KINH NGHIỆM sử DỤNG POWERPOINT và một số PHẦN mềm hỗ TRỢ để THIẾT kế bài GIẢNG điện tử

Tháng 3/2009 Bộ đã phát động cuộc thi " Thiết kế bài giảng điện tử E- learning" và ngày 14-15 tháng 4/2010 vừa qua Cục Công nghệ Thông tin đã tổchức tập huấn cho hơn 400 giáo viên cốt cá

ý nghĩa quyết định đến sự phát triển của hầu hết các lĩnh vực khác.

Cụm từ "Công nghệ Thông tin" xuất hiện trong lịch sử cách đây khônglâu nhưng nó đã nhanh chóng quen thuộc và cần thiết đối với mọi người

Đánh giá được tầm quan trọng của lĩnh vực Công nghệ Thông tin trongcông cuộc công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đất nước, Đảng và Nhà nước ta đã đặt

ra mục tiêu cho sự phát triển về chính trị là "Xây dựng một chính phủ điện tử".Trong chế độ của chính phủ điện tử, người ta có thể ngồi ở nhà mà vẫn gửi(hoặc nhận) được công văn, báo cáo, quyết định lên cấp trên hoặc xuống cấpdưới, có thể tham gia một lớp học hoặc một cuộc họp, thậm chí có thể phát biểu,tranh luận trong cuộc họp mà mỗi đại biểu ở cách xa nhau hàng trăm, hàng ngàncây số

Chỉ thị số 58-CT/TW của Bộ Chính trị về đẩy mạnh ứng dụng và phát

triển CNTT trong sự nghiệp công nghiệp hoá và hiện đại hoá đã chỉ rõ: " Ứng dụng và phát triển CNTT là một nhiệm vụ ưu tiên trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, là phương tiện chủ lực để đi tắt, đón đầu, rút ngắn khoảng cách phát triển so với các nước đi trước".

Quyết định 331/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chươngtrình phát triển nguồn nhân lực về CNTT đến năm 2010 đã đề ra: "Phổ cập các kiến thức và kỹ năng sử dụng máy tính và Internet đến 100% cán bộ, công chức và viên chức, 100% sinh viên đại học và cao đẳng, 100% học sinh trung học chuyên nghiệp, trung học nghề và THPT, 50% HS THCS và một bộ phận dân cư có nhu cầu"

Với tinh thần đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chọn năm học 2008 - 2009 lànăm học " Đẩy mạnh ứng dụng CNTT" Ngành Giáo dục Việt Nam nói chung,ngành Giáo dục - Đào tạo Hà Nội nói riêng, đã có nhiều lớp bồi dưỡng giáo viên

về xây dựng bài giảng điện tử, sử dụng các phần mềm hỗ trợ để thiết kế bàigiảng điện tử Và đặc biệt là ngành Giáo dục- Đào tạo Hà Nội đã tổ chức "Ngày hội CNTT" hết sức quy mô và hoành tráng nhằm thúc đẩy mức độ ứng dụngCNTT vào trong giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh, trong đó đặcbiệt lưu ý việc tổ chức thi "Xây dựng Bài giảng điện tử và phần mềm giáo dục".

Mặc dù chủ đề của năm học 2009 - 2010 là " Đổi mới công tác quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục" nhưng Bộ giáo dục và Đào tạo vẫn hết sức chútrọng đến việc tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào trong trườnghọc Tháng 3/2009 Bộ đã phát động cuộc thi " Thiết kế bài giảng điện tử E- learning" và ngày 14-15 tháng 4/2010 vừa qua Cục Công nghệ Thông tin đã tổchức tập huấn cho hơn 400 giáo viên cốt cán thuộc tất cả các quận huyện trongtoàn thành phố về hai phần mềm để thiết kế bài giảng E-learning đó là: Adobe Presenter và Lecture Maker.

Được đào tạo chuyên ngành Toán - Tin ứng dụng, đã nhiều năm sử dụngBài giảng điện tử Năm học 2008 - 2009 tôi đã viết một sáng kiến kinh nghiệm

về sử dụng PowerPoint để xây dựng bài giảng điện tử và được xếp loại ở cấpthành phố Trong năm học 2009 - 2010, tôi vẫn tiếp tục nghiên cứu sâu thêm về

đề tài đã viết đồng thời bổ sung thêm những kinh nghiệm mới về cách sử dụnghai phần mềm đã được Cục Công nghệ thông tin tập huấn là Adobe Presenter và

Lecture Maker với mong muốn chia sẻ những kinh nghiệm nhỏ trong quá trìnhgiảng dạy với những đồng nghiệp của mình, nhất là những đồng chí chưa cóđiều kiện thiết kế và sử dụng bài giảng điện tử Vì vậy tôi quyết định chọn đềtài:

"KINH NGHIỆM SỬ DỤNG POWERPOINT VÀ MỘT SỐ PHẦN MỀM HỖ TRỢ ĐỂ

THIẾT KẾ BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ"

III PHẠM VI, THỜI GIAN THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

Trên cơ sở những kinh nghiệm đã tích luỹ được viết trong bản sáng kiếnkinh nghiệm năm học 2008 - 2009, đề tài của tôi tiếp tục nghiên cứu cách sửdụng một số phần mềm có thể hỗ trợ PowerPoint trong quá trình thiết kế bàigiảng đồng thời nghiên cứu cách sử dụng hai phần mềm Adobe Presenter và

