Nguồn lực phát triển du lịch sinh thái tại một số đảo quảng ninh (nghiên cứu trường hợp đảo cô tô)

Với tiềm năng phát triển du lịch to lớn, Quảng Ninh không chỉ có sức hút lớn bởi di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long mà còn có tiềm năng to lớn để phát triển loại hình du lịch sinh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS TRỊNH XUÂN DŨNG

HÀ NỘI, 2009

MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA

MỤC LỤC i

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU v

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

4 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 5

5 Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài 6

6 Phương pháp nghiên cứu 6

7 Bố cục và nội dung chủ yếu của luận văn 8

CHƯƠNG 1.CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI 9

1.1 Cơ sở lý luận về du lịch sinh thái 9

1.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển của du lịch sinh thái 9

1.1.2 Khái niệm 15

1.1.2.1 Du lịch sinh thái 15

1.1.2.2 Nguồn lực phát triển du lịch sinh thái 15

1.1.3 Các nguyên tắc chỉ đạo về du lịch sinh thái Error! Bookmark not

defined

1.1.3.1 Nguyên tắc chỉ đạo cho khách du lịch sinh thái Error!

Bookmark not defined

1.1.3.2 Nguyên tắc chỉ đạo cho các nhà điều hành du lịch sinh thái và

các hướng dẫn viên du lịch Error! Bookmark not defined 1.1.3.3 Nguyên tắc chỉ đạo cho chủ nhà trọ Error! Bookmark not

1.1.3.4 Nguyên tắc chỉ đạo cho các nhà quản lý khu bảo tồn thiên

nhiên Error! Bookmark not defined

1.1.4 Quan điểm về phát triển du lich bền vững Error! Bookmark not

defined

1.2.Cơ sở thực tiễn về du lịch sinh thái Error! Bookmark not defined

1.2.1 Du lịch sinh thái trên thế giới Error! Bookmark not defined 1.2.2 Du lịch sinh thái tại Việt Nam Error! Bookmark not defined

1.3 Du lịch thiên nhiên và du lịch sinh thái Error! Bookmark not defined

1.4 Phát triển du lịch sinh thái trên lãnh thổ biển đảoError! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2.NHỮNG NGUỒN LỰC CƠ BẢN CHO PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI Ở CÔ TÔ Error! Bookmark not defined 2.1 Nguồn lực phát triển du lịch sinh thái tại các đảo Quảng Ninh

Error! Bookmark not defined

2.2 Những nguồn lực cho phát triển du lịch sinh thái tại Cô Tô Error! Bookmark not defined

2.2.1 Lịch sử hình thành đảo Cô Tô Error! Bookmark not defined 2.2.2 Nguồn lực tài nguyên Error! Bookmark not defined

2.3.2.1 Vị trí địa lý Error! Bookmark not defined 2.2.2.2 Khí hậu, thời tiết Error! Bookmark not defined

2.2.3 Nguồn lực về kinh tế, xã hội Error! Bookmark not defined

2.2.3.1 Dân số và nguồn nhân lực Error! Bookmark not defined 2.2.3.2 Kinh tế Error! Bookmark not defined 2.2.3.3 Văn hoá, giáo dục và an ninh quốc phòng Error! Bookmark

not defined

2.3 Những thuận lợi và khó khăn cho phát triển du lịch sinh thái tại

Cô Tô Error! Bookmark not defined

2.3.1 Thuận lợi Error! Bookmark not defined 2.3.2 Khó khăn Error! Bookmark not defined

2.4 Đánh giá về thực trạng hoạt động du lịch sinh thái tại đảo Cô Tô.

Error! Bookmark not defined

2.4.1 Lượng khách, doanh thu Error! Bookmark not defined 2.4.2 Các tuyến điểm du lịch sinh thái chính tại Cô Tô Error! Bookmark

Bookmark not defined

2.4.5.1 Tác động về môi trường tự nhiên Error! Bookmark not

Bookmark not defined

3.1 Thiết kế các tuyến điểm du lịch sinh thái Error! Bookmark not defined

3.2 Định hướng phát triển du lịch sinh thái tại Cô Tô trong thời gian tới

Error! Bookmark not defined

3.3 Một số giải pháp để phát triển du lịch sinh thái theo hướng bền vững tại Cô Tô Error! Bookmark not defined

3.3.1 Chính sánh thu hút vốn đầu tư Error! Bookmark not defined

3.3.3 Xây dựng cơ sở hạ tầng vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch Error!

Bookmark not defined

3.3.4 Xây dựng các sản phẩm du lịch đặc thù Error! Bookmark not

defined

3.3.5 Xúc tiến quảng bá du lịch Error! Bookmark not defined 3.3.6 Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực phục vụ du lịch Error!

