Các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác lưu trữ cấp huyện của thành phố hà nội

Mục tiêu nghiên cứu Khi thực hiện đề tài này, chúng tôi hướng đến ba mục tiêu cơ bản: - Mô tả được về nội dung, thành phần và ý nghĩa của tài liệu lưu trữ được hình thành ở cấp huyện củ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Người hướng dẫn khoa học: PGS Vương Đình

Quyền

HÀ NỘI - 2009

1.2.1 Thành phần và loại hình tài liệu lưu trữ của cấp huyện của Hà Nội 27

1.2.2 Nội dung và ý nghĩa tài liệu lưu trữ cấp huyện của Hà Nội 31

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC LƯU TRỮ CẤP HUYỆN CỦA THÀNH

CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC LƯU TRỮ

CẤP HUYỆN CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI

76

3.1 NHỮNG HẠN CHẾ VÀ NGUYÊN NHÂN CƠ BẢN CỦA CÔNG TÁC LƯU TRỮ

CẤP HUYỆN TẠI HÀ NỘI

76

3.2 CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC LƯU TRỮ CẤP HUYỆN TẠI

HÀ NỘI

3.2.1 Thể chế hóa những quy định của pháp luật về công tác lưu trữ cấp huyện 85

3.2.2 Ổn định tổ chức cho lưu trữ cấp huyện 87

3.2.3 Chuẩn hóa hệ thống các công cụ hướng dẫn và thực hiện chính xác, thống nhất

nghiệp vụ lưu trữ

102

3.2.4 Tăng cường vai trò của cơ quan quản lý nhà nước từ Trung ương đến địa phương 105

3.2.5 Bổ sung số lượng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ 106

3.2.6 Nghiên cứu, hoàn thiện hệ thống lý luận về công tác lưu trữ, biên soạn các sách

hướng dẫn nghiệp vụ

107

1945, tổ chức hành chính cấp huyện vẫn được duy trì Chủ tịch Hồ Chí Minh đã

ký Sắc lệnh số 63/SL ngày 22-11-1945 về tổ chức Hội đồng nhân dân, Ủy ban hành chính các cấp ở vùng nông thôn và Sắc lệnh số 77/SL ngày 21-12-1945 về

tổ chức chính quyền nhân dân ở các thị xã và thành phố nhằm thiết lập bộ máy chính quyền cách mạng ở cấp hành chính quan trọng này Hiến Pháp1946 được ban hành đã ghi nhận và khẳng định sự tồn tại của bộ máy chính quyền cấp huyện trong hai Sắc lệnh kể trên Từ đó tới nay, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã nhiều lần sửa đổi, bổ sung Hiến pháp, kéo theo đó là những biến đổi trong tổ chức bộ máy nhà nước, nhưng tổ chức hành chính và chính quyền cấp huyện vẫn được duy trì tương đối ổn định và ngày càng được củng cố, đồng thời khẳng định vai trò của cấp này trong bộ máy quản lý của Nhà nước ta Với tư cách là một đơn vị hành chính với đầy đủ các yếu tố tự nhiên và xã hội, ở cấp huyện không chỉ tồn tại các cơ quan quan lý nhà nước mà còn xuất hiện các

cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, các đơn vị sản xuất thực hiện nhiều chức năng khác nhau trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội Hoạt động của những cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp này cùng với lịch sử hình thành và phát triển của các huyện là nguồn gốc tạo nên những tài liệu lưu trữ có giá trị Đó cũng là cơ sở quan trọng để khẳng định vị trí, vai trò của lưu trữ huyện trong hệ thống tổ chức lưu trữ ở Việt Nam nhất là khi thực tế này có những mâu thuẫn với quan điểm không coi cấp huyện là một cấp hành chính cần tổ chức lưu trữ lịch sử trong dự thảo Luật Lưu trữ Việt Nam

“Tài liệu lưu trữ là di sản của dân tộc, có giá trị đặc biệt đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa”1 Nhận thức được ý nghĩa và tầm quan trọng của tài liệu lưu trữ, từ thời phong kiến cho đến nay, các nhà nước Việt Nam đều dành sự quan tâm cho công tác công văn giấy

tờ và công tác lưu trữ Cùng với những biến động của lịch sử dân tộc, ngành lưu trữ cũng có những bước thăng trầm Đến nay, hệ thống tổ chức lưu trữ đã được xây dựng từ trung ương đến địa phương và đang dần dần khẳng định vị trí của mình trong sự phát triển chung của xã hội Trong hệ thống đó lưu trữ huyện cũng

đã được chú ý và công nhận là kho lưu trữ lịch sử huyện theo quy định tại Thông

tư số 21/TT-BNV ngày 01-02-2005 của Bộ Nội vụ về hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức của tổ chức Văn thư, Lưu trữ Bộ, cơ quan ngang

Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Uỷ ban nhan dân (sau đây gọi tắt là Thông tư 21) Sau Thông tư 21, tại các Văn phòng HĐND-UBND huyện đã thành lập bộ phận lưu trữ chuyên trách nhưng hiệu quả hoạt động của bộ phận này chưa cao, chưa thực hiện hết chức năng của một lưu trữ hiện hành cũng như lưu trữ lịch sử của huyện Vì thế, nâng cao hiệu quả hoạt động của lưu trữ huyện là việc làm cần thiết

Thành phố Hà Nội là một đô thị có bề dầy lịch sử, là một trung tâm chính trị, văn hóa và kinh tế của cả nước Đặc điểm này làm nên ý nghĩa quan trọng của những di sản văn hóa của Hà Nội, trong đó có tài liệu lưu trữ Bên cạnh đó,

vị trí Thủ đô của Hà Nội cho phép các huyện của thành phố được tiếp cận nhanh chóng hơn với sự quan tâm, chỉ đạo của các cơ quan Trung ương, cũng như có những ưu thế nhất định đối với việc phát triển kinh tế - xã hội Do vậy, mức độ phát triển của mỗi huyện thuộc thành phố nói chung và tình hình phát triển của từng lĩnh vực trong từng huyện nói riêng phần nào cho thấy những vấn đề trong quản lý mà các địa phương khác có thể tham khảo Cùng với nhu cầu phát triển của Thủ đô, địa giới hành chính và vị trí của các huyện thuộc Hà Nội đã có những thay đổi Với diện tích tăng lên đáng kể bao gồm 29 quận, huyện và thị

xã, Hà Nội đã có những thay đổi, làm ảnh hưởng đến nhiều hoạt động của các huyện, trong đó có công tác lưu trữ Do đó, việc khảo sát thực trạng công tác lưu trữ ở các huyện tại Hà Nội không chỉ cung cấp những thông tin về công tác lưu

trữ mà còn phần nào phản ảnh một số vấn đề thực tiễn xảy ra khi tiến hành điều chỉnh địa giới hành chính ở Hà Nội

Từ những xuất phát điểm trên, chúng tôi lựa chọn “Các giải pháp nâng

cao hiệu quả công tác lưu trữ cấp huyện tại thành phố Hà Nội” làm đề tài luận

văn

2 Mục tiêu nghiên cứu

Khi thực hiện đề tài này, chúng tôi hướng đến ba mục tiêu cơ bản:

- Mô tả được về nội dung, thành phần và ý nghĩa của tài liệu lưu trữ được hình thành ở cấp huyện của Hà Nội để khẳng định vị trí, vai trò của lưu trữ cấp huyện;

- Phản ảnh được thực trạng công tác lưu trữ tại các huyện và tương đương của Hà Nội để làm cơ sở xây dựng các giải pháp liên quan;

- Đưa ra một số giải pháp cơ bản để nâng cao hiệu quả hoạt động của lưu trữ huyện tại Hà Nội

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đề tài này được triển khai với việc tập trung nghiên cứu hai đối tượng cơ bản:

- Thực trạng tổ chức và hoạt động của lưu trữ huyện tại Hà Nội;

- Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của chúng

Công tác lưu trữ ở Việt Nam đã được quan tâm từ thời kỳ phong kiến nhưng tổ chức lưu trữ ở các cấp thì chỉ được định hình từ những năm 1990 trở lại đây Riêng với lưu trữ huyện, Thông tư 40/1998/TT-TCCP ngày 24-01-1998 của Ban Tổ chức cán bộ Chính phủ hướng dẫn tổ chức lưu trữ ở các cơ quan nhà nước các cấp đã quy định mỗi quận, huyện phải bố trí từ 1 đến 2 người có trình

độ từ trung cấp lưu trữ trở lên làm công tác lưu trữ chuyên trách thuộc văn phòng UBND huyện, có chức năng giúp Chánh Văn phòng và UBND huyện thực hiện quản lý nhà nước về công tác lưu trữ trong phạm vi huyện và tài liệu lưu trữ hình thành trong quá trình hoạt động của UBND huyện Theo đó, lưu trữ huyện mới bắt đầu được nhắc đến trong các quy định của nhà nước với chức năng cụ thể Đến Thông tư 21, lưu trữ huyện mới được xác định rõ hơn về tổ chức với hai chức năng của lưu trữ hiện hành và lưu trữ lịch sử Do vậy, trong phạm vi của đề tài này, chúng tôi chỉ tập trung khảo sát, phân tích thực trạng của

lưu trữ huyện tại Hà Nội từ sau khi Thông tư 21 có hiệu lực và chỉ đề cập tới các giai đoạn trước đó như một phần của lịch sử

Bên cạnh đó, Pháp lệnh Lưu trữ Quốc gia năm 2001 công nhận sự tồn tại song song của hai hệ thống lưu trữ: Lưu trữ Nhà nước Việt Nam và Lưu trữ Đảng Cộng sản Việt Nam Trên thực tế, lưu trữ Đảng cũng được tổ chức có hệ thống từ trung ương đến địa phương và ở cấp huyện là lưu trữ huyện ủy Để đảm bào tính trọn vẹn của đối tượng nghiên cứu, trong luận văn này chúng tôi chỉ đề cập tới lưu trữ Nhà nước ở các quận, huyện, thị xã (sau đây gọi chung là lưu trữ huyện)

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Đề tài được triển khai với những nhiệm vụ cơ bản sau:

- Giới thiệu về thành phần, nội dung, ý nghĩa của tài liệu lưu trữ cấp huyện ở Hà Nội:

Thành phần, nội dung, ý nghĩa của tài liệu lưu trữ cấp huyện của Hà Nội được quy định bởi tổ chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước cấp huyện, bởi lịch sử hình thành, phát triển và những đặc điểm văn hóa của Hà Nội Do vậy, nhiệm vụ này đặt ra cho tác giả trách nhiệm phải tìm hiểu, mô tả, khái quát được những vấn để kể trên để làm căn cứ lý giải cho những đặc trưng của tài liệu lưu trữ cấp huyện của Hà Nội cũng như giới thiệu về những tài liệu lưu trữ này như một loại hình di sản của Hà Nội

- Phản ảnh thực trạng công tác lưu trữ ở các huyện của Hà Nội:

Các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác lưu trữ cấp huyện của Hà Nội chỉ mang tính khả thi khi được xây dựng trên cơ sở đánh giá thực trạng của công tác này Do đó, với nhiệm vụ này, tác giả phải mô tả, khái quát được tình hình tổ chức, biên chế, tình hình thực hiện nghiệp vụ lưu trữ ở cấp huyện tại Hà Nội với những số liệu và ví dụ thuyết phục

- Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác lưu trữ của các huyện

ở Hà Nội: Dựa vào kết quả thực hiện hai nhiệm vụ trên, tác giả sẽ đề xuất hệ thống các giải pháp đồng bộ, trong đó chú trọng một vài giải pháp được coi là có tính tiên quyết

5 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Về công tác lưu trữ ở các cấp, trong đó có cấp huyện không phải là hướng nghiên cứu hoàn tòan mới Trong số nhiều công trình nghiên cứu về công tác lưu trữ, đã có những công trình được thực hiện một cách nghiêm túc, có đóng góp

quan trọng về khoa học và thực tiễn Đó là đề tài cấp ngành “Cơ sở lý luận và thực tiễn về tổ chức các kho lưu trữ ở Việt Nam” do Vương Đình Quyền chủ trì,

đó là đề tài do TS Dương Văn Khảm chủ trì: “Cơ sở khoa học để tổ chức quản

lý nhà nước về công tác văn thư lưu trữ” Đó là các luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lưu trữ học và Tư liệu học như : “Hoàn thiện hệ thống tổ chức lưu trữ nhà nước” của Trần Thanh Tùng; “Cơ sở khoa học để định thời hạn bảo quản văn bản quản lý nhà nước ở cấp huyện” của Nguyễn Nghĩa Văn Ngoài ra,

những vấn đề liên quan đến công tác lưu trữ huyện cũng được đề cập trong các bài viết đăng trên tạp chí chuyên ngành mà tiêu biểu là bài viết của tác giả Hồ

Văn Quýnh: “Bàn về vấn đề tổ chức lưu trữ cấp huyện” đăng trên Tạp chí Lưu

trữ số 1 năm 1978; các bài viết trong Hội thảo khoa học về kho lưu trữ cố định

do Cục Lưu trữ Nhà nước tổ chức năm 1997 …

Tuy được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau nhưng các nghiên cứu

về công tác lưu trữ, đặc biệt là lưu trữ huyện thường tập trung vào một trong các hướng cơ bản sau:

- Nghiên cứu cơ sở khoa học và thực tiễn để thiết lập các kho lưu trữ: Theo hướng nghiên cứu này, đề tài cấp ngành của PGS Vương Đình Quyền chủ trì và những ý kiến của tác giả Hồ Văn Quýnh có đóng góp quan trọng Trong

đó, đề tài của PGS Vương Đình Quyền đã khái quát được thực trạng công tác lưu trữ của nhiều cơ quan lưu trữ, đưa ra những luận giải cho việc tổ chức cơ quan lưu trữ các cấp và đề xuất dự án xây dựng hệ thống cơ quan lưu trữ ở Việt Nam bao gồm cả lưu trữ huyện trên cơ sở những luận chứng khoa học và minh chứng thực tiễn

- Đánh giá tổng quan về quá trình hình thành, phát triển và thực trạng hoạt động của hệ thống lưu trữ các cấp: nội dung này được thể hiện thông qua Khóa

luận “Mạng lưới các kho, các trung tâm lưu trữ nhà nước qua chặng đường 40 năm hình thành và phát triển” của sinh viên Nguyễn Thị Chinh, luận văn của

Thạc sĩ Trần Thanh Tùng Những mô tả và đánh giá về hệ thống lưu trữ các cấp

cũng được trình bày khái quát trong các ấn phẩm như cuốn “Quá trình phát triển

và trưởng thành” của Cục Lưu trữ Nhà nước do Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia

ấn hành năm 2002, cuốn “Lưu trữ Việt Nam – Những chặng đường phát triển”

của hai tác giả PGS TSKH Nguyễn Văn Thâm và TS Nghiêm Kỳ Hồng …

- Nghiên cứu chuyên sâu về tổ chức lưu trữ ở cấp trung ương hoặc cấp tỉnh như trong khóa luận tốt nghiệp khóa 1991-1995 của sinh viên Nguyễn Thị

Lan Anh với nhan đề “Một số ý kiến bước đầu về tổ chứ lưu trữ chuyên ngành ở nước ta”, bài viết “Xây dựng kho lưu trữ tỉnh là yêu cầu cấp bách” của tác giả

Phạm Thanh Dũng,…

- Với những nghiên cứu riêng cho lưu trữ huyện, ngòai bài viết của tác giả

Hồ Văn Quýnh, đáng kể chỉ có luận văn thạc sĩ của Ths Nguyễn Nghĩa Văn với

tựa đề “Cơ sở khoa học để định thời hạn bảo quản văn bản quản lý nhà nước ở cấp huyện” Luận văn này tập trung nghiên cứu các nguyên tắc, cơ sở để thực

hiện một nghiệp vụ lưu trữ cụ thể trong công tác lưu trữ huyện mà chưa có những khảo cứu rộng hơn

Như vậy, các nghiên cứu về công tác lưu trữ các cấp khá phong phú và có nhiều giá trị tham khảo, đặc biệt là những nghiên cứu và đề xuất mang tính khoa học, khẳng định các tiền đề, điều kiện và yêu cầu thiết lập các lưu trữ Tuy nhiên, các nghiên cứu trực tiếp liên quan đến lưu trữ huyện không nhiều và chưa

có nghiên cứu nào đánh giá năng lực, thực trạng tổ chức của lưu trữ cấp này cũng như các giải pháp phát huy năng lực cần thiết của nó trong bối cảnh được thừa nhận là một lưu trữ lịch sử Vì vậy, việc tập trung tìm hiểu năng lực hiện tại của các lưu trữ huyện và khả năng phát huy hiệu quả của nó trong điều kiện hiện nay là điểm khác biệt trong nghiên cứu của tác giả so với những nghiên cứu trước đó

6 Tài liệu tham khảo

Để hoàn thành luận văn này, chúng tôi đã sử dụng những nguồn tài liệu cơ bản sau:

- Các giáo trình, sách chuyên khảo về lịch sử tổ chức hành chính, tổ chức nhà nước và lịch sử ngành như: Lịch sử nhà nước và pháp luật Việt Nam của TS

Vũ Thị Phụng; Văn bản quản lý nhà nước và công tác công văn giấy tờ thời phong kiến Việt Nam của PGS Vương Đình Quyền, Lưu trữ Việt Nam - những chặng đường phát triển của PGS TSKH Nguyễn Văn Thâm và Ts Nghiêm Kỳ Hồng,…

- Các công trình nghiên cứu, các kỷ yếu hội thảo khoa học, các bài viết trên tạp chí chuyên ngành về công tác lưu trữ ở địa phương và tổ chức lưu trữ;

- Những văn bản của Nhà nước quy định về tổ chức và hoạt động của các

cơ quan nhà nước ở cấp huyện qua các thời kỳ;

- Những quy định hiện hành của Nhà nước về công tác lưu trữ, các hướng dẫn của Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước, …;

- Các tư liệu, số liệu, văn bản thu thập được thông qua khảo sát thực tế tại các quận, huyện, thị của thành phố Hà Nội;

- Các thông tin liên quan từ các website

7 Phương pháp nghiên cứu

Với nhiệm vụ nghiên cứu đã đặt ra, chúng tôi lựa chọn các phương pháp sau đây:

- Phương pháp phân tích chức năng: phương pháp này được chúng tôi sử dụng để xác định nguồn gốc hình thành tài liệu lưu trữ ở cấp huyện của Hà Nội, đồng thời phân tích năng lực hoạt động của các lưu trữ huyện trên cơ sở đối chiếu với việc thực hiện các nhiệm vụ được trao

- Phương pháp điều tra xã hội học: phương pháp này được sử dụng với hai hình thức cơ bản là điều tra qua bảng hỏi và phỏng vấn sâu Mục đích của việc

sử dụng bảng hỏi là thu thập nhanh chóng lượng thông tin tương đối tòan diện về công tác lưu trữ ở mỗi quận, huyện, thị xã nhưng những số liệu thu được có thể không xác thực, đòi hỏi tác giả phải tổng hợp nhiều nguồn tin khác nhau để xử

lý Phương pháp phỏng vấn sâu một mặt giúp chúng tôi thu thập thông tin cụ thể, sâu sắc về một số nội dung nhất định và cũng là cơ sở để phân tích, đánh giá lại

độ xác thực của nhiều thông tin khác Hai hình thức này được sử dụng đồng thời

để bổ trợ nhau trong quá trình khảo sát thực tế

- Các phương pháp logic, tổng hợp và thống kê: Đây là những phương pháp được sử dụng xuyên suốt trong quá trình thực hiện luận văn Với lượng thông tin tương đối lớn, đa chiều, thậm chí có nhiều mâu thuẫn, tác giả phải sử dụng các bảng thống kê tổng hợp và so sánh để tìm ra những số liệu đúng với thực tế nhất cũng như phát hiện những vấn đề hoặc nội dung cần được phân tích khoa học và giải quyết

Các phương pháp trên đều được vận dụng trên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác- Lênin và cách tiếp cận hệ thống

9 Bố cục của luận văn

Luận văn của chúng tôi gồm 3 phần:

+ Phần Mở đầu: giới thiệu chung về đề tài và luận văn trong đó mô tả những cơ sở để triển khai đề tài và khẳng định tính nghiêm túc của tác giả trong quá trình thực hiện

