Tôn giáo là một hiện tượng xã hội thuộc đời sống tinh thần của con người, phản ánh hiện thực khách quan một cách hư ảo. Theo lý luận của chủ nghĩa Mác Lênin: “Bất cứ tôn giáo nào cũng đều chỉ là sự phản ánh hư ảo vào đầu óc người ta những sức mạnh ở bên ngoài chi phối cuộc sống hàng ngày của họ; chỉ là sự phản ánh mà trong đó những sức mạnh ở thế gian đã mang hình thức sức mạnh siêu thế gian” . Tôn giáo đã và đang có ảnh hưởng đến cuộc sống một bộ phận con người trong xã hội. Ngày nay, tôn giáo đang là một trong những vấn đề nổi lên rất gay gắt và phức tạp trong cuộc đấu tranh giai cấp, đấu tranh dân tộc ở nhiều quốc gia trên thế giới.
Trang 1người ta những sức mạnh ở bên ngoài chi phối cuộc sống hàng ngày của họ; chỉ
là sự phản ánh mà trong đó những sức mạnh ở thế gian đã mang hình thức sứcmạnh siêu thế gian”1 Tôn giáo đã và đang có ảnh hưởng đến cuộc sống một bộphận con người trong xã hội Ngày nay, tôn giáo đang là một trong những vấn
đề nổi lên rất gay gắt và phức tạp trong cuộc đấu tranh giai cấp, đấu tranh dântộc ở nhiều quốc gia trên thế giới
Việt Nam là một quốc gia có nhiều tín ngưỡng tôn giáo Tín ngưỡng tôngiáo đã chi phối sâu sắc đến đời sống tinh thần của một bộ phận nhân dân theo
cả hai chiều tích cực và tiêu cực Trong những năm vừa qua, nhu cầu tín ngưỡngtôn giáo của nhân dân ta có xu hướng gia tăng, hoạt động của các tổ chức tôngiáo tiếp tục diễn ra phức tạp, các thế lực thù địch luôn lợi dụng tín ngưỡng tôngiáo để chống phá cách mạng nước ta ngày càng thâm độc Tất cả những tácđộng đó đã làm ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống xã hội của nhân dân ta và ngàycàng gia tăng trong tình hình hiện nay
Quân đội ta là một bộ phận của xã hội Hiện nay, số quân nhân theo các tínngưỡng tôn giáo chiếm một tỷ lệ đáng kể ở mỗi đơn vị Hơn nữa, các thế lực thùđịch đang ra sức lợi dụng tín ngưỡng tôn giáo để chống phá, làm giảm sút sứcmạnh chiến đấu của Quân đội ta Do đó, vấn đề đặt ra là phải nhận diện nhữngảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo tác động đến đời sống tinh thầnquân nhân Quân đội ta để có các giải pháp khắc phục nó, đây là việc làm cầnthiết và cấp bách hiện nay
2 Một số biểu hiện cơ bản ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo đến đời sống tinh thần quân nhân Quân đội ta hiện nay
2.1 Tính tất yếu phải khắc phục ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo đến đời sống tinh thần quân nhân Quân đội ta hiện nay
Một là, xuất phát từ mục đích, nhiệm vụ của chủ nghĩa vô thần khoa học.
Mục đích của chủ nghĩa vô thần khoa học là góp phần giải phóng con người
về mặt tinh thần, nó khẳng định và đề cao phẩm giá con người; định hướng chocon người vươn tới giá trị chân, thiện, mĩ và ngày càng hoàn thiện hơn
1 C.Mác v Ph à Ph Ăngghen, To n t à Ph ập, Nxb CTQG, H.1994, Tập 20, tr 437.
Trang 2Nhiệm vụ của chủ nghĩa vô thần khoa học chỉ ra: Mác viết: “Chủ nghĩa vôthần khoa học là sự phủ nhận thượng đế và qua sự phủ nhận đó mà khẳng định
sự tồn tại của con người”2.Trước hết, chỉ ra tính chất duy tâm thần bí phản khoahọc của tín ngưỡng tôn giáo và mê tín dị đoan, đồng thời vạch ra những âm mưuthủ đoạn của các thế lực phản động lợi dụng tín ngưỡng tôn giáo và mê tín dịđoan để chống phá cách mạng Thứ hai, nó giúp hình thành thế giới quan vôthần khoa học tạo điều kiện quan trọng hình thành niềm tin cộng sản cho quânnhân Đây là nhiệm vụ chủ yếu nhất của chủ nghĩa vô thần khoa học Thứ ba, nógiúp hình thành một số giải pháp nhằm khắc phục ảnh hưởng tiêu cực của tínngưỡng tôn giáo và mê tín dị đoan cho quân nhân Quân đội ta hiện nay
Hai là, xuất phát từ yêu cầu của cách mạng xã hội chủ nghĩa.
Cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa, đây là cuộc cách mạng sâu sắc nhất, triệt
để nhất, vĩ đại nhất trong lịch sử từ trước tới nay, mục đích cuối cùng của nó làgiải phóng con người một cách toàn diện Mặt khác, để hoàn thành nhiệm vụ củacuộc cách mạng này, đòi hỏi phải có con người mới xã hội chủ nghĩa: con ngườicường tráng về thể chất, trong sáng về tinh thần, làm chủ xã hội và biết làm chủbản thân mình Hơn nữa, cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa hiện nay đang lâmvào thoái trào, nó đã ảnh hưởng sâu sắc đến tâm tư, tình cảm, niềm tin của cán
bộ chiến sỹ trong Quân đội ta
Hiện nay, Đảng và Nhà nước ta thực hiện phát triển nền kinh tế thị trườngtheo định hướng xã hội chủ nghĩa, xu thế toàn cầu hoá, đa dạng hoá dẫn đếnnhiều cơ hội cũng như thách thức, sẽ xuất hiện nhiều rủi ro, có cả may mắn vìvậy, nó đã ảnh hưởng trực tiếp đến tâm tư tình cảm, làm cho niềm tin tín ngưỡngtôn giáo phát triển, tin vào thần thánh, tin vào số mệnh, tin vào đấng siêu nhânnào đó
Ba là, xuất phát từ yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ và từng bước hiện đại, lấy xây dựng quân đội về chính trị làm cơ sở.
