Quan hệ quốc tế: là tổng thể những mối quan hệ về kinh tế, chính trị, tư tưởng, luật pháp, ngoại giao, quân sự…giữa những quốc gia hệ thống quốc gia với nhau, giữa các giai cấp chính, các lực lượng tổ chức xã hội, kinh tế và chính trị chủ yếu hoạt động trên trường quốc tế (QHQT sau CTTG II. Nxb CTQG, 1962, tr.26; Inodensev, Liên Xô).Quan hệ quốc tế này vượt khỏi biên giới quốc gia, có những thay đổi và trở nên vô cùng phức tạp, bởi trong môi trường quốc tế có các cơ chế hoạt động và luật chơi hoàn toàn khác với cơ chế trong nội bộ quốc gia. Vì vậy, cũng có thể hiểu đó là quá trình hội nhập quốc tế hiện nay.
Trang 1ĐỀ CƯƠNG ÔN THI MÔN QUAN HỆ QUỐC TẾ CÂU 1: Bằng kiến thức quan hệ quốc tế, đồng chí hãy làm rõ nội dung đấu tranh nhằm thiết lập một Trật tự thế giới mới hòa bình, dân chủ, bình đẳng, hợp tác và phát triển của các nước trên thế giới hiện nay Ý nghĩa đối với hoạt động đối ngoại của Đảng
- Khái niệm trật tự thế giới, cục diện thế giới, quan hệ quốc tế
Quan hệ quốc tế: là tổng thể những mối quan hệ về kinh tế, chính trị, tư tưởng, luật pháp, ngoại giao, quân sự…giữa những quốc gia & hệ thống quốc gia với nhau, giữa các giai cấp chính, các lực lượng tổ chức xã hội, kinh tế và chính trị chủ yếu hoạt động trên trường quốc tế (QHQT sau CTTG II Nxb CTQG, 1962, tr.26; Inodensev, Liên Xô).
Quan hệ quốc tế này vượt khỏi biên giới quốc gia, có những thay đổi và trở nên vô cùngphức tạp, bởi trong môi trường quốc tế có các cơ chế hoạt động và luật chơi hoàn toàn khácvới cơ chế trong nội bộ quốc gia Vì vậy, cũng có thể hiểu đó là quá trình hội nhập quốc tếhiện nay
Về thực chất, là quá trình vừa hợp tác vừa đấu tranh để thực hiện lợi ích quốc gia, dân tộctorng các mối quna hệ nhiều mặt, đa dạng, song phương, đa phương với các chủ thể khácnhau trong cộng đồng quốc tế (như quốc gia; chính đảng; tổ chức nhân dân; tổ chức phichính phủ; tổ chức quốc tế; tổ chức tiểu khu vực, khu vực và liên khu vực; tập đoàn công ty,hiệp hội, doanh nghiệp;…)
Cục diện thế giới: Là trạng thái của thế giới tại một thời điểm nhất định, phản ánh tương quan lực lượng và quan hệ giữa các chủ thể quốc tế chính, trước hết là các cường quốc, bao gồm cả các xu hướng vận động của các tương quan lực lượng và quan hệ giữa các chủ thể tại thời điểm đó.
Cục diện thế giới phản ánh trạng thái thế giới, thực trạng thế giới với những biến độngtrong tương quan lưc lượng giữa các chủ thể và ở một thời điểm nhất định
Trật tự thế giới: là kết cấu tương đối bền vững về tương quan so sánh lực lương giữa các chủ thể quốc tế trong một giai đoạn lịch sử.
Trang 2Trật tự thế giới nó phản ánh một kết cấu ổn định về nguyên tắc vận hành và cơ chế tácđộng giữa các chủ thể quốc tế trong một giai đoạn lịch sử tương đối dài
- Các mô hình Trật tự thế giới trong lịch sử
Trong lịch sử thế giới đã từng tồn tại các mô hình về TTTG đó là:
TTTG một cực: gắn với các chế độ chuyên chế, độc tài, chế độ bá quyền;
TTTG hai cực: phản ánh tương quan lực lượng một bên là phản cách mạng, một bên làcách mạng, gắn với thời kỳ tồn tại của hệ thống XHCN – trong thời kỳ chiến tranh lạnh
TTTG đơn cực: gắn với vai trò sen đầm của Mỹ diễn ra sau thời kỳ chiến tranh lạnh->đây là giai đoạn tồn tại rất ngắn ngủi
Hiện nay, nhân loại đang đấu tranh để hình thành nên một TTTG mới gọi là “đa cực”,còn gọi là “đa trung tâm”
- Quan niệm về TTTG của một số nước trên thế giới hiện nay
+ Sự sụp đổ của Liên Xô làm cho Mỹ trở thành siêu cường duy nhất với ưu thế vượt trội
