Nguyễn Đình Chiểu

Mục đích yêu cầu : Giúp học sinh hiểu được cuộc đời và sự nghiệp thơ văn lỗi lạc của Nguyễn Đình Chiểu ; thấy được giá trị tư tưởng , nghệ thuật và vị trí của nhà thơ trong lịch sử văn

Tuần : Tiết:

Phân môn: NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU

Ngày soạn :

A Mục đích yêu cầu :

Giúp học sinh hiểu được cuộc đời và sự nghiệp thơ văn lỗi lạc của Nguyễn Đình Chiểu ; thấy được giá trị tư tưởng , nghệ thuật và vị trí của nhà thơ trong lịch sử văn học dân tộc

- Kỹ năng : Phân tích một tác gia văn học

- Về thái độ tư tưởng:Giáo dục cho học sinh lòng yêu mến , tự hào , trân trọng nhà thơ mù đất Đồng Nai

B Trọng tâm và phương pháp :

1 Trọng tâm : Sự nghiệp thơ văn , giá trị tư tưởng , nghệ thuật , vị trí cuả nhà thơ

2 Phương pháp : Thảo luận , trả lời câu hỏi, diễn giảng, quy nạp

C.Tiến trình tổ chức dạy học :

I Ổn định lớp - kiểm diện học sinh

II Kiểm tra bài cũ : Cảm nhận của em về hình tượng người nông dân nghĩa sĩ ?

III Bài mới : Giáo viên giới thiệu bài mới

Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt

Tìm hiểu tiểu sử Nguyễn Đình

Chiểu

GV cho HS đọc tiểu dẫn Sgk

GV nêu câu hỏi :

Hãy kể ra các sự kiện lớn trong cuộc

đời nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu và

tác động của chúng đối với sáng tác

thơ văn của ông ?

HS trả lời

HS nhận xét

GV bổ sung , chốt lại ý chính

Liên hệ hoàn cảnh lịch sử Việt Nam

I Tiểu sử Nguyễn Đình Chiểu tự là mạnh Trạch , hiệu là Trọng Phủ ( 1822 - 1888) tại làng Tân Thới , phủ Tân Bình , tỉnh Gia Định

Cha là Nguyễn Đình Huy làm thơ lại trong dinh Lê Văn Duyệt Mẹ là Trương Thị Thiệt , người làng Tân Thới

 Năm 1833 , Nguyễn Đình Chiểu được cha gởi bạn ở Huế để ăn học Năm 1840 , trở về Nam

 Năm 1843 , thi đỗ tú tài

 Năm 1846 , chuẩn bị ra Huế thi tiếp

 Năm 1849 , sắp thi được tin mẹ mất , bỏ thi , về Nam chịu tang , dọc đường vất vả , thương mẹ , khóc nhiều mù mắt

 Bị bội hôn , sau đó , ông dạy học , hốt thuốc , làm thơ Người học trò cảm nghiã thầy gả em gái cho

 Năm 1859 , Thực dân Pháp đánh chiếm Gia Định , ông

bị mù không tham gia trực tiếp được cùng với Trương Định đốc binh là bàn mưu định kế

 Giặc đánh , ông lánh về quê vợ , ở BaTri

 Giặc chiếm hết lục tỉnh : ông đau yếu phải ở lại

 Giặc tìm cách mua chuộc , ông nêu cao khí tiết , không khuất phục

 Năm 1888 , ông từ trần

* Cuộc đời của cụ đồ Chiểu là người con có hiếu , rất thương mẹ ; là người có nghị lực , rất thông tuệ , mù mắt mà vẫn dạy học sáng tác văn học với nội dung rất uyên bác ; nổi bật tinh thần đạo nghĩa và yêu nước bất hợïp tác với giặc

II Sự nghiệp văn chương

Tìm hiểu về sự nghiệp văn chương

GV cho HS đọc Sgk

Trọng tâm

Gv nêu câu hỏi :Kể tên tác phẩm

chính của nhà thơ mà em đã học và

nêu quan niệm văn chương của ông

qua hai giai đoạn sáng tác ?

GV cho Hs thảo luận

Cử người trình bày

HS nhận xét

GV bổ sung , chốt lại ý chính

Phân tích và chứng minh tấm lòng

yêu nước của Nguyễn Đình chiểu

qua hai giai đoạn sáng tác ?