Việc xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinhnhuệ và từng bước hiện đại, lấy xây dựng quân đội về chính trị làm cơ sở sẽkhông thể chấp nhận những quân nhân có lập trường và thế giới quan duy tâmtôn giáo, mê tín dị đoan Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, xuất hiện chiến tranhcông nghệ cao: tính huỷ diệt lớn đã làm ảnh hưởng tới tinh thần của quânnhân, khiếp sợ, hoảng loạn, vì vậy họ tin vào số phận, sự phù hộ của thần
2 C.Mác v Ph à Ph Ăngghen, Tuyển tập, Nxb ST, H.1980, Tập 1, tr 25- tr 26.
Trang 3thánh và có tư tưởng cầu vận may, cho nên niềm tin tín ngưỡng tôn giáo cóđiều kiện phát triển trong đời sống tinh thần của quân nhân Quân đội ta.
Xuất phát từ yêu cầu của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủnghĩa và từ truyền thống của Quân đội ta là trường học lớn giáo dục thanh niênthực hiện lý tưởng cộng sản của mình
Mặt khác, chức năng của Quân đội ta được mở rộng, không chỉ làm nhiệm
vụ chiến đấu, lao động sản xuất mà còn có chức năng công tác Thực chất đây làcông tác vận động quần chúng mà trực tiếp là vận động đồng bào có đạo, đồngbào dân tộc, vùng sâu vùng xa, vùng căn cứ cách mạng do vậy, mỗi cán bộ,chiến sỹ phải nắm chắc tư tưởng, quan điểm chính sách của Đảng và Nhà nướcnói chung và về vấn đề tôn giáo nói riêng thì mới đủ khả năng hoàn thành tốtnhiệm vụ được giao Trong sản xuất kinh doanh vừa phải thực hiện theo kếhoạch được giao vừa phải hạch toán kinh tế, cạnh tranh bình đẳng do đó, khôngtránh khỏi những rủi ro, làm ăn thua lỗ trên thị trường hết sức gay gắt hiện nay,
vì vậy, tâm lý tín ngưỡng tôn giáo có điều kiện để phát triển trong đời sống tinhthần của quân nhân Quân đội ta
Bốn là, xuất phát từ thực trạng ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo
và mê tín dị đoan trong quân nhân Quân đội ta hiện nay.
Như đã phân tích ở trên, tín ngưỡng tôn giáo nó đã ảnh hưởng đến sự hìnhthành thế giới quan khoa học của quân nhân; nó ảnh hưởng đến phát triển vănhoá, đạo đức của quân nhân; những quân nhân có tín ngưỡng tôn giáo, mê tín dịđoan nó ảnh hưởng đến chất lượng thực hiện nhiệm vụ chính trị của đơn vị
Năm là, xuất phát từ ảnh hưởng của toàn cầu hoá hiện nay.
Toàn cầu hoá hiện nay, với sự phát triển của khoa học công nghệ chưa từng
có, thì tín ngưỡng tôn giáo, mê tín dị đoan cũng có điều kiện thuận lợi để pháttriển như: phổ biến, truyền giảng giáo lý, gửi các thông điệp đến các tín đồ khắpmọi nơi trên thế giới thông qua thành tựu của khoa học công nghệ- nhất là côngnghệ truyền thông Chính toàn cầu hoá nó làm cho sự gắn kết giữa những người
có tín ngưỡng tôn giáo với các tổ chức giáo hội, chính toàn cầu hoá nó làm cho
xu thế tôn giáo ngày nay rất phức tạp, nó tạo ra các xu thế như: xu thế toàn cầuhoá tôn giáo; xu thế đa dạng hoá tôn giáo; xu thế dân tộc hoá tôn giáo; xu thế thếtục hoá tôn giáo
Sáu là, xuất phát từ thực trạng giáo dục chủ nghĩa vô thần trong Quân đội
ta hiện nay.
Trang 4Hiện nay, công tác giáo dục chủ nghĩa vô thần trong Quân đội ta chưa đượcđược quan tâm đúng mức; hiệu quả công tác quản lý quân nhân có đơn vị cònhạn chế, đặc biệt là quản lý về chất lượng chính trị nhất là quản lý quân nhântheo đạo (thường không nắm chắc); một số môi trường văn hoá, đạo đức còn đểảnh hưởng tiêu cực dẫn đến quân nhân tin vào số phận, không tin vào mình, nóbiểu hiện ở đời sống vật chất và đời sống tinh thần không đáp ứng được yêu cầuthiết yếu của quân nhân; hình thức sinh hoạt thì nghèo nàn, giảng dạy chính trịthì khô khan, thiếu tính thuyết phục, tham ô, hối lộ, cục bộ, mất đoàn kết, mấtdân chủ còn tồn tại và kéo dài từ đó làm ảnh hưởng trực tiếp đến giáo dục chủnghĩa vô thần khoa học và hiệu quả giáo dục thấp, theo đó nó đã ảnh hưởng tiêucực của tín ngưỡng tôn giáo và mê tín dị đoan đến đời sống tinh thần của bộ đội.
Bảy là, xuất phát từ âm mưu thủ đoạn của kẻ thù lợi dụng vấn đề tín ngưỡng tôn giáo để chống phá cách mạng nước ta và chống phá Quân đội ta hiện nay.