Bookmark not defined

3.3.7 Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng địa phương vào hoạt

động du lịch Error! Bookmark not defined 3.3.8 Công tác kiểm tra đánh giá Error! Bookmark not defined

3.4 Một số kiến nghị nhằm phát triển du lịch sinh thái tại đảo Cô Tô

Error! Bookmark not defined

3.4.1 Đối với Bộ văn hoá, thể thao và du lịch Error! Bookmark not

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Chỉ tiêu đánh giá sinh khí hậu 46

Bảng 2.2: Tình hình dân số Cô Tô từ năm 1999- 2008 46

Bảng 2.3: Thống kê các dân tộc huyện Cô Tô 47

Bảng 2.4: Sản lƣợng khai thác hải sản các loại năm 2008 huyện Cô Tô 47

Bảng 2.5: Sản lƣợng ngƣ nghiệp huyện Cô Tô 55

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong những năm gần đây, du lịch Việt Nam đã có bước phát triển mạnh

mẽ, tiềm năng của các tài nguyên du lịch được khơi dậy với những nét đặc sắc, phong phú và đa dạng, giúp chúng ta có điều kiện phát triển nhiều loại hình du lịch khác nhau, đặc biệt là phát triển du lịch sinh thái- một loại hình

du lịch thiên nhiên có trách nhiệm, hỗ trợ cho các mục tiêu bảo tồn môi trường tự nhiên, các giá trị văn hóa bản địa, phát triển cộng đồng, đồng thời đem lại những nguồn lợi kinh tế to lớn, góp phần tích cực vào sự phát triển du lịch nói riêng và phát triển kinh tế xã hội nói chung

Việt Nam nằm bên bờ tây của biển Đông, một vùng biển lớn và thuộc loại quan trọng nhất của khu vực châu Á- Thái Bình Dương cũng như của thế giới Từ bao đời nay, vùng biển, ven biển và hải đảo gắn bó chặt chẽ với mọi hoạt động sản xuất và đời sống của dân tộc Việt Nam Vùng biển và ven biển nước ta có vị trí hết sức quan trọng cả về kinh tế, chính trị và an ninh quốc phòng nên từ lâu Đảng và nhà nước đã rất quan tâm đến phát triển kinh tế biển, vùng ven biển và hải đảo, đặc biệt là du lịch tại đây bởi du lịch hiện đang được coi là ngành kinh tế mũi nhọn cho sự phát triển của đất nước Với tiềm năng phát triển du lịch to lớn, Quảng Ninh không chỉ có sức hút lớn bởi di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long mà còn có tiềm năng to lớn

để phát triển loại hình du lịch sinh thái tại các đảo khu vực vịnh Bái Tử Long như Vân Đồn, Quan Lạn, Ngọc Vừng, Cô Tô, Thanh Lân…

Đặc biệt quần đảo Cô Tô với gần 40 hòn đảo lớn nhỏ trong đó bốn đảo lớn nhất là Cô Tô lớn, Thanh Lân, đảo Trần và Cô Tô con cùng nhiều đảo đất với cây cối rậm rì như đảo Cá Chép, Chuột Con, Bát Hương, Cô Tô, Hòn Ngựa…với những phong cảnh hoang dã, quyến rũ cùng khí hậu trong lành, vẻ hoang sơ của một vùng chưa hề bị ô nhiễm bởi cuộc sống của thời hiện đại

cộng với những cánh rừng nguyên sinh trên đảo và những rặng san hô phong phú dưới nước và quan trọng hơn, đây còn là một điểm du lịch khá mới lạ đối với du khách trong và ngoài nước Chính vì thế mà tiềm năng để phát triển loại hình du lịch sinh thái tại đây là rất lớn Tuy nhiên, trên thực tế, du lịch tại

Cô Tô vẫn chưa được khai thác phục vụ du lịch và phát triển chưa tương xứng với tiềm năng vốn có của nó, doanh thu về du lịch vẫn chưa thực sự đáng kể Một lí do nữa để phát triển du lịch sinh thái tại đảo Cô Tô còn góp phần quan trọng cho định hướng phát triển kinh tế, đảm bảo lợi ích của cộng đồng địa phương vốn bị coi là nghèo đói tại Quảng Ninh đồng thời gắn với đảm bảo an ninh quốc phòng

Trước tình hình thực tế đòi hỏi phải có những công trình nghiên cứu một cách tổng thể và khoa học về nguồn lực phát triển du lịch sinh thái tại các đảo Quảng Ninh mà cụ thể là đảo Cô Tô nhằm đánh giá đúng mức và khai thác một cách tối ưu tiềm năng du lịch Cô Tô nhằm phát triển kinh tế xã hội với bảo vệ tốt tài nguyên thiên nhiên, tài nguyên môi trường biển, đảm bảo phát triển bền vững