cả về kinh tế, quân sự Chính vì vậy, Mỹ nuôi tham vọng xác lập một trật tự thế giới một cực do
Mỹ chi phối Tuy nhiên, Mỹ vẫn không thể chi phối toàn bộ công việc của thế giới và áp đặt ý chícủa mình Sự trỗi dậy của Trung Quốc, sức mạnh còn lại và khả năng phục hồi của Nga, tính độclập ngày càng cao của Nhật Bản và EU cũng như sự lớn mạnh của Ấn Độ, và đặc biệt là sự hìnhthành những tập hợp lực lượng chống lại xu thế đơn cực của Mỹ
+ Nga, Trung Quốc và các nước lớn khác chủ trương xây dựng một TTTG đa cưc, đatrung tâm, chống áp đặt cường quyền
+ Việt Nam: Phản đối trật tự đơn cực; Phấn đấu cho một trật tự thế giới dân chủ và bìnhđẳng; Ủng hộ việc phát huy vai trò chủ đạo của Liên Hợp Quốc trong việc giải quyết các vấn đềquốc tế trên cơ sở Hiến chương Liên Hợp Quốc và các nguyên tắc, chuẩn mực của luật phápquốc tế; Ủng hộ việc đổi mới và dân chủ hoá Liên Hợp Quốc, dân chủ hoá quan hệ quốctế
- Những nội dung chính của cuộc đấu tranh nhằm thiết lập một Trật tự thế giới mới hòa bình, dân chủ, bình đẳng, hợp tác và phát triển của các nước trên thế giới hiện nay
+ Mục tiêu xuyên suốt là: Đấu tranh nhằm thiết lập một Trật tự thế giới mới hòa bình,dân chủ, bình đẳng, hợp tác và phát triển của các nước trên thế giới hiện nay
2
Trang 3* Hũa bỡnh, dõn chủ, bỡnh đẳng, hợp tỏc và phỏt triển là nguyện vọng của toàn nhõnloại tiến bộ, nhất là cỏc nước nhỏ, cỏc nước nghốo đang phỏt triển và chậm phỏt triển
* Hũa bỡnh, dõn chủ, bỡnh đẳng, hợp tỏc và phỏt triển phản ỏnh xu thế chủ yếu của thờiđại trong giai đoạn hiện nay
+ Nội dung đấu tranh: Đấu tranh vỡ độc lập tự chủ của dõn tộc, chống chủ nghĩa canthiệp mới; tăng cường hội nhập quốc tế, khắc phục những tỏc động tiờu cực của toàn cầu húa;giữ gỡn và phỏt huy bản sắc văn húa dõn tộc; ngăn chặn dịch bệnh; bảo vệ mụi trường sinh
thỏi; cải tổ cơ cấu và cơ chế hoạt động của Liờn hợp quốc
+ Hỡnh thức đấu tranh: Thụng qua cỏc sự kiện quốc tế lớn như Hội nghị Thượng đỉnhcủa Liờn hợp quốc; Diễn đàn của cỏc nước G77; Diễn đàn xó hội; Hội nghị bàn về phỏt triểnbền vững, Hội nghị Cấp cao Phong trào Khụng liờn kết, theo đỳng Hiến chương của Liờnhợp quốc
- Những khú khăn của cuộc đấu tranh cho TTTG mới hũa bỡnh, dõn chủ, bỡnh đẳng,hợp tỏc và phỏt triển của cỏc nước đang phỏt triển, chậm phỏt triển
+ Đõy là cuộc đấu tranh khụng cõn sức và chịu nhiều ỏp lực từ phớa cỏc nước lớn
+ Khú khăn trong giải quyết mõu thuẫn xung đột tụn giỏo, sắc tộc, tranh chấp biờn giới
- í nghĩa đối với hoạt động đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta
Lập trường,quan điểm nhất quỏn của Đảng và Nhà nước ta đối với vấn đề thiết lậpTTTG mới là:
+ Phản đối TTTG đơn cực; cựng với cỏc nước đang phỏt triển và cỏc lực lượng tiến bộtrờn thế giới phấn đấu cho một TTTG mới hũa bỡnh, dõn chủ, bỡnh đẳng, hợp tỏc và phỏt triển
+ ủng hộ việc phát huy vai trò chủ đạo của Liên hợp quốc trong việc giải quyết cácvấn đề quốc tế trên cơ sở Hiến chơng LHQ và các nguyên tắc, chuẩn mực của luật pháp quốc
tế Dân chủ hoá Liên hợp quốc, dân chủ hoá QHQT
+ Thực hiện nhất quỏn đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, hũa bỡnh, hợp tỏc và phỏttriển
Trang 4+ Liên hệ trách nhiệm cá nhân
VĐ 2: Bằng kiến thức quan hệ quốc tế hãy làm rõ cơ sở khoa học quan điểm của Đảng trong Văn kiện Đại hội XII: “Cục diện thế giới đa cực ngày càng rõ hơn, xu thế dân chủ hóa trong quan hệ quốc tế tiếp tục phát triển nhưng các nước lớn vẫn sẽ chi phối các quan hệ quốc tế” Tác động của tình hình trên đến tiến trình hội nhập quốc tế của Việt Nam hiện nay?
Trả lời
ĐVĐ: Nhận định về tình hình thế giới trong những năm tới với nhiều sự kiện lớn cótác động thay đổi cục diện chính trị quốc tế trong thập kỷ đầu thế kỷ XXI, Báo cáo Chính trịtrình bày tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XXI đã nhận định khái quát những đặc điểm và
xu thế lớn của thế giới tác động đến sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hộichủ nghĩa trong những năm tới, trong đó có đặc điểm “cục diện thế giới đa cực ngày càng rõhơn”(1)
Đại hội XII, Đảng ta tiếp tục khẳng định và đã phát triển cụ thể hơn: Cục diện thế giới
đa cực ngày càng rõ hơn, xu thế dân chủ hóa trong QHQT tiếp tục phát triển nhưng các nướclớn tiếp tục chi phối các QHQT
Đây là nhận định rất cơ bản và khoa học, phản ánh đúng những xu thế lớn trong sựphát triển của thế giới không chỉ trong 5 năm mà còn trong cả thập kỷ tới
- Khái niệm trật tự thế giới, cục diện thế giới, quan hệ quốc tế
Cục diện thế giới: Là trạng thái của thế giới tại một thời điểm nhất định, phản ánh tương quan lực lượng và quan hệ giữa các chủ thể quốc tế chính, trước hết là các cường quốc, bao gồm cả các xu hướng vận động của các tương quan lực lượng và quan hệ giữa các chủ thể tại thời điểm đó.
Cục diện thế giới phản ánh trạng thái thế giới, thực trạng thế giới với những biến độngtrong tương quan lưc lượng giữa các chủ thể và ở một thời điểm nhất định
Trật tự thế giới: là kết cấu tương đối bền vững về tương quan so sánh lực lương giữa các chủ thể quốc tế trong một giai đoạn lịch sử.
Trật tự thế giới nó phản ánh một kết cấu ổn định về nguyên tắc vận hành và cơ chế tácđộng giữa các chủ thể quốc tế trong một giai đoạn lịch sử tương đối dài
4
Trang 5Quan hệ quốc tế: là tổng thể những mối quan hệ về kinh tế, chính trị, tư tưởng, luật pháp, ngoại giao, quân sự…giữa những quốc gia & hệ thống quốc gia với nhau, giữa các giai cấp chính, các lực lượng tổ chức xã hội, kinh tế và chính trị chủ yếu hoạt động trên trường quốc tế
Quan hệ quốc tế này vượt khỏi biên giới quốc gia, có những thay đổi và trở nên vô cùngphức tạp, bởi trong môi trường quốc tế có các cơ chế hoạt động và luật chơi hoàn toàn khácvới cơ chế trong nội bộ quốc gia Vì vậy, cũng có thể hiểu đó là quá trình hội nhập quốc tếhiện nay
Về thực chất, là quá trình vừa hợp tác vừa đấu tranh để thực hiện lợi ích quốc gia, dântộc torng các mối quna hệ nhiều mặt, đa dạng, song phương, đa phương với các chủ thể khácnhau trong cộng đồng quốc tế (như quốc gia; chính đảng; tổ chức nhân dân; tổ chức phichính phủ; tổ chức quốc tế; tổ chức tiểu khu vực, khu vực và liên khu vực; tập đoàn công ty,hiệp hội, doanh nghiệp;…)
- Cơ sở khoa học để Đảng ta khẳng định: “Cục diện thế giới đa cực ngày càng rõ
hơn, xu thế dân chủ hóa trong quan hệ quốc tế tiếp tục phát triển nhưng các nước lớn vẫn sẽchi phối các quan hệ quốc tế”
+ Phương pháp luận mácxít có giá trị rất lớn trong việc giải thích sự hình thành vậnđộng cục diện thế giới
+ Tư tưởng Hồ Chí Minh có giá trị soi sáng trong việc phân tích cực diện thế giới
+ Sự tác động của các nhân tố tác động đến cục diện thế giới hiện nay
> Xu thế hòa bình, hợp tác và phát triển là xu thế chủ đạo của thế giới ngày nay
> Chạy đua về khoa học công nghệ tác động ngày càng trực tiếp tới sự thay đổi củacục diện thế giới và xu hướng dân chủ hóa
> Toàn cầu hóa từ kinh tế đến chính trị và mọi mặt của đời sống xã hội
> Hợp tác và đấu tranh ngày càng nổi bật trong quan hệ quốc tế
> Đời sống quốc tế ngày càng dân chủ hóa
> Vai trò của các nước lớn trong đời sống QHQT vai trò đặc biệt quan trọng đối với sựphát triển thế giới
Trong số hơn 200 quốc gia, 11 nước lớn có sức chi phối lớn đối với chính trị, kinh tế,quốc phòng, an ninh, đối ngoại thế giới và quan hệ quốc tế đương đại Căn cứ vào sức mạnh
Trang 6tổng hợp, ảnh hưởng thực tế, những quốc gia sau đây được cộng đồng thế giới xem là nước lớn: Mỹ, Canađa, Braxin, Nga, Anh, Pháp, Đức, Italia, Trung Quốc, Nhật Bản ấn Độ.
Các nước lớn và quan hệ giữa các nước lớn có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sựphát triển thế giới 11 nước lớn chiếm 1/3 lãnh thổ và quá nửa dân số, hơn 70% GDP của cảthế giới Đa số nước lớn là những cường quốc hàng đầu về kinh tế, tài chính, khoa học, côngnghệ, sức mạnh quân sự an ninh và đối ngoại Có 5 nước lớn (Mỹ, Nga, Anh, Pháp, TrungQuốc) là uỷ viên Thường trực Hội đôngbảo an Liên Hợp Quốc Nhóm G7 là những nước tưbản phát triển nhất đang có ảnh hưởng chi phối đến quan hệ giữa các dân tộc Trên bàn cờchính trị quốc tế, các nước lớn đóng vai trò chính trong xác định trật tự thế giới, vạch luậtchơi, xây dựng cơ chế giải quyết các vấn đề nổi lên ở khu vực và trên thế giới, trong quyếtđịnh chiến tranh và hoà bình
Hiện nay các nước lớn đang nổi lên các quan hệ cơ bản đó là: Quan hệ Nga – Mỹ, EU;quan hệ Trong Quốc – Mỹ; Quan hệ Trong Quốc – Nga và quan hệ Trung Quốc – NhậtBản…
Trong so sánh lực lượng giữa các nước lớn, Mỹ vẫn là siêu cường số 1, ráo riết triểnkhai chiến lược toàn cầu hòng thiết lập trât tự thế giới một cực của CNTB do Mỹ đứng đầu.Tuy nhiên, trong những năm gần đây, sự vượt trội của Mỹ bị suy giảm cả về sức mạnh kinh
tế và vai trò chi phối quan hệ quốc tế
Hiện nay, Tây Âu, Nhật Bản, Trung Quốc đang vươn lên mạnh mẽ để trở thành cáctrung tâm lớn của thế giới Nga đang từng bước khôi phục địa vị cường quốc hàng đầu thếgiới; Ấn Độ nỗ lực vươn lên thành một cường quốc
Nhìn chung, các nước lớn đang duy trì một cục diện quan hệ vừa hợp tác, dàn xếp lợiích, vừa tranh chấp, giành dật ảnh hưởng quyết liệt Xu thế đi tới trật tự thế giới đa cực ngàycàng rõ
- Những đặc điểm của cục diện thế giới đa cực ngày càng rõ hơn hiện nay
+ Mỹ tuy vẫn là siêu cường duy nhất, song sức mạnh tổng thể quốc gia đã giảm đitương đối;
+ Xuất hiện một số nước “mới nổi” nhóm BRICS (Brazin, Russia, India, China, SouthAfrica)ểu , trong đó nổi bật hơn là Russia, India, China đang cạnh tranh quyết liệt với Mỹ;
+ Kinh tế thế giới được cơ cấu lại;
6
Trang 7+ Chiến lược các nước và QHQT được điều chỉnh sâu sắc: vừa hợp tác nhiều mặt, vừacạnh tranh gay gắt, vừa sẵn sàng thỏa hiệp với nhau;
+ Lãnh thổ thế giới ở một số nơi đang biến động phức tạp: nổi lên TQ xâm chiếm BiểnĐông
- Xu thế phát triển của cục diện thế giới hiện nay
+ Cục thế giới đến năm 2020 vẫn tiếp tục biến chuyển nhanh chóng, với những biếnđổi khó lường, khó đoán định, nhưng được dự báo là ít có những thay đổi lớn;
+ Hợp tác quốc tế sẽ ngày càng nổi bật, kênh hợp tác đa phương được coi trọng hơn;các nước lớn vẫn nắm vai trò chi phối QHQT;
+ Các nước nhỏ vẫn bị thua thiệt và bị chi phối, tác động bất lợi từ những tính toánchiến lược của các nước lớn, nhưng “tiếng nói” và sự tham gia tích cực của các nước nhỏ sẽngày càng quan trọng hơn
- Tác động của tình hình trên đến tiến trình hội nhập quốc tế của Việt Nam hiện nay
+ Tình hình hội nhập quốc tế của Việt Nam: Trong thời kỳ đổi mới hiện nay, cùng vớinhững thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử trên các lĩnh vực đời sống xã hội, ngoại giao ViệtNam cũng đạt được những thành tựu to lớn phát triển mạnh mẽ quan hệ đối ngoại, phá thế bịbao vây, cấm vận, tạo ra môi trường hoà bình, điều kiện quốc tế thuận lợi cho công cuộc đổimới, đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hóa đất nước vàhội nhập quốc tế, góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh của nhân dân thế giới vi hoà bình, độclập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội Đến nay, nước ta đã có quan hệ ngoại giao với trên 180nước, quan hệ thương mại với hơn 220 nước và vùng lãnh thổ, hơn 90 nước và vùng lãnh thổđầu tư vào Việt Nam với hàng ngàn dự án, hàng trăm tỉ USD
+ Phản ánh đậm nét đặc điểm của tình hình và xu hướng vận động của thế giới và khuvực
+ Tác động phức tạp, nhiều chiều, vừa thuận lợi, vừa khó khăn
+ Tăng cường công tác nghiên cứu, tìm hiểu
+ Xác định chủ trương, phương hướng, nhiệm vụ cụ thể trước mặt và lâu dài
+ Tiếp tục đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới đất nước
+ Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạnghóa các quan hệ quốc tế…
Trang 8VĐ 3: Hãy làm rõ cơ sở hình thành và phát triển chính sách đối ngoại đổi mới của
Đảng, nhà nước ta Phê phán quan điểm sai trái hiện nay?