Hiện nay, kẻ thù dùng nhiều âm mưu thủ đoạn để chống phá cách mạngnước ta nói chung và chống phá Quân đội nói riêng Chúng xuyên tạc đường lối,chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước ta; vu cáo Đảng, Nhà nước ta đàn áptôn giáo; chúng tập trung lực lượng nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, đồng bào
có đạo, kích động, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, kích động đòi ly khai, didân tự do tạo cớ nhảy vào nước ta thực hiện trực tiếp can thiệp bằng thủ đoạnbạo loạn lật đổ chế độ xã hội chủ nghĩa ở nước ta
2.2 Những nội dung ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo đến đời sống tinh thần quân nhân Quân đội ta hiện nay
2.2.1 Tín ngưỡng tôn giáo đã cản trở việc hình thành và phát triển thế giới quan khoa học của quân nhân Quân đội ta.
Thế giới quan tôn giáo là thế giới quan lộn ngược, nó hoàn toàn đối lập vớithế giới quan khoa học của chủ nghĩa Mác- Lênin Theo đó, chức năng chủ yếu
và có sức lôi cuốn của tôn giáo, đó là chức năng đền bù hư ảo Lênin viết: “Tôngiáo là thuốc phiện của nhân dân Tôn giáo là thứ rượu tinh thần, làm cho nhữngngười nô lệ của tư bản mất phẩm cách con người và quên mất hết những điều họđòi hỏi để được sống một cuộc đời đôi chút xứng đáng với con người”3 Tôngiáo sẽ đền bù tất cả những mất mát của tín đồ bằng sức mạnh siêu nhiên Tôngiáo như là liều thuốc an thần ru ngủ con người, làm dịu bớt nỗi nhọc nhằn đauđớn của con người; sự nguy hại của tôn giáo thông qua chức năng đền bù hư ảođược thể hiện ở chỗ: đối với tín đồ là quần chúng nhân dân lao động (những
3 V.I.Lênin, To n t à Ph ập, Nxb Tiến bộ, M 1979, Tập 12, tr 170.
Trang 5người bị áp bức bóc lột) thì tôn giáo đã ru ngủ, mê hoặc họ, làm cho họ camchịu thân phận tôi tớ trong cuộc sống trần gian, kéo họ ra khỏi cuộc đấu tranhchống áp bức bóc lột và tước đi thứ vũ khí mạnh nhất của quần chúng nhân dânlao động trong cuộc đấu tranh chống các thế lực phản động- đó là ý chí vùng lênđấu tranh Còn đối với tín đồ là kẻ áp bức bóc lột, thì tôn giáo đã dạy cho họcách biện hộ cho cuộc đời bóc lột Lênin viết: “Đối với những ai suốt đời vẫnlao động và sống trong cảnh thiếu thốn, tôn giáo dạy họ phải sống theo tinh thầncam chịu và nhẫn nhục trong cuộc sống dưới trần gian, bằng cách làm cho họ hyvọng sẽ được đền đáp khi lên thiên đường Còn đối với những kẻ sống bằng laođộng của người khác, tôn giáo dạy họ hãy làm điều thiện ở thế gian, biện hộ mộtcách rất rẻ tiền cho toàn bộ cuộc đời bóc lột của chúng, và bán rẻ cho chúngnhững tấm thẻ để lên thiên đường của những người hạnh phúc”4.
Thực tiễn đã chứng minh: “Hiện nay có 71% thanh niên tin vào số phận; có55,5% thanh niên tin vào tín ngưỡng tôn giáo ở các mức độ khác nhau”5 Mộtthực tế khác, theo Tiến sỹ Lê Đại Nghĩa cho rằng: “Qua kết quả điều tra có 39%quân nhân thực hiện các hành vi tín ngưỡng tôn giáo và mê tín dị đoan; có38,4% thường xuyên chọn ngày lành tháng tốt khi thực hiện nhiệm vụ; có 52,2%coi sự phát triển của bản thân phụ thuộc vào số phận vào lực lượng siêu nhiên”.Điều đó chứng tỏ rằng một bộ phận quân nhân mang thế giới quan tôn giáo ởcác mức độ khác nhau
Từ những vấn đề trên cho thấy, cần phải đấu tranh phê phán, loại bỏ nhữngảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo trong đời sống tinh thần của một bộphận quân nhân Quân đội ta Đồng thời đấu tranh phê phán các quan điểm, tưtưởng sai trái của các thế lực phản động cho rằng: tôn giáo là vô hại, tôn giáo là
sự đền bù về mặt tinh thần cho quần chúng nhân dân Đây cũng là cơ sở khoahọc để giáo dục, thức tỉnh quần chúng nhân dân lao động đứng dậy đấu tranh
“vứt bỏ khỏi những xiềng xích các bông hoa giả trang điểm cho chúng, khôngphải để loài người cứ tiếp tục mang những xiềng xích ấy dưới cái hình thứcchẳng vui thích và thú vị gì, mà để loài người vứt bỏ chúng đi và giơ tay hái lấybông hoa thật”6
Vì vậy, quân nhân bị thế giới quan tôn giáo chi phối thường tin và thực hiệncác hành vi như trông cậy, nương nhờ, cầu xin sự giúp đỡ của thần linh, tin vào
số phận, may rủi, làm hạn chế tính tích cực, sáng tạo trong hoạt động thực tiễncải tạo tự nhiên, cải tạo xã hội của họ Do bị thế giới quan tôn giáo chi phối nêntuỳ lúc, tuỳ nơi mà một số quân nhân thực hiện các hành vi theo các thế giới
