Bản tin dự báo thời tiết trong chương trình thời sự truyền hình (khảo sát kênh VTV1 và kênh VTC14 trong thời gian từ tháng 12 2015 đến tháng 5 2016)

Xu thể chung của công tác Dự báo thời tiết và biện pháp nâng cao chất lượng bản tin dự báo thời tiết trong các chương trình thời sự truyền hình: Error!. Sự xuất hiện của những bản tin th

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

Người hướng dẫn khoa học: TS Trần Bảo Khánh

Hà Nội – 2016

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 7

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THÔNG TIN DỰ BÁO THỜI TIẾT TRÊN TRUYỀN HÌNH 17

1.1 Một số khái niệm cơ bản: 17

1.1.1 Các khái niệm cơ bản: 17

1.1.2 Dự báo có các đặc điểm sau: 18

1.2 Vai trò của các bản tin dự báo thời tiết trên truyền hình: 18

1.2.1 Tính cấp bách của biến đổi khí hậu tại Việt Nam 19

1.2.2 Biến đổi khí hậu ở Việt Nam đã trở thành vấn đề truyền thông lớn và nhạy cảm 20

1.3 Vị trí, đặc điểm của bản tin dự báo thời tiết trên truyền hình: 22

1.3.1 Vị trí của bản tin dự báo thời tiết trên truyền hình 22

1.3.2 Đặc điểm của bản tin dự báo thời tiết: 23

1.4 Những tiêu chí của bản tin dự báo thời tiết: 27

1.4.1 Về nội dung thông tin: 27

1.4.2 Về hình thức thể hiện: 27

1.4.3 Những yếu tố khác: 28

1.5 Tiểu kết chương 1 29

Chương 2: THỰC TRẠNG CÁC BẢN TIN DỰ BÁO THỜI TIẾT TRONG CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ TRÊN KÊNH VTV1 VÀ KÊNH VTC14 31

2.1 Thực trạng các bản tin dự báo thời tiết trong chương trình thời sự trên sóng VTV1 và Kênh VTC 14 31

2.1.1 Các bản tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1: 31

Error! Bookmark not defined

2.2 Khảo sát chất lượng thông tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1 và Kênh VTC

14 Error! Bookmark not defined

2.2.1 Về nội dung thông tin: Error! Bookmark not defined 2.2.2 Cách thức diễn đạt bản tin dự báo thời tiết:Error! Bookmark not

defined

2.2.3 Thời lượng của các bản tin dự báo thời tiết trên truyền hình nói

chung Error! Bookmark not defined

2.2.4 Hàm lượng thông tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1 và VTC14

Error! Bookmark not defined

2.2.5 Quy trình thực hiện bản tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1 và

VTC14: Error! Bookmark not defined

2.2.6 Ứng dụng khoa học kĩ thuật trong việc sản xuất và nâng cao

chất lượng bản tin dự báo thời tiết Error! Bookmark not defined

2.3 Hiệu quả thông tin của Bản tin dự báo thời tiết:Error! Bookmark not defined

2.3.1 Hiệu quả thông tin dự báo thời tiết qua góc nhìn của chuyên gia

dự báo khí tượng thủy văn và những người trong ngành: Error!

Bookmark not defined

2.3.2 Tác động của thông tin dự báo thời tiết từ các đơn vị cứu hộ, các

ngư dân ven biển miền Trung khi có Áp thấp nhiệt đới: Error!

Bookmark not defined

2.3.3 Hiệu quả Bản tin dự báo thời tiết nhìn từ những người trực

tiếp thực hiện Error! Bookmark not defined

2.3.4 Tỷ lệ công chúng xem truyền hình và bản về Bản tin Dự báo thời

tiết tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí MinhError! Bookmark not defined

