Một số biện pháp tạo hứng thú cho trẻ 4 5 tuổi khám phá khoa học

Qua những thí nghiệm nhỏ trẻ được tự mình thực hiện trong độ tuổi mầm non sẽ hỡnh thành ở trẻ những biểu tượng về thiờn nhiờn chính là cơ sở khoa học sau này của trẻ.. Nhận thức được tầm

I - ĐẶT VẤN ĐỀ

Bác Hồ kính yêu đã nói :

“ Vì lợi ích mười năm trồng cây ,

Vì lợi ích trăm năm trồng người ”

Việc quan trọng nhất trong sự nghiệp trồng người là phải chăm sóc, giáo dục các em ngay từ nhỏ để hỡnh thành và phỏt triển nhõn cỏch một cỏch toàn diện Đó chính là nhiệm vụ của ngành Giáo dục mầm non - mắt xích đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân

Đây là thời kỳ giữ vai trũ quan trọng nhất trong việc lĩnh hội những khái niệm đạo đức sơ đẳng và việc hỡnh thành những hành vi phự hợp với khỏi niệm

ấy Chớnh vỡ thế nhiệm vụ của nhà giỏo dục là phải quan tõm trang bị cho trẻ những tri thức khoa học và nhõn cỏch toàn diện để theo kịp thời đại

Trong công tác giáo dục trẻ mầm non thì việc cho trẻ khám phá khoa học

là không thể thiếu, có tác dụng giáo dục về mọi mặt đối với trẻ như là : ngôn ngữ , đạo đức , trí tuệ , thẩm mỹ thể lực Khám phá khoa học là phương tiện để giao tiếp và làm quen với môi trường xung quanh, môi trường xã hội để giao lưu

và bầy tỏ nguyện vọng của mình và đồng thời là công cụ của tư duy

Khi nói đến trẻ mầm non khụng ai khụng biết trẻ ở lứa tuổi này rất thớch tỡm hiểu, khám phá môi trường xung quanh bởi thế giới xung quanh thật bao la rộng lớn, có biết bao điều mới lạ hấp dẫn, và còn có bao lạ lẫm khó hiểu, trẻ tò

mò muốn biết, muốn được khám phá Khám phá khoa học mang lại nguồn biểu tượng vô cùng phong phú, đa dạng, sinh động, đầy hấp dẫn với trẻ thơ, từ môi

trường tự nhiên ( cỏ cây, hoa lá, chim muông ) đến môi trường xã hội ( công việc của mỗi người trong xã hội, mối quan hệ của con người với nhau …) và trẻ hiểu biết về chính bản thân mình, vì thế trẻ luôn có niềm khao khát khám phá , tìm hiểu về chúng Khám phá khoa học đũi hỏi trẻ phải sử dụng tớch cực cỏc giỏc quan chớnh vỡ vậy sẽ phỏt triển ở trẻ năng lực quan sỏt, khả năng phân tích, so sỏnh, tổng hợp… nhờ vậy khả năng cảm nhận của trẻ sẽ nhanh nhạy, chớnh xỏc, những biểu tượng, kết quả trẻ thu nhận được trở nờn cụ thể, sinh động và hấp dẫn hơn Qua những thí nghiệm nhỏ trẻ được tự mình thực hiện trong độ tuổi mầm non sẽ hỡnh thành ở trẻ những biểu tượng về thiờn nhiờn chính là cơ sở khoa học sau này của trẻ

Nhận thức được tầm quan trọng của việc cho trẻ khám phá khoa học và làm sao để những giờ học đó trở nên thú vị, không khô khan với trẻ nên tôi đã

chọn đề tài “ Một số biện pháp tạo hứng thú cho trẻ 4- 5 tuổi khám phá khoa học”.

II- GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1) Thuận lợi :

- Lớp luôn nhận được sự quan tâm của Ban giám hiệu nhà trường

- Cơ sở vật chất đầy đủ, hiện đại, có khu bể vầy, cát sỏi, vườn thiên nhiên phong phú đa dạng với nhiều chủng loại cây khác nhau

- Đa số phụ huynh quan tâm đến việc học tập của con và có nhận thức tốt

về việc khám phá khoa học

2) Khó khăn :

- Vốn hiểu biết về môi trường xã hội còn hạn chế

3) Biện pháp

3.1) Biện pháp 1: Cho trẻ làm thí nghiệm

Ngày nay khoa học kỹ thuật đã có những bước tiến quan trọng vì vậy đối với các em thiếu nhi thì việc trang bị cho mình những kiến thức bao quát và chính xác về các lĩnh vực của tự nhiên và con người là rất cần thiết.Không phải thí nghiệm nào cũng là 1 phát minh tuy nhiên không có phát minh nào là không

có thí nghiệm.Những thí nghiệm nhỏ, đơn giản, dễ tiến hành nhưng lại hiệu qủa

vì đem dến cho các em những hiểu biết về thế giới xung quanh, từng bước các

em sẽ có điều kiện để suy nghĩ, khám phá những bí ẩn của cuộc sống Dưói đây

là một số thí nghiệm tôi đã tiến hành và kết quả thu được ở các em rất tốt, trẻ rất hứng thú, say mê với các thí nghiệm

Thí nghiệm 1: Con chim ở trong lồng

* Mục đích yêu cầu

- Trẻ nhận biết với tốc độ nhanh, ánh sáng có thể làm ta không nhận rừ được các vật

* Chuẩn bị

- Vẽ hỡnh 1 con chim và 1 cỏi lồng lờn 2 mặt bỡa hỡnh trũn bằng nhau

- 1 cái que, băng dính

* Tiến hành

BƯỚC 1:

- Dùng băng dính dỏn 2 miếng bỡa con chim và cỏi lồng , kẹp cái que ở giữa

BƯỚC 2:

- Kẹp cáI que vào lũng bàn tay Xoay que chạy tới chạy lui thật nhanh Bạn sẽ thấy con chim xuất hiện trong cỏi lồng

- Cú thể cho trẻ làm nhiều hỡnh khỏc nhau: con chim và cỏi lồng, con khỉ và cành cõy

Thí nghiệm 2: Nến cháy nhờ khí gì?

* Mục đích yêu cầu

- Cần cho trẻ nhận biết khụng khớ xung quanh

- Trẻ nhận biết nến chỏy nhờ cú khớ ụxi Khi khớ ụxi hết thỡ nến sẽ bị tắt

* Chuẩn bị

- Nến

- Diêm, bật lửa

- Cốc thuỷ tinh: 2 cốc

- 2 miếng giấy bạc: 1 miếng khoét lỗ, 1 miếng không khoét lỗ

* Tiến hành

BƯỚC 1:

- Cho trẻ quan sỏt và gọi tên các đồ dùng của cô đó chuẩn bị

- Hỏi trẻ: Gắn nến vào trong cốc bằng cỏch nào?

- Sau đó cô châm lửa cho nến cháy

BƯỚC 2 :

- Cô đặt 2 tờ giấy bạc lên miệng 2 cốc có nến đan gcháy

- Cô hỏi trẻ: Chuyện gì sẽ xảy ra với chiếc cốc được đặt miếng giấy bạc có lỗ thủng ? Còn với tờ giấy bạc không có lỗ thủng thì sao?

