Một số kinh nghiệm tổ chức các trò chơi dân gian cho trẻ 5 – 6 tuổi

Vì thế, giúp các em hiểu và quay về nguồn với các trò chơi dân gian là một việc làm cần thiết” Đối với trẻ em, chơi dân gian thiếu nhi với những chức năng đặc biệt của nó đã mang lại cho

Biện pháp 1: Lựa chọn các trò chơi dân gian phù hợp

Biện pháp 2: Chuẩn bị đồ dùng, đồ chơi, lời ca trước

khi tổ chức cho trẻ tham gia vào các trò chơi dân gian: 17 - 19Biện pháp 3: Chuẩn bị địa điểm để tổ chức trò chơi 19 - 24Biện pháp 4: Tổ chức trò chơi dân gian vào các hoạt

Biện pháp 5: Động viên tất cả các trẻ tham gia vào trò 24

Nhận xét, đánh giá của HĐ trường 28

I ĐẶT VẤN ĐỀ 1.Cơ sở lý luận

Di sản văn hoá truyền thống Việt Nam có nhiều loại hình khác nhau, trong

đó có thể nói, trò chơi dân gian cũng là một di sản văn hoá quý báu của dân tộc

Nó được kết thành từ quá trình lao động và sinh hoạt, trong đó tích tụ cả trí tuệ

và niềm vui sống của bao thế hệ người Việt xưa Đặc biệt đối với trẻ em, tròchơi dân gian với những chức năng đặc biệt của nó đã mang lại cho thế giới trẻthơ nhiều điều thú vị và bổ ích, đồng thời thể hiện nhu cầu giải trí, vui chơi,quyền được chia sẻ niềm vui của các em với bạn bè, cộng đồng Nó làm cho thếgiới xung quanh các em đẹp hơn và rộng mở; tuổi thơ của các em sẽ trở thànhnhững kỉ niệm quý báu theo suốt cuộc đời; làm giàu nguồn tình cảm và trí tuệcho các em Chính vì vậy, trò chơi dân gian rất cần thiết được lựa chọn, giớithiệu trong nhà trường tuỳ theo lứa tuổi của trẻ Đúng như PGS TS Nguyễn Văn

Huy, giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đã nói: “ Cuộc sống đối với trẻ

em không thể thiếu những trò chơi Trò chơi dân gian không đơn thuần là một trò chơi của trẻ con mà nó chứa đựng cả nền văn hoá dân tộc Việt Nam độc đáo

và giàu bản sắc Trò chơi dân gian không chỉ chắp cánh cho tâm hồn trẻ, giúp trẻ phát triển tư duy, sáng tạo, mà còn giúp các em hiểu về tình bạn, tình yêu gia đình, quê hương, đất nước Ngày nay, các em ở một xã hội công nghiệp, chỉ quen với máy móc và không có khoảng thời gian chơi cũng là một thiệt thòi Thiệt thòi hơn khi các em không được làm quen và chơi những trò chơi dân gian của thiếu nhi ngày trước - đang ngày càng bị mai một và quên lãng, không chỉ

có ở các thành phố mà còn ở cả các vùng quê Vì thế, giúp các em hiểu và quay

về nguồn với các trò chơi dân gian là một việc làm cần thiết”

Đối với trẻ em, chơi dân gian thiếu nhi với những chức năng đặc biệt của

nó đã mang lại cho trẻ thơ nhiều điều thú vị và bố ích, đồng thời thể hiện nhu

cầu giải trí, vui chơi, quyền được chia sẻ niềm vui của các em với bạn bè, cộngđồng Nó làm cho thế giới xung quanh các em đẹp hơn và rộng mở; tuổi thơ củacác em sẽ trở thành những kỉ niệm quý báu theo suốt cuộc đời; làm giàu nguồntình cảm và trí tuệ cho các em Trò chơi dân gian trẻ em đã gắn liền với tuổi thơcủa biết bao thế hệ người Việt Nam, góp phần nuôi dưỡng, bồi đắp tình yêu quêhương, đất nước.