Chính vì những lí do trên, tôi chọn đề tài: NGUỒN LỰC PHÁT TRIỂN

DU LỊCH SINH THÁI TẠI MỘT SỐ ĐẢO QUẢNG NINH (NGHIÊN CỨU

TRƯỜNG HỢP ĐẢO CÔ TÔ) cho luận văn tốt nghiệp của mình

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Mặc dù tiềm năng du lịch tại Cô Tô là rất lớn nhưng tình hình phát triển

du lịch tại đây mới đang ở dạng phôi thai do cơ sở hạ tầng còn thiếu thốn cộng với sự quan tâm của cơ quan chính quyền địa phương tại đây chưa được chú trọng nên cho đến nay, dưới góc độ khoa học, nghiên cứu nguồn lực phát triển du lịch sinh thái tại một số đảo Quảng Ninh mà trong đó điển hình là đảo

Cô Tô là một đề tài hoàn toàn mới

Thứ nhất là những công trình liên quan đến du lịch sinh thái gắn với phát triển bền vững tại khu vực các biển đảo:

Một đề tài khoa học cấp bộ thuộc viện nghiên cứu phát triển Du lịch, chủ nhiệm đề tài: Thạc sĩ, kiến trúc sư Nguyễn Thu Hạnh về “ Cơ sở khoa học tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan các khu du lịch đảo ven bờ Đông Bắc trên quan điểm phát triển bền vững” Đề tài được nghiên cứu nhằm đưa ra những định hướng về chính sách và giải pháp tổ chức kiến trúc cảnh quan hợp

lý phục vụ cho phát triển du lịch mang tính bền vững ở khía cạnh cảnh quan môi trường

Đề tài khoa học cấp bộ của tiến sĩ Đỗ Thị Thanh Hoa thuộc viện nghiên cứu phát triển du lịch về “ Cơ sở khoa học xây dựng hệ thống chỉ tiêu môi trường cho hoạt động du lịch biển Việt Nam” Đề tài bước đầu đề xuất và xác lập cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc xây dựng hệ thống chỉ tiêu môi trường cho hoạt động du lịch biển Việt Nam

Thứ hai là những công trình nghiên cứu về sự phát triển du lịch trên đảo

Cô Tô:

Luận văn thạc sĩ khoa học Bùi Thị Minh Nguyệt thuộc khoa Địa Lý, Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học quốc gia Hà Nội “Đánh giá tổng hợp điều kiện tự nhiên, tài nguyên cho phát triển bền vững huyện Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh” Luận văn bước đầu đánh giá được tiềm năng phát triển các ngành kinh

tế trong đó, tiềm năng phát triển du lịch- dịch vụ là rất lớn từ đó đề xuất được định hướng sử dụng hợp lí tài nguyên lãnh thổ

Báo cáo chuyên đề thuộc viện địa lý do tiến sĩ khoa học Phạm Hoàng Hải làm chủ nhiệm đề tài “ Cơ sở khoa học và các giải pháp phát triển kinh tế

- xã hội bền vững, đảm bảo an ninh quốc phòng huyện Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh” Đề tài nghiên cứu làm rõ tiềm năng tự nhiên, kinh tế, xã hội của huyện đảo Cô Tô để từ đó đề xuất các giải pháp sử dụng hợp lí tài nguyên, xây dựng

các định hướng chiến lược phát triển kinh tế- xã hội trên quan điểm phát triển bền vững, tạo tiền đề cho việc đảm bảo an ninh quốc phòng của huyện đảo nói riêng và của nước ta nói chung

Đề tài KC 09-20, báo cáo chuyên đề “ Đánh giá tổng hợp tiềm năng tự nhiên, kinh tế, xã hội, thiết lập cơ sở khoa học và các giải pháp phát triển kinh tế- xã hội bền vững cho một số huyện đảo” do tiến sĩ khoa học Phạm Hoàng Hải làm chủ nhiệm và viện địa lý- viện khoa học và công nghệ Việt Nam là

cơ quan chủ trì Đề tài đã xây dựng được cơ sở lí luận và phương pháp luận,

đề xuất được những định hướng cơ bản để phát triển kinh tế, xã hội cho toàn

bộ các huyện đảo ven bờ Việt Nam, đồng thời làm cơ sở cho nghiên cứu chi tiết hai huyện đảo Cô Tô (Quảng Ninh), và đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi)

Dự án “Đánh giá tiềm năng và định hướng phát triển du lịch huyện đảo

Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh đến năm 2010 và tầm nhìn đến năm 2020” do Viện địa lý, viện nghiên cứu phát triển du lịch, công ty cổ phần tư vấn phát triển cộng đồng (CODECO) phối hợp thực hiện Dự án đã xây dựng định hướng cho phát triển du lịch của huyện Cô Tô trong chiến lược phát triển bền vững kinh tế- xã hội đến năm 2020

