II.Mục tiêu giải quyết tình huống: Xã hội loài người đang tiến gần đến sự phát triển bền vững, đó là việc phát triển kinh tế hiện đại song song với bảo vệ môi trường sinh thái. Tuy nhiên tình trạng ô nhiễm môi trường vẫn đang hoành hành ở khắp mọi nơi trên hành tinh xanh. Nông thôn Việt Nam đang trong quá trình chuyển đổi, kéo theo đó là sự phát sinh không ít vấn đề mà đặc biệt là tình trạng ô nhiễm môi trường. Người dân nông thôn vốn xưa nay còn phải quan tâm nhiều đến cuộc sống mưu sinh. Khi cuộc sống chưa được đảm bảo thì việc bảo vệ môi trường chỉ là thứ yếu. Và với người dân quê em cũng vậy, cái ăn cái mặc vẫn còn phải lo từng bữa thì việc bảo vệ môi trường còn là cái gì đó ở xa xa, trên phim ảnh ti vi chứ chưa xem đó là việc làm của mình.
Trang 1- Phòng Giáo dục và Đào tạo Yên Định
- Trường THCS Định Hưng
- Địa chỉ: xã Định Hưng huyện Yên Định tỉnh Thanh Hóa
- Điện thoại: 0949159385
- Email: c2dinhhung@gmail.com
- Thông tin về thí sinh (hoặc nhóm không quá 02 thí sinh):
1 Họ và tên: Bùi Khánh Linh
Ngày sinh 27/06/2003 Lớp:8A
2 Họ và tên: Trịnh Huyền Trang
Ngày sinh 17/04/2003 Lớp: 8A
Trang 2HỌC ĐI ĐÔI VỚI HÀNH
Hưởng ứng cuộc thi “ Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễn dành cho học sinh trung học” do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức, đồng thời dưới sự hướng dẫn của các thầy cô giáo kết hợp với những kiến thức mà các em đã được học, cùng với những tình huống gặp trong cuộc sống
hàng ngày, hai em Bùi Khánh Linh và Trịnh Huyền Trang học sinh lớp 8A
Trường THCS Định Hưng đã nghiên cứu tìm đề tài và hướng giải quyết tình huống của đề tài tham gia
Với mục đích của cuộc thi là khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức của nhiều môn học khác để giải quyết các tình huống thực tiễn, tăng cường khả năng tổng hợp, khả năng vận dụng, khả năng tự học, tự nghiên cứu của học sinh, thúc đẩy sự gắn kết kiến thức giữa lí thuyết với thực hành trong nhà trường cũng như trong cuộc sống hàng ngày Đồng thời xuất phát từ thực tiễn trong cuộc sống
hàng ngày em mạnh dạn chọn đề tài: “ Cần làm gì để bảo vệ môi trường trên cánh đồng làng quê Định Hưng?” Qua đề tài này em muốn gửi đến tất cả các
bạn học sinh trong toàn trường cũng như người dân trong xã thông điệp “ Bảo
vệ môi trường đồng ruộng chính là bảo vệ sức khỏe của chúng ta”
Sau đây chúng em xin được trình bày nội dung bài thi của mình
I.Tên tình huống:
“Cần làm gì để bảo vệ môi trường trên cánh đồng làng quê Định Hưng?”