Những trò chơi dân gian hồn nhiên hấp dẫn ngày nay đang bị mai một.Hiện nay trong nhà trường có dạy những trò chơi nhưng còn nặng về mục đích

“học”, nhẹ về “chơi”, gia đình học sinh thì quá bận bịu với công việc khác nênthiếu quan tâm hướng dẫn các em chơi Vì vậy chúng ta rất hiếm khi bắt gặphình ảnh các em tụm năm, tụm bảy rồng rắn lên mây, bịt mắt bắt dê… Chính vìvậy các trò chơi dân gian dường như đã bị lãng quên, có những em không biết gì

về các trò chơi dân gian, các bài hát, bài đồng dao, các câu thành ngữ như: “Mộtđập ăn quan” (Trò chơi Ô ăn quan) Bài đồng dao trò chơi “Mèo đuổi chuột”, tròchơi “Rồng rắn lên mây”, “Thả đỉa ba ba”, “Bịt mắt bắt dê”… không được nhắcđến Nhưng chúng ta đã quên đi một phương pháp giáo dục đầy hiệu quả màchúng ta có sẵn đó là kho tàng đồng dao và trò chơi dân gian, về lĩnh vực giáodục thì kho tàng này đã cung cấp nội dung và phương pháp giáo dục “Khôngthầy, không sách” tương đối rõ ràng và đầy đủ hơn cả

2 Cơ sở thực tiễn

Ở lứa tuổi mẫu giáo, vui chơi là hoạt động chủ đạo Thông qua hoạt độngvui chơi, trẻ phát triển trí tuệ, thể chất, tình cảm quan hệ xã hội, qua đó nhằmphát triển toàn diện nhân cách cho trẻ Chính vì vậy, giáo viên cần tổ chức chotrẻ chơi các trò chơi nói chung và trò chơi dân gian nói riêng Năm học 2008 –

2009, Bộ giáo dục và đào tạo phát động phong trào: “ Xây dựng trường học thân thiện – Học sinh tích cực” trong đó có nội dung đưa trò chơi dân gian vào

trường học Nhưng làm thế nào để tổ chức được các trò chơi dân gian thực sự cóhiệu quả, lôi cuốn và hấp dẫn được trẻ là một bài toán khó với các giáo viên, đặcbiệt là các giáo viên mầm non ( Vì khả năng chú ý có chủ định của trẻ mầm noncòn kém Trẻ dễ dàng tham gia vào trò chơi nhưng cũng nhanh chán, nhanh bỏcuộc )

Hiện nay, trẻ em ở một xã hội công nghiệp chỉ quen với máy móc hiện đạivới nhiều tiện ích nhưng theo đó là sự dần lãng quên những trò chơi dân giantruyền thống Phải chăng với các em, trò chơi dân gian không còn là sự thu hút,hấp dẫn Liệu rằng trẻ em hôm nay có còn nhớ đến những trò chơi dân gian nữahay không là ở chính chúng ta – những người giáo dục.

Nhận thấy tầm quan trọng của các trò chơi dân gian việt nam đối với trẻ

mầm non nên trong quá trình giảng dạy, tôi không ngừng nghiên cứu, tìm tòi cácbiện pháp làm thế nào để tổ chức các trò chơi dân gian cho trẻ một cách hiệu quảnhất Vì vậy tôi đã chọn đề tài: “Sáng kiến kinh nghiệm tổ chức trò chơi dân

gian, Một số kinh nghiệm tổ chức các trò chơi dân gian cho trẻ 5- 6 tuổi” để

nghiên cứu và thực hiện đề tài này tôi đã thực hiện

3.