HS trả lời

HS nhận xét

GV bổ sung , chốt lại ý chính

Nguyễn Đình Chiểu là nhà văn đầu

tiên xây dựng thành công hình

tượng người nông dân Hãy phân

tích hình tượng đó và nêu bật ý

nghĩa của nó đối với lịch sử văn học

Việt Nam ?

1 Tình hình sáng tác và quan niệm văn chương :

 Các tác phẩm + Trước khi thực dân Pháp xâm lược : Lục Vân Tiên , Dương Từ - Hà Mậu

+ Sau khi thực dân Pháp xâm lược : Ngư tiều y thuật vấn đáp , Văn tế nghiã sĩ Cần Giuộc , Văn tế nghiã sĩ trận vong lục tỉnh ,một số bài thơ đường luật

 Quan niệm văn chương : + Dùng văn chương đề cao chính đạo , chính nghĩa ; văn chương là vũ khí “ phò chính trừ tà”-> quan niệm văn chương gắn với đạo đức , chính trị , giáo huấn ( Lục Vân Tiên – “ Trai thời trau mình” )

+ Văn chương phải có những sáng tạo nghệ thuật có tính thẩm mỹ , phát huy giá trị tinh thần ( Ngư tiều y thuật vấn đáp ) -> có chú ý giátrị thẩm mỹ nhưng ưu tiên cho giá trị giáo huấn nhiều hơn

-> Sáng tác văn chương của ông khá đa dạng và phóng khoáng

2.Tấm lòng yêu nước thương dân :

a Trước khi thực dân pháp xâm lược :

- Tác phẩm Lục Vân Tiên Là khúc ca chiến thắng của những người kiên quyết vì chính nghiã mà chiến đấu , là bản kết tội những kẻ bất nhân,phi nghiã :

+ Lục Vân Tiên : sống thủy chung , hiếu thảo , có lý tưởng , dũng cảm , tình yêu đẹp , tình bạn sâu sắc , yêu ghét rạch ròi -> có bóng dáng của nhà thơ

+ Kiều Nguyệt Nga : tấm lòng thủy chung sâu sắc + Võ Công lật lọng , Thái Sư hiểm ác , Trịnh Hâm phản trắc , Bùi Kiện háo sắc

- Tác phẩm Dương Từ Hà Mậu : Là tiếng kêu gọi trở bề chính đạo Dương Từ Và Hà Mậu có gia đình , do chuyện gia đình mà Hà Mậu tin đạo Thiên Chúa , còn Dương Từ theo đạo Phật bỏ vợ con nheo nhóc , sau giác ngộ trở về theo đạo truyền thống của nhân dân b.Sau khi thực dân Pháp xâm lược :

- Thơ ông trở thành ngọn cờ nêu cao tư tưởng yêu nước + Chạy giặc : tiếng kêu thảm cảnh của người dân , sẩy đàn tan nghé tan nát cơ nghiệp trước sự xâm lăng của bọn thực dân Pháp , lời oán trách triều đình bỏ mặc số phận nhân dân + Ngóng gió đông : lòng người dân thất vọng trước thái độ triều đình , không đội trời chung với giặc và hy vọng mong manh cuộc đời thay đổi

+ Bài văn tế nghĩ sĩ Cần Giuộc : ca ngợi các nghĩa sĩ nông dân liều thân đứng dậy chống giặc , tiếng lòng bày tỏ ý thức trách nhiệm đối với đất nước , lời thề không cùng sống với giặc , chiến đấu đến cùng -> nhà thơ là người đầu tiến xây dựng thành công hình tượng người nông dân nghĩa sĩ trong văn học trung đại mở đầu cho dòng văn học sử thi sau này

.-GV cho HS thảo luận

Cử người trình bày

HS nhận xét

GV bổ sung , chốt lại ý chính

Trình bày những đóng góp đặc sắc

về nghệ thuật của Nguyễn Đình

Chiểu cho văn học dân tộc Việt

Nam cuối thế kỉ XIX ?

GV cho HS thảo luận

Cử người trình bày

HS nhận xét

GV bổ sung , chốt lại ý chính

* Bài tập nâng cao:

Có ý kiến cho rằng Truyện Kiều là

tiểu thuyết bằng thơ còn Truyện Lục

Vân Tiên là truyện kể đậm màu văn

học dân gian Sự phân biệt đó có ý

nghĩa như thế nào đối với việc đánh

giá nội dung vànghệ thậut của hai

tác phẩm ?