II.Mục tiêu giải quyết tình huống:
Trang 3Xã hội loài người đang tiến gần đến sự phát triển bền vững, đó là việc phát triển kinh tế hiện đại song song với bảo vệ môi trường sinh thái Tuy nhiên tình trạng ô nhiễm môi trường vẫn đang hoành hành ở khắp mọi nơi trên hành tinh xanh
Nông thôn Việt Nam đang trong quá trình chuyển đổi, kéo theo đó là sự phát sinh không ít vấn đề mà đặc biệt là tình trạng ô nhiễm môi trường Người dân nông thôn vốn xưa nay còn phải quan tâm nhiều đến cuộc sống mưu sinh Khi cuộc sống chưa được đảm bảo thì việc bảo vệ môi trường chỉ là thứ yếu Và với người dân quê em cũng vậy, cái ăn cái mặc vẫn còn phải lo từng bữa thì việc bảo vệ môi trường còn là cái gì đó ở xa xa, trên phim ảnh ti vi chứ chưa xem đó
là việc làm của mình
Em được sinh ra và lớn lên trên mảnh đất quê hương Định Hưng, một làng quê yên bình với ngành nghề chủ yếu là làm ruộng, trước nhà em là cánh đồng lúa của làng Duyên Hy, mỗi sáng thức dậy mở cửa ra là thảm dài xanh ngát của cây lúa đương thì con gái, màu xanh của sự mát mẻ, màu xanh của hòa bình Đến thời kỳ lúa chín phơi màu một màu vàng óng trên khắp cánh đồng hứa hẹn một vụ mùa bội thu của bà con hàng xóm Mỗi buổi chiều mùa hè oi bức được
ra đồng vui chơi thả diều chúng em như được hòa mình vào thiên nhiên, một bầu không khí thanh bình, trong lành và nên thơ Nhưng đáng buồn khi gần đây, những buổi chiều ra đồng ngắm cảnh đập vào mắt em hình ảnh thật phản cảm:
bờ ruộng, lòng mương, bờ ao có rất nhiều rác thải là vỏ thuốc bảo vệ thực vật; rồi những đợt sâu bệnh một bầu không khí tràn ngập mùi thuốc bảo vệ thực vật hay sau mỗi mùa thu hoạch nhiều gia đình không còn sử dụng rơm rạ để chăn nuôi, họ đốt ngay tại ruộng làm cho không khí mù mịt khói đến khó thở Đây là một trong những nguyên nhân làm cho môi trường đất, nước, không khí bị ô nhiễm và đang hằng ngày ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân, bằng chứng là ngày càng có nhiều dịch bệnh ở vật nuôi, con người mắc nhiều loại bệnh đặc biệt là bệnh ung thư ngày một gia tăng
Trang 4Là công dân sống trên làng quê Định Hưng được học tập được tìm hiểu qua sách báo, ti vi… em rất trăn trở về môi trường đồng ruộng quê em Bằng kiến thức qua các môn đã được học, bằng hiểu biết đời sống của mình em mong muốn góp một phần nhỏ bé vào việc bảo vệ môi trường cánh đồng quê em cũng chính là bảo vệ sức khỏe của bản thân, của người dân trên mảnh đất Định Hưng thân thương này
III Tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến việc giải quyết tình huống:
Để đưa ra các biện pháp giúp môi trường trên cánh đồng Định Hưng Xanh-Sạch- Đẹp chúng em đã vận dụng kiến thức của nhiều môn học sau:
- Môn Địa lí:
Trang 5+ Ô nhiễm môi trường nước, không khí do dư lượng thuốc bảo vệ thực vật còn xót lại trong các vỏ bao bì
+ Khí thải CO2 trong quá trình đốt rơm rạ gây hiệu ứng nhà kính
+ Các biện pháp bảo vệ môi trường sống
- Môn Hóa học:
+ Thành phần hóa học của thuốc bảo vệ thực vật, túi ni long, thủy tinh
+ Thành phần hóa học của thuốc trừ sâu thảo mộc
+ Phản ứng cháy của rơm rạ
- Môn Sinh học:
+ Các nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường
+Tác hại của ô nhiễm môi trường
- Môn Công nghệ lớp 7:
+ Sâu bệnh hại cây trồng
+ Phòng trừ sâu bệnh hại
+ Quan sát một số dạng thuốc bảo vệ thực vật
- Môn Ngữ văn:
+ Thông tin về Trái Đất năm 2000
- Môn Giáo dục công dân:
+ Giáo dục ý thức, hành vi giữ gìn và bảo vệ môi trường
IV Giải pháp giải quyết tình huống:
- Giải pháp 1: Đưa ra những việc làm cụ thể mà bản thân có thể làm để giúp cho môi trường đồng ruộng xanh - sạch - đẹp
- Giải pháp 2: Hướng dẫn người dân quy trình sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn với môi trường Đội thiếu niên trong nhà trường có những buổi hoạt động ngoại khóa tuyên truyền về quy trình sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, sau đó mỗi học sinh trở thành một tuyên truyền viên với gia đình, người thân, hàng xóm
- Giải pháp 3: Đề xuất biện pháp sử lí lâu dài Thu gom giúp làm sạch môi trường trước mắt còn về lâu dài phải có biện pháp sử lý rác thải an toàn với môi trường
Trang 6- Giải pháp 4: Đưa ra một số giải pháp sử lý chất thải trồng trọt Tận dụng rơm
rạ sau khi thu hoạch làm than sinh học và phân bón hữu cơ
- Giải pháp 5: Sử dụng các chế phẩm sinh học thay thuốc bảo vệ thực vật Chế tạo thuốc bảo vệ thực vật từ thảo mộc, an toàn với rau củ quả và thân thiện với môi trường vì không có rác thải khó phân hủy Sử dụng thuốc bảo vệ sinh học ít độc hại hơn thuốc hóa học
V Thuyết minh tiến trình giải quyết tình huống:
1 Những việc làm cụ thể:
Xã Định Hưng năm 2015 đã được công nhận là xã đạt chuẩn nông thôn mới nên hệ thống đường bê tông nội đồng, mương máng được đầu tư xây dựng Trên các cánh đồng hiện nay đã có các thùng rác chứa vỏ thuốc bảo vệ thực vật, tuy vậy nhiều người dân do thói quen và do ý thức chưa cao họ vẫn xả rác ở ngay lòng mương, bờ ruộng sau khi pha thuốc bảo vệ thực vật Bản thân chúng em người là lớp trưởng, người là sao đỏ là các thành viên gương mẫu của trường lớp, trong các buổi họp giao ban đội chúng em đã có ý kiến với cô tổng phụ trách đội và đã lên kế hoạch hoạt động lấy tên là “ Chiến dịch nhỏ làm sạch đồng ruộng” Các cánh đồng được chia nhỏ và giao cho các bạn phụ trách theo địa bàn thôn Mỗi tháng bình quân chiến dịch được ra quân đồng loạt 1 lần, chúng em tự trang bị khẩu trang, mũ, găng tay để hoạt động an toàn Có những bạn phải phụ giúp bố mẹ lao động ngoài đồng bạn nhận một đoạn “tự quản” tranh thủ lúc chăn trâu, cắt cỏ để làm sạch đồng ruộng Chúng em thu gom toàn
bộ vỏ thuốc bảo vệ thực vật vào các thùng chứa sau đó ban dọn vệ sinh của xã sẽ thu gom rác về các hố rác tập trung và sử lý
Trang 7Về lâu dài việc nâng cao ý thức của người dân trong vệ sinh đồng ruộng vẫn là việc làm quan trọng, mỗi người dân sau khi phun thuốc chỉ mất thêm vài
ba phút thu dọn rác thải của mình xả ra như vậy vừa tiện lợi, vừa hiệu quả
Bên cạnh đó ban liên đội cũng có những buổi hoạt động ngoại khóa tuyên truyền về nguyên tắc “bốn đúng” khi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, hướng dẫn các đội viên trở thành một tuyên truyền viên đối với gia đình, hàng xóm
2 Hướng dẫn người dân quy trình sử dụng an toàn với môi trường:
"Bốn đúng" trong sử dụng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) là đúng thuốc; đúng liều lượng, nồng độ; đúng lúc và đúng cách Nguyên tắc này nhằm hạn chế những tác động tiêu cực và khai thác tốt nhất hiệu quả các loại thuốc dùng trong nông nghiệp
- Đúng thuốc: Thuốc BVTV được sản xuất thành nhiều chủng loại, nếu không được sử dụng đúng vừa không hiệu quả mà còn gây lãng phí, ô nhiễm môi trường Trong từng chủng loại cũng được chia ra loại chọn lọc, loại đa dạng Cần lưu ý ở nguyên tắc là: thuốc trừ sâu chỉ dùng để trừ sâu, thuốc trừ bệnh dùng với bệnh, không được dùng lẫn lộn