2.3.5 Những yếu kém trong Bản tin dự báo thời tiết của hai kênh VTV1

và VTC14: Error! Bookmark not defined

2.4 Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined

BẢN TIN DỰ BÁO THỜI TIẾT TRÊN KÊNH VTV1 VÀ KÊNH VTC14

Error! Bookmark not defined

3.1 Bài học kinh nghiệm trong việc thực hiện Bản tin dự báo thời tiết Error!

Bookmark not defined

3.1.1.Bài học kinh nghiệm được rút ra từ các bản tin dự báo thời tiết của

chính của cả hai kênh truyền hình: Error! Bookmark not defined

3.1.2 Bài học kinh nghiệm từ cách làm bản tin dự báo thời tiết Kênh

VTV1, VTC14 và một số đài truyền hình khácError! Bookmark not

defined

3.2 Giải pháp nâng cao chất lượng bản tin Error! Bookmark not defined

3.2.1 Tạo cơ sở pháp lý trong cung cấp, thực hiện, phát sóng các bản tin

dự báo thời tiết: Error! Bookmark not defined 3.2.2 Cải tiến chất lượng của các bản tin:Error! Bookmark not defined

3.3 Tăng tính chính chính xác của thông tin dự báo thời tiết từ chính các cơ quan

Dự báo khí tượng thủy văn: Error! Bookmark not defined

3.4 Đề xuất xây dựng fomat nhiều bản tin dự báo thời tiết chuyên biệt, bản tin

cảnh báo thời tiết thiên tai khi có các hiện tượng thời tiết xấu xảy ra: Error!

Bookmark not defined

3.5 Xu thể chung của công tác Dự báo thời tiết và biện pháp nâng cao chất lượng bản tin dự báo thời tiết trong các chương trình thời sự truyền hình:

Error! Bookmark not defined

3.6 Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 33 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

(Biểu đồ 1: Đo lường khán giả xem truyền hình - Nguồn: Trung tâm Đo kiểm và Dịch vụ phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử - Bộ Thông tin và truyền thông) Error! Bookmark not defined (Biểu đồ 2: Tỷ lệ Người Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh xem truyền hình - Nguồn: Trung tâm Đo kiểm và Dịch vụ phát thanh, truyền hình và

8

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Mỗi sáng hàng triệu người chúng ta vặn radio và bật máy truyền hình để nghe

dự báo thời tiết Phải chăng trời có mây nghĩa là có mưa? Trời nắng ban mai có nắng nguyên ngày không? Nhiệt độ tăng lên có làm tuyết và nước đá tan không? Một khi nghe dự báo thời tiết, chúng ta quyết định mặc quần áo nào và có nên mang theo ô, dù hay không

Thông tin dự báo thời tiết có ý nghĩa cực kỳ quan trọng đối với sản xuất và đời sống, nhằm phòng chống và hạn chế thiên tai, thiết lập kế hoạch sản xuất, khai thác tiềm năng khí hậu Thời tiết luôn luôn biến động so với giá trị trung bình nhiều năm hoặc giữa năm này và năm khác Ðộ chính xác của thông tin dự báo thời tiết càng cao thì hiệu quả phục vụ càng lớn Thời tiết ảnh hưởng tới sức khỏe, đời sống của cá nhân, việc dự báo kịp thời về tình hình thời tiết từ các cơ quan chức năng, đặc biệt là các phương tiện truyền thông đại chúng sẽ góp phần to lớn thúc đẩy cuộc sống, sự phát triển của xã hội

Nằm trong vùng nhiệt đới, ở rìa phía đông nam của phần châu Á lục địa, giáp với biển Đông, nên Việt Nam năm nào cũng chịu ảnh hưởng trực tiếp của kiểu khí hậu gió mùa; có ba miền khí hậu chủ yếu, bao gồm: miền khí hậu phía Bắc, miền khí hậu phía Nam, miền khí hậu Trung và Nam Trung Bộ Chính những yếu tố ấy mang đến kiểu khí hậu đặc trưng và khó dự đoán của thời tiết nước ta Trong

những năm gần đây, thiên tai đã gây nhiều tổn thất về người, tài sản tác động xấu đến môi trường và sức khỏe người dân Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu toàn cầu Để đẩy mạnh công tác