- Cho trẻ quan sát hiện tượng xảy ra: Nến ở cốc được đắt tờ giấy bạc có lỗ thủng

sẽ tiếp tục cháy còn nến ở chiếc côc sđược đặt tờ giấy bạc không có lỗ thủng sẽ cháy 1 lúc rồi tắt

- Giải thích: Nến cháy được là nhờ khí oxi, vì vậy khi đặt tờ giấy bạc không có

lỗ thủng lên cốc thì lượng khí oxi trong cốc cháy hết thì nến tắt Còn cốc được đặt tờ giấy bạc khoét thủng 1 lỗ nến vẫn cháy vì cốc đó vẫn được cung cấp oxi

Thí nghiệm 3: Vật chìm, vật nổi

* Mục đích:

- Giỳp trẻ thỏa món nhu cầu tỡm tũi và khỏm phỏ

- Giúp trẻ phát triển khả năng tỡm tũi, sỏng tạo nghiờn cứu tỡm ra cỏi mới tớch lũy cỏc kiến thức

- Rèn luyện khả năng phân tích, tổng hợp và đánh giá các sự vật , hiện tượng

* Chuẩn bị:

- Các mẫu vật thí nghiệm như xốp bitis, sỏi, miếng nhựa hỡnh con vịt, miếng sắt, miếng gỗ, bông hoá học, bông y tế, lá cây khô, xốp bọt biển… Bảng thí nghiệm:

Vật thớ

nghiệm

Kết quả

Hỡnh chỡm

Hỡnh nổi

- Cách chơi:

Cho trẻ chơi theo nhóm hoặc cá nhân, trẻ cho lần lượt từng đồ vật vào chậu nước và quan sát xem vật nào nổi, vật nào chìm sau đó ghi lại kết quả vào bảng.

3.2) Biện pháp 2: Sử dụng trò chơi

Trẻ mầm non “ chơi mà học, học mà chơi ” Sau thời gian trũ chuyện, đàm thoại với cô trẻ được hoạt động, được tham gia vào các trũ chơi hứng thú Qua

đó, trẻ không chỉ ngồi nghe cô nói và trả lời các câu hỏi của cô mà trẻ cũn cú cơ hội để bộc lộ các hiểu biết của mỡnh thụng qua cỏc trũ chơi Ngoài ra trũ chơi cũn cú tỏc dụng củng cố, bổ sung và phỏt triển thờm cỏc tri thức mà trẻ vừa lĩnh hội, tái tạo lại biểu tượng đã học thông qua những hoạt động thực tiễn Do đó trũ chơi củng cố trong giừo hoạt động khám phá là rất quan trọng.Trũ chơi càng phong phú đa dạng bao nhiêu thỡ cỏc tri thức trẻ lĩnh hội càng sõu sắc và trẻ càng nhớ lõu bấy nhiờu Dưói đây là một số trò chơI tôi đã tổ chức và thu được kết quả tốt :

+ Trũ chơi 1: “ Tỡm nhà cho cỏc con vật’’ sử dụng trong các tiết: Một số con vật nuôi trong gia đỡnh (gia cầm, gia sỳc ,vật nuụi núi chung)

* Chuẩn bị: Bỳt mầu, bàn ghế,mỗi trẻ cú một tờ giấy cú vẽ hỡnh giống mẫu ở dưới

* Cách chơi: Trẻ ngồi theo bàn, mỗi trẻ có một tờ giấy giống mẫu ở dưới, trẻ dựng bỳt nối con vật ở giữa tương ứng với ngôi nhà của chúng rồi tô màu.Sau khi chơi xong cụ nhận xột kết quả

* Luật chơi: Thi xem ai tỡm được nhiều con đường cho con vật nhất + Trũ chơi 2: “Ghộp hỡnh con cá’’ sử dụng trong tiết: Tìm hiểu về con cá

* Chuẩn bị: Các chi tiết con vật như đầu, mỡnh, đuôi, vây, nơi hoạt động, thức

* Cách chơi: Chia làm hai đội,số lượng trẻ ở mỗi đội bằng nhau Khi có hiệu lệnh chơi lần lượt từng trẻ ở mỗi đội chạy lên tỡm một chi tiết con vật của đội mỡnh gắn lờn bảng Kết thỳc trũ chơi đội nào ghép được nhiều chi tiết nhất là đội thắng cuộc

* Luật chơi: Chơi theo luật tiếp sức, đội nào ghép được nhiều chi tiết nhất là

+ Trũ chơi 3: “Hóy xếp cho đúng’’sử dụng trong các tiết: Bác nông dõn, quỏ trỡnh phỏt triển của cõy từ hạt, thứ tự các mùa trong năm