GV cho HS thảo luận

- Thơ điếu Phan Tòng :Khắc sâu ,biểu dương những bậc anh hùng hi sinh chiến đấu :

- Ngư tiều y thuật vấn đáp : Thể hiện tinh thần yêu dân , chống đối , bất hợp tác với giặc ông Tiều , ông Ngư vốn ở ẩn song với sự dẫn dắt của Đạo Dẫn , hai ông không chỉ lánh phường lợi danh mà còn tìm thầy học nghề y chữa bệnh cứu người qua hình tượng Ky Nhân Sư thà xông mắt mù không chịu hợp tác với giặc -> tư tưởng của nhà thơ là kết tinh truyền thống yêu nước của nhân dân trong mấy thế kỷ qua

4 Nghệ thuật:

* Văn thơ Nguyễn đình Chiểu”Vì sao có ánh sáng khác thường” chăm chú nhìn sẽ thấy sáng văn chương Nguyễn Đình Chiểu chân chất thật thà ( phác thực )

- Nghệ thuật thơ ,văn tế : điêu luyện ,niêm luật chỉnh tề , hình tượng có sức truyền cảm sâu xa , có tài sử dụng các chi tiết tiêu biểu , điển hình khắc họa hình tượng , lời thơ gan ruột nói đúng giọng, đúng nỗi niềm của người dân Nam Bộ yêu nước

- Nghệ thuật thơ truyện Nôm : truyện kể , gần với truyện dân gain , sáng tạo hư cấu có chỗ mới lạ , truyện mang nội dung kinh sử , nhiều điển tích bác học ; lời thơ mộc mạc thiếu chỗ trau chuốt nhưng là lời gan ruột , có sức truyền cảm sâu xa III Tổng kết

Nguyễn Đình Chiểu là một nhà nho tiết tháo yêu nước Tinh thần và khí tiết của ông tỏa sáng trong buổi hoàng hôn của chế độ phong kiến

Sự nghiệp văn chương nổi bật lên ba đặc điểm tiêu biểu : +Trong khi có nhiều nhà văn bác học có xu hướng quay về chữ Hán , Nguyễn Đình Chiểu sáng tác bằng chữ Nôm + Là nhà văn đầu tiên xây dựng thành công hình ảnh người nông dân trong văn học

+ Tư tưởng Nho gia được đề cao thành một chính đạo , mang đạo đức nhân dân , gắn chặt với ý thức trách nhiệm đối với vận mệnh đất nước , nhân dân , -> có một ý nghĩa xã hội to lớn , khởi đầu cho một thời đại văn chương sử thi mới sau này -> khẳng định Nguyễn Đình Chiểu là nhà thơ lớn trong văn học Việt Nam cuối thế lỷ XIX

Bài tập nâng cao : Tiểu thuyết bằng thơ : miêu tả nhân vật như những cá tính , có đời sống tâm lý kinh nghiệm cá nhân đời thường , sự việc chưa kết thúc

Truyện dân gian : những nhân vật đồng nhất vào chính nó , nhân vật bất biến , chia làm hai tuyến chính – tà , đời sống nhân vật thường diễn biến theo mô típ có sẵn hơn kinh nghiệm cá nhân

Tiểu thuyết dựa vào kinh nghiệm cá nhân nên thường kể theo điểm nhìn nhân vật

Truyện kể dân gian theo kinh nghiệm cá nhân nên người kể chuyện thường biết trước và biết hết

Do vậy Truyện Kiều và truyện Lục Vân Tiên có cái hay khác

Cử người trình bày

HS nhận xét

GV bổ sung , chốt lại ý chính

nhau cho mỗi kiểu truyện về nội dung và nghệ thuật

IV.Củng cố: GV và HS chốt lại ý chính bài học ; cuộc đời , sự nghiệp văn chương , nội dung và nghệ thuật

V.Dặn dò : Học bài cũ : cuộc đời và sự nghiệp thơ văn nội dung và nghệ thuật học thuộc một sỗ dẫn chứng về thơ văn Nguyễn Đình Chiểu

- Học bài: Đọc kỹ văn bản luyện tập về hiện tượng tách từ , soạn bài chuẩn bị các bài tập

D.Rút kinh nghiệm :

* Câu hỏi kiểm tra :