Lecture Maker để thấy rõ ưu, nhược điểm của hai phần mềm này và cách phốihợp chúng với PowerPoint để có hiệu quả cao trong giảng dạy

Đề tài được thực hiện với tại trường THCS Thanh Cao - huyện Thanh Oai

- TP Hà Nội trong thời gian 1 năm học (Năm học 2009 - 2010)

C NỘI DUNG CHÍNH CỦA ĐỀ TÀI

I KHẢO SÁT THỰC TẾ

Trường THCS Thanh Cao có 16 lớp với hơn 50 cán bộ giáo viên, nhânviên và đã được công nhận là trường chuẩn quốc gia từ năm học 2001-2002 Cóthể nói độ tuổi trung bình của đội ngũ giáo viên vào loại trẻ so với mặt bằngchung của huyện Thanh Oai Từ năm học 2001-2002, được sự nhất trí củaPhòng GD&ĐT Thanh Oai và Sở GD&ĐT Hà Tây (cũ), trường đã đưa môn Tinhọc vào giảng dạy với tư cách là môn học tự chọn Song song với việc dạy Tinhọc cho học sinh thì chúng tôi cũng thường xuyên tổ chức lớp học phổ cập Tinhọc cho đội ngũ cán bộ xã và giáo viên trong trường do chúng tôi trực tiếp giảngdạy Tuy nhiên với cơ sở vật chất còn khiêm tốn nên cũng gặp không ít khókhăn

Cho đến những năm học gần đây thì nhà trường hầu như đã hoàn thànhviệc phổ cập Tin học Văn phòng cho giáo viên, đang tiến tiếp tục triển khai tổchức các lớp học thiết kế bài giảng điện tử và sử dụng máy chiếu cho giáo viên.Bản thân tôi và một số giáo viên trong nhóm Tin của trường đã sử dụng Bàigiảng điện tử từ năm học 2004-2005 Khi đó, khái niệm Bài giảng điện tử đốivới chúng tôi vẫn còn mới lạ, thường thường giáo viên chỉ biết sử dụng máychiếu hắt để nâng cao hiệu quả giờ dạy Chúng tôi chưa ý thức được rõ ràng và

vì vậy chưa có kinh nghiệm trong việc thiết kế bài giảng điện tử, nhất là việcứng dụng các phần mềm hỗ trợ để tạo Bài giảng điện tử Những năm học gầnđây, việc ứng dụng Công nghệ Thông tin trong dạy và học được đẩy mạnh, Sởgiáo dục và đào tạo Hà Nội đã tổ chức một số chuyên đề về việc sử dụng

PowerPoint và các phần mềm hỗ trợ thiết kế bài giảng điện tử như Flash, Violet, GSP, … và năm học 2008-2009 đã được Bộ giáo dục chọn là năm họcđẩy mạnh ứng dụng Công nghệ thông tin Chính điều đó đã thúc đẩy chúng tôi -Những người đã biết sử dụng thành thạo máy vi tính nỗ lực hơn nữa trong việcthiết kế Bài giảng điện tử

Sau khi được tham dự ngày hội công nghệ thông tin do Sở giáo dục vàđào tạo Hà Nội tổ chức, chúng tôi như được mở rộng thêm tầm mắt, tôi càng

thấy rõ hơn vai trò to lớn, sự cần thiết của việc ứng dụng công nghệ thông tintrong giảng dạy và đặc biệt là sự nỗ lực tự học trong quá trình giảng dạy của cácđồng nghiệp mình trên toàn thành phố

Từ trước đến nay, giáo viên và học sinh đã quá quen với phương phápgiảng dạy truyền thống, tức là sử dụng bảng, phấn, đồ dùng trực quan, mô hình,vật thật, tranh vẽ, … Hơn nữa, rất nhiều giáo viên chưa có kỹ năng và kinhnghiệm trong việc thiết kế bài giảng điện tử cho nên họ khó chấp nhận ngayhình thức dạy học này như là một hình thức dạy học chủ yếu

Một lý do nữa cũng không kém phần quan trọng là phần lớn giáo viên ởcác vùng nông thôn chưa có điều kiện để mua máy vi tính, để hoà mạng Internet,thậm chí một số giáo viên còn khó khăn không có đủ điều kiện thời gian để họcchương trình vi tính văn phòng một cách bài bản Do đó giáo viên sẽ rất ngạithiết kế và sử dụng bài giảng điện tử

Qua thực tế đó, tôi mong muốn nêu lên được những kinh nghiệm thiết kếbài giảng cơ bản, dễ hiểu, dễ làm để cho mọi giáo viên đọc xong đều có khảnăng độc lập làm được cho dù trình độ Tin học thực tế còn chưa đạt yêu cầuthậm chí chỉ cần gõ được Tiếng Việt Bên cạnh đó tôi cũng nêu lên những kinhnghiệm sử dụng các phần mềm hỗ trợ khác để tăng hiệu quả bài giảng nhằmchia sẻ với những đồng nghiệp đã thành thạo trong việc sử dụng PowerPoint.