Mục đích của đề tài

- Khảo sát thực trạng tổ chức sử dụng trò chơi dân gian cho trẻ mẫu giáo

lớn 5 – 6 tuổi ở trường mầm non Tân Ước

- Xây dựng tổ chức các trò chơi dân gian cho trẻ 5 – 6 tuổi

Trò chơi dân gian Việt Nam thường bắt nguồn từ những bài đồng dao, mộtthể loại văn vần độc đáo của dân tộc Đấy là những bài ca có nhịp điệu đơn giản,

gieo vần một cách thoải mái, có thể ngắn dài bất kỳ hoặc lặp đi lặp lại khôngdứt Đồng dao được cấu trúc theo một logic riêng, đôi khi không có nghĩa gì cả,nhưng bằng tư duy lien tưởng trẻ em vẫn có thể nhập vào câu hát để dẫn đếnnhững kết cục bất ngờ: cái ngược đời, cái phi lý lại có thể chấp nhận vì đấy lànhững bài hát của trẻ em Trò chơi dân gian có nhiều thể loại phù hợp với các sởthích, các tính khác nhau của nhiều đối tượng người chơi như sôi nổi, điềm đạmhay trầm tĩnh Mỗi trò chơi lại có quy luật riêng, mang những sắc thái khác nhaukhiến trẻ em chơi không biết chán.

Trò chơi dân gian trẻ em không chỉ đơn thuần là một trò chơi của trẻ con

mà nó còn chứa đựng cả nền văn hóa dân tộc Việt Nam độc đáo và giàu bản sắc

Nó không chỉ chắp cánh cho tâm hồn trẻ, giúp trẻ phát triển tư duy sáng tạo, màcòn giúp các em hiểu về tình bạn, quê hương, đất nước Chính vì vậy, trò chơidân gian rất cần thiết được lựa chọn, tổ chức trong trường mầm non

Qua từng thời kỳ phát triển của xã hội, các hình thức chơi của trẻ cũngthay đổi Một số trò chơi dân gian truyền thống, dần bị mai một, thay thế bằngnhững trò chơi hiện đại với máy móc, công nghệ tiên tiến Tuy nhiên, trò chơidân gian có nhiều thế mạnh riêng Giáo viên có thể sử dụng những vật liệu sẵn

có, rẻ tiền, thậm chí không cần đồ dùng, dụng cụ mà chỉ cần trẻ chơi với nhau.Điều này rất phù hợp với tình hình thực tế của cấp học Trẻ em được tiếp cận vàtrực tiếp tham gia chơi các trò chơi dân gian sẽ giúp cho trẻ sớm hình thành cácthói quen hoạt động có hệ thống, tính tập thể giúp trẻ tự tin, linh hoạt hơn trongmọi hoạt động cũng như sự phát triển sau này của trẻ Thông qua trò chơi dângian, trẻ sẽ phát triển được các giác quan (thị giác, thính giác, vị giác, xúc giác,khứu giác), phát triển trí nhớ, phát triển tư duy, trí tưởng tượng, ngôn ngữ

Trẻ mẫu giáo lớn 5 – 6 tuổi ham học hỏi, thích khám phá, tìm tòi và tìmhiểu về thế giới xung quanh Chúng thực sự là những chủ thể với những nănglực riêng, có khả năng tư duy sáng tạo và giao tiếp với mọi người Chúng có kỹnăng nghe, hiểu lời nói của người khác và noi cho người khác hiểu Trẻ 5 – 6tuổi chủ động, độc lập, có sáng kiến, biết tự tìm kiếm các phương thức giảiquyết các nhiêm vụ đặt ra, tự kiểm tra…kết quả trong hoạt động học và vui chơi.Trẻ 5 – 6 tuổi tập trung chú ý và nỗ lực, cố gắng giải quyết và hoàn thành nhiệm

vụ trong hoạt động của chúng

Các hành động của trẻ 5 tuổi đòi hỏi phải có tính liên tục và tuần tự Nhiềutrò chơi phải nghĩ kỹ trước khi chơi như: Ô ăn quan, Cờ đi đường…đây là cơ sở

để phát triển tính tư duy logic cho trẻ

Mối quan hệ giữa cô giáo và trẻ 5 tuổi trong trò chơi dân gian ngày cànggần gũi Cô giáo vừa như người bạn chơi với trẻ vừa như người hướng dẫn trẻchơi, chính nhờ sự giúp đỡ của cô giáo mà trẻ tự lựa chọn nguyên vật liệu đểlàm đồ chơi và có thể tự tổ chức các trò chơi dân gian mà mình yêu thích

2.

