Ảnh hưởng của hiệp định đối tác xuyên thái bình dương tới xuất khẩu thủy sản nghiên cứu so sánh với hiệp định thương mại việt nam – eu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÕ VĂN THỌ ẢNH HƯỞNG CỦA HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC XUYÊN THÁI BÌNH DƯƠNG TỚI XUẤT KHẨU THỦY SẢN: NGHIÊN CỨU SO SÁNH VỚI HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI VI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

VÕ VĂN THỌ

ẢNH HƯỞNG CỦA HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC XUYÊN THÁI BÌNH DƯƠNG TỚI XUẤT KHẨU THỦY SẢN:

NGHIÊN CỨU SO SÁNH VỚI HIỆP ĐỊNH

THƯƠNG MẠI VIỆT NAM - EU

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ

CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

Hà Nội, 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

VÕ VĂN THỌ

ẢNH HƯỞNG CỦA HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC XUYÊN THÁI BÌNH DƯƠNG TỚI XUẤT KHẨU THỦY SẢN:

NGHIÊN CỨU SO SÁNH VỚI HIỆP ĐỊNH

THƯƠNG MẠI VIỆT NAM - EU

Chuyên ngành : Kinh tế Quốc tế

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ

CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

Người hướng dẫn khoa học: TS.NGUYỄN ANH THU

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập và hoàn thành bài nghiên cứu khoa học này, tôi đã nhận được sự hướng dẫn quý báu, tận tụy và nhiệt tình của các thầy cô, các anh chị và các bạn

Tác giả xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới giảng viên hướng dẫn TS

Nguyễn Anh Thu đã giúp đỡ, động viên và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho

tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn này

Tác giả cũng xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành tới toàn thể quý thầy

cô giáo Khoa Kinh tế và Kinh doanh quốc tế, trường Đại học Kinh tế, ĐHQGHN Tác giả cũng xin trân trọng cảm ơn Bộ phận sau đại học, phòng đào tạo, các Anh/Chị chuyên viên văn phòng Khoa Kinh tế và Kinh doanh quốc tế, chuyên viên của các đơn vị thuộc Tổng cục Thủy sản, Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản (Vasep), Trung tâm Thông tin thủy sản

Đồng cảm ơn các nhà nghiên cứu, các học giả, các tổ chức có những bài nghiên cứu và báo cáo liên quan đến chủ đề tôi nghiên cứu và để lại những bài nghiên cứu, tham khảo và nguồn số liệu quan trọng để tôi có thể tiếp thu và phát triển hướng nghiên cứu của mình

Cuối cùng, tác giả xin cảm ơn gia đình và bạn bè tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận văn này

Tác giả luận văn

Võ Văn Thọ

CAM KẾT

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng mình Các số liệu nêu trong luận văn là trung thực và kết quả của luận văn chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào Tác giả xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình

Tác giả luận văn

Võ Văn Thọ

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Error! Bookmark not defined DANH MỤC BẢNG Error! Bookmark not defined DANH MỤC BIỂU ĐỒ Error! Bookmark not defined.

PHẦN MỞ ĐẦU: GIỚI THIỆU VỀ LUẬN VĂN 8

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 14

1.1 Tổng quan tài liệu nghiên cứu 14

1.1.1 Nhóm nghiên cứu định lượng tác động của cắt giảm thuế quan 14

1.1.2 Các nghiên cứu định tính về tác động hàng rào phi thuế quan 19

1.1.3 Các nghiên cứu về ngành thủy sản Việt Nam Error! Bookmark not defined 1.1.4 Kết luận Error! Bookmark not defined.

1.2 Nội dung và tác động của hiệp định thương mại tự doError! Bookmark not defined.

1.2.1 Nội dung của hiệp định thương mại tự do Error! Bookmark not defined 1.2.2 Tác động của hiệp định thương mại tự do Error! Bookmark not defined.

1.3 Cơ sở lý luận về xuất khẩu Error! Bookmark not defined.

1.3.1 Khái niệm, vai trò và các hình thức xuất khẩu Error! Bookmark not defined 1.3.2 Tiềm năng, lợi thế cho hoạt động xuất khẩu thủy sảnError! Bookmark not defined 1.3.3 Nhân tố tác động tới xuất khẩu thủy sản Error! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined 2.1 Các phương pháp định tính Error! Bookmark not defined.

2.1.1 Phương pháp phân tích tổng hợp Error! Bookmark not defined 2.1.2 Phương pháp kế thừa Error! Bookmark not defined 2.1.3 Phương pháp so sánh Error! Bookmark not defined.

2.2 Phương pháp định lượng Error! Bookmark not defined.

2.2.1 Mô hình SMART Error! Bookmark not defined 2.2.2 Giới thiệu mô hình SMART Error! Bookmark not defined 2.2.3 Giả định cơ bản Error! Bookmark not defined 2.2.4 Kịch bản mô hình Error! Bookmark not defined.

2.2.5 Đầu vào của mô hình SMART Error! Bookmark not defined.

2.2.6 Kết quả của mô hình SMART Error! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 3: TÁC ĐỘNG CỦA HIỆP ĐỊNH TPP VÀ EVFTA TỚI XUẤT KHẨU

THỦY SẢN CỦA VIỆT NAM Error! Bookmark not defined.

3.1 Giới thiệu chung về hiệp định TPP và EVFTA Error! Bookmark not defined.

3.1.1.Tổng quan về TPP Error! Bookmark not defined.

3.1.2 Tổng quan về EVFTA Error! Bookmark not defined.

3.2 Cam kết chính của các nước tham gia TPP và EVFTA tới xuất khẩu thủy sản Việt

Nam Error! Bookmark not defined.

3.2.1 Cam kết của các nước TPP Error! Bookmark not defined.

3.2.2 Cam kết của các nước EU Error! Bookmark not defined.

3.3 Tổng quan ngành thủy sản Việt Nam Error! Bookmark not defined.

3.3.1 Thực trạng phát triển ngành thủy sản Việt Nam giai đoạn 2005 - 2015Error! Bookmark not defined 3.3.2 Thực trạng xuất khẩu thủy sản Việt Nam giai đoạn 2005 – 2015Error! Bookmark not defined.

3.2.3 Lợi thế so sánh Error! Bookmark not defined.

3.4 Tác động của hiệp định TPP và EVFTA tới ngành thủy sản Việt NamError! Bookmark not defined.

3.4.1 Tác động tiềm năng của cắt giảm thuế quan lên xuất, nhập khẩu thủy sản của Việt

Nam Error! Bookmark not defined.

3.4.2 Tác động của hàng rào phi thuế quan đến xuất khẩu thủy sản của Việt NamError! Bookmark not defined.

3.5 Nhận xét Error! Bookmark not defined.

3.5.1 Đánh giá tổng thể hai hiệp định Error! Bookmark not defined.

3.5.2 So sánh tác động của hai hiệp định Error! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 4: MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁPError! Bookmark not defined 4.1 Hàm ý chính sách từ kết quả phân tích mô hình SMARTError! Bookmark not defined.

4.1.1 Giải pháp thúc đẩy xuất khẩu thủy sản Error! Bookmark not defined.

4.1.2 Giải pháp cho phúc lợi xã hội giảm Error! Bookmark not defined.

4.1.3 Giải pháp tăng cường hợp tác với các nước phát triển để đào tạo nguồn nhân lực,

thu hút đầu tư và hỗ trợ kỹ thuật cho ngành Thủy sản Error! Bookmark not defined.

4.2 Hàm ý chính sách từ kết quả phân tích hàng rào phi thuế quanError! Bookmark not defined.

4.2.1 Giải pháp trong ngắn hạn Error! Bookmark not defined.

4.2.2 Giải pháp trong dài hạn Error! Bookmark not defined.

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.

1 Những đóng góp của đề tài Error! Bookmark not defined.

2 Hướng phát triển nghiên cứu Error! Bookmark not defined.

TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

8

PHẦN MỞ ĐẦU: GIỚI THIỆU VỀ LUẬN VĂN

1 Tính cấp thiết của đề tài

Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế là xu thế khách quan, thu hút nhiều quốc gia tham gia vào tất cả các lĩnh vực kinh tế, trong đó thương mại quốc tế là lĩnh vực quan trọng, được nhiều quốc gia quan tâm và được sử dụng như động lực cho sự phát triển Việc mở rộng quan hệ thương mại quốc

tế nhằm phát huy và nâng cao lợi ích đối với tất cả các nước nói chung và Việt Nam nói riêng là hết sức cần thiết Hội nhập luôn mang lại cho các nước tham gia những cơ hội và đi kèm với nó không ít những thách thức đối với nền kinh tế Gắn liền với chúng là những cái được và mất cho các nước tham gia vào qua trình này

Trong những năm qua, Viê ̣t Nam đã chủ đô ̣ng tham gia đàm phán và ký kết thành công các Hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương như: Hiê ̣p đi ̣nh thương ma ̣i tự do Viê ̣t Nam - Nhâ ̣t Bản, Hiê ̣p đi ̣nh thương ma ̣i tự do giữa Viê ̣t Nam - Liên minh kinh tế Á - ÂU, Hiê ̣p đi ̣nh thương ma ̣i tự do Viê ̣t Nam - Hàn Quốc Đặc biệt trong năm qua, Việt Nam là một trong những quốc gia đã tham gia vào quá trình đàm phán và đi đến ký kết Hiệp định đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương (TPP) và Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – Eu (EVFTA) Đồng thời, đây cũng là lần đầu tiên nước ta tham gia đàm phán một Hiệp định đa phương với phạm vi sâu rộng, tốc độ đàm phán nhanh và các cam kết mạnh mẽ như vậy Việc tham gia đàm phán và ký kết Hiệp định TPP và EVFTA là một trong những động lực quan trọng để Việt Nam thúc đẩy phát triển kinh tế trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế giai đoạn mới Tuy nhiên, với mức độ mở cửa ngày càng lớn đồng nghĩa với những thách thức và cạnh tranh gay gắt bên ngoài ngày càng cao và thậm chí

có thể làm xấu đi những rũi ro nội tại Với quy mô kinh tế nhỏ và kinh

9

nghiệm quản lý còn yếu, hình thức kinh doanh mang tính manh mún nhỏ lẻ của một số ngành sẽ gặp không ít những thách thức khi các trên Hiệp định có hiệu lực Thêm vào đó, tác động của hội nhập cũng sẽ khác nhau ở các ngành, lĩnh vực khác nhau Các ngành có lợi thế so sánh sẽ được hưởng lợi nhiều nhất trong khi các ngành kém lợi thế sẽ chịu thu thiệt ở nhiều mức độ khác nhau Thủy sản được xem là một trong những ngành có lợi thế nhất định khi Việt Nam ký kết Hiệp định TPP và (EVFTA) Bên cạnh đó, ngành thủy sản cũng sẽ gặp không ít những thách thức, khi trong chính ngành thủy sản vẫn tồn tại những khó khăn liên quan đến dư lượng kháng sinh trong các sản phẩm xuất, ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu, chịu áp mức thuế chống bán phá giá, áp lực cạnh tranh của các nước khác

Xét trong phạm vi các nước cùng tham gia Hiệp định TPP và (EVFTA), Hoa Kỳ, Nhật Bản và EU vẫn là ba thị trường tiêu thụ lớn nhất của thuỷ sản Việt Nam Năm 2015, tổng giá trị xuất khẩu sang ba thị trường này đạt hơn 3,54 tỷ USD, chiếm 54% tổng giá trị xuất khẩu thủy sản của cả nước Và câu hỏi đặt ra cho Viê ̣t Nam hiê ̣n nay là khi 2 Hiê ̣p đi ̣nh trên chính th ức có hiê ̣u lực thì sẽ ảnh hưởng đến với lĩnh vực xuất khẩu thủy sản của Việt Nam như thế nào ? Những cơ hội và thách thức khi hai Hiệp định (TPP) và (EVFTA) mang lại là gì? Mức độ tác động của hai Hiệp định trên như thế nào? Đưa ra những khuyến nghị chính sách gì để ngành thủy sản tâ ̣n du ̣ng tối

đa những cơ hô ̣i và vượt qua được những thách thức sau khi hai Hiệp định trên chính thức có hiệu lực?

Hiện tại, đã có các nghiên cứu riêng biệt về tác động của TPP hoặc EVFTA đến kinh tế Việt Nam và ngành thủy sản, tuy nhiên chưa có nhiều nghiên cứu chuyên sâu phân tích và so sánh đồng thời cả hai hiệp định này Trước xu thế yêu cầu hội nhập ngày càng sâu rộng của hai hiệp định và sự đánh giá chưa tương xứng của các doanh nghiệp về TPP và EVFTA, tác giả

10

nhận thấy rằng cần thiết phải có một nghiên cứu về các tác động của hai hiệp định lên ngành thủy sản Việt Nam Đề tài sẽ tập trung phân tích ảnh hưởng của TPP và EVFTA và so sánh tác động của 2 hiệp định tới lĩnh vực xuất khẩu thủy sản Việt Nam, để từ đó có thể đưa ra các giải pháp khuyến nghị giúp ngành thủy sản Việt Nam tận dụng tốt các cơ hội của hai hiệp định này mang lại

Với lý do trên, em lựa chọn đề tài: “Ảnh hưởng của Hiê ̣p đi ̣nh đối tác

xuyên Thái Bình Dương tới xuất khẩu thủy sản : Nghiên cứu so sánh với Hiệp định thương mại Việt Nam –EU” làm đề tài khóa luận tốt nghiệp

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận văn là thông qua phân tích tác động của việc cắt giảm thuế quan và hàng rào phi thuế quan được cam kết trong hai hiệp định bằng mô hình SMART tìm ra những tác động của hai hiệp định TPP tới xuất khẩu thủy sản và so sánh với tác động của Hiệp định EVFTA Qua kết quả phân tích những ảnh hưởng của hai Hiệp định trên là cơ sở để đưa ra các giải pháp, định hướng chiến lược nhằm tận dụng các cơ hội và hạn chế những thách thức trong xuất khẩu thủy sản Đồng thời đưa ra các khuyến nghị

về định hướng phát triển thị trường xuất khẩu thủy sản

Nhiệm vụ nghiên cứu

Nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn bao gồm:

- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về hội nhập, toàn cầu hóa, cam kết thực thi trong Hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương

- Nghiên cứu về thị trường xuất khẩu thủy sản của Việt Nam và chính sách của các quốc gia thành viên tham gia ký kết Hiệp định đối tác xuyên

3 Câu hỏi nghiên cứu

Đề tài luận văn sẽ lần lượt đi tìm câu trả lời cho những câu hỏi nghiên

Mức độ tác động của hai Hiệp định trên như thế nào?

Đưa ra những khuyến nghị chính sách gì để ngành thủy sản tâ ̣n du ̣ng tối

đa những cơ hô ̣i và vượt qua được những thách thức sau khi hai Hiệp định trên chính thức có hiệu lực?

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là tác động của cắt giảm thuế quan

và rào cản phi thuế quan của một số nước tham gia Hiệp định đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương và Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – Eu

Phạm vi nghiên cứu:

12

Về không gian nghiên cứu: Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu tác động

của hiệp định TPP và EVFTA tới xuất khẩu thủy sản Việt Nam Đồng thời, luận văn chỉ tập trung nghiên cứu các ảnh hưởng rào cản thuế quan và phi

thuế quan tới mặt hàng thủy sản xuất khẩu của Việt Nam

Về thời gian nghiên cứu: Luận văn định hướng nghiên cứu ảnh hưởng

của rào cản thuế quan và rào cản phi thuế quan tới xuất khẩu thủy sản của

Việt Nam trong thời gian 2000 - 2025

5 Kết cấu luận văn

Trên cơ sở mục tiêu nghiên cứu của đề tài, luận văn có kết cấu 4 chương như sau:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở khoa học của

đề tài

Đề tài tập trung tổng hợp các nghiên cứu về tác động của của TPP và EVFTA tới hoạt động xuất khẩu cũng như thương mại của Việt Nam để làm

cơ sở lý thuyết và xây dựng khung phân tích cho bài nghiên cứu

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở tổng hợp các phương pháp nghiên cứu trước đó, đề tài xây dựng phương pháp phân tích bao gồm định tính và định lượng Phương pháp Định lượng được sử dụng cho các phân tích chỉ số thương mại và mô hình SMART với kịch bản cắt giảm 100% thuế quan Tác động của hàng rào phi thuế quan sẽ được phân tích thông qua phương pháp định tính

Chương 3: Tác động của hiệp định TPP và EVFTA tới xuất khẩu thủy sản Việt Nam

Chương này trước hết sử dụng nguồn dữ liệu về xuất khẩu thủy sản của Việt Nam để phân tích tác động của Hai hiệp định TPP và EVFTA dựa trên

13

phương pháp định lượng và phương pháp định tính Từ đó, đề tài sẽ phân tích tình hình thương mại thủy sản Việt Nam với thành viên tham gia vào hiệp định TPP và EVFTA

Chương 4: Kết quả nghiên cứu, một số khuyến nghị đề xuất giải pháp

Với kịch bản cắt giảm thuế xuống 0% của cả hai hiệp định trong mô hình SMART, đề tài sẽ tập trung phân tích các kết quả tác động đến xuất khẩu thủy sản Việt Nam Cùng với đó, hàng rào phi thuế quan cũng được phân tích định tính, nhằm so sánh, đánh giá một cách toàn diện Cuối cùng là rút ra kết luận chung về tác động của hai hiệp định Từ những đánh giá và kết quả phân tích tác động thu được, tác giả sẽ đề xuất một số khuyến nghị cho chính phủ

và các doanh nghiệp nhằm vượt qua các thử thách và tận dụng các cơ hội mà hai hiệp định mang lại cho lĩnh vực xuất khẩu thủy sản Việt Nam trong thời gian tới