4 V.I.Lênin, To n t à Ph ập, Nxb Tiến bộ, M 1979, Tập 12, tr 170.
5 “Những phương pháp tiếp cận thanh niên hiện nay”, Dương Tự Đam, Nxb Thanh niên, H 1996, tr 52
6 C.Mác v Ph à Ph Ăngghen, To n t à Ph ập, Nxb CTQG, H.1995, Tập 1, tr 570.
Trang 6quan khác nhau Chẳng hạn, trong công tác, học tập cơ bản vẫn tuân thủ thế giớiquan duy vật và phương pháp luận biện chứng, nhưng trong giải quyết nhữngviệc riêng, quân nhân thường tin và thực hiện hành vi theo tín ngưỡng tôn giáo.Thế giới quan tôn giáo đã tạo nên tư tưởng số mệnh, tuyệt đối hoá cái ngẫunhiên, may rủi, an phận, tự ti, cam chịu, thủ tiêu đấu tranh, “dĩ hoà vi quý”, thậmchí còn đồng tình với cái sai của đồng đội, làm giảm nhiệt tình cách mạng, chấtlượng hiệu quả công tác, sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu không cao Chính tưtưởng số phận, định mệnh, trông chờ, sự an bài của lực lượng siêu nhiên, thiếutin tưởng vào khả năng làm chủ của bản thân, khả năng sáng tạo đã làm giảm ýchí tiến thủ của quân nhân, làm ảnh hưởng đến bản chất, truyền thống “Bộ đội
cụ Hồ” và việc xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ vàtừng bước hiện đại
Thế giới quan tôn giáo chi phối tới quân nhân ở các mức độ nặng, nhẹ khácnhau; mức độ nhẹ là cùng một lúc dung hợp cả hai thế giới quan duy vật biệnchứng và duy tâm siêu hình, chưa cản trở trực tiếp, mức độ nguy hại chưa lớn, ítcản trở tới việc thực hiện nhiệm vụ của quân nhân, cụ thể như chọn giờ tốt, ngàytốt, kiêng ăn cơm khê ở mức độ nặng là phủ nhận thế giới quan duy vật vàphương pháp biện chứng, tuyệt đối hoá thế giới quan duy tâm và phương phápsiêu hình, làm cản trở trực tiếp đến việc thực hiện nhiệm vụ quân nhân nhưchậm phép do kiêng kỵ ngày xấu, từ bỏ nhiệm vụ chiến đấu do kiêng kỵ nămsung, tháng tuổi v.v
Từ những hiện tượng trên cho thấy, do bị chi phối của thế giới quan tôngiáo ở không ít quân nhân Quân đội ta đã làm cho thế giới quan duy vật biệnchứng không vững vàng trong đời sống hiện thực của mình Quân nhân có tínngưỡng tôn giáo vừa tin vào lực lượng siêu nhiên, tin theo giáo lý, giáo luật Mặtkhác, vừa hướng theo yêu cầu cần xây dựng hệ tư tưởng chủ nghĩa Mác- Lênin,
tư tưởng Hồ Chí Minh, quán triệt quan điểm, đường lối chủ trương chính sáchcủa Đảng pháp luật Nhà nước, nhiệm vụ quân đội Hai mặt đó xét về thế giớiquan là đối lập nhau Do đó, thế giới quan tín ngưỡng tôn giáo đã cản trở rất lớnđến sự hình thành và phát triển thế giới quan khoa học của quân nhân trongQuân đội ta
2.2.2 Tín ngưỡng tôn giáo đã cản trở việc hình thành và phát triển văn hoá, đạo đức của quân nhân Quân đội ta.
Nhiệm vụ trung tâm của việc xây dựng văn hoá, đạo đức quân nhân là bồidưỡng quân nhân về trí tuệ, bản lĩnh chính trị, đạo đức, lối sống, xây dựng thếgiới quan khoa học, nhân sinh quan cộng sản, hướng quân nhân tới các giá trị
Trang 7chân, thiện, mỹ; đẩy lùi các tệ nạn xã hội như quan liêu, tham nhũng, mê tín dịđoan; tạo nên các chuẩn mực giá trị đạo đức cơ bản là: Trung thành với lý tưởng
xã hội chủ nghĩa; lao động sáng tạo, tích cực; có lòng yêu nước và tinh thầnquốc tế trong sáng; có lòng nhân ái thuỷ chung Tuy có ảnh hưởng tích cực nhấtđịnh, nhưng nhìn chung tín ngưỡng tôn giáo đã cản trở không nhỏ đến sự pháttriển văn hoá, đạo đức của quân nhân Quân đội ta
Thực tiễn đã chứng minh, tín ngưỡng tôn giáo đã có ảnh hưởng tiêu cựcđến đời sống văn hoá, đạo đức, tinh thần của quân nhân; cơ sở của tín ngưỡngtôn giáo là nói dối mà hành vi nói dối là trái với đạo đức xã hội, do vậy, các giáođiều của tín ngưỡng tôn giáo là vô đạo đức và không có văn hoá Hiện nay,những nội dung phản văn hoá, trái đạo đức trong các tín ngưỡng tôn giáo vẫnđang cản trở không nhỏ đến sự phát triển văn hoá và đạo đức lành mạnh củaquân nhân Quân đội ta Tín ngưỡng tôn giáo đã làm cho quân nhân nảy sinh tưtưởng trung bình chủ nghĩa, thiếu tinh thần tiến thủ, ít đấu tranh tự phê bình vàphê bình, quen sống an phận Tín ngưỡng tôn giáo thường làm lệch chuẩn vềvăn hoá, đạo đức, cả về sự giác ngộ lý tưởng, về tính nhân đạo cộng sản chủnghĩa cao cả, về thái độ tích cực trong hoạt động thực tiễn cải tạo xã hội củaquân nhân Tín ngưỡng tôn giáo đã ít nhiều làm biến dạng ý thức hệ, cản trở sựphát triển văn hoá, đạo đức lành mạnh của quân nhân
Sở dĩ có ảnh hưởng tiêu cực nêu trên, xét cho cùng là do thế giới quan tôngiáo chi phối Nó tạo cho quân nhân có một quan niệm hết sức sai lầm về thếgiới, con người và xã hội; hình thành ở họ hệ phản giá trị, niềm tin mù quáng, từ
đó chi phối đến mọi mặt đời sống tinh thần của quân nhân, trong đó có văn hoá
và đạo đức Thế giới quan tôn giáo đã cản trở trực tiếp đến sự nhận thức khoahọc về thế giới quan, cản trở sự hình thành các giá trị chân, thiện, mỹ của quânnhân Do bị chế ước bởi các phản giá trị của tín ngưỡng tôn giáo, nên khi tiếpnhận các giá trị văn hoá, đạo đức tiến bộ quân nhân khó khăn hơn, đặc biệt làcác giá trị đối lập với tín ngưỡng tôn giáo