Thực trạng của vấn đề

Trẻ mẫu giáo "chơi mà học, học mà chơi" Trẻ rất hiếu động, tò mò, hammuốn học hỏi, tìm hiểu thế giới xung quanh Trong khi chơi, trẻ thực sự học đểlĩnh hội các khái niệm ban đầu hoặc các tri thức tiền khoa học Biết được tầmquan trọng đó, là một người giáo viên tôi cần phải coi trọng việc tạo ra môitrường giáo dục trẻ bằng những hoạt động thiết thực, nhằm phát triển một cáchtoàn diện trên tất cả các lĩnh vực: Trí tuệ - Đạo đức - Thẩm mĩ - Thể lực Từ đó,giúp trẻ hoàn thiện nhân cách, ngôn ngữ, tư duy, phát triển các kỹ năng thựchành, giao tiếp, ứng xử

- Lớp có nhiều trẻ hiếu động, cha mẹ chưa quan tâm đến con, rất ít chocon nghe và chơi trò chơi dân gian.

- Nhiều trẻ chưa thực sự thích chơi các trò chơi dân gian, chỉ thích siêunhân, hoạt hình

- Đội ngũ giáo viên trong trường trẻ, phần nhiều trong độ tuổi sinh nở vànuôi con nhỏ nên thời gian trao đổi kinh nghiệm giữa đồng nghiệp còn bị hạnchế

- Giáo viên được quán triệt, tiếp thu, bồi dưỡng nội dung kế hoạch chuyên

đề một cách đầy đủ, sử dụng nguyên vật liệu sẳn có ở địa phương và đã thể hiệnđồng bộ về chương trình đổi mới cho từng độ tuổi

* Về phía trẻ:

- Số trẻ trong lớp chưa đồng đều về chất lượng, nhiều cháu còn nhút nháttrẻ vẫn chưa tích cực và chủ động trong học tập Một số trẻ không học qua lởpMẫu giáo nên các kĩ năng vẽ , nặn , xé dán vẫn còn yếu

- Các bậc phụ huynh mải làm ăn kinh tế ít quan tâm đến việc học tập củacon nên khả năng tiếp cận nghệ thuật của trẻ chưa tốt

c Khảo sát thực tế

Căn cứ vào khả năng nhận thức của trẻ lớp mình, căn cứ vào kế hoạchthực hiện các hoạt động theo các chủ đề, tôi lựa chọn sưu tập những trò chơi dângian

11 Trường mầm non Nhảy bao bố, thả đỉa ba ba, kéo co, bắn

bi

dồng tổng cốc, chốn tim,ô ăn quan…

4 Thế giới động vật Nặn tò he, rồng rắn lên mây, mèo đuổi

chuột, bịt mắt bắt dê, gắp cua bỏ giỏ,

9 Quê hương đất nước – Bác

Hồ

Kéo cưa lừa xẻ, cướp cờ,đồ, chơi đu

*Kết quả đạt được

Tôi đã lựa chọn, sưu tầm được 35 trò chơi dân gian

Khi đã lựa chọn được theo chủ đề, đã giúp tôi sử dụng các trò chơi dângian dạy trẻ một cách hiệu quả

Trẻ hào hứng tham gia trò chơi dân gian mà tôi tổ chức

Trẻ nắm được cơ bản cách chơi, luật chơi của các trò chơi

3.

Các biện pháp thực hiện

Biện pháp 1: Lựa chọn các trò chơi dân gian phù hợp với lứa tuổi của trẻ.

Trò chơi dân gian rất phong phú và đa dạng, vì thế không hẳn trò chơi nàocũng phù hợp với trẻ nhỏ Bởi vậy, khi lựa chọn trò chơi dân gian tôi đã lựachọn những trò chơi đơn giản, dể hiểu, dễ nhớ đối với trẻ.