II SỐ LIỆU ĐIỀU TRA TRƯỚC KHI THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

Vào đầu năm học 2009-2010 trường THCS Thanh Cao có khoảng 20/46giáo viên có thể thiết kế được Bài giảng điện tử ở các môn học khác nhau vàkhoảng 36/46 giáo viên có thể sử dụng bài giảng điện tử trong các tiết dạy

Tôi là phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn, trực tiếp giảng dạy mônTin học ở lớp 9A3, khảo sát chất lượng (trường ra đề) môn Tin đầu năm học

2009 - 2010 ở lớp 9A3 có kết quả cụ thể như sau:

Lớp 9A3 - sĩ số: 34

Qua việc phát phiếu thăm dò phiếu thăm dò và qua các tiết dạy thực tếtrên lớp, tôi thâý có nhiều em học yếu và không mấy hứng thú với bộ môn Tin -một trong những môn khoa học tự nhiên đòi hỏi khả năng tư duy cao.

Trước thực trạng đó, tôi đã chỉ đạo cho các tổ trưởng chuyên môn triểnkhai rộng rãi ở cả hai tổ chuyên đề sử dụng Bài giảng điện tử, yêu cầu tất cả cácgiáo viên đều phải tham gia, Ngoài các giờ thao giảng (GV bắt buộc phải sửdụng bài giảng điện tử) phải thiết kế và giảng dạy ít nhất là 2 giờ bằng Bài giảngđiện tử trong một tháng Đó là một chuyên đề mới, có thể nói là hiện vẫn còn rấtnhiều ý kiến chưa đồng nhất về việc sử dụng Bài giảng điện tử trong giảng dạynhư thế nào là phù hợp Bản thân tôi thường xuyên thiết kế và sử dụng Bài giảngđiện tử ở lớp 9A3

III CÁC BIỆN PHÁP THỰC HIỆN ( Nội dung chủ yếu của Đề tài )

Tương tự như giáo án điện tử, bài giảng điện tử là bài giảng của giáo viênđược đưa vào máy tính - Bài giảng được lưu trữ ở dạng điện tử

Nếu coi giáo án như là kịch bản thì bài giảng được coi như vở kịch đãđược công diễn Như vậy, bài giảng là việc giáo viên thực hiện giáo án trên lớpcùng với học sinh, phương tiện, thiết bị dạy học Bài giảng điện tử thường đicùng với việc phát huy những thế mạnh, ưu điểm của công nghệ thông tin trongviệc thực hiện giáo án trên lớp của giáo viên

Bài giảng điện tử cũng có thể chia làm hai loại: Bài giảng điện tử thiết kếtrên PowerPoint (phải có giáo viên trực tiếp sử dụng dạy học) và Bài giảng E- leaning (học sinh có thể học mà không cần có thầy cô trực tiếp giảng bài)

Trước hết người viết xin đề cập đến bài giảng điện tử được thiết kế bằng

PowerPoint.

Với trình độ Tin học còn nhiều hạn chế và trình độ tiếng Anh cũng chưađáp ứng được nhu cầu, đa số các giáo viên rất ngại thiết kế bài giảng điện tử vì

cứ cho rằng không giỏi Tin học và ngoại ngữ thì rất khó có thể làm được Thực

tế không phải như vậy, mặc dù trình độ và tốc thiết kế bài giảng phụ thuộc haiyếu tố đó song nếu biết cách học theo kiểu "mì ăn liền" thì dẫu có những hạnchế nhất định, họ vẫn có thể độc lập làm được Những kinh nghiệm của tôi chia

sẻ ở đây mong muốn đáp ứng được điều đó

Quy trình thiết kế một bài giảng điện tử nói chung có thể tóm tắt nhữngbước như sau:

* Xác định mục tiêu bài học (kiến thức, kỹ năng, thái độ)

* Xác định trọng tâm và kiến thức cơ bản của bài

* Xây dựng kịch bản dạy học (chương trình hoá tiến trình dạy học)

Đây là phần quan trọng nhất, người thiết kế phải xây dựng câú trúc củakịch bản, chi tiết hoá cấu trúc đó; xác định các bước của quá trình dạy học; xácđịnh quá trình tương tác giữa thầy, trò và các đối tượng khác(phim, ảnh, văn

bản, …) hoạt động của thầy, trò và công cụ hỗ trợ; xác định câu hỏi và phánđoán các thông tin phản hồi.

* Xác định các tư liệu sẽ sử dụng cho từng hoạt động

Trong đó, giáo viên phải tìm kiếm tư liệu, xử lý tư liệu, phân phối tư liệucho mỗi hoạt động

* Lựa chọn phần mềm hỗ trợ, nếu máy tính chưa các phần mềm đó thìgiáo viên phải cài đặt chúng

* Tạo các hiệu ứng tương tác

* Chạy thử, chỉnh sửa và hoàn thiện(chiếu thử, soát lỗi, chỉnh sửa, hoànthiện, đóng gói)

Việc thiết kế Bài giảng điện tử có thể ở rất nhiều mức độ khác nhau, tuỳthuộc vào mục tiêu bài học, đặc trưng của bộ môn và ý tưởng của kịch bản, tuỳthuộc vào phần mềm hỗ trợ mà người thiết kế sử dụng Ở đây, người viết xinnêu kinh nghiệm thiết kế bài giảng điện tử ở mức độ đơn giản đến phức tạp với

hy vọng và sẽ giúp cho những đồng nghiệp chưa có điều kiện tiếp xúc, thiết kếbài giảng điện tử với trình độ Tin học còn hạn chế cũng có thể tự thiết kế đượcbài giảng điện tử cho mình sau khi đọc bài viết này

