Tiểu luận Các yếu tố ảnh hưởng tới sự đói nghèo của đồng bào dân tộc Raglai ở tỉnh Ninh Thuận

Đó là lý do nghiên cứu này được thực hiện nhằm chỉ ra những nhân tố tác động đến nghèo đói của nhóm dân tộc này... Hình 1: Tỉ lệ nghèo đói cả nước, theo khu vực và tỉnh: so sánh theo tỉ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

KHOA KINH TẾ PHÁT TRIỂN

BỘ MÔN PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KINH TẾ

1 Lê Quốc Sơn – BS01 K35

MỤC LỤC

1 VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 4

1.1 Ninh Thuận và dân tộc Raglay 5

1.2 Thực trạng kinh tế-xã hội của người Raglay 6

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 8

2.1 Mục tiêu chung 8

2.2 Mục tiêu cụ thể 8

3 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU 8

4 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU 8

5 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 9

6 TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT 10

6.1 Các định nghĩa về nghèo đói 10

6.2 Các thước đo chỉ số nghèo đói và bất bình đẳng: 12

6.3 Các kết quả nghiên cứu có liên quan đến nghèo đói: 14

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU: 17

7.1.Giả thuyết nghiên cứu: 17

7.2 Các loại số liệu cần thu thập cho nghiên cứu: 18

8 MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU: 20

8.1 Mục tiêu nghiên cứu 1: 20

8.2 Mục tiêu nghiên cứu 2 : 21

8.3 Công cụ phân tích và chiến lược xây dựng mô hình: 22

9 KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH: 22

10 DỰ KIẾN CẤU TRÚC BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 23

Đề tài:

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỚNG ĐẾN NGÈO ĐÓI CỦA DÂN TỘC RAGLAY

TẠI TỈNH NINH THUẬN

***********

1 VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Mục tiêu giảm nghèo ở nhóm các dân tộc thiểu số luôn là mối quan tâm hàng đầu của Chính phủ từ Trung ương đến địa phương Đặc biệt đối với một tỉnh có

cơ cấu dân tộc thiểu số đa dạng như Ninh Thuận, gồm người Kinh, Chăm, Hoa

và Raglay Chiếm hơn 10% dân số của tỉnh nhưng cũng là nhóm đồng bào nghèo nhất Đó là lý do nghiên cứu này được thực hiện nhằm chỉ ra những nhân tố tác động đến nghèo đói của nhóm dân tộc này

1.1 Ninh Thuận và dân tộc Raglay

Ninh thuận là tỉnh nằm trong khu vực duyên hải Nam Trung Bộ, tiếp giáp với các tỉnh Khánh Hòa về phía Bắc, Bình Thuận về phía Nam và Lâm Đồng về phía Tây Tỉnh có diện tích tự nhiên là 3.358 km2.Về hành chính, tỉnh có 1 thành phố lớn-Tp Phan Rang-Tháp Chàm và 6 huyện Địa bàn tỉnh được chia làm 3 khu vực: (i) khu vực thung lũng của dòng sông Cái-chiếm vị trí trung tâm; (ii) khu vừng đồng bằng thấp duyên hải (gồm Thuận Bắc, Ninh Hải, Ninh Phước, Thuận Nam) và (iii) vùng núi thấp chiếm 60% diện tích huyện Bác Ái và Ninh Sơn

Ninh Thuận có vị trí địa lý thuận lợi nằm trên Quốc lộ Số 1 và đường sắt nối liền Bắc –Nam, chỉ cách sân bay Cam Ranh của tỉnh Khánh Hòa 80km,

là tỉnh có quy mô dân số nhỏ thứ 6 trên toàn quốc xét về dân số với 564 129 người năm 2009 trong đó 63,9% là dân số nông thôn Tổng số 34 nhóm dân tộc thiểu số sống trên địa bàn tỉnh với số người dân tộc thiểu số chiếm 23,5% năm 2009 Trong đó, dân tộc Raglay chiếm tỉ trọnglớn là 10,43%, chiếm 49% tổng số người Raglay ở Việt Nam Họ tập trung sống chủ yếu ở các huyện xã vùng cao Đây là dân tộc thuộc nhóm ngữ hệ Malayo-Polynesi, theo chế độ mẫu hệ như người Chăm và có lịch sử lâu đời sinh sống trong tỉnh