Với trẻ 5 – 6 tuổi, khả năng chú ý có chủ định và nhận thức của trẻ đã caohơn rất nhiều so với lứa tuổi trước Vì thế, trẻ có thể chơi được các trò chơi dàihơn và khó hơn Khi lựa chọn các trò chơi dân gian cho trẻ MGL, tôi thực hiệntheo các tiêu chí sau:

+ Trò chơi không quá đơn giản nhưng cũng không quá phức tạp

+ Đồ dùng đồ chơi phục vụ cho trò chơi dễ kiếm, dễ tìm

+ Giúp củng cố tư duy, ngôn ngữ, vận động, kỹ năng cho trẻ

+ Gây được hứng thú, thu hút sự chú ý của trẻ

+ Có sự tham gia của tập thể lớp hoặc nhóm trẻ trong lớp

Từ những tiêu chí trên, tôi đã lựa chọn các trò chơi sau cho trẻ: “Thả đỉa

ba ba”, “Ô ăn quan”, “Chuyền thẻ”, “Lộn cầy vồng”, “Trốn tìm”, “Đếm sao”,

“Kéo co”, “Mèo đuổi chuột”, “Rồng rắn lên mây”, “Chồng đống chồng đe”,

“Trồng nụ trồng hoa”, “Vuốt hột nổ”, “Cướp cờ”…

Với mỗi trò chơi tôi thường nghiên cứu số lượng người chơi, cách chơi,địa diểm chơi, cách chơi, luật chơi để tổ chức, hướng dẫn trẻ chơi

Ví dụ:

* Trò chơi: “Thả đỉa ba ba”:

– Số lượng người chơi: 10 đến 12 người chơi

– Địa điểm chơi: Sân rộng

– Cách chơi: Vẽ một vòng tròn rộng 3m hoặc vẽ 2 đường thẳng song song,cách nhau 3m để làm sông (tùy theo số lượng người chơi để vẽ sông to hay nhỏ).Các bạn chơi đứng thành vòng tròn quay mặt vào trong Chọn một bạn vàotrong vòng tròn vừa đi vừa đọc bài đồng dao:

Thả đỉa ba ba

Chớ bắt đàn bà

Phải tội đàn ông

Cơm trắng như bông

Gạo tiền như nước

Đổ mắm đổ muối

Đổ chuối hạt tiêu

Đổ niêu nước chè

Đổ phải nhà nào

Nhà đấy phải chịu

Cứ mỗi tiếng đọc lại đập nhẹ vào vai một bạn Tiếng cuối cùng rơi vào aithì bạn đó phải làm đỉa

Hình ảnh minh họa trò chơi” Thả đỉa ba ba”

Đồ dùng đồ chơi của các trò chơi dân gian cũng vô cùng đa dạng và phongphú, mang tính đặc trưng và được thiết kế dựa vào cách chơi và luật chơi củatừng trò chơi Chính vì vậy, trước khi tổ chức cho trẻ chơi một

trò chơi dân gian nào đó thì giáo viên cần phải tìm hiểu trước về cáchchơi, luật chơi cũng như các đồ dùng trong trò chơi cần đếm Để từ đó có thểchuẩn bị đầy

đủ những thứ cần thiết cho một trò chơi và tổ chức được tốt Mỗi trò chơidân gian có một hoặc nhiều loại đồ dùng đồ chơi tương ứng mà thiếu nó thì tròchơi không thể tiến hành được

Ví dụ như trò: “Chơi chuyền” đòi hỏi phải có 10 que chuyền và một đồ

vật có dạng khối cầu như quả bóng, quả bưởi non… Trò chơi “Ném còn” khôngthể diễn ra nếu thiếu quả còn – đồ chơi truyền thống của trò chơi đó Hay đơngiản như trò chơi “Bịt mắt bắt dê” cũng không thể được tổ chức nếu không códải vải hoặc dải khăn bịt mắt…

Chính vì vậy, trước khi tổ chức cho trẻ chơi một trò chơi dân gian nào đó,giáo viên cần tìm hiểu kỹ lưỡng về luật chơi, cách chơi cũng như việc có haykhông có đồ dùng đồ chơi phục vụ cho trò chơi để từ đó có thể chuẩn bị đầy đủcác yếu tố cần thiết cho trò chơi