Để xây dựng được một bài giảng điện tử, nhất thiết giáo viên phải biếtsoạn thảo văn bản và sử dụng một số công cụ đơn giản của phần mềm Microsoft Office (phần mềm vi tính văn phòng) Trong Microsoft Office có một trình ứngdụng để thiết kế và trình chiếu bài giảng điện tử, đó là Microsoft PowerPoint.Ngoài ra, tuỳ theo đặc điểm của bộ môn giảng dạy, tùy theo ý tưởng của ngườithiếtg kế, tuỳ theo yêu cầu của về kỹ năng, kỹ xảo trong thiết kế giáo viên cầnbiết sử dụng một số phần mềm ứng dụng khác như: phần mềm soạn thảo côngthức Toán - Lý - Hoá (MathTypet), phần mềm thí nghiệm ảo Vật lý, hoá học,phần mềm cắt nối File, phần mềm tách hoặc ghép âm thanh và hình ảnh,… và đểnâng cao hiệu quả của bài giảng, giáo viên có thể sử dụng một số phần mềm ứngdụng hỗ trợ thiết kế bài giảng như: Flash, Violet, Geometer's Sketchpad (GSP),

… ở đây người viết xin trình bày một số kỹ năng cần thiết với các thao tác cụthể, dễ hiểu, dễ nhớ để có thể thiết kế một Bài giảng điện tử

1) Tạo bố cục bài giảng điện tử trong PowerPoint

Bản thân người sử dụng PowerPoint, trước khi bắt đầu xây dựng một bàigiảng điện tử phải xây dựng bố cục của nó, có thể coi đây như là kịch bản củamột bộ phim Trong bố cục, ta phải hình dung cụ thể là Bài giảng điện tử nàygồm bao nhiêu Slides (trang trình chiếu), trên mỗi Slides bao gồm những đốitượng nào Mỗi đối tượng ở đây có thể là một đơn vị kiến thức ở dạng văn bản,

ở dạng hình vẽ, ở dạng phim, ảnh, …

Hiện nay có hai phiên bản của PowerPoint được sử dụng phổ biến là

2003 và 2007 Phiên bản 2007 được hỗ trợ đồ hoạ và âm thanh tốt hơn 2003 rấtnhiều nhưng chưa được sử dụng rộng rãi nhất là với những giáo viên mới sửdụng máy tính nên ở đây tôi xin trình bày những kinh nghiệm của mình trên nền

PowerPoint 2003

Trên mỗi Slides có thể có cách bố trí các đối tượng khác nhau Thôngthường người sử dụng nên chọn một trong các bố cục Slides được thiết lập sẵncủa PowerPoint để tiết kiệm thời gian Muốn thực hiện việc đó, từ màn hình nềncủa PowerPoint ta nháy chuột vào nút nằm trên thanh định dạng của

PowerPoint, sẽ xuất hiện một bảng chọn các Slides mẫu (Text layouts, người sửdụng chỉ việc chọn một trong các bố cục phù hợp với các đối tượng trên Slidesmình định tạo (hình 1) Lưu ý rằng ta có thể áp dụng bố cục của Slides mẫu chomột Slides hiện tại hoặc cho tất cả các Slides của bài giảng đó

đó, chọn Delete Slides.

Tiếp đó người sử dụng lần lượt tạo các đối tượng trên Slides Các đối tượng có thể là đoạn văn bản, hình vẽ, tranh, hình ảnh, âm thanh, phim, …

2 Tạo các đối tượng trên một Slides.

Như trên đã nói, nỗi đối tượng trên một Slides có thể là một đoạn văn bản,một hình vẽ, một hình ảnh hoặc một đoạn phim, … Mục tiêu chung khi trìnhchiếu các đối tượng này là để truyền tải những thông tin, những đơn vị kiến thức

đã được chia nhỏ đến học sinh

a) Đối tượng là một đoạn văn bản

Khi khởi động Powerpoint, trên Slides đầu tiên xuất hiện hai khung có thểnhập văn bản:

Khung có dòng chữ Click to add Title (kích vào đây để nhập tiêu đề) có

thể nhập tiêu đề của phần văn bản sẽ nhập phía dưới, chẳng hạn tên đề bài, đềmục, …

Khung có dòng chữ Click to add Subtitle (kích vào đây để nhập tiêu đềphụ) có thể nhập tiêu đề phụ hoặc nội dung đoạn văn bản

Như vậy, trên mỗi Slides mặc định có 2 khung ở dạng Text box để có thể

nhập nội dung Tuy nhiên người sử dụng có thể tạo thêm một hoặc nhiều Textbox như vật bằng cách coppy những Text box đó

Thông thường các máy tính của giáo viên đều sử dụng bộ font chữ

Vietkey và gõ ở chế độ bảng mã TCVN3 để gõ font chữ VnTime Do đó khi tanhấp chuột vào khung Click to add Title hoặc Click to add Subtitle để gõ đoạnvăn bản thì sẽ không gõ được tiếng việt có dấu mà phải chọn lại Font chữ trênthanh định dạng

Nếu muốn gõ tiếng Việt ngay sau khi khởi động PowerPoint thì ta phảichuyển chế độ của bộ gõ Vietkey sang chuẩn Unicode bằng cách nhấp chuộtphải vào biểu tượng của Vietkey ở phía dưới, góc phải màn hình ( ), xuất hiệnmột bảng chọn, người sử dụng nhấp chuột trái vào dòng có chữ Unicode (hình2) Máy tính mặc định font chữ Arial của chuẩn Unicode, nếu muốn sử dụngfont chữ có chân giống như Vntime ta có thể chuyển sang font chữ Times New Roman Cả bảng mã TCVN3 và chuẩn Unicode đều có thể sử dụng cách gõ