- Đúng liều lượng, nồng độ: Mỗi loại thuốc, trước khi đưa vào dùng cho cây trồng đều được khảo nghiệm nhiều lần, từ trong phòng thí nghiệm đến đại trà Qua đó, người ta tìm ra liều lượng và nồng độ tối ưu đối với từng loài hoặc nhóm loài dịch hại, đối với từng loại cây trồng, thậm chí đối với từng giai đoạn sinh trưởng của mỗi loại cây
- Đúng lúc: Xác định đúng thời điểm cần phun thuốc đòi hỏi phải nắm chắc các quy luật phát sinh, phát triển của dịch hại
Trang 8Không phải cứ thấy có sâu, bệnh là phun thuốc; hoặc cứ để chúng phát triển qua nhiều giai đoạn mới xử lý Cả hai trường hợp này đều ít đem lại hiệu quả Cần theo dõi, điều tra chiều hướng phát triển của dịch hại để xác định thời điểm
xử lý đúng nhất Nếu điều kiện thuận lợi, dịch hại bùng phát nhanh thì cần phải ngăn chặn sớm
- Đúng cách: Đối với từng loại thuốc BVTV đều được hướng dẫn sử dụng từng thuốc và đa dạng thuốc Chế phẩm dạng bột, thấm nước, dạng sữa phải pha với nước; dạng hạt, viên nhỏ thì rải vào đất; có dạng để phun mù, phun sương với l-ượng rất nhỏ hoặc có dạng thuốc chỉ để xông hơi, khử trùng kho tàng Đa số thuốc BVTV trong trồng trọt thuộc dạng pha với nước hoặc rải vào đất Cách phun thuốc cũng có hướng dẫn và cần tuân thủ chặt chẽ Dịch hại phát triển ở mặt dưới lá, chỉ ở phần lộc non hoặc ở gốc cổ rễ thì cách sử dụng đúng là phun chủ yếu vào nơi có dịch hại
Ngoài nguyên tắc “ bốn đúng “ bà con nông dân cần làm sạch vỏ thuốc bảo
vệ thực vật, tráng lại bao bì sau khi đổ hết thuốc để hạn chế lượng thuốc bảo vệ thực vật dư thừa đi vào môi trường khi không cần thiết, vì theo nghiên cứu của Viện Bảo vệ thực vật, tỷ lệ bám dính vào bao bì trung bình là 1,85% và được thải ra môi trường cùng với bao bì đã gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe nông dân, nâng cao ý thức người dân thu gom vỏ thuốc bỏ vào thùng chứa sau khi sử dụng
3 Đề xuất biện pháp sử lí lâu dài:
Quy hoạch thu gom, tập kết bao bì, vỏ chai thuốc BVTV đã qua sử dụng: đây là một trong những giải pháp có tác động lớn góp phần giảm tình trạng ô nhiễm môi trường nông thôn hiện nay Tuy nhiên vỏ thuốc bảo vệ thực vật sau khi được thu gom về các thùng chứa thì được ban vệ sinh trong thôn đưa về bãi rác tập trung, phần lớn là rác được xả tràn lan ở đây, lâu ngày được đốt một lần Việc làm này chỉ làm gọn môi trường trước mắt nhưng nó lại tạo một luồng khí độc làm bẩn môi trường không khí Vì vậy về lâu dài cần phải đầu tư hệ thống
xử lý đảm bảo tiêu chuẩn
4 Một số giải pháp sử lý chất thải trồng trọt:
Trang 9Do điều kiện kinh tế nông thôn chuyển biến, hiện nay người dân không còn tận dụng phổ biến các phụ phẩm trồng trọt như rơm, rạ, thân ngô, cho đun nấu
và độn chuồng Để thuận tiện cho thu hoạch tiết kiệm công lao động, người dân thường cắt ngang cây lúa, tuốt lúa và phụt rơm rạ tràn lan ngoài bờ ruộng Rơm
rạ sau khi thu hoạch, chỉ một số ít được tận dụng còn đa phần là đốt trực tiếp ngoài ruộng vừa gây lãng phí chất hữu cơ, vừa gây khói bụi mù mịt làm ảnh hưởng đến sức khỏe nông dân như gây các bệnh đường hô hấp, phổi, phát thải khí nhà kính khi rơm rạ bị phân hủy trong điều kiện ngập nước, làm nghẹt rễ, giảm năng suất lúa, lãng phí nguồn chất thải hữu cơ cho canh tác nông nghiệp
Để quản lý, sử dụng hiệu quả các loại chất thải trồng trọt, giảm ô nhiễm môi trường và tác động về sức khỏe, hưởng ứng chiến dịch làm cho đồng ruộng sạch hơn nhằm bào vệ bền vững môi trường nông nghiệp, nông thôn, hướng tới xây dựng nông thôn mới phát triển về kinh tế, xanh sạch đẹp về môi trường, chúng em đã tham khảo và đề ra một số giải pháp xử lý rơm rạ và chất thải sau trồng trọt như sau:
- Sản xuất phân bón hữu cơ từ chất thải trồng trọt
Sau khi thu hoạch, cần thu gom tập trung chất thải để làm nguyên liệu trong sản xuất phân bón hữu cơ sinh học để sử dụng bón cho các vụ gieo trồng tiếp theo Các bước ủ phân bón hữu cơ sinh học:
+ Bước 1: Chuẩn bị mặt bằng: Chọn vị trí cao ráo, thoát nước tốt Diện tích đủ rộng để tạo một đống ủ cho lượng rơm, rạ thu gom được, cần đào hố lèn chặt đáy hố, trải bạt hoặc nilon dưới đáy và chất đống thật chặt;
+ Bước 2: Xử lý nguyên liệu sơ bộ, loại bỏ các tạp chất như nilon, đất
+ Bước 3: Ủ nguyên liệu: xếp một lớp chất thải, mỗi lớp dảy 50cm, sau đó tưới các loại chế phẩm sinh học trên mỗi lớp Hiện nay, loại chế phẩm này được bán rất phổ biến tại các cửa hàng thuốc BVTV, vật tư nông nghiệp Sau khi bổ sung chế phẩm người dân tiếp tục xếp thêm các lớp rơm rạ khác Bổ sung thêm nước
để đảm bảo độ ẩm phù hợp (40 -50%) Để kiểm tra độ ẩm, người dân cầm và nắm thật chặt nắm rơm rạ, nếu có nước rỉ ra các kẽ ngón tay là đảm bảo độ ẩm
Trang 10yêu cầu Dùng bạt hoặc nilon phủ toàn bộ đống ủ để vừa tránh mưa, tăng nhiệt
độ trong cho đống ủ
+ Bước 4: Đảo trộn nguyên đống ủ: Sau 15 ngày khi đống ủ bi phân hủy, chiều cao đống ủ giảm, để tăng hiệu quả, có thể đảo đống ủ nếu có đủ nhân lực
- Sản xuất than sinh học cải tạo đất từ rơm rạ:
Thay vì, đốt rơm rạ tràn lan gây ô nhiễm môi trường, có thể thu gom rơm rạ
để sản xuất than sinh học làm chất cải tạo đất, vừa giảm phát thải khí nhà kính vừa giữ được hàm lượng cacbon từ rơm rạ
5 Sử dụng các chế phẩm sinh học thay thuốc bảo vệ thực vật:
Thay vì sử dụng thuốc bảo vệ thực vật để phòng trừ sâu bệnh , thì hiện nay việc thay thế bằng THUỐC TRỪ SÂU SINH HỌC đang là giải pháp thay thế hữu hiệu để phòng trừ các loại bệnh ở cây trồng và được người dân tin dùng Không chỉ vậy, người sử dụng còn có thể tự pha chế thuốc trừ sâu sinh học bằng các loại thảo mộc rất thân thiện với cuộc sống hàng ngày như tỏi, ớt, gừng
Trang 11v.v….để phòng trừ một số loại sâu bệnh rất hiệu quả và không có rác thải sau khi sử dụng Trong các loại củ, quả như: ớt, tỏi, hành, gừng chứa hàm lượng axit có tác động đến các bộ phận như mắt, da của những loài sâu bọ hại cây trồng và có thể tiêu diệt chúng
Nếu chiết xuất thảo mộc này được chế biến với nồng độ phù hợp sẽ xua đuổi, tiêu diệt được các loài sâu bọ
- Chúng em đã tìm hiểu được cách pha chế thuốc trừ sâu sinh học bằng thảo mộc như sau:
+ Nguyên liệu: 1 kg tỏi, 1 kg ớt, 1 kg gừng và 3 lít rượu
+ Cách làm: giã tỏi, ớt, gừng, sau đó đem ngâm trong các chum hoặc thùng kín,
đổ khoảng 1 lít rượu vào và bịt kín Trong qua trình ngâm không nên để thùng ngâm ở những nơi quá nắng nóng, hoặc để hở, tránh làm bay mất hơi rượu + Có thể ngâm từng loại nguyên liệu riêng rẽ hoặc ngâm chung cả 3 loại vào 1 thùng Nếu ngâm riêng thì cứ 1 kg nguyên liệu thì ngâm với 1 lít rượu, nếu ngâm chung cả 3 loại thì ngâm với 3 lít rượu Đây có thể coi là nước cốt để pha chế khi phun
+ Thời gian ngâm nguyên liệu ớt, tỏi, gừng với rượu là 15 ngày, với mục đích cho các chất gây cay có trong nguyên liệu trộn đều vào rượu Như vậy, tỷ lệ các chất gây cay trong dung dịch ngâm sẽ có nồng độ đậm đặc nhất, tốt cho việc tiêu diệt sâu hại
Có thể sử dụng thuốc thảo mộc tự chế này để phòng trừ sâu khoang, sâu tơ,
bọ nhảy…Chi phí thuốc trừ sâu có thể giảm tới 50%, đồng thời nó còn có tác