“Đỉa” đứng vào giữa sông, người chơi tìm cách lội qua sông, vừa lội vừahát: “Đỉa ra xa tha hồ tắm mát” Đỉa phải chạy đuổi bắt người qua sông Nếuchạm được vào ai (bạn chưa lên bờ) thì coi như bị thua, phải làm đỉa thay, tròchơi lại tiếp tục

+ Đỉa chạm vào bất cứ phần thân thể của ai khi họ còn trong ao thì người

đó phải bị thua, vào làm đỉa thay

+ Với một khoảng thời gian mà đỉa không bắt được ai thì đổi bạn làm đỉa,trò chơi lại tiếp tục

* Trò chơi: “Ô ăn quan”:

– Số lượng người chơi: 2 đến 5 người chơi

– Địa điểm chơi: Trong phòng nhóm hoặc ngoài sân trường

– Cách chơi:Vẽ 1 hình chữ nhật chia đôi theo chiều dài và ngăn thành 5hàng dọc cách khoảng đều nhau, ta có được 10 ô vuông nhỏ Hai đầu hình chữnhật được vẽ thành 2 hình vòng cung, đó là ô quan lớn đặc trưng cho mỗi bên,đặt vào đó 1 viên sỏi lớn có màu sắc khác nhau để dễ phân biệt 2 bên, mỗi ôvuông được đặt 5 viên sỏi nhỏ, mỗi bên có 5 ô Hai người ngồi bên Người thứnhất đi quan nắm sỏi trong 1 ô vuông bất kỳ, sỏi rải đều xung quanh từng viênmột trong những ô vuông cả phần ô quan lớn Khi đến hòn sỏi cuối cùng ta vẫnlấy ô bên cạnh và cứ thế tiếp tục đi quan (bỏ những viên sỏi nhỏ vào từng ô liên

tục) Cho đến lúc nào viên sỏi cuối cùng được dừng cách khoảng là 1 ô trống,như thế ta chập ô trống bắt lấy phần sỏi trong ô bên cạnh để nhặt ra ngoài Vậy

là những viên sỏi đó đã thuộc về người chơi và người đối diện mới bắt đầu đượcchơi Đến lượt đối phương đi quan cũng như người đầu tiên Cả hai thay phiên

nhau đi quan cho đến khi nào nhặt được phần ô quan lớn và lấy được hếtphần của đối phương Như thế người đối diện đã thua hết quan

– Luật chơi:

+ Hết quan toàn dân thu quân kéo về

+ Hết ván lại bày như cũ

+ Ai thiếu phải vay của bên kia

+ Tính thắng thua theo nợ các viên sỏi Quan ăn 10 viên sỏi

Hình ảnh minh họa trò chơi “ Ô ăn quan’

* Trò chơi: “Mèo đuổi chuột”:

– Số lượng người chơi: Từ 7 đến 10 người chơi hoặc có thể chơi tập thểlớp

– Địa điểm chơi: Sân rộng

– Cách chơi: Tất cả đứng thành vòng tròn, tay nắm tay giơ lên cao rồi hát:

Mèo đuổi chuột

Mời bạn lại đây

Tay nắm chặt tay

Đứng thành vòng rộng

Chuột luồn lỗ hổng

Mèo chạy theo sau

Chuột cố chạy mau

Trốn đâu cho thoát

Thế rồi chú chuột

Lại hóa vai mèo

Co cẳng chạy theo

Bỗng mèo hóa chuột.

Một người được chọn làm mèo và một người được chọn làm chuột.Haingười này đứng giữa vòng tròn, quay lưng vào nhau Khi mọi người hát đến câucuối thì chuột bát đầu chạy, mèo chạy đuổi theo sau Tuy nhiên mèo phải chạyđúng lỗ chuột đã chạy

– Luật chơi: Nếu mèo không chạy đúng lỗ để bắt chuột thì mèo sẽ bị thua.Nếu chuột bị mèo bắt thì chuột cũng bị thua