Telex như nhau Chỉ có điểm khác biệt là trong chuẩn Unicode thì muốn gõ chữ

in hoa có dấu ta chỉ việc bật phím Caps Lock và gõ như gõ chữ in thường

Người sử dụng phải lưu ý rằng, hai chuẩn nói trên đều có thể gõ được chữtiếng Việt có dấu nhưng chỉ có chuẩn Unicode là chuẩn được quy định dùngchung và đã được Việt Nam đăng ký làm chuẩn giao dịch quốc tế Trên thực tếthì giáo viên đã nhiều năm quen với bảng mã TCVN3, nhất là giáo viên ở cáctỉnh miền Bắc nước ta Chính vì vậy mà trong đợt thi xây dựng Bài giảng điện tử

năm học 2008 - 2009, ở cấp cụm và cấp phòng, rất nhiều bài giảng thiết kế khácông phu nhưng không được chấm vì không phù hợp với tiêu chuẩn quy định.

Hình 2

Vậy nếu đã lỡ soạn thảo văn bản với font Vntime trong chuẩn TCVN3 thì

có cách nào để chuyển sang chuẩn Unicode hay không ? Câu hỏi này đã làm đau

đầu rất nhiều giáo viên và nhân viên văn phòng trong các trường học Xin thưarằng có ! Chính người viết cũng đã từng chuyển rất nhiều văn bản giữa hai địnhdạng chuẩn nói trên Chỉ cần sử dụng một phần mềm mã nguồn mở (miễn phí-không bản quyền) là Unikey

Sau khi cài đặt bộ gõ Unikey, người sử dụng nhấn tổ hợp phím Ctrl + Shift + F6 làm xuất hiện cửa sổ chuyển mã của Unikey (hình 3) Trong cửa sổnày toàn là tiếng Việt nên các đồng nghiệp cứ thoải mái lựa chọn các thông sốsau đó nhấp vào mục "chuyển mã" để kết thúc Nếu chỉ chuyển mã một đoạnvăn bản trong một tệp nào đó thì trước hết người sử dụng phải bôi đen đoạn vănbản đó

Hình 3

Người sử dụng đang quen với font chữ và cỡ chữ sử dụng trong chươngtrình soạn thảo văn bản Word, khi bắt đầu với PowerPoint hầu hết không hìnhdung được sử dụng cỡ chữ nào là vừa phải Qua thực tế thiết kế trình chiếu rấtnhiều lần tôi thấy trong các đoạn văn bản, nên sử dụng cỡ chữ từ 20-24 với kiểuchữ in thường là phù hợp, các đề mục của bài nên sử dụng kiểu chữ in hoa đậmvới cỡ chữ từ 22-26, riêng đầu bài có thể sử dụng chữ in hoa cỡ lớn hoặc dùngchữ nghệ thuật (WordArt)

Ở đây người viết cũng xin nêu một kinh nghiệm đã rút ra được trong quátrình dự giờ và giúp đỡ, chia sẻ với đồng nghiệp Tình huống mà tôi rút ra kinhnghiệm này có lẽ đã rất nhiều đồng nghiệp gặp phải, đó là khi thiết kế(hoặc nhờthiết kế) bài giảng điện tử đã kiểm tra, chạy thử đều ổn về font chữ nhưng khicắm vào máy khác để thi hoặc dạy thử thì rất nhiều đoạn văn bản không thể hiệnđúng Font chữ cho nên bản thân giáo viên, học sinh và người dự đều không thểđọc được Vậy lỗi đó do đâu, cách khắc phục thế nào? Xin thưa! Lỗi đó là do bộfont chữ mà hai máy tính sử dụng không giống nhau Để khắc phục tình huốngnày, hay nói cách khác để bài trình chiếu của mình có thể chạy ở tất cả các máytính khác (tất nhiên là phải có phiên bản của PowerPoint không thấp hơn máy

đã thiết kế bài giảng) thì ta khi kết thúc việc thiết kế bài giảng ta cần thực hiệnmột thao tác gọi là : " lưu font chữ" Khi soạn thảo xong, trên menu File của PowerPoint chọn Save as, tại hộp thoại Save as, chọn Tool, chọn Save option

Hộp thoại mới mở ra và phía dưới cùng có lựa chọn Embed Truetype fonts, saukhi lựa chọn ô này ta tiếp tục lựa chọn một trong hai ô phía dưới:

Embeb characters in use only : Lưu các font cần thiết để hiển thị Slidecho bạn nhưng người dùng không soạn thảo, thay đổi các chữ có sử dụng cácfont đặc biệt này được, lựa chọn này cho kích thước file nhỏ gọn

Embeb All characters : Lưu các font cần thiết để hiển thị Slide cho bạn

và người dùng có thể soạn thảo, thay đổi các chữ có sử dụng các font đặc biệtnày, lựa chọn này làm cho kích thước file lớn lên khá nhiều

b) Đối tượng là hình vẽ

Trong bài giảng, rất ít khi ta sử dụng một hình vẽ đơn nhất như một đoạnthẳng, một hình tròn, … mà thường là phải sử dụng một hình vẽ bao gồm nhiềuhình vẽ khác Do đó khi thiết kế ta phải tạo từng hình vẽ chi tiết

Ngay trên màn hình giao diện của PowerPoint đã có một thanh đồ hoạ vớicác nút công cụ sử dụng hoàn toàn tương tự như trong Word và Excel (hình 3)

- Chọn (nháy chuột trong khi giữ phím Shift) các đối tượng cần nhóm

- Chọn Draw/Group (hình 4)

Hình 5

- Khi các đối tượng đã được nhóm với nhau thì không thể hiệu chỉnh đượcmột đối tượng nào trong nhóm Muốn hiệu chỉnh một đối tượng nào trong nhóm,

ta phải rã nhóm bằng cách chọn nhóm đó rồi thực hiện lệnh Draw/Ungroup.

Trong các phiên bản của PowerPoint hiện nay thì chỉ có phiên bản 2007

là hỗ trợ rất cao đối với đồ hoạ, giúp cho người sử dụng có thể vẽ tương đốichính xác các chi tiết nhỏ Nhưng phiên bản này lại chưa phổ biến, khó sử dụng

và yêu cầu cấu hình máy tính phải cao Trong các phiên bản còn lại, đôi khi tamuốn vẽ các chi tiết nhỏ, ở gần nhau thì độ chính xác không cao Chẳng hạn như

vẽ các ký hiệu góc vuông trong tam giác hoặc đánh dấu các góc bằng nhau, Khó khăn đó có thể giải quyết một cách dễ dàng nếu giáo viên nào biết sử dụngchương trình đồ hoạ Corel Draw hoặc các phần mềm hỗ trợ vẽ hình khác như

Macromedia Flash Ta có thể vẽ các đối tượng đó rồi copy sang PowerPoint

Nếu sử dụng Corel Draw thì có thể vẽ tam giác bằng cách chọn công cụ

vẽ đường gấp khúc (Hình 4) sau đó người sử dụng chỉ cần nhấp chuột vàonhững điểm định đặt đỉnh của tam giác, sau khi đã chọn 3 đỉnh của tam giác rồithì nhấp vào công cụ khép kín hình ( ) ta sẽ có một tam giác, sử dụng ngaycông cụ vẽ đường gấp khúc để vẽ góc vuông

Hình 6

Độ đậm hay mảnh của nét vẽ cũng là một điểm cần lưu ý, thường thì máytính mặc định nét vẽ rất mảnh, chỉ 0,75pt nên khi chiếu lên học sinh nhìn sẽkhông rõ Tuỳ từng trường hợp mà giáo viên có thể chỉnh độ mảnh của nét từ

1,5 đến 2,5pt là vừa Nếu hình vẽ được thực hiện trong Corel Draw thì người sửdụng nên hiệu chỉnh luôn nét vẽ trong môi trường này trước khi nhóm các đốitượng với nhau Muốn nhóm các đối tượng thành một khối, sau khi chọn các đốitượng chỉ cần nhấn tổ hợp phím Ctrl + G.

Trong PowerPoint Muốn hiệu chỉnh độ đậm mảnh của nét ta nhấp chuộtphải vào đối tượng sau đó chọn lệnh Format Auto Shape. và nhập độ rộng củanét vào mục Weight rồi chọn OK

c) Đối tượng là hình ảnh.

Trong các bài giảng điện tử, nhất là các môn khoa học xã hội, thường làgiáo viên muốn đưa một số hình ảnh vào để cho bài giảng thêm sinh động, thuhút sự chú ý của học sinh và và hỗ trợ tư duy trừu tượng của trẻ Nguồn hình ảnh

ở đây rất nhiều, có thể là hình ảnh trong sách giáo khoa, trong tài liệu thamkhảo, trong thư viện tư liệu điện tử được bán bản quyền, trên mạng Internet

hoặc có thể là ảnh giáo viên tự chụp bằng máy ảnh, … ở đây tôi chỉ nêu một sốtrường hợp thường gặp

* Nếu là hình ảnh trong sách giáo khoa hoặc tài liệu tham khảo mà giáoviên muốn đưa vào bài giảng thì việc đầu tiên là phải dùng máy Scan (máy quét

ảnh) để Scan các ảnh đó dưới dạng file ảnh sau đó copy trực tiếp hoặc tạo đường

link đến bài giảng.

* Nếu là hình ảnh ở trên mạng Internet thì ta có thể vào trang

http/www/google.com.vn để tìm và Download xuống Khi lấy hình ảnh trênmạng xuống ta cần xem kích thước của ảnh, nếu kích thước của ảnh quá nhỏ,khi đưa vào bài ta điều chỉnh kích thước lên thì có thể ảnh bị vỡ, không sắc nét

Điểm lưu ý chung khi đưa ảnh vào bài giảng là các ảnh nên để ở địnhdạng *.jpg đảm bảo cho các ảnh vẫn có độ nét mà dung lượng file lại không lớn.Trong trường hợp ảnh muốn dùng nằm trong một ảnh lơn hơn bao gồm nhiềuđối tượng, giáo viên chỉ muốn đưa ảnh của một đối tượng lên thì có thể dùngchương trình Paint để cắt phần thừa (nếu phần cần lấy có dạng hình chữ nhật),

có thể dùng chương trình photosop hoặc Corel để cắt nếu đường cắt có dạngđường gấp khúc hoặc zic zắc

Thao tác để chèn một ảnh vào Slides là: Để chỏ chuột vào nơi cần chèn.Thực hiện lệnh(nháy chuột trái): Insert/Piture/From Flie

Xuất hiện một hộp thoại, người sử dụng tìm, chọn tranh, ảnh cần chèn rồinháy chuột vào nút Insert.(hình 5)

Thực tế khi thiết kế ta có thể đặt nhiều ảnh chồng lên nhau nếu theo kịchbản, khi trình chiếu các ảnh sẽ xuất hiện lần lượt.

d) Đối tượng là âm thanh hoặc video

Thực tế, đã có một số giáo viên khi đi dự thi Bài giảng điện tử đã gặp phảitình huống dở khóc dở cười Đó là, khi đồng nghiệp thiết kế hộ bài giảng xong,trình chiếu thử ở nhà, thậm chí dạy thử thì không mắc lỗi gì nhưng khi vào thithì những đối tượng là âm thanh và video đều không chạy Giáo viên chỉ cònbiết xin lỗi Ban giám khảo

Sở dĩ gặp phải tình huống trên là người thiết kế và dự thi đã không lườngtrước các tình huống xem bài giảng của mình có tương thích (chạy) với máy tínhkhác không

Cụ thể, việc đầu tiên là người thiết kế phải xét xem đối tượng âm thanhhoặc hình ảnh mình muốn sử dụng trong bài giảng thuộc định dạng nào (nhấpchuột phải vào đối tượng, chọn Properties để xem định dạng của đối tượng).Nếu đối tượng là một đoạn âm thanh thì cũng có thể ở nhiều định dạng khácnhau như: MP3, AMR, Audio, …Nếu đối tượng là một đoạn video thì cũng cóthể ở các định dạng như: Media, MPEG-4, 3GP, ASF, AVI, …

Ở các máy tính thông thường chỉ sử dụng Windows Media Player, đó làmột trình ứng dụng của Windows XP, nó chỉ đọc được một số định dạng như:

MP3, Media, MPEG, *.Dat, …. Muốn máy tính đọc được các định dạng khácthì ta phải cài bổ sung các phần mềm tương ứng Tốt nhất là người sử dụng nêncài một trong những phần mềm đa dụng, có thể đọc được hầu hết các địnhdạng(chẳng hạn như Media Player Classic) hoặc cài một phần mềm Converter

có thể chuyển đổi các định dạng như: Cheetah Audio Trong trường hợp phảichạy Bài giảng đó trên máy khác thì người thiết kế, khi đóng gói bài giảng phảigói cả các phần mềm cần thiết để có thể đọc đầy đủ được bài giảng đó

Trong một số trường hợp, người sử dụng muốn tạo ra một số tư liệu ởdạng từ những tư liệu đã có để phù hợp với mục đích và thời lượng của bàigiảng Muốn vậy, cần sử dụng một số phần mềm xử lý phim ảnh như:

Goldwve (Chỉnh sửa tách nhạc và lời)

Filesplit (Cắt - nối file)

Ulead VideoStudio (phần mềm cắt dựng cảnh)

…

Tiếp đó, người sử dụng cần lưu ý đến cách đưa đối tượng vào Bài giảng.Thông thường, các hình ảnh được đưa vào bài giảng bằng cách copy, các đoạnvideo được đưa vào bằng cách tạo các đường link (đường dẫn) đến đối tượng.Tại Slides muốn chèn đoạn video ta thực hiện lện Insert/Movies and sounds/Movie From File (nếu là File hình), Insert/Movies and sounds/Sound From File (nếu là file tiếng) Xuất hiện một hộp thoại, người sử dụng chọn tệp

muốn đưa vào bài và chọn OK (hình 8) Khi đó trên Slides sẽ xuất hiện biểu

tượng hoặc hình ảnh tượng trưng của tệp đó Cũng có thể tạo một siêu liên kết(Hyperlink) đến các đối tượng bằng cách thực chọn: Insert/Hyperlink Nếu sử

dụng cách tạo siêu liên kết thì ta có thể đưa các tư liệu trên một trang Web nào

đó vào bài giảng mà không cần phải copy hay Download xuống Cần chú ý rằng,khi ta đưa bài giảng đó sang một máy khác, nếu không được đóng gói đúng cáchthì đường link đó có thể không còn đúng nữa, do đó vẫn còn hình ảnh, biểutượng của đối tượng trên Slides, nhưng khi trình chiếu thì không có nội dung.Chính vì vậy cần phải đóng gói bài giảng sau khi hoàn thành

Hình 8

Hiện nay, trên thị trường đã có những phần mềm có khả năng đóng gói vàxuất bài giảng (thực hiện trong PowerPoint) đã hoàn thành trở thành một File cóđịnh dạng *.exe tức là có thể chạy độc lập trên các máy khác mà không cần máytính đó phải có phần mềm này Tuy nhiên, những phần mềm đó hầu như đều sửdụng tư liệu điện tử đi kèm, nằm luôn bên trong phần mềm do đó dù có phongphú thì vẫn không đủ cho giáo viên sử dụng Mặt khác, các phần mềm đó đều lànhững phần mềm có bản quyền, rẻ nhất thì cũng 650.000 - 700.000đ, không phảigiáo viên nào cũng có thể mua