2.2.3 Tín ngưỡng tôn giáo đã cản trở việc thực hiện nhiệm vụ chính trị của quân nhân Quân đội ta.
Từ thực tiễn các đơn vị trong Quân đội cho thấy, số quân nhân có tínngưỡng tôn giáo nhìn chung đều hoàn thành được nhiệm vụ, nhưng mức độhoàn thành có một bộ phận không cao Những quân nhân này thường thụ độngtrong huấn luyện và trong chiến đấu Họ tiếp thu chủ nghĩa Mác- Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh, các tri thức khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, khoa họcquân sự khó khăn hơn so với quân nhân không theo đạo Lý do có nhiều nhưngtrong đó có lý do có những vấn đề mà không phù hợp với giáo lý, giáo luật của
Trang 8tín ngưỡng tôn giáo, ngay sống theo quan niệm của phật giáo: “Từ bi hỷ xả”,
“Không sát sinh”; của Ki tô giáo: “Chớ giết người”, “Sống khổ hạnh” Do đó,
họ có biểu hiện dễ chấp nhận bất công, nhẫn nhục chịu đựng, không dám dùngbạo lực để chống lại cái ác, cái bất công, cầu xin vào sự ban phát may rủi củaChúa trời, Thượng đế, của Đức Phật v.v Họ phải đấu tranh tư tưởng giữa cácgiáo lý, giáo luật, tín điều và lời răn của các chức sắc tôn giáo với các quanđiểm, tư tưởng của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lốiquan điểm của Đảng; giữa không sát sinh với tiêu diệt kẻ thù; giữa chấp hành kỷluật với tham gia những ngày lễ trọng; giữa ăn kiêng với ăn uống đúng, đủ tiêuchuẩn, định lượng để bảo đảm sức khoẻ của bộ đội Những vấn đề đó đã ítnhiều cản trở quân nhân theo tôn giáo thực hiện nhiệm vụ chính trị của mình.Như vậy, tín ngưỡng tôn giáo có ảnh hưởng rất tiêu cực đến người quânnhân nói chung và các quân nhân theo tín ngưỡng tôn giáo trong Quân đội tahiện nay Tất cả những ảnh hưởng tiêu cực đó sẽ tăng lên và nguy hại hơn khi kẻthù lợi dụng tín ngưỡng tôn giáo để chống phá cách mạng Việt Nam nói chung
và Quân đội ta nói riêng Như chúng ta thấy, tín ngưỡng tôn giáo là một lĩnh vực
mà các thế lực thù địch đã và đang ra sức lợi dụng để chống phá cách mạng ViệtNam Trong lịch sử đã chứng minh, các thế lực thù địch đều lợi dụng tín ngưỡngtôn giáo để xâm lược, nô dịch, đồng hoá dân tộc ta Hiện nay, chủ nghĩa đế quốcđứng đầu là đế quốc Mỹ, với chiến lược “diễn biến hoà bình” vẫn ráo riết lợidụng tín ngưỡng tôn giáo để phá hoại cách mạng nước ta trên mọi lĩnh vực củađời sống xã hội Đối với Quân đội ta, các thế lực thù địch đã và đang tìm mọicách đưa tín ngưỡng tôn giáo vào đời sống quân nhân Chúng đã dùng nhiều thủđoạn để theo dõi, mua chuộc các quân nhân theo đạo Trong thời kỳ kháng chiếnchống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, đã lợi dụng tín ngưỡng tôn giáo
để ngăn cản thanh niên thực hiện nhiệm vụ tòng quân giết giặc Hiện nay, cácthế lực thù địch vẫn tìm cách truyền đạo vào các gia đình quân nhân, lợi dụngtín ngưỡng tôn giáo để chống phá Quân đội ta, chống phá chế độ xã hội chủnghĩa mà chúng ta đang xây dựng
Có thể nói rằng, những ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo tuychưa đến mức làm biến dạng nền tảng đời sống tinh thần của quân nhân trongQuân đội ta hiện nay, nhưng ở một mức độ nhất định nó đã làm cho thế giớiquan khoa học, văn hoá, đạo đức của quân nhân kém vững vàng, thiếu lànhmạnh, nó đã ảnh hưởng đến việc thực hiện nhiệm vụ của người quân nhân cáchmạng Mặc dù chưa phải là vấn đề nóng bỏng như một số tệ nạn xã hội khác,nhưng nếu chúng ta không quan tâm phòng chống đúng mức ngay từ bây giờ thìnhững ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo sẽ ngày càng gia tăng và gâykhó khăn rất lớn cho việc khắc phục sau này