- 3 bộ tranh vẽ các giai đoạn phát triển của cây đối với tiết “Quá trỡnh phỏt triển của cõy từ hạt’’: Hạt – hạt nẩy mầm – cõy non – cõy trưởng thành

- 3 bộ tranh về cỏc thời điểm: Làm đất, gieo cấy, chăm sóc, thu hoạch đối với

- 3 bộ tranh vẽ các mùa và đặc điểm của từng mùa: Xuân - hạ - thu - đông

* Cách chơi: Chia làm 2 đội, số trẻ ở mỗi đội bằng nhau.Khi có hiệu lệnh bắt đầu, lần lượt từng trẻ ở mỗi đội chạy lên tỡm một tranh theo đúng thứ tự gắn lờn bảng Đội nào ghép nhanh và đúng nhất thỡ đội đó thắng cuộc

* Luật chơi: Đội nào xếp nhanh và đúng nhất là đội chiến thắng

+ Trò chơi 4: “Trồng rau đúng luống” sử dụng trong giờ: Một số loại rau

* Chuẩn bị: Một số loại rau ăn lá, rau ăn củ, rau ăn quả

- 2 luống cây

* Cách chơi: Chia trẻ làm 2 đội, nhiệm vụ của mỗi đội phảI chọn loại rau cô yêu cầu trồng đúng vào luống rau mà cô đã quy định Thời gian chơi là 1 bản nhạc Đội nào trồng được nhiều rau đúng yêu cầu hơn đội đó chiến thắng

* Luật chơi: Chơi theo luật tiếp sức Loaị rau trồng sai luống sẽ không được tính

3.3) Biện pháp 3: Cho trẻ tiếp xúc nhiều với thiên nhiên

Giờ hoạt động ngoài trời là giờ trẻ tích luỹ thêm nhiều kiến thức về tự nhiên: Mây, mưa , nắng… thì bầu trời thay đổi như thế nào? thời tiết ra sao? Hoặc trong hoạt động có mục đích” Tìm hiểu về hoa cúc mặt trời” trẻ sẽ biết được tại sao hoa lại có tên như vậy, tôI đã tìm những bông hoa già có nhị đã kết thành hạt màu đen và lấy cho trẻ xem để trẻ biết được cây đó lớn lên từ hạt Sau

đó cho trẻ tìm xem những cây con lớn lên từ hạt mọc ở đâu? Nếu phát hiện ra

bồn cây có cỏ thì cho trẻ nhổ cỏ bỏ vào thùng rác Qua hoạt động này không chỉ cung cấp kiến thức cho trẻ mà còn giáo dục trẻ ý thức chăm sóc, bảo vệ cây

Trường tôi còn xây dựng lịch hoạt động tự chọn cho từng lớp vào thời gian cụ thể Trẻ lớp tôi rất thích những hoạt động đó Mỗi lần tổ chức tôi lại suy nghĩ, tìm tòi ra những hoạt động khác nhau với mục đích cung cấp kiến thức khác nhau làm cho trẻ không chán

Ví dụ: Hoạt động bể vầy ở tháng 9 hoạt động có mục đích là: Vật thấm nước, vật không thấm nước Các góc chơi: Thả thuyền, con vật phun nước, câu

cá, mò cua bắt ốc Nhưng tháng 10 thì lại phảI tổ chức hoạt động có mục đích khác như: Vật chìm vật nổi, các góc chơi khác như: Gánh nước tưới cây…

+ Hoạt động cát sỏi, bóng rổ: Tháng 3 hoạt động có mục đích là: Cát đổi màu, cho trẻ làm tranh cát với cát đã được nhuộm màu thì trẻ sẽ biết thêm được tác dụng của cát không phải chỉ dùng làm nguyên vật liệu xây nhà Các góc chơi khác: Kim kỉm kìm kim, ô tô chở cá đến cho các bạn khác sàng cát, đồ hình con vật, chơi cắp cua bỏ giỏ, ô ăn quan, nhặt sỏi to, sỏi nhỏ xếp hình quả, hoa… Tháng tiếp theo tôi lại tổ chức hoạt động có mục đích là: với các góc chơi khác: Xây lâu đài cát, nhặt sỏi xếp theo ý thích

