Phát triển chất lượng xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại trung tâm thông tin tín dụng quốc gia việt nam – ngân hàng nhà nước việt nam

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan: luận văn với đề tài “Phát triển chất lượng xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia Việt Nam – Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM

Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng

Mã số: 60 34 02 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

Hà Nội - 2016

NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM

Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng

Mã số: 60 34 02 01 CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN MẠNH HÙNG

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan: luận văn với đề tài “Phát triển chất lượng xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia Việt Nam – Ngân hàng Nhà nước Việt Nam” là công trình nghiên cứu khoa học, độc lập của

riêng tôi

Các số liệu trong luận văn đƣợc sử dụng trung thực và có nguồn gốc rõ ràng Kết quả nghiên cứu đƣợc trình bày trong luận văn này chƣa từng đƣợc công bố tại bất kỳ công trình nào khác Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Nguyễn Thị Ngà

LỜI CẢM ƠN

Trước tiên, tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn tới Ban giám hiệu trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, đến quý thầy cô trong Khoa Tài chính - Ngân hàng, Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành luận văn này Đặc biệt tôi xin được bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đến TS Nguyễn Mạnh Hùng đã hướng dẫn tận tình, giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu

Tôi xin gửi lời cảm ơn đến lãnh đạo Ngân hàng, lãnh đạo các phòng ban, các anh chị cán bộ công nhân viên tại Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia Việt Nam – Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã nhiệt tình giúp đỡ trong quá trình hoàn thành luận văn

Cuối cùng, tôi cũng xin cảm ơn chân thành tới gia đình, bạn bè đã tận tình hỗ trợ, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Tác giả luận văn

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Error! Bookmark not defined

DANH MỤC BẢNG Error! Bookmark not defined

DANH MỤC HÌNH Error! Bookmark not defined

LỜI NÓI ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC TIỄN VỀ CHẤT LƯỢNG XẾP HẠNG TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP 4

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 4

1.2 Xếp hạng tín dụng 6

1.2.1 Khái niệm về xếp hạng tín dụng doanh nghiệp 6

1.2.2 Mục đích, ý nghĩa, yêu cầu và vai trò của xếp hạng tín dụng doanh nghiệp 8

1.2.3 Nội dung xếp hạng tín dụng doanh nghiệp 12

1.3 Chất lượng xếp hạng tín dụng doanh nghiệp Error! Bookmark not defined

1.3.1 Khái niệm chất lượng Error! Bookmark not defined

1.3.2 Khái niệm về chất lượng xếp hạng tín dụng doanh nghiệp.Error! Bookmark not defined

1.3.3 Các tiêu chí đánh giá chất lượng xếp hạng tín dụng doanh nghiệp.Error! Bookmark not defined

1.4 Các nhân tố ảnh hưởng chất lượng xếp hạng tín dụng doanh nghiệp.Error! Bookmark not defined

1.4.1 Nhân tố khách quan Error! Bookmark not defined

1.4.2 Nhân tố chủ quan Error! Bookmark not defined

1.5 Kinh nghiệm của một số tổ chức xếp hạng tín dụng doanh nghiệp và bài học

kinh nghiệm cho Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia-Ngân hàng Nhà nước

Việt Nam Error! Bookmark not defined

1.5.1 Quá trình hình thành và phát triển của các tổ chức xếp hạng tín dụng

doanh nghiệp trên thế giới Error! Bookmark not defined

1.5.2 Kinh nghiệm của một số tổ chức xếp hạng tín dụng doanh nghiệpError! Bookmark not defined

1.5.3 Bài học kinh nghiệm cho Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia-Ngân

hàng Nhà nước Việt Nam Error! Bookmark not defined

Tóm tắt chương 1 Error! Bookmark not defined

2.1 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.1.1 Phương pháp thu thập dữ liệu Error! Bookmark not defined

2.1.2 Phương pháp phân tích dữ liệu Error! Bookmark not defined

2.2 Thiết kế mô hình nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.2.1 Các bước thực hiện nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.2.2 Đánh giá mô hình nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.3 Kết quả của phiếu khảo sát Error! Bookmark not defined

2.3.1 Từ bảng khảo sát khách hàng là các cán bộ tín dụng phụ trách mảng

doanh nghiệp tại các ngân hàng thương mại Error! Bookmark not defined

2.3.2 Từ phỏng vấn trực tiếp từ các chuyên gia xếp hạng tín dụng doanh

nghiệp tại Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia Việt Nam – Ngân hàng Nhà

nước Việt Nam Error! Bookmark not defined

Tóm tắt chương 2 Error! Bookmark not defined

3.1 Khái quát về Trung tâm thông tin tín dụng Quốc Gian Việt Nam – Ngân hàng

Nhà nước Việt Nam Error! Bookmark not defined

3.1.1 Lịch sử hình thành Error! Bookmark not defined

3.1.2 Chức năng, nhiệm vụ của Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia -Ngân

hàng Nhà nước Việt Nam Error! Bookmark not defined

3.1.3 Cơ cấu tổ chức và nghiệm vụ của các phòng của Trung thông Thông tin

Tín dụng Quốc gia Việt Nam – Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.Error! Bookmark not defined

3.1.4 Sản phẩm và dịch vụ của Trung thông Thông tin Tín dụng Quốc gia Việt

Nam – Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Error! Bookmark not defined

3.2 Đặc điểm hoạt động giữa CIC và các cơ quan xếp hạng tín dụng doanh nghiệp

khác Error! Bookmark not defined

3.2.1 Giống nhau Error! Bookmark not defined

3.2.2 Khác nhau Error! Bookmark not defined

3.3 Thực trạng chất lượng xếp hạng tín dụng tại Trung tâm Thông tin Tín dụng

Quốc gia Việt Nam – Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.Error! Bookmark not defined

3.3.1 Hệ thống văn bản pháp lý về nghiệp vụ thông tin tín dụng đã ban hànhError! Bookmark not defined

3.3.2 Thực trạng hoạt động xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại Trung tâm

Thông tin Tín dụng Quốc gia Việt Nam – Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.Error! Bookmark not defined

3.3.3 Chất lượng xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại Trung tâm Thông tin Tín

dụng Quốc gia Việt Nam – Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.Error! Bookmark not defined

3.4 Đánh giá chất lượng xếp hạng tín dụng tại Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc

gia Việt Nam –Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Error! Bookmark not defined

3.4.1 Kết quả đạt được Error! Bookmark not defined

3.4.2 Hạn chế và nguyên nhân Error! Bookmark not defined

Tóm tắt chương 3 Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 4 MỘT SỐ GIẢI PHÁP VỀ CHẤT LƯỢNG XẾP HẠNG TÍN DỤNG

DOANH NGHIỆP TẠI TRUNG TÂM THÔNG TIN TÍN DỤNG – NGÂN HÀNG

NHÀ NƯỚC VIỆT NAM Error! Bookmark not defined

4.1 Định hướng hoạt động xếp hạng tín dụng doanh nghiệp.Error! Bookmark not defined

4.1.1 Định hướng phát triển của Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia-Ngân

hàng Nhà nước Việt Nam giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2020Error! Bookmark not defined

4.1.2 Định hướng hoạt động xếp hạng tín dụng doanh nghiệp trong thời gian

tới Error! Bookmark not defined

4.2 Giải pháp nâng cao chất lượng xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại Trung tâm

Thông tin Tín dụng Quốc gia – Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.Error! Bookmark not defined

4.2.1 Nhóm giải pháp trực tiếp liên quan tới nội dung, phương pháp xếp hạng

tín dụng doanh nghiệp Error! Bookmark not defined

4.2.2 Nhóm các giải pháp hỗ trợ Error! Bookmark not defined

4.3 Một số kiến nghị, đề xuất Error! Bookmark not defined

4.3.1 Kiến nghị đối với Chính phủ Error! Bookmark not defined 4.3.2 Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước Error! Bookmark not defined 4.3.3 Kiến nghị đối với Ngân hàng Thương mại Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

1

LỜI NÓI ĐẦU

1.Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Theo Perter s Rose (2004, trang 609, 610) tác giả của cuốn sách Ngân hàng thương mại viết: “ Đối với hầu hết các ngân hàng, khoản mục cho vay chiếm quá nửa giá trị tổng tài sản và tạo ra từ 1/2 đến 2/3 nguồn thu của ngân hàng” “Rõ ràng, cho vay là chức năng kinh tế hàng đầu của các ngân hàng”

Đối tượng cho vay chủ yếu của Ngân hàng là các khách hàng cá nhân, hộ kinh doanh và các doanh nghiệp Tuy nhiên, theo số liệu của Tổng cục Thống kê, trong 3 năm qua, nước ta có khoảng hơn 200 nghìn Doanh nghiệp phá sản, giải thể (hơn 60,7 nghìn doanh nghiệp năm 2013, năm 2014 có 67,8 nghìn Doanh nghiệp và 71,391 doanh nghiệp trong năm 2015) Với số lượng các doanh nghiệp giải thể ngày càng tăng, các ngân hàng gặp rất nhiều khó khăn trong hoạt động cho vay và thu hồi

nợ Chính vì vậy, yêu cầu cấp bách đặt ra là hoạt động tín dụng nói chung và hoạt động tín dụng khách hàng doanh nghiệp nói riêng phải được quản lý và kiểm soát chặt chẽ để hạn chế đến mức thấp nhất rủi ro có thể xảy ra, giảm thiểu các thiệt hại phát sinh từ rủi ro tín dụng và tăng lợi nhuận của ngân hàng Góp phần nâng cao uy tín và tạo ra lợi thế của ngân hàng trong cạnh tranh