Trang 92.3 Những nguyên nhân cơ bản dẫn đến sự ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo đối với đời sống tinh thần quân nhân Quân đội ta hiện nay
Như chúng ta đã biết, bản chất của tôn giáo là sự phản ánh hư ảo, xuyên tạchiện thực khách quan, biến lực lượng tự nhiên thành huyền bí và khiến cho conngười trở thành nô lệ của nó Tôn giáo là sản phẩm của con người, do con ngườisáng tạo ra và đến lượt nó lại quay trở lại thống trị con người về tinh thần TheoMác: “Tôn giáo là sự tự ý thức và sự tự cảm giác của con người chưa tìm được bảnthân mình hoặc đã lại để mất bản thân mình một lần nữa”7; còn Lênin cho rằng:trong “xã hội hiện đại hoàn toàn xây dựng trên sự bóc lột của một thiểu số khôngđáng kể dân cư, thuộc các giai cấp địa chủ và tư bản, đối với quảng đại quần chúnggiai cấp công nhân”8, thì “sự áp bức công nhân về mặt kinh tế nhất định gây nên và
đẻ ra mọi hình thức áp bức chính trị đối với quần chúng, làm cho địa vị xã hội củaquần chúng thấp kém đi, làm cho đời sống tinh thần và đạo đức của quần chúng mêmuội và tối tăm”9 Chính “sự bất lực của giai cấp bị bóc lột trong cuộc đấu tranhchống bọn bóc lột tất nhiên đẻ ra lòng tin vào một cuộc đời tốt đẹp hơn ở thế giớibên kia, cũng giống y như sự bất lực của người dã man trong cuộc đấu tranh chốngthiên nhiên đẻ ra lòng tin vào thần thánh, ma quỷ, vào những phép màu, v.v ”10.Hơn nữa, tín ngưỡng tôn giáo luôn được các giai cấp áp bức bóc lột lợidụng để thực hiện sự thống trị của mình Do đó, tín ngưỡng tôn giáo đã tồn tại
và gây ảnh hưởng hết sức tiêu cực đến đời sống xã hội nói chung và đời sốngtinh thần của quân nhân Quân đội ta nói riêng
Sự ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo đến đời sống tinh thần củaquân nhân Quân đội ta hiện nay là tất yếu khách quan, nó xuất phát từ nhữngnguyên nhân cơ bản sau đây:
Thứ nhất, xuất phát từ mối quan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội; mối quan hệ giữa các hình thái ý thức xã hội.
Triết học Mác- Lênin đã chỉ ra rằng: ý thức xã hội do tồn tại xã hội quyếtđịnh, song nó có tính độc lập tương đối của nó Trong quá trình tồn tại và pháttriển, ý thức xã hội có vai trò to lớn tác động trở lại tồn tại xã hội, giữa các hìnhthái ý thức xã hội cũng có sự tác động qua lại lẫn nhau Tôn giáo là một hìnhthái ý thức xã hội và bản chất của nó là phản ánh hư ảo hiện thực khách quan, do
đó nó có tác động tiêu cực đến các lĩnh vực của đời sống xã hội nói chung và đờisống tinh thần của quân nhân Quân đội ta nói riêng Chính vì vậy, trong Văn
7 C.Mác v Ph à Ph Ăngghen, To n t à Ph ập, Nxb CTQG, H.1995, Tập 1, tr 569.
8 V.I.Lênin, To n t à Ph ập, Nxb Tiến bộ, M 1979, Tập 12, tr 169.
9 V.I.Lênin, To n t à Ph ập, Nxb Tiến bộ, M 1979, Tập 12, tr 169.
10 V.I.Lênin, To n t à Ph ập, Nxb Tiến bộ, M 1979, Tập 12, tr 169- tr 170.
Trang 10kiện Hội nghị đại biểu giữa nhiệm kỳ của Đảng khoá VII đã xác định: “Phảichăm lo xây dựng nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc Kế thừa và pháthuy truyền thống nhân ái, nghĩa tình, thuần phong mỹ tục đi đôi với bài trừ hủtục mê tín dị đoan và các tệ nạn xã hội khác”11 Như vậy, Đảng ta đã xác địnhphải chăm lo xây dựng nền văn hoá mới, kế thừa và phát huy truyền thống nhân
ái, nghĩa tình, thuần phong mỹ tục, đồng thời kiên quyết loại bỏ những hủ tụclạc hậu và mê tín dị đoan
Thứ hai, về bối cảnh quốc tế, khu vực và đời sống kinh tế- xã hội trong nước và Quân đội ta vẫn còn là những điều kiện vật chất và tinh thần để tín ngưỡng tôn giáo tồn tại, phát triển và gây ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống tinh thần của quân nhân Quân đội ta.