+ Hoạt động chăm sóc cây: Lần đầu tổ chức sẽ cho trẻ tìm hiểu về cây mình cần chăm sóc, sau đó cho trẻ tưới nước, nhổ cỏ… cho cây

3.4) Biện pháp 4: Sử dụng đồng dao, ca dao, câu đố…

Đồng dao là những bài hát dân gian có nội dung và hình thức phù hợp với trẻ em Đồng dao có lịch sử lâu đời, hình thành và phát triển cùng gia đình

và xã hội Qua những bài đồng dao giúp các em có những cảm xúc tốt đẹp, giáo dục các em trở thành những người có ích trong tương lai Qua đôi mắt trẻ thơ, thiên nhiên gắn bó với các em như “chị lúa”, “ cô đậu nành”, “ anh dưa chuột”

Trong chủ đề thế giới thực vật, tôi đã sử dụng bài đồng dao “Họ nhà rau”

để cung cấp thêm kiến thức cho trẻ về đặc điểm các loại quả khác nhau Trẻ rất

dễ nhớ và hứng thú đọc qua đó phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ

HỌ NHÀ RAU

Nghe vẻ nghe vè

Nghe vè cái rau

Thú ở hỗn hào

Là rau ngành ngạnh

Trong lòng bất chánh

Vốn thiệt rau lang

Đất rộng bò ngang

Là rau muống biển

Quan đòi không kiện

Bình bát nấu canh

ăn hơI tanh tanh

Là rau diếp cá

Không ba không má

Rau má mọc bờ

Thò tay sợ dơ

Nó là rau nhớt

ăn cay như ớt

Vốn thiệt rau răm

Sống trước ngàn năm

Là rau vạn thọ

Tính hay sợ vợ

Vốn thiệt rau co

Làng hiếp chẳng cho

Thiệt là rau húng

Lên chùa mà cúng

Vốn thiệt hành hương

Giục ngựa buông cương

Là rau mã đề

+ Ở chủ đề “Thế giới động vật” tôi dạy trẻ bài bài “ Gà cục tác” ngắn gọn nhưng trẻ biết những đặc điểm rõ nét về con gà, trẻ thuộc nhanh, cung cấp cho trẻ hình ảnh về con gà rất sinh động

Con gà cục tác, cục te

Hay đỗ đầu hè, hay chạy rông rông

Má gà thì đỏ hồng hồng

Cái mỏ thì nhọn, cái mồng thì tươi

Cái chân hay đạp, hay bươi

Cái cánh hay vỗ lên trời gió bay

Bài “ Làng chim” lại cung cấp cho trẻ tên gọi 24 loài chim với 24 động tác khác nhau Qua đó trẻ không chỉ biết được tên gọi mà còn biết được đặc

điểm vận động đặc trưng của 24 loài chim, làm giàu vốn hiểu biết, phát triển trí tưởng tượng cho trẻ:

Hay chạy lon ton

Là gà mới nở

Cái mặt hay đỏ

Là con gà mào

Hay bơi dưói ao

Mẹ con nhà vịt

Hay la, hay hét

Là con bồ chao

Hay bổ, hay nhào

Là con bói cá…

- Tôi còn sử dụng câu đố để kích thích tư duy, óc phán đoán cho trẻ, làm phong phú vốn từ

Ví dụ : Cho trẻ làm quen với con cua :

“ Con gì tám cẳng hai càng

Đầu thì không có, bò ngang cả đời”

Trẻ đoán ngay được đó là con cua , nhưng trong đầu trẻ biểu tượng về con cua được chính xác là con cua có hai càng to , có tám chân, lại bò ngang nữa