Như vậy, những công trình nghiên cứu trên đã đề cập đến những vấn đề liên quan đến du lịch sinh thái biển đảo, đánh giá tiềm năng phát triển du lịch đảo Cô Tô Các công trình đều đưa ra tiềm năng để phát triển du lịch tại đảo

Cô Tô là rất lớn Tuy nhiên, chưa có một công trình nghiên cứu cụ thể nào về một loại hình du lịch cụ thể gắn với sự phát triển của cộng đồng địa phương

mà vẫn đảm bảo tính bền vững cho tài nguyên thiên nhiên và môi trường trên đảo Cô Tô Trước thực tế này đòi hỏi cần nghiên cứu phát triển loại hình du lịch sinh thái để ứng dụng vào hoạt động thực tiễn

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của luận văn là loại hình du lịch sinh thái và các nguồn lực để phát triển du lịch sinh thái tại các đảo Quảng Ninh trong đó nghiên cứu trường hợp điển hình là đảo Cô Tô

Về không gian: Nghiên cứu được giới hạn trong phạm vi một số đảo thuộc huyện Cô Tô trong đó trọng tâm là đảo Cô Tô lớn và các đảo vệ tinh như Cô Tô con, đảo Thanh Lam Tên đề tài mặc dù là nghiên cứu trường hợp

cụ thể là đảo Cô Tô, tuy nhiên, hệ thống quần đảo Cô Tô thuộc huyện Cô Tô bao gồm đảo Cô Tô lớn, đảo Thanh Lam, đảo Cô Tô con vốn là một thực thể không thể tách rời cả về không gian địa lý cũng như về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội Thị trấn Cô Tô hay là đảo Cô Tô chính là đại diện tiêu biểu cho cả huyện đảo Cô Tô nên một số số liệu nghiên cứu là của toàn huyện Cô

Tô Chính vì vậy, đề tài nghiên cứu trường hợp điển hình là đảo Cô Tô nhưng những thực thể không thể tách rời như đảo Thanh Lam và đảo Cô Tô con cũng được tác giả đưa vào không gian và đối tượng nghiên cứu của mình

Về thời gian:

+ Thời gian nghiên cứu tài liệu: Các báo cáo của uỷ ban nhân dân huyện

Cô Tô từ năm 2006

+ Thời gian nghiên cứu thực địa: Các chuyến khảo sát thực địa được tiến hành từ năm 2008 đến năm 2009

4 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu

- Hệ thống hoá những vấn đề lý luận về du lịch sinh thái

- Phân tích những nguồn lực phát triển loại hình du lịch sinh thái tại đảo

Cô Tô

- Đề xuất những định hướng và giải pháp nhằm phát triển du lịch sinh thái tại đảo Cô Tô theo hướng bền vững

Nhiệm vụ nghiên cứu: Nhiệm vụ quan trọng của đề tài là tập trung nghiên

cứu và làm rõ các vấn đề sau

- Lý luận về du lịch sinh thái, phát triển bền vững Đây là những vấn đề

lý luận làm căn cứ cho việc phát triển du lịch sinh thái đảo Cô Tô

- Phân tích đầy đủ các nguồn lực phát triển du lịch sinh thái tại đảo Cô Tô

- Thực trạng hoạt động du lịch tại đảo Cô Tô nói chung

- Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển du lịch sinh thái tại đảo Cô Tô

5 Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài

Ý nghĩa khoa học: Làm tiền đề, cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu thực

tiễn hoạt động sinh thái tại đảo Cô Tô gắn với công tác bảo tồn và phát triển

mà mục tiêu là phát triển bền vững

Ý nghĩa thực tiễn:

Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ trở thành một tài liệu tham khảo thiết thực và hữu ích cho các cơ quan quản lý nhà nước về du lịch, cho chính quyền địa phương trong việc phát triển du lịch sinh thái tại Cô Tô nhằm phát triển kinh tế, xã hôi, đảm bảo sự phát triển bền vững

Cung cấp cái nhìn chính xác về hoạt động du lịch sinh thái tại đảo Cô Tô

để từ đó tạo sức hấp dẫn đối với du khách và người làm du lịch, đem lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng địa phương

6 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu thứ cấp

Để có được cái nhìn khái quát về vấn đề nghiên cứu, luận văn đã thu thập các thông tin, các dữ liệu cơ bản từ các nguồn nghiên cứu về du lịch sinh thái, các quan điểm về phát triển bền vững, các tài liệu liên quan đến đảo Cô Tô Sau đó tiến hành phân tích dữ liệu, đánh giá tổng hợp rồi đưa ra những kết luận có căn cứ