Tình hình quốc tế hiện nay, có nhiều yếu tố làm cho tín ngưỡng tôn giáotồn tại, phát triển và gây ảnh hưởng tiêu cực đến mọi mặt của đời sống xã hội
Sự khủng hoảng của chủ nghĩa tư bản đang diễn ra ở nhiều nước, do sự tăngtrưởng về kinh tế đã không ngăn cản được sự suy thoái về mặt xã hội Chínhđiều này đã làm tăng thêm tâm lý bất mãn của quần chúng nhân dân và khiến họ
đi tìm con đường thoát khỏi “nỗi khổ trần gian”
Sự sụp đổ của hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa đã làm đảo lộn nghiêmtrọng đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân các nước đó Đặc biệt, nó đã làm
đổ vỡ niềm tin của một bộ phận đông đảo nhân dân vào lý tưởng xây dựng cuộcsống tốt đẹp trên trần thế
Về mặt khoa học công nghệ: mặc dù có bước phát triển như vũ bão đã gópphần nâng cao nhận thức, năng lực làm chủ của con người, nhưng nhìn chungvẫn còn nhiều vấn đề phức tạp mà con người chưa lý giải và làm chủ được.Hàng loạt các vấn đề đang tiếp tục nảy sinh, đe doạ đến sinh mạng con ngườinhư nguy cơ xảy ra chiến tranh hạt nhân, vấn đề ô nhiễm môi trường sinh thái,bệnh tật, sóng thần, lũ lụt, sụt lở đất Những điều đó đã làm cho nhiều người tinvào số phận, tin vào ngày tận thế Do đó, tâm lý, tình cảm, niềm tin tín ngưỡngtôn giáo vẫn tiếp tục tồn tại, thậm chí còn có sự gia tăng
Nước ta đang trong thời kỳ quá độ, từ một xã hội với nền kinh tế phổ biến
là sản xuất nhỏ, tự cung, tự cấp, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa tiến lên chủnghĩa xã hội Trong xã hội còn tồn tại nhiều tàn dư của chế độ cũ, đặc biệt đất nướclại trải qua nhiều năm chiến tranh tàn phá, để lại những hậu quả hết sức nặng nề
Do đó, đã làm nảy sinh và phát triển nhu cầu về đời sống tâm linh ở quần chúngnhân dân
11 Đảng cộng sản Việt Nam, Văn kiện Hội nghị đại biểu giữa nhiệm kỳ khoá VII, Nxb CTQG, H.1994, tr 49.
Trang 11Trong những năm đổi mới vừa qua, mặc dù chúng ta đã thu được nhữngthành tựu về kinh tế- xã hội hết sức quan trọng và có ý nghĩa lịch sử, bộ mặt củađất nước đang được thay đổi từng ngày, từng giờ Bên cạnh đó, sự tác động củamặt trái kinh tế thị trường đang trở thành những vấn đề bất cập trong đời sống
xã hội như sự phân hoá giàu nghèo gia tăng, lối sống thực dụng, chạy theo đồngtiền quá đáng, làm giàu bằng mọi giá, làm ăn phi pháp, coi thường pháp luật, coithường đạo lý Trong quá trình làm kinh tế, có người được, có người mất, có lúcđược, có lúc mất làm họ tin vào số mệnh, tin vào sự may rủi, tin vào có sự trợgiúp của thần linh thượng đế, tin vào một lực lượng siêu nhiên nào đó Ngoài ramột số hiện tượng như tìm mộ người thân, gọi hồn, thần giao cách cảm chưađược khoa học giải thích thấu đáo Tất cả những điều đó đã tạo nên sự phát triểntam lý tín ngưỡng tôn giáo một cách phức tạp, gây tác động tiêu cực đến mọimặt đời sống xã hội của chúng ta
Hiện nay, trong Quân đội ta vẫn còn số quân nhân theo các tín ngưỡng tôngiáo khác nhau Những tín ngưỡng tôn giáo đó đã thấm vào họ trước khi nhậpngũ và đã có sự ảnh hưởng rất sâu trong đời sống tinh thần của họ Do đó, trongthời gian nhập ngũ ngắn ngủi, họ thường rất khó thay đổi niềm tin tôn giáo trongđời sống của họ Do vậy, tín ngưỡng tôn giáo đã ảnh hưởng tiêu cực đến đờisống tinh thần của quân nhân là điều hiển nhiên không thể tránh khỏi Mặt khác,
do hoạt động quân sự, đây là hoạt động đặc thù trong điều kiện khó khăn phứctạp nhất là trong hoạt động chiến đấu giữa cái sống và cái chết trong gang tấc vàcòn có những yếu tố dường như ngẫu nhiên chi phối Đó chính là “mảnh đất”làm cho tín ngưỡng tôn giáo tồn tại và phát triển Ngay trong điều kiện thời bìnhquân nhân cũng chịu sự tác động của nhiều yếu tố tạo nên tâm lý tin vào sốmệnh của mình Đặc biệt, trong điều kiện hiện nay, Quân đội không chỉ làmchức năng chiến đấu, chức năng công tác mà còn có chức năng sản xuất kinhdoanh Sự hoà nhập cuộc sống xã hội nhiều hơn trước, khiến cho sự phát triểntâm lý xã hội trong Quân đội cũng không khác nhiều so với môi trường bênngoài xã hội Do đó, trong Quân đội ta hiện nay vấn đề ảnh hưởng tiêu cực củatín ngưỡng tôn giáo đến đời sống tinh thần quân nhân vẫn là vấn đề hết sức phứctạp và nhạy cảm
Thứ ba, do những hạn chế, thiếu sót trong công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho quân nhân.
Việc thực hiện chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước ta và chăm loxây dựng các tổ chức trong đơn vị và xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện củamột bộ phận cán bộ các cấp chưa làm tốt, chất lượng hiệu quả còn kém, mấtđoàn kết thống nhất trong đơn vị nó đã làm cho ảnh hưởng tiêu cực của tínngưỡng tôn giáo càng gia tăng trong đời sống tinh thần của quân nhân
Trang 12Công tác giáo dục chính trị, tư tưởng mà trực tiếp là thực hiện chính sáchtôn giáo của Đảng và Nhà nước ta ở các đơn vị trong quân đội còn nhiều hạnchế, bất cập Chính điều đó đã làm cho hệ tư tưởng chủ nghĩa Mác- Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh chậm được xác lập và chiếm lĩnh trong đời sống tinh thầncủa một bộ phận quân nhân có tín ngưỡng tôn giáo; các lĩnh vực cơ bản trongđời sống vật chất và đời sống tinh thần của quân nhân chưa được xây dựng vữngchắc, nhu cầu văn hoá, tinh thần của quân nhân chưa được quan tâm đúngmức Đó chính là nguyên nhân cơ bản để quân nhân tìm đến và chịu ảnh hưởngtiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo.