Ninh Thuận luôn được xếp vào một trong những tỉnh nghèo của cả nước.song, với những

nỗ lực của mình cùng sự hỗ trợ lớn từ Trung Ương, tỉ lệ nghèo trong những năm vừa qua của Ninh Thuận luôn giảm Nhưng vẫn tồn tại một thực tế đáng buồn rằng, dân tộc Raglay trong địa bàn tỉnh luôn là những hộ nghèo nhất, chiếm tỉ trọng khá cao

Hình 1: Tỉ lệ nghèo đói cả nước, theo khu vực và tỉnh: so sánh theo tỉ lệ

phần trăm 2006-2008

Nguồn: Tổng cục thống kê (2010) Niên giám thống kê Việt Nam 2009

1.2 Thực trạng kinh tế-xã hội của người Raglay

Nhiều chỉ tiêu kinh tế-xã hội cho thấy thực trạng của nhóm dân tộc thiểu số Raglay có nhiều bất lợi, thể hiện ở tỉ lệ nghèo của hộ gia đình, thu nhập bình quân đầu người, tỉ lệ suy dinh dưỡng của trẻ dưới 5 tuổi và các chỉ tiêu khác về sự sống còn của bà mẹ và trẻ em; tỉ lệ đến trường và giáo dục tốt nghiệp ở bậc giáo dục trung học; trình độ học vấn và tỉ lệ biết đọc biết viết của người lớn; cơ hội việc làm cho ực lượng lao động trẻ Với dân số chiếm 10% tổng dân số toàn tỉnh, và chiếm một tỉ lệ tương đối lớn trong tổng số người nghèo trên địa bàn

Đâylà một trong những quan ngại lớn trong phát triển kinh tế và xã hội của tỉnh

Do vậy, nghiên cứu này được thực hiện nhằm tìm hiểu những nguyên nhân sâu xa mang tính lịch sử và cả những yếu tố đương đại đã góp phần tạo nên thế bất lợi này-sự nghèo đói của dân tộc Raglay Từ đó làm cơ sở phân tích nhằm đưa ra những giải pháp khả thi

Vấn đề này thể hiện rõ hơn khi ta so sánh thực trạng đời sống của dân tộc Chăm và Raglay, có một sự khác biệt rõ ràng mặc dù thực tế là 2 dân tộc này có lịch sử phát triễn lâu đời và rất gần gũi bên nhau Sự khác biệt không chỉ nằm trong các chỉ số

về kinh tế xã hội và mức độ tương tác với nền kinh tế hiện đại, mà còn thể hiện cả trong các giá trị văn hóa phi vật thể

Hinh2: Tỉ lệ hộ nghèo đói tính theo đơn vị hành chính, tỉ lệ phần trăm (2010)

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

2.1 Mục tiêu chung

Tìm hiểu các nguyên nhân ảnh hưởng đến đói nghèo của dân tộc Raglay-Ninh Thuận

2.2 Mục tiêu cụ thể

- Phân tích thực trạng nghèo đói của các hộ gia đình dân tộc Raglay

- Xác định các nhân tố chính ảnh hưởng đến thu nhập và nghèo đói Từ đó gợi ý giải pháp phù hợp để xóa đói, giảm nghèo ở vùng nghiên cứu

3 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU

- Sự khác biệt lớn nhất giữa những hộ nghèo và không nghèo của dân tộc Raglay

- Các nhân tố nào ảnh hưởng đến việc tăng chi tiêu của các hộ gia đình?

- Các yếu tố nào có ảnh hưởng đến đói nghèo của các hộ gia đình ?

4 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU

- Trình độ học vấn chủ hộ, gia đình có nhiều người phụ thuộc, thiếu đất sản xuất, giới tính của chủ hộ, tuổi chủ hộ, quy mô hộ gia đình lớn, học thức của lực lượng lao động, ngành nghề chủ yếu, số tiền vay nợ

- Mức sống thấp, số việc làm và ngành nghề rất ít, cuộc sống phụ thuộc quá lớn vào thiên nhiên, trình độ dân trí thấp, xem nhẹ việc học hành, ít kết nối trong cộng đồng dân

cư, vấn đề chi tiêu không hợp lý, quy mô hộ gia đình lớn, số lượng người phụ thuộc nhiều, không chịu áp dụng các kỹ thuật tiến bộ vào canh tác là các nhân tố chính ảnh hưởng đến việc tăng thu nhập và sự đói nghèo của các hộ dân ở khu vực này

5 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Chọn các hộ gia đình trong khu vực 2 thôn của huyện Ninh Hải bao gồm:

 Thôn Xóm Đèn, xã Vĩnh Hải, huyện Ninh Hải

 Thôn Cầu Gãy, xã Vĩnh Hy, huyện Ninh Hải

- Thời gian nghiên cứu dựa trên bộ dữ liệu điều tra mức sống thực tế của dân tộc Raglay được thực hiện bởi Tổng cục Thống Kê(GSO) giai đoạn 2006 – 2010 và Ban R&D của đội SIFE trường đại học Kinh tế TP.HCM trực thuộc tổ chức SIFE Quốc tế

- Hình ảnh minh họa tỉnh Ninh Thuận và khu vực nghiên cứu:

6 TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT

6.1 Các định nghĩa về nghèo đói

Tại hội nghị Thượng đỉnh thế giới và phát triển xã hội tổ chức tại Copenhagen, Đan Mạch năm 1995 nghèo định nghĩa: “Người là tất cả những ai mà thu nhập thấp hơn dưới

1 đô la (USD) một ngày cho mỗi người, số tiền được coi như đủ để mua những sản phẩm thiết yếu để tồn tại” (N.T.Hoai, 2005)

NHTG định nghĩa nghèo đói bao gồm tình trạng thiếu thốn các sản phẩm và dịch vụ thiết yếu như giáo dục, y tế, dinh dưỡng Đến năm 2000 và 2001, NHTG đã thêm vào khái niệm tình trạng bị gạt ra bên lề xã hội hay tình trạng dễ bị tổn thương Xét về mặt phúc lợi, nghèo có nghĩa là khốn cùng Nghèo có nghĩa là đói, không có nhà cửa, quần

áo, ốm đau và không có ai chăm sóc, mù chữ và không được đến trường Nhưng đối với

người nghèo, sống trong cảnh bần hàn còn mang nhiều ý nghĩa hơn thế Người nghèo đặc biệt dễ bị tổn thương trước những sự kiện bất thường nằm ngoài khả năng kiểm soát của

họ (NHTG, 1990)

Như vậy, có thể thấy, khái niệm về nghèo đói hay nhận dạng về nghèo đói của từng quốc gia, vùng hay từng cộng đồng dân cư nhìn chung không có sự phân biệt đáng kể Hầu hết các tiêu chí xác định nghèo đói đều dùng mức thu nhập hay chi tiêu đáp ứng những nhu cầu cơ bản nhất của con người như: ăn, ở, mặc, y tế, giáo dục, văn hóa, đi lại

và giao tiếp xã hội Sự khác nhau thường là ở chỗ mức độ thỏa mãn cao hay thấp phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế - xã hội cũng như phong tục tập quán của từng vùng, từng quốc gia và các tiêu chí để xác định nghèo đói cũng biến đổi theo thời gian

Tại Việt Nam chính phủ đã thừa nhận định nghĩa chung về đói nghèo do Hội nghị chống đói nghèo khu vực Châu Á - Thái Bình Dương do ESCAP tổ chức tại Băng Cốc,

Thái Lan tháng 9/1993, theo đó: “Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được

hưởng và thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán của địa phương”(N.T.Hoài, 2005)

Như vậy, tất cả những định nghĩa về nghèo đói nêu trên đều phản ánh ba khía cạnh chủ yếu của người nghèo:

- Có mức sống thấp hơn mức sống trung bình của cộng đồng dân cư;

- Không được thụ hưởng những nhu cầu cơ bản ở mức tối thiểu dành cho con người trong cộng đồng đó;

- Thiếu cơ hội lựa chọn tham gia vào quá trình phát triển của cộng đồng

6.1.1 Nghèo tuyệt đối

"Nghèo ở mức độ tuyệt đối là sống ở ranh giới ngoài cùng của tồn tại Những người nghèo tuyệt đối là những người phải đấu tranh để sinh tồn trong các thiếu thốn tồi tệ và trong tình trạng bỏ bê và mất phẩm cách vượt quá sức tưởng tượng mang dấu ấn của cảnh ngộ may mắn của giới trí thức chúng ta." (theo Robert McNamara – Cựu Giám đốc Ngân hàng thế giới ) (trích dẫn từ http://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%C3%A8o)

(a) Phương pháp xác định chuẩn đói nghèo quốc tế:

Ngân hàng Thế giới xem thu nhập 1 đô la Mỹ/ngày theo sức mua tương đương của địa phương so với (đô la thế giới) để thỏa mãn nhu cầu sống như là chuẩn tổng quát cho nạn nghèo tuyệt đối Trong những bước sau đó các trị ranh giới nghèo tuyệt đối (chuẩn) cho từng địa phương hay từng vùng được xác định, từ 2 đô la cho khu vực Mỹ La

những nước công nghiệp (Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc1997)

(b) Phương pháp xác định chuẩn đói nghèo Việt Nam:

Theo Quyết định số 170/2005/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 8 tháng

7 năm 2005 về việc ban hành chuẩn nghèo áp dụng cho giai đoạn 2006-2010 thì ở khu vực nông thôn, miền núi và hải đảo, những hộ có mức thu nhập bình quân từ 200.000 đồng/người/tháng (2.400.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo, ở khu vực thành thị những hộ có thu nhập bình quân từ 260.000 đồng/người/tháng (dưới 3.120.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo

(c) Nghèo tương đối:

Nghèo tương đối có thể được hiểu như là việc những người thuộc về 1 số tầng lớp nhất định so với xã hội, không được cung cấp đầy đủ vật chất và dịch vụ mà đáng lẽ họ phải nhận được so với sự sung túc của xã hội đó

Nghèo tương đối có thể là khách quan, tức là sự hiện hữu không phụ thuộc vào cảm nhận của những người trong cuộc

6.2 Các thước đo chỉ số nghèo đói và bất bình đẳng:

6.2.1 Chỉ số đếm đầu (P 0 ) – Tỷ lệ hộ (người) nghèo:

Thước đo được dùng rộng rãi nhất là chỉ số đếm đầu, chỉ số này đơn giản là đo tỷ lệ người được tính là nghèo, thường ký hiệu là P0 với công thức sau:

Ưu điểm của cách tính này là đơn giản, dễ tính toán và dễ hiểu Tuy nhiên, cách tính này chỉ thể hiện được tỉ lệ hộ nghèo trong tổng thể, không chỉ ra được mức độ trầm trọng của đói nghèo, không phản ánh được mức độ đói nghèo, hay sự chênh lệch giữa chi tiêu

so với đường chuẩn nghèo…

P

1 1

1

Trong đó: - Gi: là khoảng cách nghèo, được tính bởi công thức :

Gi = (z – yi)*I(yi ≤ z) Với: z là chuẩn nghèo

yi là chi tiêu thực tế I(yi ≤ z) là hàm chỉ thị có giá trị bằng 1 khi biểu thức trong ngoặc là đúng và ngược lại không đúng là 0 Giả sử, nếu chi tiêu (yi) nhỏ hơn chuẩn nghèo (z), thì I(yi ≤ z) bằng 1 và hộ gia đình đó được tính là nghèo

- Ưu điểm của cách tính này:

o Thước đo này là tỷ lệ khoảng cách nghèo bình quân trong dân cư, trong

đó người không nghèo có khoảng cách bằng không (tương ứng với Yi> z), nhờ vào thước đo này mà ta có thể biết là cần chuyển bao nhiêu chi phí cho người nghèo để họ vượt qua ngưỡng nghèo

o Chỉ số này còn cho ta biết được chi phí giảm nghèo đói tối thiểu Chi phí này chính là tổng khoảng cách cần lấp đầy trong dân cư đến mức chuẩn nghèo

o Phản ánh được độ sâu và quy mô của nghèo đói

- Nhược điểm của cách tính này:

o Chưa phản ánh được phân phối thu nhập giữa những người nghèo

6.2.3 Hệ số Gini:

Hệ số Gini dùng để biểu thị độ bất bình đẳng trong phân phối thu nhập Nó có giá

trị từ 0 đến 1 và bằng tỷ số giữa phần diện tích nằm giữa đường cong Lorenz và đường bình đẳng tuyệt đối với phần diện tích nằm dưới đường bình đẳng tuyệt đối

Chỉ số Gini (Gini Index) là hệ số Gini được thể hiện dưới dạng tỷ lệ phần trăm,

được tính bằng hệ số Gini nhân với 100

Hệ số Gini (hay còn gọi là hệ số Loren) là hệ số dựa trên đường cong Loren

(Lorenz) chỉ ra mức bất bình đẳng của phân phối thu nhập giữa cá nhân và hệ kinh tế trong một nền kinh tế

Chương trình phát triển Liên Hiệp Quốc gần đây trong năm 2009, công bố bản báo cáo về khoảng cách thu nhập của thế giới Công cụ thông thường để tính toán về sự bất bình đẳng là hệ số Gini Hệ số này càng cao, xã hội càng thiếu công bằng

(theo http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_s%E1%BB%91_Gini)

Để xây dựng hệ số Gini và thiết lập đường cong Lorenz, trước hết phải sắp xếp thứ

tự hộ gia đình (người) có thu nhập/chi tiêu từ thấp tới cao (ở đây giả sử chi tiêu), tiếp đến tính tỷ trọng số hộ gia đình, và tỷ trọng chi tiêu cộng dồn của những người này trong tổng chi tiêu của cộng đồng

6.2.4 Chỉ số nghèo khổ đa chiều (MPI- Multidimensional Poverty Index):

Chỉ số nghèo khổ đa chiều phản ảnh tất cả phạm vi tác động của nghèo đói Chỉ

số này được tính toán bằng việc nhân phạm vi ảnh hưởng của đói nghèo (Incidence of Poverty) và cường độ trung bình tác động lên người nghèo (Average Intensity Across the Poor)

Chỉ số nghèo khổ đa chiều đánh giá được một loạt các yếu tố quyết định hay những thiếu thốn, túng quẫn ở cấp độ gia đình: từ giáo dục đến những tác động về sức khỏe, đến tài sản và các dịch vụ

Theo OPHI và UNDP, những chỉ số này cung cấp đẩy đủ hơn bức tranh về sự nghèo khổ sâu sắc so với các thang đo về thu nhập giản đơn

6.3 Các kết quả nghiên cứu có liên quan đến nghèo đói:

Báo cáo năm 2011 – Dịch vụ xã hội phục vụ phát triển con người đưa ra một chỉ

số mới là Chỉ số đói nghèo đa chiều (MPI) cho Việt Nam Đây là lần đầu tiên chỉ số đói

nghèo phi tiền tệ cấp quốc gia được xây dựng riêng cho Việt Nam Theo thước đo này, số người nghèo đa chiều ở Việt Nam nhiều hơn hẳn số người nghèo về thu nhập Năm 2008,

tỷ lệ nghèo về thu nhập là 14,5% trong khi tỷ lệ nghèo đa chiều là 23,3% Những thiếu thốn lớn nhất của người dân là thiếu nhà kiên cố, khả năng tiếp cận nước sạch và vệ sinh

Giữa các tỉnh cũng có sự chệnh lệch đáng kể Tỷ lệ nghèo đa chiều rất cao ở các tỉnh nghèo nhất Việt Nam: 82,3% ở Lai Châu và 75% ở Điện Biên Hơn 50% dân số của

12 tỉnh sống trong nghèo đói về mọi mặt

Báo cáo nghiên cứu chi tiết về dịch vụ y tế và giáo dục cũng như cung cấp tài chính cho các dịch vụ này, do tầm quan trọng của các dịch vụ này trong phát triển con người Báo cáo cho thấy phần lớn chi tiêu cho y tế và giáo dục là từ các hộ gia đình Mức chi tiêu này cao hơn rất nhiều so với mức 30% được coi là tối ưu để đảm bảo công bằng

xã hội và tiếp tục phát triển con người Ví dụ, ở cấp tiểu học, chi tiêu hộ gia đình chiếm 17,5% tổng chi tiêu Ở cấp cao đẳng/đại học, con số này tăng lên trên 50% Những chi phí này đặt gánh nặng lớn lên các hộ gia đình nghèo và thiệt thòi, đặc biệt là ở các cấp giáo dục cao hơn

Trong lĩnh vực y tế, chi tiêu hộ gia đình chiếm 56% tổng chi tiêu Điều này gây tác động rất lớn đối với các hộ gia đình nghèo và dễ bị tổn thương - 8,1% hộ gia đình dành hơn 20% tổng chi tiêu cho y tế trong năm 2008 và 3,7% bị quay trở lại tình trạng nghèo đói do phải chi quá nhiều cho chăm sóc sức khỏe

Kế thừa nghiên cứu này, chúng ta có thể xem xét lại các nhân tố trên đối với vùng nghiên cứu của đề tài Do đặc điểm nghiên cứu trải dài dọc vùng biển Nam Trung Bộ, nên để khắc phục sự khác biệt giữa các vùng nghiên cứu, số liệu điều tra sẽ được tính toán có trọng số để loại bỏ yếu tố vùng, đồng thời chỉ chọn các hộ thuộc dân tộc Raglai