Theo báo cáo tại Hội nghị trực tuyến của hơn 40 tỉnh, thành khu vực miền Trung - Tây Nguyên và các tỉnh phía Bắc Cụ thể từ đầu năm 2015 đến tháng 9/2015, số người chết do thiên tai chỉ còn 98 người chết, 112 người bị thương… do mưa lũ so với mức 500 – 700 người như trước đây Trong khi đó hàng loạt các sự

cố bất thường, cực đoan của thời tiết đã liên tiếp xảy ra trên phạm vi cả nước nếu không dự báo kịp thời thì những thiệt hại này còn có thể tăng lên gấp nhiều lần

Sự xuất hiện của những bản tin thời tiết trên các Kênh truyền hình ngày càng nhiều, với tuần suất khá dày, thông tin sát với tình hình thời tiết đã giúp người dân chủ động hơn trong việc phòng tránh, giảm thiểu thiệt hại

Sự hấp dẫn của các bản tin dự báo thời tiết góp phần làm phong phú thêm các thông tin báo chí Các bản tin dự báo thời tiết hiện đang là một phần không thể thiếu trong các chương trình truyền hình của các Đài truyền hình từ Trung ương

10

đến địa phương

Năm 2014, chương trình mang tên Bản tin khẩn cấp về cơn bão Haiyan sắp đổ

bô ̣ vào Viê ̣t Nam do Trung Tâm truyền hình Thời tiết và Cảnh báo thiên tai -

(WDB) làm tổ chức sản xuất đã vượt qua 9 tác phẩm khác và giành giải Tác phẩm xuất sắc của Cô ̣ng đồng khí tượng châu Âu (EMS) Khi siêu bão Haiyan đã đi qua Philippines và tiến gần đến Việt Nam Chính những thông tin này đã đáp ứng được nhu cầu thông tin tức thời của công chúng tại thời điểm đó và những thông tin này

là một trong những thông tin nóng nhất, được thu hút nhiều người quan tâm, thậm chí còn vượt cả những thông tin báo chí khác trên sóng truyền hình Như vậy có thể thấy rằng, tầm quan trọng của bản tin dự báo thời tiết ngày càng được các Kênh truyền hình chú trọng và đông đảo người dân quan tâm

Ngoài những lý do trên, hiện nay luận văn cũng hướng đến việc làm rõ thực trạng của các bản tin dự báo thời tiết trên sóng truyền hình hiện nay (cụ thể là trên Kênh VTV1 và VTC14), so sánh các bản tin giữa hai kênh với nhau để tìm ra

những ưu điểm, nhược điểm, từ đó đưa ra các giải pháp, khuyến nghị để nâng cao chất lượng bản tin dự báo thời tiết

Với ý nghĩa vô cùng quan trọng và thiết thực, gắn trực tiếp với đời sống thậm chí là sinh mệnh của người dân liên quan đến việc dự báo thời tiết trên các phương tiện thông tin đại chúng nói chung và trên truyền hình nói riêng là lí do để tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài "Bản tin dự báo thời tiết trong các chương trình truyền hình" (Khảo sát VTV1 và Kênh VTC14 năm 2015)

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu:

Dự báo thời tiết luôn luôn là vấn đề thông tin nóng, được quan tâm, đặc biệt là thời gian trở lại đây khi diễn biến thời tiết có những biểu hiện bất thường và khó

11

dự báo, ảnh hưởng đến đại bộ phận người dân trên cả nước

Mặc dù qua các năm các bản tin dự báo thời tiết luôn luôn được cải tiến để nâng cao chất lượng dự báo sát với tính hình thực tế, đặc biệt là dự báo các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ lụt… Tuy nhiên, công tác dự thời tiết vẫn còn những sai sót, chưa đúng, thậm chí thông tin còn sai lệch ảnh hưởng lớn đến cuộc sống của người dân, gây bức xúc trong dư luận Gần đây nhất là cơn bão số 1 vào tháng 7 năm 2016 Khi dự báo bão số 1 vào Nam Định - Quảng Ninh, tại cuộc họp

12 tỉnh có khả năng bị ảnh hưởng (chiều 26/7) không có tên Ninh Bình Tuy nhiên, chính Ninh Bình lại thiệt hại nặng Nhiều ý kiến cho rằng, việc dự báo bão chưa chính xác, nhất là cường độ, thời gian bão quần thảo trên đất liền, nên nhiều địa phương, ngành bị thiệt hại nặng