Trả lời
- Quan niệm chính sách đối ngoại của Đảng, Nhà nước ta hiện nay
Chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta là: Hệ thống các quan điểm lý luận với tính cách là những định hướng cơ bản về quan hệ đối ngoại của đất nước trong một giai đoạn nhất định.Là những chính sách được Nhà nước hoạch định với tư cách là chủ thể đại diện cho chủ quyền quốc gia tham gia vào đời sống chính trị quốc tế.
Đặc trưng:
Chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước là nhất quán
Là cơ sở pháp lý cho các thành viên hệ thống chính trị soạn thảo nội dung đối ngoại…
Do Đảng và Nhà nước ban hành thông qua các văn bản nghị quyết,chỉ thị hoặc bàiphát biểu của các nguyên thủ quốc gia …
Đảng và Nhà nước vừa là chủ thể soạn thảo,vừa trực tiếp thực hiện,vừa ban hành ,vừathẩm định,điều chỉnh
- Cơ sở lý luận
+ Quan điểm chủ nghĩa Mác – Lênin: Chủ nghĩa Mác - Lênin chỉ ra mối quan hệ hữu cơ giữa cách mạng vô sản và phong trào GPDT, giữa lợi ích dân tộc và lợi ích giai cấp, giữa quốc gia và quốc tế
+ Tư tưởng Hồ Chí Minh:
Trong nội dung phong phú và sâu sắc của tư tưởng Hồ Chí Minh về quan hệ quốc tế,nổi bật lên một số vấn đề chủ yếu sau đây:
* Cách mạng Việt Nam là một bộ phận của cách mạng thế giới: Cách mạng giải phóng dân tộc gắn bó chặt chẽ với cách mạng vô sản, giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, giữa lợi ích dân tộc và giai cấp, quốc gia
và quốc tế
* Chăm lo xây dựng củng cố tình đoàn kết quốc tế giữa Đảng Cộng sản, các lực lượng cách mạng và tiến bộ trên thế giới
* Trong quan hệ quốc tế phải “Dĩ bất biến, ứng vạn biến”
+ Truyền thống ngoại giao của dân tộc Việt Nam
8
Trang 9Ngoại giao Việt Nam truyền thống về bản chất là nền ngoại giao giữ nước và cứunước, ngoại giao chính nghĩa.
Lịch sử ngoại giao của ông cha ta để lại một số bài học chủ yếu sau đây:
Bài học thứ nhất, luôn nêu cao ý thức độc lập dân tộc, tự chủ, bảo vệ chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, đề cao và bảo vệ lợi ích quốc gia, bản sắc văn hoá, danh dự dân tộc
Bài học thứ hai, kết hợp chặt chẽ đấu tranh ngoại giao với đấu tranh quân sự và đấu tranh trên các lĩnh vực khác
Bài học thứ ba, luôn luôn kiên định mục tiêu chiến lược, giữ vững nguyên tắc song mềm dẻo khôn khéo về sách lược
Bài học thứ tư, trong đấu tranh ngoại giao cũng như đấu tranh trên các lĩnh vực khác luôn luôn nắm chắc đặc điểm, tình hình đối phương, tình hình thực lực và chính sách đối nội của ta trong mỗi giai đoạn lịch sử để đề ra chủ trương, biện pháp đấu tranh phù hợp, đem lại hiệu quả cao nhất
Bài học thứ năm, chú trọng việc lựa chọn, đào tạo, bồi dưỡng các nhà ngoại giao có
đủ phẩm chất và năng lực hoàn thành xuất sắc chủ trương, nhiệm vụ đối ngoại trong bất cứ hoàn cảnh nào
Những bài học lịch sử chủ yếu trong lĩnh vực ngoại giao trên đây của dân tộc, hiện nayvẫn là những giá trị quý báu, bổ ích, đã, đang và sẽ được Đảng, Nhà nước và nhân dân tanghiên cứu, kế thừa và phát huy trong đấu tranh ngoại giao trong điều kiện lịch sử mới Đây
là một trong những cơ sở quan trọng để toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta đề ra và thực hiệnthắng lợi quan điểm, chính sách và các hoạt động đối ngoại của thời kỳ công nghiệp hoá,hiện đại hoá đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, phấn đấu cho mục tiêu
"dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh
- Cơ sở thực tiễn:
+ Thành tựu và kinh nghiệm của nền ngoại giao cách mạng Việt Nam
* Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, trong mấy chục năm qua, cùng vớithắng lợi chung của sự nghiệp cách mạng, nền ngoại giao cách mạng Việt Nam đã đạt đượcnhiều thành tựu to lớn và cung cấp những bài học quý báu
Trang 10* Đến nay, nước ta đã có quan hệ ngoại giao với trên 180 nước, quan hệ thương mạivới hơn 220 nước và vùng lãnh thổ, hơn 90 nước và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam vớihàng ngàn dự án, hàng trăm tỉ USD
+ Tác động của các nhân tố thời đại: tác động nổi trội hiện nay là tương quan so sánhlực lượng Trước kia là cân bằng giữa CNXH – CNTB, hiện nay, ưu thế đang thuộc về cácnước TBCN; vấn đề toàn cầu hóa, sự phát triển của cuộc CMKH – CN ; những tác độngcủa xu thế thời đại, đòi hỏi đảng ta phải có đường lối, chính sách đối ngoại phù hợp