Việc loại trừ hoàn toàn rủi ro này là không thể, mà chỉ có thể hạn chế, đề phòng Có rất nhiều biện pháp để hạn chế rủi ro tín dụng, trong đó xếp hạng tín dụng là một trong những biện pháp phổ biến Kết quả xếp hạng tín dụng không chỉ

có ý nghĩa đối với tổ chức được xếp hạng mà còn có ý nghĩa đối với toàn bộ nền kinh tế nói chung và đối với hệ thống tài chính, đối với các cơ quan quản lý, đối với từng ngành, lĩnh vực, đối với các tổ chức, cá nhân tham gia thị trường vốn nói riêng, đặc biệt trong giai đoạn cổ phần hóa mạnh mẽ các doanh nghiệp nhà nước Do đó, thông tin về xếp hạng tín dụng doanh nghiệp cần phải có chất lượng tốt - phản ánh chính xác tình hình tài chính của doanh nghiệp

2

Trung tâm Thông tin tín dụng nay là Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia

(CIC) là đơn vị sự nghiệp đầu tiên tại Việt Nam nghiên cứu và thực hiện và cung

cấp thông tin về xếp hạng tín dụng (XHTD) các doanh nghiệp được thành lập và

hoạt động tại Việt Nam.Với sứ mệnh là đơn vị cung cấp thông tin xếp hạng tín dụng

doanh nghiệp khách quan, đầy đủ, chính xác giúp Ngân hàng Nhà nước và các cơ

quan quản lý Nhà nước thực hiện tốt vai trò quản lý, đồng thời, kết quả xếp hạng tín

dụng doanh nghiệp của CIC là tài liệu tham khảo nhanh chóng, kịp thời cho yêu cầu

cấp tín dụng của ngân hàng thương mại

Xuất phát từ thực tế trên, học viên đã lựa chọn đề tài: “Phát triển chất lượng

xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc Gia Việt

Nam- Ngân hàng Nhà nước Việt Nam” làm luận văn thạc sỹ của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cư ́ u

 Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở đánh giá chất lượng xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại Trung tâm

Thông tin tín dụng Quốc Gia Việt Nam – Ngân hàng nhà nước Việt Nam, nghiên

cứu chỉ ra những điểm còn hạn chế trong hoạt động xếp hạng tín dụng tại đơn vị Từ

đó, nghiên cứu tìm ki ếm các giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng xếp

hạng tín dụng doanh nghiệp

 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Hệ thống hóa các vấn đề xếp hạng tín dụng doanh nghiệp và chất lượng xếp

hạng tín dụng;

- Nghiên cứu tình hình thực tiễn chất lượng xếp hạng tín dụng doanh nghiệp

tại Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc Gia Việt Nam – Ngân hàng Nhà nước Việt

Nam;

- Đề xuất các giải pháp để nâng cao chất lượng xếp hạng tín dụng doanh

nghiệp tại Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia Việt Nam- Ngân hàng Nhà nước

Việt Nam

3 Câu hỏi nghiên cứu

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

 Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là chất lượng xếp hạng tín dụng doanh nghiệp

tại Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia Việt

 Phạm vi nghiên cứu:

Luận văn tập trung phân tích các chỉ tiêu đánh giá về chất lượng xếp hạng tín dụng năm 2012-2015

5 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, danh mục viết tắt, danh mục bảng biểu sơ đồ, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu thành 4 chương:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận thực tiễn về chất

lượng xếp hạng tín dụng doanh nghiệp

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu và thiết kế luận văn

Chương 3: Thực trạng chất lượng xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại Trung

tâm thông tin tín dụng Quốc Gia Việt Nam - Ngân hàng nhà nước Việt Nam

Chương 4: Mô ̣t số gi ải pháp nâng cao chất lượng xếp hạng tín dụng doanh

nghiệp tại Trung tâm thông tin tín dụng Quốc Gia Việt Nam - Ngân hàng nhà nước Việt Nam

4

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC TIỄN VỀ CHẤT LƯỢNG XẾP HẠNG TÍN DỤNG

DOANH NGHIỆP

1.1 Tổng quan ti ̀nh hình nghiên cứu

Cùng với sự phát triển của ngành Tài chính Ngân hàng, các đề tài về ngành ngân hàng nói chung và từng mảng hoạt động cụ thể của ngành ngân hàng nói riêng như tín dụng, huy động vốn, xếp hạng tín dụng… đã trở thành chủ đề của nhiều bài viết, đề tài nghiên cứu, nhiều luận văn, khóa luận ở các cấp khác nhau Có thể nói đây là chủ đề vô cùng đa dạng, rộng lớn để các tổ chức, cá nhân tìm hiểu nghiên cứu Để phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài này, học viên đã tham khảo một số tài liệu tương tự như:

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Viện “Giải pháp hoàn thiện một bước việc phân tích, xếp loại doanh nghiệp đối với hoạt động thông tin tín dụng”, Nguyễn Hữu Đương (2002) Trong nghiên cứu này, tác giả đã đưa ra một phương pháp đánh giá, xếp loại tín dụng doanh nghiệp tương đối chi tiết; đánh giá; xếp loại doanh nghiệp tương đối kỹ về mặt tài chính doanh nghiệp, đồng thời đưa ra một thang tính điểm hợp lý và xếp doanh nghiệp thành 9 loại Đây là lần đầu tiên trong

hệ thống ngân hàng Việt Nam đưa ra việc cho điểm và xếp loại doanh nghiệp, thực

sự là một thành công đáng kể của các nhà chính sách NHTW

Luận văn “Phát triển các sản phẩm thông tin tín dụng tại Trung tâm Thông tin tín dụng – NHNN Việt Nam”, Đàm Ngọc Tuấn (2012), đưa ra cơ sở pháp lý về sản phẩm TTTD, đánh giá các sản phẩm TTTD hiện tại của CIC, chỉ ra những ưu điểm

và hạn chế từ đó đóng góp những ý kiến để sản phẩm TTTD của CIC ngày càng phát triển, đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của các Tổ chức tín dụng trong điều kiện hội nhập kinh tế thế giới và phát triển không ngừng của hệ thống ngân hàng Việt Nam Luận văn đã nêu ra được những đóng góp to lớn và hiệu quả mà sản phẩm TTTD của CIC mang lại cho các TCTD nói riêng cũng như hệ thống ngân

5

hàng Việt Nam nói chung

Luận văn “Nghiên cứu về xếp hạng tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Trung tâm thông tin tín dụng Ngân hàng Nhà nước Việt Nam”, Nguyễn Thanh Thủy (2012), đưa ra cơ sở lý luận về xếp hạng tín dụng doanh nghiệp của các tổ chức xếp hạng tín dụng doanh nghiệp trong nước và trên thế giới Nêu ra các giải pháp khắc phục những tồn tại, hạn chế của phương pháp xếp hạng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại CIC Từ đó, tác giả đưa ra những phương án nâng cao chất lượng các bản xếp hạng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại CIC nhằm đáp ứng tốt nhất nhu cầu tìm hiểu thông tin của các cá nhân, tổ chức

Luận văn “Giải pháp hoàn thiện xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại Tổng công ty tài chính cổ phần Dầu khí Việt Nam (PVFC)” của Thạc sỹ Nguyễn Thị Ngọc Anh (2011) đã nêu khá chi tiết về lĩnh vực xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại PVFC Trên cơ sở lý thuyết, cũng như tình hình thực tại, tác giả đề ra các giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại Công ty tài chính cổ phẩn Dầu khí Việt Nam

Luận văn “Hoàn thiện công tác xếp hạng tín dụng đối với tập đoàn Tổng công

ty tại Trung tâm Thông tin Tín dụng - Ngân hàng Nhà nước Việt Nam” của Thạc sỹ Thái Thành Trung (2015) Trường Học viện Ngân hàng.Luận văn đã chỉ ra lý luận

chung về xếp hạng tín dụng tổng công ty, chất lượng xếp hạng tín dụng doanh nghiệp Qua đó, tác giả đề ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại CIC

Nguyễn Hữu Đương (2004), “Lịch sử hoạt động thông tin tín dụng và xếp loại tín dụng trên thế giới”, Tạp chí Ngân hàng, số 4, trang 64-67 Trong bài viết này, tác giả liệt kê, tóm tắt, chỉ ra các mô hình hoạt động thông tin tín dụng trên thế giới với các hình mẫu là Mỹ, Singapore, Pháp,…

Bên cạnh đó, tác giả cũng tìm được những tài liệu thông tin quý báu từ các tạp chí, báo mạng ngành tài chính ngân hàng hiện nay như “Thời báo ngân hàng” (www.thoibaonganhang.vn), “Tạp chí tài chính”( www.tapchitaichinh.vn), website