Tại Hà Nội, cơ quan khí tượng cảnh báo có gió cấp 6, giật 7-8, riêng khu vực

Hà Đông có nơi cấp 9

Vấn đề dự báo thời tiết cũng đã được khẳng định có tầm quan trọng lớn trong đời sống xã hội, được thể hiện thông qua thảo luận, rút ra bài học từ nhiều hội thảo chuyên ngành Ngoài ra, xét về lĩnh vực báo chí, với sự hỗ trợ của khoa học công nghệ, nhiều tờ báo in, phát thanh lẫn điện tử đều dành sự đặc biệt quan tâm đến vai trò của truyền thông trong biến đổi khí hậu Các bản tin chỉ mới dừng lại ở việc thông tin chứ chưa đi vào phân tích và chỉ dẫn cụ thể Ngôn ngữ thể hiện mang tính chuyên ngành, chưa có sự biên tập kĩ lưỡng cho gần gũi và dễ hiểu đối với đại bộ phận công chúng có trình độ văn hóa trung bình

Tuy nhiên, không thể phủ nhận được vai trò của truyền thông trong việc dự báo các thông tin thời tiết đã giúp phòng tránh thiên tai một cách chủ động, tích cực Đặc biệt là các bản tin dự báo thời tiết trên sóng truyền hình hiện nay, bám sát

12

sự kiện, phóng viên có mặt trực tiếp tại hiện trường để đưa tin về bản tin thời tiết đến công chúng xem truyền hình Các thông tin về thời tiết cũng mang tính khách quan, chân thực hơn, diễn biến của thời tiết cũng được đưa tin đồng thời cùng sự, hiện tượng đặc biệt là khi có bão đổ bộ vào đất liền Công tác chuẩn bị đối phó với bão tại các địa phương bị ảnh hưởng cũng được cập nhật liên tục, từ đó góp phần nâng cao nhận thức của người dân về phòng tránh thiên tai

Từ ý nghĩa đó, đã có những công trình liên quan đến việc dự báo thời tiết, tuy nhiên để đi sâu vào việc phân tích các bản tin thời tiết trên sóng truyền hình hầu như chưa được đề cập nhiều Đến thời điểm này hiện chỉ có một vài công trình liên quan đến nội dung dự báo thời tiết đáng chú ý sau:

Luận văn của thạc sĩ Ngô Thị Phú Hoà - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học quốc gia Hà Nội; Khoa Báo chí Chuyên ngành: Báo chí học;

Mã số: 60 32 01 bảo vệ năm 2011 với đề tài “Bản tin dự báo thời tiết” trên sóng truyền hình các đài địa phương Trung bộ (Khảo sát 3 đài PTTH Quảng Trị, Bình Định và Bình Thuận trong 6 tháng cuối năm 2010)

Mục đích nghiên cứu luận văn của tác giả nhằm phác thảo thực trạng về công tác dự báo thời tiết trên sóng truyền hình của các Đài địa phương khu vực Trung

Bộ thông qua 3 đài: Quảng Trị, Bình Định, và Bình Thuận thể hiện qua các bản tin

dự báo hằng ngày cũng như những bản tin dự báo thiên tai mang tính cấp bách Trong khuôn khổ của đề tài tác giả cũng mong muốn nhận xét và đánh giá về ưu điểm và hạn chế của các bản tin dự báo thời tiết với ngôn ngữ đặc thù trên các Đài truyền hình mà mình khảo sát, từ đó đưa ra các ứng xử văn hóa tốt nhất với thời tiết cũng như phòng chống thiên tai tại khu vực các tỉnh Trung Bộ