Cho trẻ làm quen với con cá, tôi dùng câu đố

“Con gì có vẩy có vây

Không đi trên cạn mà bơi dưới hồ ”

Trẻ trả lời đó là con cá nhưng trẻ lại biết thêm con cá có đặc điểm cụ thể:

có vây có đuôi , vẩy, môi trường sống của chúng…

Từ đó trẻ có thể so sánh xem con cá và con cua có đặc điểm gì giống nhau ,có đặc điểm gì khác nhau ? Sau đó trẻ có thể phân nhóm

- Tôi cho trẻ thi “ đố vui ” hai đội ra câu đố cho nhau và giải câu đố đội bạn

“ Nhà hình xoắn ở dưới ao

Chỉ có một cửa ra vào mà thôi

Mang nhà đi khắp mọi nơi

Không đi đóng cửa nghỉ ngơi một mình ”

( con ốc ) Con gì đầu bẹp

Hai ngạnh hai bên

Râu ngắn vểnh lên

Mình trơn bóng nhẵn

( con cá trê)

3.5) Biện pháp 5: Ứng dụng công nghệ thông tin

Ngày nay lĩnh vực công nghệ thông tin phát triển vơí tốc độ nhanh chóng, tôi cũng cập nhật thông tin từ internet để download hình ảnh, video clip ứng dụng vào dạy trẻ Trẻ được chính xác hoá các biểu tượng, hấp dẫn, cuốn hút trẻ vào giờ hoạt động hơn TôI còn thiết kế các bài giảng điện tử trên chương trình powerpoint hoặc kidpix như: ở bài dạy “ Một số loại quả” tôI đã thiết kế trò chơI củng cố trên chương trình powerpoint, hoặc bài” Tìm hiểu về bác nông dân” tôI cho trẻ xem hình ảnh công việc của bác có lồng nhạc ở giờ họat động

“Trò chuyện về ngày 30 tết” tôi cho trẻ xem hình ảnh bắn pháo hoa trên máy tính, trẻ rất thích

3.6) Biện pháp 6: Kết hợp giữa cô giáo và phụ huynh để đạt hiệu quả dạy trẻ cao nhất

Phụ huynh thường không biết trẻ ở trường được học những gỡ và học như thế nào để về nhà chia sẻ với trẻ Lúc này trẻ sẽ là sợi dây liên hệ quan trọng giữa GV và gia đỡnh Việc cụ giao nhiệm vụ cho trẻ về nhà tỡm hiểu trước vấn

đề sẽ khám phá đó tạo cho trẻ hứng thỳ nhất định và tạo thói quen hàng ngày chia sẻ với bố mẹ những điều vừa học ở lớp Trước và sau mỗi hoạt động khám phá thỡ yờu cầu trẻ về nhà tỡm hiểu trước bằng cách hỏi bố mẹ, xem tivi Lặp lại nhiều lần như cách này sẽ tạo thành một thói quen tốt và là sự kết hợp tuyệt vời giữa gia đỡnh, nhà trường và bản thân trẻ Làm trẻ sẽ luôn háo hức mỗi khi trở về nhà và kể với bố mẹ những điều vừa khám phá Vì thế tôi thường xuyên trao đổi với phụ huynh vào giờ đón trả trẻ để hiểu được tính cách trẻ và

để phụ huynh luyện thêm cho trẻ

Cháu A, cháu B rất thích đọc câu đố cho bố mẹ nghe

Cháu C, cháu D rất hay hỏi về những gì lạ xung quanh

Trao đổi với phụ huynh mua cho trẻ những quyển truyện, tranh về con vật, cây cỏ … phù hợp với lứa tuổi để trẻ có được vốn kiến thức về thiên nhiên,

về xã hội phong phú

4 Kết quả thực hiện

Từ việc áp dụng những biện pháp gây hứng thú cho trẻ với giờ hoạt động khám phá, tôI dã thu được kết quả sau: