Giải pháp phát triển nuôi cá nước ngọt ở xã hải đông, huyện hải hậu, tỉnh nam định

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM KHOA KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN *** ĐỀ CƯƠNG KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐỀ TÀI : “Giải pháp phát triển nuôi cá nước ngọt ở xã Hải Đông, huyện Hải Hậu, tỉnh

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM KHOA KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

***

ĐỀ CƯƠNG KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

ĐỀ TÀI : “Giải pháp phát triển nuôi cá nước ngọt ở

xã Hải Đông, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định”

Tên sinh viên: Vũ Hồng Phúc Ngành: Phát triển nông thôn Lớp: K56 - PTNTB

Niên khoá: 2011 – 2015 Giảng viên hướng dẫn: PGS TS Nguyễn Tuấn Sơn

HÀ NỘI – 2016

PHẦN I MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Nông nghiệp nông thôn luôn là vấn đề trọng yếu của mỗi quốc gia Nó

là một trong hai ngành sản xuất vật chất quan trọng của nền kinh tế, là khu vực sản xuất chủ yếu, đảm bảo việc làm và đời sống cho xã hội, là thị trường rộng lớn cung cấp nguyên liệu và tiêu thụ sản phẩm của nền kinh tế.Việt Nam hiện nay vẫn còn là một nước sản xuất chủ yếu về nông nghiệp, dân số cả nước chủ yếu sống tập trung ở các vùng nông thôn, lao động nông nghiệp chiếm trên 80% lao động nông thôn và trên 70% lao động trong toàn xã hội.Vì vậy phát triển nông nghiệp trong giai đoạn hiện nay luôn là một yêu cầu cấp thiết của nước ta.Trong những năm qua nông nghiệp Việt Nam đã có những bước tiến lớn Từ một nước nông nghiệp lạc hậu nghèo đói, thiếu lương thực,thực phẩm đã phát triển trở thành nước xuất khẩu nhiều sản phẩm nông nghiệp ra thế giới Đó là nhờ sự nổ lực của nông dân ,đảng, nhà nước với các cơ chế chính sách phát triển nông nghiệp thích hợp, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển nông nghiệp

Chăn nuôi là ngành kinh tế nông nghiệp quan trọng của Việt Nam, là nguồn cung cấp thực phẩm chủ yếu cho người dân Đây cũng là ngành kinh tế giúp cho nông dân tăng thu nhập, giải quyết được nhiều công ăn việc làm cho người lao động Tuy nhiên, ngành chăn nuôi ở Việt Nam đã phải gặp nhiều khó khăn như rớt giá, bệnh dịch, sử dụng chất cấm và dư thừa kháng sinh Hậu quả là nhiều người chăn nuôi đã bị thua lỗ nặng nề phải bỏ nghề, dịch bệnh xảy ra liên miên từ năm này sang năm khác, môi trường chăn nuôi bị ô nhiễm

Trong những năm gần đây, ngành chăn nuôi ở nước ta, đã được quan tâm, đầu tư rất lớn và đây là một trong những mục tiêu chủ yếu để phát triển ngành nông nghiệp Điều này đã được khẳng định trong nhiều văn kiện của

Đảng và của Chính phủ Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ VIII đã chỉ rõ:

“Hình thành và phát triển các vùng chăn nuôi tập trung, gắn với công nghiệp chế biến thực phẩm, khuyến khích và nhân rộng các nông trại chăn nuôi mở rộng mạng lưới sản xuất và chế biến thức ăn chăn nuôi” Chính phủ cũng đã

có hàng loạt văn bản, chính sách khuyến khích phát triển chăn nuôi Vì vậy, nên ngành chăn nuôi đã được phát triển và chiếm tỷ trọng lớn trong giá trị sản xuất của ngành nông nghiệp Đây cũng là hướng quan trọng để phát triển nông nghiệp nước ta trong thời gian tới

