thức và cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới xã hội chủ nghĩa. Thế nhưng, chủ nghĩa chống cộng, chủ nghĩa cơ hội, xét lại luôn tìm cách xuyên tạc, phủ nhận bản chất cách mạng, khoa học của lý luận này.
Trang 1NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẤU TRANH GIAI CẤP TRONG THỜI KỲ QUÁ
ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Lý luận giai cấp, đấu tranh giai cấp và đấu tranh giai cấp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là nội dung cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, cơ sở khoa học của giai cấp công nhân, nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản trong nhận thức
và cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới xã hội chủ nghĩa Thế nhưng, chủ nghĩa chống cộng, chủ nghĩa cơ hội, xét lại luôn tìm cách xuyên tạc, phủ nhận bản chất cách mạng, khoa học của lý luận này Đặc biệt là từ khi hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu khủng hoảng và tan rã đã làm nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp về lý luận và đây cũng là thời cơ cho sự ra đời rất nhiều luận điểm phản kích chủ nghĩa Mác - Lênin Bên cạnh những học giả tư sản, ra sức biện hộ cho sự tồn tại của chủ nghĩa tư bản, chống chủ nghĩa cộng sản, còn có cả những kẻ phản bội lại chủ nghĩa Mác -Lênin, chúng đưa ra quan niệm: “tư duy chính trị mới” và tập trung việc phê phán, xuyên tạc chính các luận điểm mà một thời họ hết lời
ca tụng, trong đó có luận điểm về giai cấp và đấu tranh giai cấp Sau thắng lợi hoàn toàn của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước cả nước bước vào thời kỳ quá độ tiến lên chủ nghĩa xã hội Cuộc đấu tranh giai cấp ở nước ta vừa tuân theo những qui luật
Trang 2chung phỏ biến đồng thời mạng những nét đặc thù do hoàn cảnh nước ta chi phối Đại hội đảng toàn quốc lần thứ IX cho rằng: trong thời kỳ quá độ có nhiều hình thức sở hữu về tư liệu sản xuất, nhiều thành phần kinh tế, giai cấp, tầng lớp xã hội khác nhau, nhưng cơ cấu, tính chất, vị trí của ccs giai cấp trong xã hội ta đã thay đổi nhiều cùng với những biến đổi to lớn về xã hội đảng ta cũng khẳng định trong xã hội tavới một cơ cấu kinh tế - xã hội còn nhiều phức tạp phân hoá giai cấp và đấu tranh giai cấp vẫn còn diễn ra, nhưng
so với xã hội cũ vị trí tính chất địa vị của các giai cấp đã thay đổi nhiều Quan hệ giữa các giai cấp và tầng lớp xã hội ở nước ta hiện nay là: quan hệ hợp tác và đấu tranh trong nội bộ nhân dân, đoàn kết và hợp tác lâu dài trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc dưới sự lãnh đạo của Đảng Nội dung chủ yếu của đấu tranh giai cấp ở nước ta hiện nay là thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá theo định hướng xã hội chủ nghĩa, khắc phục tình trạng nước nghèo kém phát triển; thực hiện công bằng xã hội, chống áp bức bất công; đấu tranh ngăn chặn và khắc phục những tư tưởng và hành động tiêu cực, sai trái; đấu tranh làm thất bại âm mưu và hành động chống phá của các thế lực thù địch; bảo vệ độc lập dân tộc, xây dựng nước ta thành một nước xã hội chủ nghĩa phồn vinh, nhân dân hạnh phúc Nội dung của đấu tranh giai cấp ở nước ta hiện nay không phải là đấu tranh chính trị thuần tuý mà là đấu tranh giai cấp trong điều kiện mới, nội dung mới hình thức mới Đấu tranh giai cấp chủ yếu là đấu tranh thực hiện sự nghiệp công
Trang 3nghiệp hoá hiện đại hoá theo định hướng xã hội chủ nghĩa, khắc phục tình trạng nước nghèo kém phát triển; nội dung kinh tế nổi lên hàng đầu Mục tiêu giải phóng lực lượng sản xuất, phát triển kinh tế, xây dựng cơ sở vật chất là nội dung cơ bản
Trong bối cảnh quốc tế hoá đời sống kinh tế, xu thế phải mở cửa, giao lưu, hội nhập ngày càng tăng thì đấu tranh giai cấp trong thời đại ngày nay và ở nước ta cũng diễn ra trong những điều kiện mới hình thức
và đặc điểm mới Điều đó biểu hiện tập trung ở chỗ, đấu tranh giai cấp ở nước ta diễn ra trong điều kiện có nhiều bất lợi cho chủ nghĩa xã hội, trong khi chủ nghĩa tư bản có sự thích nghi điểu chỉnh và còn có sự phát triển nhất định và sự tác động mạnh mẽ của cách mạng khoa học công nghệ đối trên tất cả các lĩnh vực, các quốc gia, các khu vực trên thế giới Mặc dù mở cửa, giao lưu, hội nhập sẽ tạo ra thời cơ, vận hội lớn cho sự phát triển, nhưng thách thức và nguy cơ cũng không nhỏ Khi thực tiễn phát triển, thời đại có những biến động phức tạp thì lý luận đấu tranh giai cấp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta cũng đặt ra nhiệm
vụ cấp bách là phải phát triển lên một trình độ mới, với những đặc điểm mới để có cơ sở khoa học bảo đảm thắng lợi đổi mới của nước ta hiện nay
Thời đại ngày nay có những biến động hết sức to lớn và khó lường làm biến đổi về chất của lực lượng sản xuất và làm tác động mạnh mẽ đến các lĩnh vực của đời sống xã hội Đảng ta đã chỉ rõ:
“Thế kỷ XXI sẽ tiếp tục có nhiều biến đổi Khoa học và công nghệ
Trang 4sẽ có bước tiến nhảy vọt Kinh tế tri thức có vai trò ngày càng nổi
bước nhảy vọt về lực lượng sản xuất làm ảnh hưởng đến tất cả các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội Nó đã trở thành một nhân
tố, một động lực thúc đẩy nhân loại đạt được những tiến bộ trong chinh phục tự nhiên, quản lý có hiệu quả quá trình xã hội, phát huy vai trò tích cực sáng tạo của con người và đưa nhân loại đến một nền văn minh mới - văn minh trí tuệ
Sự phát triển của khoa học và công nghệ đã tác động và làm thay đổi toàn bộ cơ cấu ngành nghề bên trong mỗi nước và cả quốc
tế, đẩy nhanh quá trình quốc tế hoá tư bản chủ nghĩa Điều đó đã tạo nên sự thay đổi cơ cấu xã hội - giai cấp trong mỗi nước và làm ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa các nước, giữa các khu vực với nhau Giai cấp công nhân ở các nước tư bản cũng thay đổi về cơ cấu Bộ phận công nhân trí thức ngày càng tăng, công nhân sản xuất trong các nhà máy ngày càng một giảm, một số đã có điều kiện tham gia vào công ty cổ phần Chúng đã tạo ra một thành tựu nhất định trong phát triển kinh tế xã hội làm cho mâu thuẫn trong xã hội tư bản dịu
đi, đã tác động đến một số người lầm tưởng chủ nghĩa tư bản đã thay đổi vê chất, từ đó mơ hồ và không chú ý đến đấu tranh giai cấp Làm cho việc tập hợp lực lượng đấu tranh của giai cấp công nhân trở nên khó khăn hơn
1 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại họi Đại biểu to n qu àn qu ốc lần thứ IX, Nxb CTQG, H 2001, tr 64.
Trang 5Do sự tác động của khoa học và công nghệ thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển làm cho xu thế toàn cầu hoá phát triển “toàn cầu hoá kinh tế tạo ra cơ hội phát triển nhưng cũng chứa đựng nhiều yếu
tố bất bình đẳng, gây khó khăn thách thức lớn cho các quốc gia, nhất
là các nước đang phát triển”2 Toàn cầu hoá kinh tế làm cho các nước phải có chính sách mở cửa hội nhập Nhưng nó lại đang bị một số nước tư bản phát triển và các tập đoàn kinh tế tư bản xuyên quốc gia chi phối, chứa đựng nhiều vấn đề phức tạp và mâu thuẫn, vừa có mặt tích cực, vừa có mặt tích cực, vừa có hợp tác, vừa có đấu tranh, đặt ra các cơ hội và thách thức cho các nước phải quan tâm giải quyết
Thế giới đang đứng trước những vấn đề mang tính chất toàn cầu, như nguy cơ chiến tranh hạt nhân huỷ diệt, vấn đề môi trường sinh thái, vấn đề dân số bệnh tật hiểm nghèo đặt cho xã hội loài người phải giải quyết Với một thế giới đầy mâu thuẫn đối kháng, đối lập giữa các lợi ích vật chất, tinh thần, giai cấp, dân tộc, tôn giáo, giữa các hệ thống chính trị xã hội, các hệ ý thức tư tưởng cũng tồn tại trong cuộc đấu tranh một mất một còn Thế giới vẫn phân cực giữa hai chế độ chính trị khác nhau, giữa giàu và nghèo, giữa bóc lột và bị bóc lột và không hề có sự hội tụ, sự tam bién và hoà nhập các chế độ, các giai cấp như các nhà tư tưởng tư sản tuyên truyền và một số người ngộ nhận Đảng ta khẳng định: “Đấu tranh
2 Đảng Cộng sảnViệt Nam Văn kiện Đại hội đại biểu to nqu àn qu ốc lần thứ X, Nxb CTQG, H 2006, tr.73.
3 Đảng Cộng sản Việt Nam Văn kiện Đại hội đại biểu to n qu àn qu ốc lần thứ IX, Nxb CTQG, H 2001,tr 65.
Trang 6không chỉ đơn thuần đấu tranh giai cấp, nó đan xen với các cuộc đấu tranh giữa các sắc tộc, tôn giáo và cả cuộc chiến chống khủng
bố Chủ nghĩa đế quốc đứng đầu là đế quốc Mỹ đã lợi dụng thông qua các cuộc đấu tranh đó để làm lu mờ đi đấu tranh giai cấp Các cuộc đấu tranh đó lại diễn ra trong sự hợp tác song phương, đa phương, được triển khai trên một bình diện rộng cả về kinh tế, chính trị, ngoại giao, văn hoá, khoa học, lối sống, đạo đức và cả trong lĩnh vực quân sự làm cho tình hình thế giới ngày càng phức tạp hơn
thuẫn cơ bản: mâu thuẫn giữa chủ nghĩa xã hội với chủ nghĩa tư bản; mâu thuẫn giữa giai cấp công nhân, nhân dân lao động với giai cấp tư sản và chủ nghĩa tư bản; mâu thuẫn giữa chủ nghĩa đế quốc với các dân tộc chậm phát triển và phụ thuộc; mâu thuẫn giữa các nước đế quốc với nhau Các mâu thuẫn vẫn được khẳng định, nó mang tính khách quan phổ biến Nhưng có sự vận động phát triển về tính chất và được thể hiện một cách cụ thể trong từng giai đoạn Chủ nghĩa xã hội sau sự kiện khủng hoảng ở Liên Xô và Đông
Âu hiện nay đang có điều kiện và khả năng vượt qua thời kỳ thoái trào tạo ra bước phát triển mới, loài người nhất định tiến lên chủ nghĩa xã hội theo quy luật phát triển của lịch sử Đúng như cương lĩnh 1991 của Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định: “Lịch sử thế giới đang trải
4 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu to n qu àn qu ốc lần thứ X, Nxb CTQG, H 2006, tr 74.
Trang 7qua những bước quanh co; song loài người nhất định sẽ tiến lên chủ nghĩa xã hội vì đó là quy luật tiến hoá của lịch sử”5
Hiện nay sự thắng thế tạm thời của chủ nghĩa tư bản đang nắm ưu thế lĩnh vực quan trọng và vẫn tiếp tục điều chỉnh, tận dụng các thành tựu khoa học và công nghệ hiện đại mở rộng thị trường, nhưng không thể khắc phục mâu thuẫn vốn có bắt nguồn từ bản chất của nó, đặc biệt là mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hoá ngày càng cao của lực lượng sản xuất với chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất
Các quốc gia độc lập đang đấu tranh vì độc lập chủ quyền, quyền lựa chọn và quyết định con đường phát triển, đang hướng trực tiếp vào việc chống chính sách cường quyền và áp đặt, can thiệp và xâm lược của loài người
Trên thế giới có những biến đổi rất lớn, nhưng tính chất của thời đại vẫn không hề thay đổi và các mâu thuẫn cơ bản trên thế giới, biểu hiện dưới những hình thái và mức độ khác nhau vẫn tồn tại và phát triển có mặt sâu sắc hơn
Đảng ta xác định: Nội dung thời đại ngày nay là thời đại quá độ
từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới,
mở đầu bằng cuộc Cách mạng Tháng Mười Nga vĩ đại năm 1917, là thời đại đấu tranh cho thắng lợi của hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ
và chủ nghĩa xã hội gắn liền với cuộc cách mạng khoa học và công
5 Đảng Cộng sản Việt Nam, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Nxb CTQG, H 2001, tr 8.
Trang 8nghệ hiện đại tạo ra những tiền đề vật chất kỹ thuật ngày càng đầy đủ cho việc chuyển lên chủ nghĩa xã hội
Giai cấp tư sản đang tìm mọi cách điều chỉnh các quan hệ xã hội
và quan hệ sản xuất, song nó không thể giải quyết triệt để được mâu thuẫn vốn có của nó Vì mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất với quan
hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa ngày càng gay gắt, vì do chủ sở hữu tư liệu sản xuất vẫn là giai cấp tư sản cho nên mâu thuẫn kinh tế đó phản ánh vào trong đời sống xã hội thành mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản với giai cấp vô sản, việc đấu tranh này ngày càng quyết liệt và gay gắt hơn bao giờ hết Thực tế giai cấp tư sản tìm mọi thủ đoạn kinh tế bóc lột sức lao động của công nhân để chiếm nhiều giá trị thặng dư Một
số cải thiện có thật của chủ nghĩa tư bản hiện nay nhưng không phải là thiện chí của giai cấp tư sản mà là kết quả của quá trình đấu tranh giai cấp, của kết quả vận động tổng hợp của lịch sử, buộc giai cấp tư sản phải cải cách điều chỉnh
Trong toàn bộ giai cấp đối lập với giai cấp tư sản, thì giai cấp vô sản mặc dù có một vài cải thiện trong đời sống xã hội, song giai cấp
vô sản vẫn là giai cấp bị bóc lột nhiều nhất và cũng là giai cấp đối lập trực tiếp với giai cấp tư sản, cho nên giai cấp vô sản vẫn là đại biểu đại diện cho phương thức sản xuất mới, phương thức sản xuất xã hội chủ nghĩa
Nội dung đấu tranh giai cấp trong thời đại ngày nay đó là cuộc đấu tranh cho hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và chủ nghĩa xã
Trang 9hội Đây là nội dung hết sức rộng lớn bao gồm nhiều phong trào khác nhau như: Phong trào đấu tranh vì thắng lợi của chủ nghĩa xã hội, phong trào đấu tranh vì hoà bình có tính chất toàn nhân loại, phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc ở các nước thuộc địa và phong trào đấu tranh giành dân chủ ở các nước tư bản
Đối với các nước xã hội chủ nghĩa, cuộc đấu tranh giai cấp bao gồm nhiều mặt diễn ra trên nhiều lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá với nhiều hình thức phong phú chống kẻ thù bên trong và bên ngoài
mà trước hết là cuộc đấu tranh chống lại cái âm mưu “Diễn biến hoà bình” của chủ nghĩa đế quốc và hành động xâm lược của chủ nghĩa
đế quốc để bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa
Đối với các nước độc lập dân tộc vẫn đang diễn ra cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân mới nhằm thoát khỏi sự kìm chế của chủ nghĩa thực dân mới nhằm thoát khỏi sự kìm chế của chủ nghĩa đế quốc và các công ty độc quyền xuyên quốc gia, giữ vững độc lập và chủ quyền dân tộc, làm chủ tài nguyên phong phú và lực lượng lao động dồi dào của mình, chống đối nghèo và lạc hậu, đáp ứng những yêu cầu cấp bách của nhân dân.Từ những đặc điểm của thế giới hiện đại và các mâu thuẫn cơ bản của nó đang tác động mạnh
mẽ đến cuộc đấu tranh giai cấp ở Việt Nam Cho nên chúng ta cần xem xét đầy đủ cả những mặt thuận lợi và những khó khăn để định ra đường lối chiến lược phát triển đất nước cho phù hợp
Trang 10Như vậy, trục chính của một đấu tranh giai cấp trong thời đại ngày nay vẫn là cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản với giai cấp tư sản Giai cấp vô sản chính là người xoá bỏ chế độ xã hội tư bản xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa
Những vấn đề mới của tình hình quốc tế và khu vực đang tác động mạnh mẽ đến cuộc đấu tranh giai cấp ở nước ta Đại hội Đảng
IX đã chỉ rõ: “Trong vài thập kỷ tới, ít có khả năng xảy ra chiến tranh thế giới Nhưng chiến tranh cục bộ, xung đột vũ trang, hoạt động can thiệp lật đổ, khủng bố còn xảy ra ở nhiều nơi với tính chất phức tạp ngày càng tăng Hoà bình hợp tác vẫn phát triển vẫn là xu thế lớn, phản ánh đòi hỏi bức xúc của các quốc gia dân tộc Cuộc đấu tranh vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ, dân sinh, tiến bộ và công bằng xã
Dương nói chung và Đông Nam Á nói riêng, xu thế hoà bình hợp tác
và phát triển tiếp tục gia tăng, nhưng luôn luôn tiềm ẩn những nhân
tố gây mất ổn định”7
Trước tình hình thế giới đang đặt ra những triển vọng tốt đẹp để chúng ta thực hiện thắng lợi nội dung của một đấu tranh giai cấp Nhưng những thuận lợi, khó khăn, cơ hội, thách thức tồn tại đan xen
và tác động một cách đồng thời Bởi vì, trong một bối cảnh quốc tế đầy phức tạp sự nghiệp cách mạng của dân tộc ta vừa đón nhận những cơ hội lớn vừa phải đối phó và vượt qua những thách thức
6 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu to n qu àn qu ốc lần thứ IX, Nxb CTQG, H 2001, tr 65 - 66
7 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu to n qu àn qu ốc lần thứ X, Nxb CTQG, H 2006, tr 74.
Trang 11Nó phụ thuộc vào tính tích cực, năng động chủ quan của Đảng và nhân dân ta trong quá trình xây dựng đất nước
Thành tựu của hơn 20 năm đổi mới làm cho thế và lực của ta lớn mạnh lên nhiều Thể hiện đất nước ta ra khỏi khủng hoảng kinh
tế xã hội, tốc độ phát triển kinh tế đất nước, nâng cao đời sống của nhân dân, phát triển văn hoá và khoa học, vị thế quốc tế của nước ta được ổn định củng cố và tăng cường
Với sự phát triển tiềm năng vật chất và khả năng khai thác tiềm năng đó là những yếu tố quan trọng trong phát triển đất nước như:
“Cơ sở vật chất kỹ thuật của nền kinh tế được tăng cường Đất nước còn nhiều tiềm năng về tài nguyên, lao động, nhân dân ta có phẩm chất tốt đẹp”
Tình hình chính trị - xã hội ổn định là cơ sở xã hội trực tiếp cho sự phát triển, là điều kiện thuận lợi để đoàn kết các dân tộc anh em và hợp tác quốc tế trong phát triển xã hội Nhất là các đối tác làm ăn trên thế giới rất tin tưởng vào tình hình chính trị, xã hội ổn định của nước ta Môi trường hoà bình, xu thế hợp tác song phương, đa phương để phát huy nội lực và so sánh với lợi thế cũng là một vận hội lớn cho chúng ta
Tình hình hiện nay, đất nước ta phải đối mặt với những thách thức lớn như:
Văn kiện Đại hội X viết: “ nước ta đang đứng trước nhiều thách thức lớn đan xen nhau, tác động tổng hợp và diễn biến phức