Việc tiến hành công tác tôn giáo cũng còn những hạn chế nhất định, đây làmột trong những nguyên nhân trực tiếp làm gia tăng ảnh hưởng tiêu cực của tínngưỡng tôn giáo đến đời sống tinh thần của quân nhân Hiện nay, vẫn còn một
số cán bộ, chiến sỹ nhận thức chưa đầy đủ còn lúng túng trong tiến hành côngtác tôn giáo Đặc biệt, việc tham gia tiến hành xử lý các công việc liên quan đếncông tác tôn giáo còn thiếu chủ động, thiếu sự thống nhất, việc lựa chọn, bồidưỡng lực lượng cốt cán trong số quân nhân theo đạo còn nhiều hạn chế, thiếuhiệu quả Cá biệt có đơn vị do chưa quán triệt đầy đủ về nhiệm vụ tiến hànhcông tác tôn giáo, nên vẫn còn để xảy ra tình trạng phân biệt đối xử, ngại tiếpxúc, ngại tuyển quân là công dân theo đạo Chính điều đó, cũng góp phần làmcho ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo đến đời sống tinh thần của quânnhân trong Quân đội ta
Thứ tư, do các thế lực thù địch lợi dụng tín ngưỡng tôn giáo để chống phá cách mạng nước ta
Như chúng ta đã thấy, trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta,mọi kẻ thù đều đã lợi dụng tín ngưỡng tôn giáo để tiến hành xâm lược, nô dịch,đồng hoá dân tộc ta Hiện nay, chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch đangtiến hành chiến lược “diễn biến hoà bình”, gây bạo loạn lật đổ để chống phácách mạng nước ta Trong đó, chúng đã triệt để lợi dụng con bài tôn giáo làmngòi nổ, đó là một yếu tố, là một nguyên nhân làm gia tăng sự ảnh hưởng tiêucực của tín ngưỡng tôn giáo đến đời sống tinh thần của quân nhân Quân đội ta.Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “Thực dân và phong kiến thi hành chính sách chia rẽđồng bào Giáo và đồng bào Lương để dễ thống trị Tôi đề nghị chính phủ tatuyên bố: tín ngưỡng tự do và Lương Giáo đoàn kết”12 Điều đó càng khẳng định
kẻ thù luôn luôn lợi dụng tín ngưỡng tôn giáo để phá hoại sự nghiệp cách mạngcủa Đảng và nhân dân ta
12 Tôn giáo ở Việt Nam, Nxb QĐND, H 1998, tr 222 (Hồ Chí Minh, To n t à Ph ập, Nxb CTQG, H 1995, tập 4, tr 9).
Trang 13Tóm lại, sự ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo đến tinh thần củaquân nhân Quân đội ta là tất yếu khách quan, có cả nguyên nhân chủ quan vànguyên nhân khách quan Do đó, trong quá trình đấu tranh khắc phục những ảnhhưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo, chúng ta cần phải tập trung giải quyếtcho được các nguyên nhân đó Tuy nhiên, đây là một nhiệm vụ hết sức khó khănphức tạp và nhạy cảm không thể giải quyết một sớm, một chiều và thượng sáchkhông để địch lợi dụng những kẽ hở trong thực hiện chính sách tôn giáo của ta
để vu cáo Đảng và Nhà nước ta và “chính trị hoá” vấn đề tôn giáo Theo Lênin:
“Chúng ta cũng sẽ đối phó lại chính sách đó bằng một cuộc tuyên truyền bìnhtĩnh, kiên trì và nhẫn nại, không khêu lên bất cứ ý kiến bất đồng thứ yếu nào, tức
là bằng việc tuyên truyền tinh thần đoàn kết vô sản và thế giới quan khoa học”13
3 Một số giải pháp cơ bản khắc phục ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo đến đời sống tinh thần quân nhân Quân đội ta hiện nay
Xuất phát từ các vấn đề nêu trên; về nguồn gốc, chức năng, tính chất củatôn giáo và thực trạng công tác tôn giáo, đề xuất một số giải pháp cơ bản khắcphục ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo đến đời sống tinh thần quânnhân Quân đội ta hiện nay sau đây:
3.1 Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện nhằm phát triển thế giới quan khoa học, cách mạng cho quân nhân.
Thứ nhất, về nội dung giáo dục chủ nghĩa vô thần khoa học nhằm góp phần khắc phục ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo và mê tín dị đoan đến đời sống tinh thần quân nhân Quân đội ta hiện nay
Một là, giáo dục quan điểm chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh, đường lối quan điểm của Đảng và Nhà nước
Bởi vì, những vấn đề trên hạt nhân của nó là triết học Mác- Lênin Chứcnăng của triết học Mác- Lênin có đa chức năng trong đó chiếm vị trí hàng đầu làchức năng thế giới quan khoa học, phương pháp luận biện chứng duy vật, chứcnăng nhận thức, giáo dục, dự báo khoa học, đánh giá, phê phán Hiện nay, vaitrò của triết học trong đời sống xã hội ngày càng tăng biểu hiện: nó là cơ sở thếgiới quan, phương pháp luận để phân tích xu hướng phát triển của xã hội hiệnđại trong điều kiện cuộc cách mạng và khoa học công nghệ hiện đại đã và đangphát triển mạnh mẽ; là cơ sở lý luận khoa học và cách mạng soi đường cho cuộcđấu tranh giai cấp và đấu tranh dân tộc đang diễn ra trong điều kiện mới dướihình thức mới; là thế giới quan, phương pháp luận khoa học của công cuộc xâydựng chủ nghĩa xã hội của thế giới và sự nghiệp đổi mới theo định hướng xã hội
13 V.I.Lênin, To n t à Ph ập, Nxb Tiến bộ, M 1979, Tập 12, tr 175.