Nam Định là một tỉnh có nhiều tiềm năng phát triển nông nghiệp Năm

2011, trong tổng diện tích đất tự nhiên là 165.145 ha, thì đất cho sử dụng nông nghiệp là 113.433 ha (chiếm tới 68,7% tổng diện tích đất tự nhiên) và thu hút gần 64.5% lao động làm trong lĩnh vực nông nghiệp Thực tế, từ những năm đổi mới cho đến nay, sản xuất nông nghiệp của tỉnh đã giành được nhiều thắng lợi, tương đối toàn diện cả về trồng trọt, chăn nuôi và kinh tế biển, nó còn là đòn bẩy cho ngành công nghiệp chế biến, dịch vụ… phát triển tương đối mạnh cả về chất và lượng Bộ mặt nông thôn Nam Định đã có nhiều khởi sắc đáng ghi nhận trong nhiều lĩnh vực kinh tế, đời sống, văn hóa

và xã hội

Những năm qua, Hải Hậu (Nam Định) luôn là một trong những huyện đi đầu

về phát triển kinh tế trang trại, gia trại, khuyến khích người dân mở rộng quy

mô sản xuất chăn nuôi, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế nông nghiệp Bên cạnh những thành công, sản xuất, chăn nuôi theo mô hình trang trại, gia trại ở Hải Hậu vẫn còn đó những hạn chế, khó khăn cần giải quyết, nhất là vấn đề

về nguồn vốn cũng như bài toán đầu ra cho sản phẩm Hải Đông là một xã thuộc huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định Là một xã giáp biển nằm ở phía Đông huyện Hải Hậu, nơi có nhánh của sông Ninh Cơ đồ ra biển, Hải Đông được biết đến là một xã với khá nhiều ngành nghề như trồng trọt,làm muối, chăn nuôi đánh bắt hải sản biển và nuôi cá nước ngọt Trong đó, với sự phát triển

của mô hình trang trại như hiện nay, nghề nuôi cá nước ngọt đã và đang được

bà con chú ý và phát triển khá rộng rãi trên địa bàn xã

Trong giai đoạn này, khi Nam Định đang đẩy mạnh phát triển chăn nuôi theo hướng hàng hóa, gắn với bảo vệ môi trường, phát triển an toàn, bền vững; Cùng với những thuận lợi đã có của Nam Định nói chung cũng như xã Hải Đông nói riêng, làm sao để ngành nuôi cá nước ngọt trên địa bàn khắc phục được những khó khăn và ngày càng phát triển Câu hỏi được đặt ra là thực trạng sản xuất và tiêu thụ sản phẩm ngành nuôi cá nước ngọt của xã Hải Đông thuộc huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định hiện nay như thế nào? yếu tố nào ảnh hưởng đến sản xuất và tiêu thụ sản phẩm ngành nuôi cá nước ngọt trên địa bàn xã? Những giải pháp nào giúp phát triển sản xuất và tiêu thụ sản phẩm ngành nuôi cá nước ngọt ở xã Hải Đông thuộc huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định?

Để giải quyết các vấn đề đặt ra và tìm câu trả lời cho các vẫn đề trên,

tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “ Giải pháp phát triển nuôi cá nước ngọt ở

xã Hải Đông, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định ”

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

1.2.1 Mục tiêu chung

Trên cơ sở đánh giá thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nghề nuôi cá nước ngọt trên địa bàn xã Hải Đông, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định thời gian qua đề xuất giải pháp nhằm phát triển nghề nuôi cá nước ngọt và góp phần phát triển sản xuất nông nghiệp của địa phương thời gian tới

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

- Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển sản xuất nuôi cá nước ngọt;

- Phân tích thực trạng sản xuất và tiêu thụ cá nước ngọt trên địa bàn xã Hải Đông giai đoạn 2013-2015;

- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến nghề nuôi cá nước ngọt trên địa bàn xã (tự nhiên, kinh tế - xã hội, xã hội);

- Phân tích những thuận lợi và khó khăn mà người dân nuôi cá đang gặp phải;

- Đề xuất giải pháp phát triển nghề nuôi cá nước ngọt góp phần phát triển sản xuất nông nghiệp của địa phương đến năm 2020

1.3 Câu hỏi nghiên cứu

Nghiên cứu này nhằm trả lời các câu hỏi sau đây liên quan đến phát triển nghề nuôi cá nước ngọt ở xã Hải Đông, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định : 1) Khái niệm nghề nuôi cá nước ngọt

2) Những loại cá nước ngọt nào được nuôi trên điạ bàn xã?

3) Các hình thức nuôi cá nước ngọt trên địa bàn xã?

4) Thực trạng sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nghề nuôi cá nước ngọt trên địa xã Hải Đông, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định thời gian qua như thế nào?

5) Liên kết, hợp tác trong phát triển nghề nuôi cá nước ngọt của xã thời qua diễn ra như thế nào? Kết quả và hiệu quả của liên kết trong phát triển nghề nuôi cá nước ngọt ra sao?

6) Những yếu tố nào ảnh hưởng đến phát triển nghề nuôi cá nước ngọt trên địa bàn xã Hải Đông, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định?

7) Cần đề xuất giải pháp nào để khắc phục các khó khăn đồng thời phát triển nghề nuôi cá nước ngọt ở xã Hải Đông, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định thời gian tới?

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1.4.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn phát triển sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nghề nuôi cá nước ngọt ở xã Hải Đông, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định

Đối tượng khảo sát là các tác nhân tham gia trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nghề nuôi cá nước ngọt (hộ sản xuất, người thu gom, doanh nghiệp, trung tâm khuyến nông, tổ chức tín dụng, ), các tổ chức khác có liên quan (UBND huyện, xã, hội phụ nữ, thanh niên, nông dân, )

1.4.2 Phạm vi nghiên cứu

1.4.2.1 Phạm vi nội dung

* Phạm vi không gian

Đề tài thực hiện trên phạm vi toàn xã Hải Đông, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định bao gồm các hộ nông dân nuôi cá nước ngọt, hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp, các cơ sở chế biến, các cơ sở bán lẻ

* Phạm vi thời gian

Các số liệu thứ cấp thu thập trong 3 năm 2013-2015

Các thông tin sơ cấp điều tra số liệu năm 2015

Thời gian thực hiện đề tài từ tháng 26/02/2016 đến tháng 18/05/2016

* Phạm vi nội dung:

- Điều tra các hộ sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nghề nuôi cá nước ngọt trên địa bàn xã

- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến nghề nuôi cá nước ngọt

- Chỉ ra những thuận lợi và khó khăn mà người nuôi cá đang gặp phải

- Đề xuất các giải pháp thúc đẩy phát triển nghề nuôi cá nước ngọt trên địa bàn xã Hải Đông, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định

PHẦN II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN NGHỀ NUÔI CÁ

NƯỚC NGỌT

2.1 Cơ sở lý luận

2.1.1 Khái quát về tình hình sản xuất và tiêu thụ cá nước ngọt.

2.1.1.1 Khái niệm nghề nuôi cá nước ngọt.

2.1.1.2 Đặc điểm của nghề nuôi cá nước ngọt.

2.1.1.3 Những nguyên tắc cơ bản trong nghề nuôi cá nước ngọt.

2.1.1.4 Điều kiện và các yếu tố ảnh hưởng đến nghề nuôi cá nước ngọt ? 2.1.1.5 Vai trò của các tác nhân đối với việc phát triển nghề nuôi cá nước ngọt.

2.1.1.6 Các chính sách hỗ trợ thực hiện.

2.2 Cơ sở thực tiễn

2.2.1 Thực tiễn nghề nuôi cá nước ngọt ở một số quốc gia trên thế giới 2.2.2 Thực tiễn nghề nuôi cá nước ngọt ở Việt Nam

2.2.2.1 Chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước về nghề nuôi cá.

2.2.2.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nghề nuôi cá nước ngọt trên Thế giới và Việt Nam.

2.2.3 Một số công trình có liên quan

2.2.4 Những bài học kinh nghiệm về sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nghề nuôi cá nước ngọt

PHẦN III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu

3.1.1 Đặc điểm tự nhiên

3.1.1.1 Vị trí địa lý

3.1.1.2 Đặc điểm địa hình

3.1.1.3 Đặc điểm khí hậu

3.1.1.4 Chế độ thủy văn

3.1.1.5 Tài nguyên thiên nhiên

3.1.2 Đặc điểm kinh tế xã hội

3.1.2.1 Khái quát thực trạng phát triển kinh tế xã hội

3.1.2.2 Tình hình dân số, lao động, việc làm và thu nhập

3.1.2.2.1 Dân số

3.1.2.2.2 Lao động, việc làm và thu nhập nghề nuôi cá

3.1.2.3 Tình hình cơ sở vật chất kỹ thuật tại địa phương.

3.1.2.4 Vốn và tình hình sử dụng vốn cho nghề nuôi cá

3.1.2.5 Kết quả sản xuất của địa phương

3.2 Phương pháp nghiên cứu

3.2.1 Phương pháp chọn điểm nghiên cứu

Nghiên cứu sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nghề nuôi cá nước ngọt được tiến hành tại xã Hải Đông, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định

3.2.2 Phương pháp chọn mẫu điều tra

3.2.3 Phương pháp tiếp cận nghiên cứu

* Tiếp cận hệ thống: tiếp cận đồng bộ trên tất cả các mặt, các yếu tố, các vấn đề liên quan trong mối quan hệ thống nhất

* Tiếp cận chuỗi giá trị: phương pháp này dùng để miêu tả hoạt động của các tác nhân, phân tích vai trò, đóng góp giá trị của các tác nhân trong chuỗi

Sản xuất -> Thu gom -> Chế biến, tiêu thụ

(nông dân) (DN, hộ) (DN)

3.2.4 Phương pháp thu thập số liệu

3.2.2.1 Thu thập số liệu thứ cấp

Số liệu thứ cấp của đề tài được thu thập trên sách báo, tạp chí, Internet… các tài liệu có liên quan đến phát triển nông nghiệp nông thôn, nguồn thông tin về các hình thức sản xuất – tiêu thụ sản phẩm chăn nuôi, các báo cáo của huyện, của xã, ngoài ra còn các bài luận văn của khóa trước, luận văn thạc sỹ cũng như các tài liệu sẵn có phục vụ cho nghiên cứu

3.2.2.2 Thu thập tài liệu sơ cấp

Số liệu sơ cấp là những số liệu mới chưa được công bố trên tài liệu nào.

Để có được những số liệu sơ cấp, tôi đã tiến hành những công việc sau:

- Lập phiếu điều tra và điều tra trực tiếp các tác nhân tham gia trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nghề nuôi cá nước ngọt gồm người nuôi cá,

người thu gom( bán buôn), đại lý thu gom, người bán lẻ các sản phẩm nghề

nuôi cá nước ngọt theo mẫu phiếu đã được lập

- Ph ng v n c quan qu n lý nhà n c , c quan khuy n nông, nhà khoa h c

- Thu thập các thông tin về các tác nhân tham gia sản xuất – tiêu thụ tại địa phương theo mẫu phiếu điều tra

3.2.3 Phương pháp xử lý số liệu

- Từ những tài liệu thu thập được, tôi tiến hành tổng hợp, phân nhóm , chọn lọc thông tin theo nội dung cần nghiên cứu

- C n c vào k t qu i u tra t i a bàn xã, tôi ti n hành x lý s li u

b ng cách t ng h p t t c các s li u i u tra c a các tác nhân trong ho t n g

s n xu t- tiêu th s n ph m ngành ch n nuôi, sau ó x lý trên ch n g trình Excel

+ Đối với các thông tin định tính: Phân loại, tổng hợp, so sánh + Đối với thông tin định lượng: Xử lý bằng phần mềm Excel

3.2.4 Phương pháp phân tích số liệu

+ Phương pháp thống kê mô tả: Được sử dụng để mô tả những đặc điểm, mức độ của sự vật, hiện tượng; dùng trong phân tích mối quan hệ, sự tác động của sự vật này với sự vật khác Trong đề tài này, tôi sử dụng phương pháp thống kê mô tả để phản ánh thực trạng sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nghề nuôi cá nước ngọt của xã, mối quan hệ giữa các tác nhân với nhau trong thời gian qua Dùng các chỉ tiêu số tuyệt đối, số tương đối, số bình quân, tốc

độ phát triển để mô tả những hiện tượng, những vấn đề liên quan đến đề tài

+ Phương pháp phân tích so sánh: Phương pháp này được sử dụng rộng rãi để phân tích các hiện tượng tự nhiên, kinh tế, xã hội Nhờ đó chúng ta có

thể so sánh giữa hai hay nhiều hiện tượng với nhau, so sánh các yếu tố định lượng cũng như định tính Có những loại so sánh như sau: so sánh theo thời gian chỉ sự biến động qua các thời kì; so sánh theo không gian chỉ sự giống và khác nhau giữa các địa bàn so sánh; so sánh giữa kết quả thực hiện trên thực

tế và kế hoạch để thấy được mức độ hoàn thành, Trong đề tài này, chủ yếu

sử dụng việc so sánh qua 3 năm cùng 1 chỉ tiêu hoặc so sánh giữa các chỉ tiêu khác nhau cùng 1 thời điểm, thời kỳ nhằm so sánh kết quả sản xuất và tiêu thụ của các tác nhân nghiên cứu, so sánh lợi ích và chi phí mà các tác nhân nhận được và bỏ ra khi tham gia sản xuất và tiêu thụ

3.2.5 Hệ thống chỉ tiêu dùng để nghiên cứu đề tài

3.2.5.1 Các chỉ tiêu phản ánh thông tin về các tác nhân trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nghề nuôi cá nước ngọt:

- Tuổi, trình độ chủ hộ, cơ sở sản xuất

- Trình độ văn hóa, trình độ chuyên môn

- Lao động

- Quy mô diện tích, vốn sản xuất

- Vốn cố định, vốn lưu động

3.2.5.2 Nhóm chỉ tiêu phản ánh thực trạng sản xuất – tiêu thụ sản phẩm nghề nuôi cá nước ngọt:

- Diện tích nuôi trồng: ha

- Tình hình dịch bệnh

- Năng suất nuôi trồng

- Lao động: ngày công (8h)

-Thu nhập bình quân

3.2.5.2 Nhóm chỉ tiêu phản ánh kết quả, hiệu quả sản xuất và tiêu thụ:

- Chỉ tiêu kết quả sản xuất và tiêu thụ

+ Giá trị sản xuất (GO) là toàn bộ của cải vật chất tạo ra trong một thời kỳ

GO = ∑

=

n i

QiPi

1

Trong đó: Qi là khối lượng sản phẩm loại i

Pi là đơn giá sản phẩm loại

+ Chi phí trung gian (IC) là toàn bộ các khoản chi phí được sử dụng trong quá trình sản xuất và tiêu thụ nông sản

IC = ∑

=

n j Pj Cj

1

*

Trong đó: Cj là số lượng vật tư thứ j

Pj là đơn giá vật tư thứ j + Giá trị gia tăng (VA) là toàn bộ giá trị sản phẩm dịch vụ do các ngành sản xuất tạo ra trong một năm hay 1 chu kỳ sản xuất

VA = GO – IC

+ Thu nhập hỗn hợp (MI) là phần thu nhập nằm trong giá trị sản xuất sau khi đã trừ đi chi phí trung gian, khấu hao tài sản cố định, thuế

+ Sản lượng tiêu thụ

+ Giá bán, giá trị sản phẩm

+ Chi phí sản xuất

3.2.5.3 Nhóm chỉ tiêu phản ánh hoạt động liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nghề nuôi cá nước ngọt

- Hình thức liên kết : liên kết dọc, liên kết ngang

- Cách thức liên kết: thông qua hợp đồng thỏa thuận, tự do

- Quy mô liên kết: số tác nhân tham gia trong các mối liên kết( số hộ,

cơ sở tiêu thụ sản phẩm qua người thu gom)