Hầu như tất cả các giáo trình dạy PowerPoint hiện nay đều đưa ra cáchchèn một File video vào bài giảng như tôi đã nêu ở trên nhưng qụa kinh nghiệmthực tế thì ở rất nhiều máy tính, cách làm đó không cho kết quả Sở dĩ như vậy

vì ở mỗi máy tính phần mềm hỗ trợ đọc File video trong PowerPoint có thể khácnhau Tôi đã giải quyết tình huống này bằng một cách khác, đảm bảo tất cả cácfile đã đọc được ở Windows Media Player của máy tính đó đều có thể chạyđược khi đưa vào bài giảng Cách làm như sau

Từ cửa sổ của PowerPoint , chọn Slide cần chèn file video, vào menu

Insert chọn Object xuất hiện cửa sổ Insert Object, chọn Windows Media Player / OK, xuất hiện cửa sổ của Windows Media Player ngay trên Slide đó

Tiếp theo, nháy chuột phải vào cửa sổ của Windows Media Player , chọn

Properties, xuất hiện cửa sổ Properties, nháy vào Custom rồi nháy vào biểu

tượng làm xuất hiện cửa sổ Windows Media Player Properties Nháyvào Browse để chọn file cần chèn, kết thúc nháy vào OK

Cách làm này còn có ưu điểm là người sử dụng bài giảng có thể điềukhiển bài giảng khi chạy File video như điều khiển chương trình Windows Media Player khi chạy độc lập Có thể dừng, tắt hoặc nhảy đến điểm bất kỳ củafile

* Cách cắt một đoạn từ file âm thanh hoặc video để sử dụng

Như trên đã nói, có thể dùng nhiều phần mềm để cắt một đoạn từ file âmthanh hoặc video, ở đây tôi chỉ đưa ra một hai công cụ rất thông dụng để thựchiện thao tác đó.

Công cụ thứ nhất là phần mềm Herosoft (có thể dùng phiên bản 2000,

2001 hoặc 3000)

Từ cửa sổ của Herosoft, ta mở File cần cắt lấy một đoạn Khi chươngtrình đang đọc File đó, ta nhấp chuột trái vào nút công cụ để bắt đầu thực hiệnviệc cắt Khi đó chương trình vẫn tiếp tục đọc File, ta nháy chuột vào nút công

cụ để chọn điểm bắt đầu và kết thúc của đoạn cần lấy Lưu đoạn đã cắt vào máy

để sử dụng trong bài (hình vẽ 9)

Hình 9

Nếu chỉ là File tiếng, ví dụ dạng MP3 thì chỉ cần khởi động HeroAudio

và thực hiện công việc cắt tương tự, giao diện sẽ có dạng như hình dưới đây(hình 10)

Chọn điểm bắt đầu Chọn điểm kết thúc

Bật công cụ cắt file

Chọn điểm bắt đầu Chọn điểm kết thúc

Bật công cụ cắt file

Hình 10

Công cụ thứ hai là Windows Movie Maker

Thực chất đây là một công cụ có sẵn của Windows chứ không phải là mộtphần mềm riêng biệt nhưng rất ít người thường xuyên sử dụng Trước tiên takhởi động Windows Movie Maker (Start/programs/ Windows Movie Maker) và

mở File cần cắt lấy một đoạn ( Nháy chuột vào mục Import video để chọn File cần mở rồi nhấn nút để chạy File)

Giao diện sẽ có dạng như hình vẽ dưới đây (hình 11) Trong ví dụ này tôiđang cắt một đoạn trong bài hát "Chiếc khăn gió ấm

Hình 11

Ta nháy chuột trái vào công cụ chia cắt File (có thể dùng tổ hợp phím tắtCtrl + L) tại điểm cần kết thúc đoạn cần lấy (mặc định điểm bắt đầu là đầu File).Giao diện sẽ có dạng như hình dưới đây (hình 12) File "chiếc khăn gió ấm 1" làFile cũ chưa cắt (còn nguyên File gốc); File "Chiếc khăn gió ấm" chính là đoạnvừa được cắt ra

Sử dụng công cụ cắt có sẵn trong Windows này tương đối đơn giản nhưngnếu muốn lấy một đoạn ở giữa của File gốc thì cần phải thực hiện hai lần (nhiềuthao tác hơn so với Herosft)

Nháy chuột v o ào đây !

Hình 12

đ) Sử dụng màu sắc và font nền cho các Slides.

Sau khi tạo được các đối tượng theo kịch bản đã định thì việc chọn màusắc cho các đối tượng và phông nền cho các Slides cũng là một việc hết sứcquan trọng, nó góp phần quyết định hiệu quả của việc trình chiếu Bài giảng

* Nền của Slides

Trong PowerPoint đã lập sẵn rất nhiều phông nền mẫu, người sử dụng cóthể tuỳ ý lựa chọn phông nền phù hợp với đặc thù bộ môn, phù hợp với các đốitượng trên Slides, phù hợp với kịch bản của mình

Từ vùng trống của Slides hiện thời, người sử dụng nhấn chuột phải, chọn

Slides Design, xuất hiện một danh sách các phông nền có sẵn, chỉ cần dùngchuột trái để chọn mẫu phù hợp Máy tính sẽ mặc định ở chế độ Apply to All Slides (áp dụng cho tất cả các Slides) nhưng người sử dụng có thể chọn lại cácchế độ khác như : Apply to All Master (chỉ áp dụng cho trang chủ); Apply to All Selected Slide (chỉ áp dụng cho Slides đã chọn), trong Menu chuột phảikhi nhấp vào mẫu đã chọn (Hình 13)