+ Phần Nội dung chính: gồm 3 chương

- Chương 1: Tổng quan về tài liệu lưu trữ huyện của thành phố Hà Nội Trong Chương này, chúng tôi giới thiệu chung về tổ chức bộ máy và chính quyền cấp huyện cũng như sơ lược lịch sử Hà Nội để nêu bật xuất xứ của những tài liệu lưu trữ cấp huyện tại thành phố này Từ đó, tác giả mô tả chung về thành phần, nội dung và ý nghĩa của tài liệu lưu trữ cấp huyện ở Hà Nội Đây là Chương có ý nghĩa quan trọng, vừa mang tính chất dẫn luận, vừa có ý nghĩa khẳng định vị trí, vai trò của lưu trữ huyện và đưa ra những tiền đề làm căn cứ so sánh với thực trạng công tác lưu trữ huyện sẽ được phản ảnh ở Chương 2

- Chương 2: Thực trạng công tác lưu trữ huyện của thành phố Hà Nội Với những thông tin đã thu thập được, chúng tôi tập trung mô tả thực trạng công tác lưu trữ huyện về các nội dung tổ chức và biên chế, tình hình thực hiện các nghiệp vụ lưu trữ và công tác quản lý nhà nước về lưu trữ ở cấp huyện

Trong quá trình phản ảnh thực trạng, chúng tôi chỉ ra những ưu điểm và hạn chế

cơ bản của thực trạng đó để làm căn cứ cho những giải pháp ở chương tiếp theo

- Chương 3: Các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác lưu trữ huyện ở thành phố Hà Nội

Đây là chương quan trọng, là kết quả cao nhất của luận văn Với những phân tích từ 2 chương trước đó, chúng tôi sẽ tổng kết những nguyên nhân cơ bản làm xuất hiện những hạn chế của công tác lưu trữ cấp huyện ở Hà Nội Việc tìm

ra những nguyên nhân này sẽ giúp tác giả xây dựng các giải pháp một cách khoa học Các giải pháp được chúng tôi đưa ra sẽ mang tính đồng bộ và hệ thống, trong đó một số giải pháp được coi là cơ bản và tiên quyết sẽ được tập trung phân tích sâu

+ Phần 3: Kết luận

Phần này là sự tổng kết của tác giả về quá trình thực hiện và kết quả triển khai đề tài, vừa đề khép lại vấn đề đã được nêu ra từ Phần mở đầu, vừa để đề xuất một số nội dung có liên quan đến đề tài cần được tiếp tục nghiên cứu trong nhiều công trình tiếp theo Với kết luận này, tác giả hi vọng cung cấp thêm được những hướng nghiên cứu mới trong lúc các nhà khoa học và nhà quản lý vẫn đang tiếp tục hòan thiện hệ thống lý luận và văn bản quản lý cho ngành lưu trữ ở Việt Nam

Trong quá trình thực hiện luận văn, tác giả đã nhận được sự góp ý và dìu dắt tận tình của thầy giáo hướng dẫn là PGS Vương Đình Quyền Tác giả cũng

đã nhận được sự cộng tác và chia sẻ của các cán bộ đang công tác trong ngành lưu trữ từ Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước đến cán bộ lưu trữ tại các huyện và tương đương Tác giả xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới sự giúp đỡ quan trọng đó Tác giả cũng gửi lời cảm ơn chân thành và ghi nhận tới các đồng nghiệp và các

em sinh viên vì những đóng góp của họ khi trao đổi và góp ý

Do những hạn chế từ phía chủ quan và khách quan, bao gồm cả những khó khăn về địa bàn khảo sát rộng, những biến động về tổ chức lưu trữ ở địa phương và khó khăn khi tiếp cận các nguồn tư liệu, luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Tác giả mong nhận được ý kiến đóng góp của các độc giả, các nhà nghiên cứu nhằm hoàn thiện đề tài trong những nghiên cứu tiếp theo

Hà Nội bắt đầu trở thành kinh đô của nước Đại Việt khi vua Lý Công Uẩn dời

đô về thành Đại La và đổi tên thành Thăng Long năm 1010 Kinh thành Thăng Long ngày đó có diện tích gần tương ứng với quận Hoàn Kiếm và một phần hai quận Đống Đa, Hai Bà Trưng ngày nay Trải qua nhiều thế kỷ dưới sự cai trị của các vương triều Lý – Trần – Lê, Thăng Long đã có những giai đoạn phát triển phồn thịnh, trở thành một trong những đô thị cổ nhất Việt Nam Cuối thế kỷ XVIII, Thăng Long được mở rộng diện tích tương ứng với 4 quận nội thành ngày nay (các quận Hoàn Kiếm, Đống Đa, Hai Bà Trưng và quận Ba Đình), đồng thời không giữ vị trí là kinh đô của Triều Nguyễn Cũng theo chiều dài lịch

sử, trải qua các triều đại khác nhau với chính sách quản lý lãnh thổ khác nhau, Thăng Long đã thay đổi vị trí hành chính và được chia tách, sáp nhập nhiều lần Đến năm 1831 -1832, cuộc cải cách hành chính lớn thời Minh Mạng đã chia cả nước thành 30 tỉnh và Phủ Thừa Thiên Thăng Long được đổi tên thành tỉnh Hà Nội, trong tỉnh có các phủ và các huyện nhưng cấp huyện thời Nguyễn khác với huyện ngày nay Cả Hà Nội thời đó gồm hai huyện Thọ Xương và Vĩnh Thuận Các huyện thời Nguyễn có diện tích tương đối lớn và chưa phải là cấp hành chính gần cấp cơ sở nhất, dưới huyện là các Tổng và trong Tổng có các thôn, trại, phường Ví dụ: Thôn Mỹ Đức thuộc Tổng Vĩnh Xương và Thôn Trung

Phụng thuộc Tổng Yên Hòa (hai thôn có đoạn phố Khâm Thiên đi qua) nằm trong Huyện Thọ Xương (vùng trung tâm Hà Nội cũ)2

Sau khi xâm lược nước ta, thực hiện chính sách “chia để trị”, thực dân Pháp đã chia cả vùng Đông Dương được làm 5 xứ, trong đó Việt Nam được tách thành 3 kỳ, dưới các kỳ là các tỉnh có vị trí hành chính tương ứng với ngày nay, dưới kỳ là các tỉnh, trong tỉnh cấp huyện vẫn được duy trì, bỏ các tổng và đặt

thêm cấp xã Quản lý cấp xã là các “Hội đồng tộc biểu” và “Hội đồng kỳ mục”3

, sau đó hai Hội đồng này bị đồng nhất với nhau Hội đồng này đã lựa chọn người giữ chức lý trưởng, phó lý và các trương tuần để điều hành mọi việc trong xã, trong thôn

Sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Nhà nước Việt Nam mới đã chú trọng xây dựng chính quyền địa phương Tuy có một vài thay đổi thời gian đầu khi mới bắt đầu hoạt động nhưng sau khi Hiến Pháp 1946 có hiệu lực, cấp huyện được xác định là một cấp hành chính trung gian giữa tỉnh và xã Cùng với

đó, Nhà nước Việt Nam mới cũng đã thiết lập bộ máy ở địa phương với cơ quan dân cử là Hội đồng nhân dân (HĐND) xã có vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước ở cả cấp huyện và cấp xã, Ủy ban hành chính (UBHC) huyện là cơ quan chấp hành của HĐND, cơ quan hành chính và quản lý4

Ngoài ra, trong thời gian

bị địch tạm chiếm (đầu năm 1947 đến 1954), để phù hợp với tình hình mới, chính quyền cấp huyện ở Hà Nội được tổ chức lại, UBHC được đổi tên thành Ủy ban kháng chiến – hành chính (UBKC-HC)

Việc chia tách và sáp nhập các đơn vị hành chính ở Việt Nam được diễn

ra nhiều lần do hệ quả của chiến tranh và sự thay đổi trong quy định của các bản Hiến Pháp (từ Hiến pháp 1946 đến Hiến Pháp 1992) Tuy nhiên, sự thay đổi này chủ yếu diễn ra ở cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, còn cấp huyện từ khi được xác lập theo Hiến Pháp 1946 đến nay về cơ bản không thay đổi vị trí pháp lý

Khi Hiến Pháp 1992 được sửa đổi, các huyện, thành phố, thị xã trực thuộc tỉnh và quận, huyện, thị xã của thành phố trực thuộc trung ương vẫn được coi là đơn vị hành chính cấp trung gian giữa tỉnh và xã Quận và huyện đều là đơn vị