Luận văn tác giả Phạm Thị Tuyết Mây – Trường Đại học Khoa học Tự nhiên

13

– Đại học Quốc gia Hà Nội; Khoa khí tượng và Khí hậu học; Mã số 60 44 8, về đề tài “Đánh giá kết quả dự báo nhiệt độ và lượng mưa của một số mô hình dự báo thời tiết cho khu vực Việt Nam” Trong luận văn của mình tác giả đưa ra bài toán đánh giá mức độ chính xác của mô hình hoặc mức độ sai khác giữa các sản phẩm

dự báo của mô hình với những kết quả quan trắc thực tế nhằm chỉ ra những ưu điểm, nhược điểm của mô hình, giúp cho các chuyên gia nghiên cứu tìm kiếm các giải pháp cải tiến, phát triển, nâng cao chất lượng dự báo của mô hình Hơn nữa, kết quả đánh giá dự báo có thể đưa ra những thông tin giúp các nhà quản lý quyết định có nên đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị để phát triển mô hình hay không Trong khuôn khổ của luận văn tác giả tập trung vào việc đánh giá chất lượng dự báo 24h của nhiệt độ, lượng mưa của hai mô hình dự báo thời tiết số được sử dụng phổ biến hiện nayở Việt Nam là mô hình HRM và mô hình MM5

Cuốn sách về "100 câu hỏi - đáp về các hiện tượng khí tượng thủy văn" do Trung tâm khí tượng Thủy Văn quốc gia thực hiện để thực hiện nhiệm vụ "tuyên truyền phổ biến kiến thức về khí tượng thủy văn" do Bộ Tài nguyên và môi trường giao năm 2008

Cuốn "Truyền thông nông nghiệp, nông thôn, nông dân" do nhiều tác giả biên soạn - Nhà xuất bản nông nghiệp Là cuốn sách nêu lên những kinh nghiệm, kiến thức quý báu cho một lĩnh vực truyền thông mới "Truyền thông nông nghiệp, nông thôn đã mở ra được cách cửa để toàn xã hội tìm hiểu vai trò của nông nghiệp

và thực trạng cuộc sống nông thôn, là nhịp cầu mang hình ảnh nông nghiệp, nông thôn Việt Nam đến với bạn bè các nước và quốc tế" Cuốn sách đã đề cập đến nhiều khía cạnh của quá trình hoạt động truyền thông "Tam Nông"

Bên cạnh đó, nhiều diễn đàn, hội nghị, hội thảo khoa học về công tác dự báo thời tiết trong và ngoài nước cũng được đưa ra để bàn thảo, mổ xẻ những vấn đề

14

liên quan đến công tác dự báo thời tiết hiện nay Đánh giá các tác động của biến đổi khí hậu và sức khỏe con người vào ngày 23/11/2015, tại Trường Đại học Y tế công cộng (ĐHYTCC) đã diễn ra Hội thảo “Biến đổi khí hậu và sức khỏe” Đây là hội thảo quốc tế được tổ chức dưới sự phối hợp giữa Trường ĐHYTCC, Trường Đại học Y Hà Nội, Trường Đại học Umea (Thụy Điển) và Trường Đại học Gadjah Mada (Indonesia) với mục tiêu chia sẻ kinh nghiệm nghiên cứu từ các nước trong khu vực về mối liên quan giữa biến đổi khí hậu và các vấn đề sức khỏe cộng đồng

Bên cạnh đó, "Hội thảo quốc tế lần thứ hai về Các hiện tượng thời tiết cực đoan trên nền khí hậu đang biến đổi ở các lục địa tiếp giáp biển" do Trường Đại học Khoa học Tự nhiên phối hợp với Đại học Kyoto, Nhật Bản đồng tổ chức diễn

ra từ ngày 23/8/2016 – 26/8/2016

Tóm lại, trong và ngoài nước đã có một số công trình, sách, báo, hội nghị, diễn đàn… nghiên cứu về truyền thông về bản tin dự báo thời tiết, song chưa có đề tài nào đưa ra được bức tranh tổng quan về truyền thông liên quan đến vấn đề dự báo thời tiết trên truyền hình Vì vậy, đề tài luận văn này, sẽ góp phần giải quyết điều đó và đưa ra những khuyến nghị và giải pháp cụ thể để nâng cao chất lượng của các bản tin dự báo thời tiết trên truyền hình, mà cụ thể là trên Kênh VTV1 và Kênh VTC14

3 Mục tiêu và nội dung nghiên cứu

3.1 Mục tiêu nghiên cứu:

Trên cơ sở tìm hiểu, phân tích, luận văn hướng đến các mục tiêu sau:

- Chỉ ra vai trò, tầm quan trọng của bản tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1

và VTC14

3.2 Nội dung nghiên cứu:

- Nghiên cứu, đánh giá tương đối toàn diện về ưu điểm và hạn chế của các bản tin dự báo thời tiết với ngôn ngữ đặc thù trên kênh VTV 1 - Đài truyền hình Việt Nam và Kênh VTC14

- Khảo sát đánh giá thực trạng thông tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1 và VTC14, chỉ rõ ưu điểm , nhược điểm và nguyên nhân

- Xây dựng các giải pháp truyền thông để có thể nâng cao chất lượng của bản tin theo hướng gần gũi, sát thực và dễ hiểu hơn đối với người dân

Đây là cơ sở thông tin quan trọng để người dân thay đổi hành vi và nhận thức tốt hơn về những thay đổi của thời tiết cũng như tự phòng chống thiên tai thông qua các bản tin dự báo thời tiết

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Luận văn tập trung nghiên cứu các bản tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1 - Đài Truyền hình Việt Nam và Kênh VTC14 Đối tượng tác động là công chúng xem truyền hình

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi khảo sát của luận văn là một số bản tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1 trong thời gian 6 tháng từ tháng 12 năm 2015 đến tháng 5 năm 2016 Đây là thời điểm có hiện hiện tượng thời tiết xảy ra, nắng nóng, mưa bão bắt đầu xuất hiện nhiều và đến cuối năm thì xuất hiện rét đậm, rét hại ở miền Bắc, khô hạn ở miền Trung và Nam Bộ

16

Do đó, ngoài bản tin thời tiết hàng ngày, trong giai đoạn 6 tháng khảo sát, tác giả sẽ có góc nhìn tương đối toàn diện để phân tích kĩ lưỡng về các bản tin dự báo thời tiết, và các hiện tượng thời tiết bất thường khác xảy ra trong thời gian ngắn nhưng có sức tàn phá lớn

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu:

5.1 Phương pháp luận:

Luận văn tiếp cận từ lý thuyết về lý luận chủ nghĩa Mác-Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm, đường lối lãnh đa ̣o của Đảng, Nhà nước về thông tin dự báo thời tiết để xây dựng các luận cứ lý thuyết Bằng phương pháp quan sát thực tiễn chúng tôi tìm các luận cứ thực tiễn để chứng minh, luận giải và qua đó đề xuất giải pháp đổi mới “Bản tin dự báo thời tiết trong các chương trình thời sự truyền hình”

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong luận văn sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học xã hội

và nhân văn như: thống kê, phân tích tài liệu sẵn có, tổng hợp Cụ thể:

- Luận văn sử dụng thao tác phân tích tác phẩm báo chí, nghĩa là phân tích các bản tin dự báo thời tiết trong ngôn ngữ truyền hình để đánh giá chính xác thực trạng, cách chuyển tải thông tin của các đài truyền hình, từ đó đánh giá hiệu quả thực tế của các bản tin dự báo thời tiết đối với công chúng nghe nhìn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài:

- Về lý luận, luận văn mong muốn làm rõ vai trò của truyền thông trong việc

dự báo thời tiết và ứng phó với thiên tai mà cụ thể là của loại hình báo hình ở một

số đài quốc gia và khu vực Về thực tiễn, luận văn mong muốn đúc kết từ thực tế khảo sát để có thể đưa ra mô hình dự báo thời tiết tốt nhất có thể, mục đích cuối cùng vẫn là hướng tới phục vụ nhu cầu được dự báo thời tiết chính xác của khán

7 Kết cấu của Luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, Luận văn kết cấu làm 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về thông tin dự báo thời tiết

trên truyền hình

Chương 2: Thực trạng các bản tin dự báo thời tiết trong các chương trình

thời sự trên Kênh VTV1 và Kênh VTC14

Chương 3: Kinh nghiệm, giải pháp nâng cao chất lượng bản tin dự báo thời

tiết trên kênh VTV1 và Kênh VTC14

18

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THÔNG TIN

DỰ BÁO THỜI TIẾT TRÊN TRUYỀN HÌNH

1.1 Một số khái niệm cơ bản:

1.1.1 Các khái niệm cơ bản:

+ Dự báo:

Dự báo là một khoa học và nghệ thuật tiên đoán những sự việc sẽ xảy ra trong tương lai, trên cơ sở phân tích khoa học về các dữ liệu đã thu thập được Khi tiến hành dự báo cần căn cứ vào việc thu thập, xử lý số liệu trong quá khứ và hiện tại

để xác định xu hướng vận động của các hiện tượng trong tương lai nhờ vào một số

mô hình toán học (Định lượng) Tuy nhiên dự báo cũng có thể là một dự đoán chủ quan hoặc trực giác về tương lai (Định tính) và để dự báo định tính được chính xác hơn, người ta cố loại trừ những tính chủ quan của người dự báo

+ Thời tiết:

Thời tiết là trạng thái khí quyển tại một địa điểm nhất định được xác định bằng tổ hợp các yếu tố: nhiệt độ, áp suất, độ ẩm, tốc độ gió, nắng, mưa, sương mù,…

Thời tiết thường dễ thay đổi trong một thời gian ngắn, có thể là một buổi, một ngày hoặc vài ngày

+ Khí hậu:

Khí hậu là thuật ngữ mô tả các trạng thái thời tiết đã từng xảy ra tại một nơi nào đó trong một khoảng thời gian nhất định Khác với thời tiết, khí hậu có tính ổn định tương đối

+ Biến đổi khí hậu:

Biến đổi khí hậu là sự thay đổi của khí hậu diễn ra trong một khoảng thời gian dài, do nguyên nhân tự nhiên hoặc hoạt động của con người

19

+ Khí nhà kính:

Bầu khí quyển của Trái đất chứa một số loại khí đặc biệt gọi là khí nhà kính,

vì cách mà chúng làm ấm Trái đất tương tư như các người ta giữ nhiệt cho các ngôi nhà làm bằng kính để trồng cây

Khí nhà kính chủ yếu bao gồm: hơi nước (H2O); cacbon đioxit (CO2); metan (CH4); các khó CFC; các khí đi nitơ oxit (N2O); khí ozon trong tầng đối lưu (O3); những khí này giống như một chiếc khăn có độ dày vừa đủ, giúp giữ ấm cho Trái Đất ở trong khoảng nhiệt độ thích hợp, khiến sự sống có thể phát triển và sinh sôi nảy nở Nếu không có những khí này, nhiệt từ Mặt trời sẽ không được giữ lại và bề mặt Trái đất sẽ trở nên lạnh lẽo

- Không có cách nào để xác định tương lai là gì một cách chắc chắn (tính không chính xác của dự báo) Dù phương pháp chúng ta sử dụng là gì thì luôn tồn tại yếu tố không chắc chắn cho đến khi thực tế diễn ra

- Luôn có điểm mù trong các dự báo Chúng ta không thể dự báo một cách chính xác hoàn toàn điều gì sẽ xảy ra trong tương tương lai Hay nói cách khác, không phải cái gì cũng có thể dự báo được nếu chúng ta thiếu hiểu biết về vấn đề cần dự báo

- Dự báo cung cấp kết quả đầu vào cho các nhà hoạch định chính sách trong việc đề xuất các chính sách phát triển kinh tế, xã hội Chính sách mới sẽ ảnh hưởng đến tương lai, vì thế cũng sẽ ảnh hưởng đến độ chính xác của dự báo

1.2 Vai trò của các bản tin dự báo thời tiết trên truyền hình:

Khí hậu Việt Nam nằm trong vành đai nội chí tuyến, quanh năm có nhiệt độ cao và độ ẩm lớn Phía Bắc chịu ảnh hưởng của lục địa Trung Hoa nên ít nhiều mang tính khí hậu lục địa Biển Đông ảnh hưởng sâu sắc đến tính chất nhiệt đới gió mùa ẩm của đất liền Khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm không thuần nhất trên toàn lãnh thổ Việt Nam, hình thành nên các miền và vùng khí hậu khác nhau rõ rệt Khí