+ Yêu cầu của công cuộc đổi mới toàn diện các lĩnh vực theo định hướng xã hội chủnghĩa ở Việt Nam
Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội đã xác định:
"Mục tiêu tổng quát phải đạt tới khi kết thúc thời kỳ quá độ là xây dựng về cơ bản những cơ sởkinh tế của chủ nghĩa xã hội với kiến trúc thượng tầng về chính trị và tư tưởng, văn hoá phù hợp,làm cho nước ta trở thành một nước xã hội chủ nghĩa phồn vinh"1
Cương lĩnh cũng xác định mục tiêu chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta là:
"Tạo điều kiện quốc tế thuận lợi cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đi lên chủ nghĩa xãhội, góp phần vào sự nghiệp đấu tranh chung của nhân dân thế giới vì hoà bình, độc lập dân tộc,dân chủ và tiến bộ xã hội"2
- Sự phát triển quan điểm, chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta trong công cuộc đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa
+ Đại hội VI của Đảng (1986) đã khởi xướng công cuộc đổi mới, đặt cột mốc mở đầu quá trình hình thành chính sách đối ngoại đổi mới
> Thực hiện sách lược thêm bạn bớt thù, phá thế bị bao vây, cấm vận và mở rộngQHQT
> Coi thế giới như môi trường tồn tại, phát triển của đất nước
> Chủ trương, nguyên tắc: mở cửa và hội nhập quốc tế; bình đẳng, cùng có lợi, khôngcan thiệp vào công việc nội bộ của nhau
> Ưu tiên cho nhân tố kinh tế, giữ vững hòa bình và độc lập
+ Đại hội VII của Đảng (1991) là bước phát triển mới trong sự hình thành và hoàn thiện chính sách đối ngoại đổi mới
lên Chủ nghĩa xã hội, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr 71.
lên Chủ nghĩa xã hội, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr 83- 84.
10
Trang 11> Thực hiện đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa, VNmuốn là bạn với các nước cộng đồng quốc tế phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển.
> 4 phương châm chỉ đạo: Hội nghị Trung ương 3 khóa VII (1992)
- “bảo đảm lợi ích dân tộc chân chính”
- Giữ vững độc lập, tự chủ, tự lực tự cường,đẩy mạnh đa dạng hóa, đa phương hóaquan hệ đối ngoại
- Nắm vững hai mặt hợp tác và đấu tranh trong quan hệ quốc tế
- Tham gia hợp tác với các nước trong khu vực, đồng thời mở rộng quan hệ với tất cảcác nước, chú trọng quan hệ với các nước lớn, trung tâm kinh tế lớn
> Kết quả được đánh dấu bằng bốn sự kiện có ý nghĩa bước ngoặt:
> VN và TQ ký Tuyên bố chung bình thường hóa quan hệ giữa hai Đảng và hai Nhànước (11-1991);
> Ký Hiệp định khung về hợp tác giữa VN và EU (7-1995)
> Bình thường hóa quan hệ ngoại giao giữa VN và Hoa Kỳ (7-1995)
> VN trở thành thành viên của ASEAN (7-1995)
+ Đại hội VIII của Đảng (1996) phát triển chính sách đối ngoại đổi mới đưa ra chủ trương “xây dựng nền kinh tế mở”, “đẩy nhanh quá trình hội nhập kinh tế khu vực
> Lần đầu tiên nêu ra chủ trương “chủ động hội nhập kinh tế quốc tế”
> Bổ sung, phát triển quan điểm của Đại hội VII, Đại hội VIII “Việt Nam sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế, phấn đấu vì hòa bình, độc lập
và phát triển”
> Hội nghị TW 8 (kh IX) Đảng đã đưa ra khái niệm “đối tác”,“đối tượng” trong QHQTtrên tinh thần “thêm bạn bớt thù”
+ Đại hội X của Đảng (2006):
> Khẳng định tính đúng đắn của đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình hợp tác
và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa
> Khẳng định “Đưa các quan hệ quốc tế đã được thiết lập vào chiều sâu, ổn định, bềnvững”
Trang 12> Đại hội nêu rõ quan điểm chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế, đồng thời
mở rộng hợp tác quốc tế trên các lĩnh vực khác
+ Đại hội XI của Đảng:
- Lần đầu tiên mục tiêu đối ngoại là “vì lợi ích quốc gia, dân tộc” được nêu trong vănkiện Đại hội Đại biểu toàn quốc của Đảng
- Chính thức chuyển từ “hội nhập kinh tế quốc tế” sang “hội nhập quốc tế” một cáchtoàn diện
+ Đại hội XII của Đảng:
- Nhiệm vụ đối ngoại được nêu trong chủ đề Đại hội: “Bảo vệ vững chắc Tổ quốc,giữvững môi trường hòa bình ổn định”
- Mục tiêu đối ngoại được đề rõ hơn và ở mức cao nhất: “Bảo đảm lợi ích tối cao củaquốc gia- dân tộc,trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế,bình đẳng cùng cólợi”
- Phương châm chỉ đạo “vừa hợp tác vừa đấu tranh” làm rõ tính chất hai mặt trongquan hệ với mọi đối tác, trong xử lý mọi sự việc nảy sinh để không bỏ lỡ bất kỳ một cơ hộihợp tác nào nhưng cũng không lơ là mất cảnh giác
- Đối ngoại đa phương được nhấn manh: “Chủ động và tích cực đóng góp xây dựngđịnh hình các thể chế đa phương”; “Chủ động tham gia và phát huy vai trò tại các cơ chế đaphương,đặc biệt là ASEAN và Liên hợp Quốc”
- Thay thuật ngữ “đối ngoại Nhân dân” thành “ngoại giao Nhân dân”
- Liên hệ trách nhiệm và phê phán quan điểm sai trái
Trong thời gian tới, tình hình thế giới sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường và tácđộng đến nước ta; tình hình tranh chấp chủ quyền, quyền chủ quyền biển, đảo ở Biển Đôngtiếp tục diễn ra; công cuộc đổi mới càng đi vào chiều sâu sẽ càng làm nảy sinh nhiều vấn đềmới phức tạp; những khó khăn, yếu kém của nền kinh tế do điểm xuất phát thấp cộng vớilạm phát, suy giảm kinh tế không thể khắc phục được một sớm một chiều; sự suy thoái về tưtưởng chính trị và đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên chưa ngănchặn, đẩy lùi được Các thế lực thù địch vẫn ráo riết đẩy mạnh chiến lược “diễn biến hòabình”, thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” nhằm xóa bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng, xóa
bỏ chế độ xã hội chủ nghĩa Do đó, cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng chính trị nhằmchống âm mưu, hoạt động “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch chắc chắn sẽ còndiễn ra quyết liệt
12
Trang 13Ngày nay, các thế lực thù địch tiếp tục không từ một thủ đoạn nào để chống phá sựnghiệp cách mạng của chúng ta, chống phá Đảng, chống phá chế độ ta.
Về đối ngoại và quốc phòng, an ninh, họ kêu gọi xóa bỏ Cương lĩnh cũng có nghĩa làxóa bỏ đường lối “Đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển; đa phương hóa,
đa dạng hóa quan hệ, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế…”; là xóa bỏ đường lối quốcphòng - an ninh “bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổquốc” mà Cương lĩnh năm 2011 đã xác định Nếu đi theo con đường mà một số người kiếnnghị: “Chuyển hẳn sang đường lối dân tộc và dân chủ, trọng tâm là chuyển đổi thể chế chínhtrị từ toàn trị sang dân chủ”… thì kịch bản và hậu quả sẽ như thế nào? Họ không hề quan tâmđến sự khác biệt về văn hóa, chính trị, kinh tế, phong tục, tập quán của mỗi quốc gia, dân tộc,vùng miền Bằng văn hóa và lối sống phương Tây, họ đang muốn phủ lên các quốc gia, dântộc đang phát triển “làn sóng văn hóa dân chủ, nhân quyền phương Tây”, buộc mọi ngườiphải thừa nhận rằng, chỉ có văn hóa dân chủ, nhân quyền phương Tây mới là hình mẫu chuẩnmực nhất Sự giáo điều về lý luận ấy đã và đang hợp lý hóa các hành vi bạo lực “đánhtrước”, “đánh phủ đầu” nhằm “phòng, chống, ngăn chặn chủ nghĩa khủng bố để bảo vệ cácgiá trị dân chủ, nhân quyền phương Tây”, kể cả chiến lược “diễn biến hòa bình”
Vì vậy, các cấp ủy, chính quyền, đoàn thể, mọi cán bộ, đảng viên phải nhận thức sâu sắc
âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch, coi nhiệm vụ đấu tranh là trách nhiệm của cả hệthống chính trị và của mỗi người
Phản bác kịp thời, có hiệu quả các quan điểm sai trái, thù địch; đấu tranh chống các luậnđiệu phủ nhận, xuyên tạc chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, xuyên tạc đườnglối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; vạch trần thủ đoạn thổi phồngnhững sơ hở, yếu kém của Đảng, Nhà nước ta trong công tác xây dựng Đảng, trong quản lýkinh tế - xã hội nhằm kích động tâm lý bất mãn, chống đối, chia rẽ nội bộ, chia rẽ khối đạiđoàn kết dân tộc
VĐ 4: Làm rõ nhận định của Đảng Cộng sản Việt Nam trong văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XII về đặc điểm thế giới và xu thế "Hòa bình, hợp tác và phát triển vẫn là
xu thế lớn” Sự vận dụng xu thế đó trong hoạt động đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta hiện nay?
Trả lời
- Khái niệm về cục diện thế giới, quan hệ quốc tế
Trang 14Cục diện thế giới: Là trạng thái của thế giới tại một thời điểm nhất định, phản ánh tương quan lực lượng và quan hệ giữa các chủ thể quốc tế chính, trước hết là các cường quốc, bao gồm cả các xu hướng vận động của các tương quan lực lượng và quan hệ giữa các chủ thể tại thời điểm đó.
Cục diện thế giới phản ánh trạng thái thế giới, thực trạng thế giới với những biến độngtrong tương quan lưc lượng giữa các chủ thể và ở một thời điểm nhất định
Quan hệ quốc tế: là tổng thể những mối quan hệ về kinh tế, chính trị, tư tưởng, luật pháp, ngoại giao, quân sự…giữa những quốc gia & hệ thống quốc gia với nhau, giữa các giai cấp chính, các lực lượng tổ chức xã hội, kinh tế và chính trị chủ yếu hoạt động trên trường quốc tế
Quan hệ quốc tế này vượt khỏi biên giới quốc gia, có những thay đổi và trở nên vô cùngphức tạp, bởi trong môi trường quốc tế có các cơ chế hoạt động và luật chơi hoàn toàn khácvới cơ chế trong nội bộ quốc gia Vì vậy, cũng có thể hiểu đó là quá trình hội nhập quốc tếhiện nay
Về thực chất, là quá trình vừa hợp tác vừa đấu tranh để thực hiện lợi ích quốc gia, dântộc torng các mối quna hệ nhiều mặt, đa dạng, song phương, đa phương với các chủ thể khácnhau trong cộng đồng quốc tế (như quốc gia; chính đảng; tổ chức nhân dân; tổ chức phichính phủ; tổ chức quốc tế; tổ chức tiểu khu vực, khu vực và liên khu vực; tập đoàn công ty,hiệp hội, doanh nghiệp;…)
- Quan điểm mới của Đảng Cộng sản Việt Nam về đặc điểm thế giới, khu vực hiện nay
+ Đặc điểm thế giới hiện nay
Cuối thập niên 80, đầu thập niên 90, chế độ xã hội chủ nghĩa sụp đổ ở Liên Xô vàĐông Âu sau mấy chục năm tồn tại và phát triển
Hiện nay, loài người đang bước vào thế kỷ mới, thiên niên kỷ mới Vào những nămtháng này, tình hình thế giới tiếp tục biến đổi mau chóng, phức tạp và chứa đầy những nhân tốkhó lường
Chủ nghĩa xã hội hiện thực và phong trào cộng sản quốc tế sau sự sụp đổ của Liên Xô vàĐông Âu, mặc dù vẫn đang tạm lâm vào thoái trào, phải đương đầu với những khó khăn to lớn,song vẫn đang có những bước phát triển mới Ở một số nước xã hội chủ nghĩa công cuộc đổi
14
Trang 15mới, cải cách đã đạt được những thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử, khẳng định sức sống vàtương lai của chủ nghĩa xã hội: Phong trào cộng sản có bước phục hồi và củng cố, tìm tòi conđường biện pháp, đấu tranh phù hợp với điều kiện mới, báo hiệu sự phát triển của nó trongtương lai.
Chủ nghĩa đế quốc không hề thay đổi bản chất và mục tiêu bóc lột, áp bức nhân dân cácdân tộc trên thế giới, đang có sự điều chỉnh, tìm phương cách mới để tồn tại và phát triển
Cuộc cách mạng khoa học - công nghệ tiếp tục phát triển như vũ bão làm tăng nhanh lựclượng sản xuất, đẩy nhanh quá trình toàn cầu hoá, sự phát triển kinh tế trị thức, tạo ra cho cácquốc gia cả những thời cơ và cả nguy cơ, thuận lợi và thách thức to lớn Khoảng cách giàunghèo giữa các nước phát triển và đang phát triển, chậm phát triển càng chênh lệch lớn
Các cuộc xung đột vũ trang, xung đột dân tộc, sắc tộc và tôn giáo, chạy đua vũ trang,chiến tranh cục bộ, can thiệp lật đổ, khủng bố vẫn diễn biến phức tạp, kéo dài và tiềm ẩn ởnhiều nơi trên thế giới
Cuộc đấu tranh cho một trật tự thế giới mới ngày càng quyết liệt và phức tạp Sau khiLiên Xô và Đông Âu sụp đổ, Mỹ càng có tham vọng thiết lập trật tự thế giới một cực do Mỹđiều khiển
Cộng đồng thế giới đang đứng trên nhiều vấn đề toàn cầu nghiêm trọng: Sự biến đổi khíhậu, ô nhiễm môi trường sinh thái, bùng nổ dân số, đói nghèo, bệnh tật, an ninh năng lượng, anninh lương thực, khủng hoảng kinh tế thế giới mà không một quốc gia riêng lẻ nào có thể tựgiải quyết, đòi hỏi sự hợp tác đa phương
+ Đặc điểm khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, các nước ASean hiện nay
Khu vực Châu Á - Thái Bình Dương sau khủng hoảng tài chính - kinh tế có khả năngphát triển năng động, khu vực Đông Nam Á xu thế liên kết, hợp tác phát triển cả về bề rộng
và chiều sâu, hình thành cộng đồng ASEAN vào năm 2015, song vẫn có nhiều diễn biếnphức tạp trong quan hệ nội bộ mỗi quốc gia và giữa các quốc gia về lãnh thổ, biển đảo, cùngvới sự tác động của các thế lực bên ngoài
1- Phân tích tính tất yếu của xu thế hòa bình, hợp tác và phát triển: Nhận định xu
thế hoà bình, hợp tác và phát triển là đúng đắn
Bởi vì: