HỒ CHÍ MINH Võ Nguyên Bích Ng ọc D ẠY HỌC MỘT SỐ CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP TRONG CHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC LỚP 11 TRUNG H ỌC PHỔ THÔNG NHẰM PHÁT TRIỂN N ĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO TH ỰC TIỄN CH
Trang 1B Ộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH
Võ Nguyên Bích Ng ọc
D ẠY HỌC MỘT SỐ CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP
TRONG CHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC LỚP 11 TRUNG H ỌC PHỔ THÔNG NHẰM PHÁT TRIỂN
N ĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO
TH ỰC TIỄN CHO HỌC SINH
Trang 2B Ộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH
Võ Nguyên Bích Ng ọc
D ẠY HỌC MỘT SỐ CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP
TRONG CHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC LỚP 11 TRUNG H ỌC PHỔ THÔNG NHẰM PHÁT TRIỂN
N ĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO
TH ỰC TIỄN CHO HỌC SINH
Chuyên ngành : Lí lu ận và phương pháp dạy học bộ môn Hóa học
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
Trang 3L ỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các ý tưởng và số
liệu trình bày trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và kết quả của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào
Học viên
Võ Nguyên Bích Ngọc
Trang 4L ỜI CẢM ƠN
Lời đầu tiên, tôi xin gởi sự tri ơn sâu sắc đến PGS.TS Nguyễn Tiến Công – là người thầy hướng dẫn khoa học, là người đồng hành và cũng là người hỗ trợ tinh thần
chuyên môn sâu sắc, bằng sự nhiệt tâm và tận tụy trong công việc, bằng những lời động viên chân thành, thầy đã giúp tôi vượt qua những giai đoạn khó khăn nhất trong quá
việc
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến ban Lãnh đạo Trường, Phòng Sau đại học
Tôi xin cảm ơn các bạn học viên cao học K25 Trường Đại học Sư phạm TP.HCM
đã luôn đồng hành và hỗ trợ tôi trong quá trình học tập và thực hiện Luận văn của mình
Xuyên Mộc, THPT Bưng Riềng, THPT Gò Vấp, THPT Trần Phú, THPT Tam Phú đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi thực nghiệm sư phạm tại trường Xin cám ơn quý đồng nghiệp ở các trường THPT trong huyện Xuyên Mộc và tại TP.HCM, cám ơn các em học sinh đã hợp tác, giúp đỡ tôi để quá trình thực nghiệm được hoàn thành và có kết quả tốt
Cuối cùng tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc đến gia đình, bạn bè - là chỗ dựa tinh thần cho tôi, luôn tạo điều kiện và động viên tôi trong thời gian học tập, nghiên cứu để tôi có
có nhiều khuyết điểm và thiếu sót Kính mong nhận được sự góp ý và nhận xét xây dựng
từ quý thầy cô, đồng nghiệp và bạn bè để đề tài được hoàn thiện hơn
Một lần nữa, xin trân trọng gửi lời tri ân
Tác giả
Võ Nguyên Bích Ngọc
Trang 5M ỤC LỤC
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Lời cảm ơn
Danh mục các chữ viết tắt
Danh mục các bảng
Danh mục các hình, đồ thị
Mở đầu
Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 6
1.1 Lịch sử các vấn đề nghiên cứu 6
1.1.1 Tình hình nghiên cứu về DHTH ở một số nước trên thế giới 6
1.1.2 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam về dạy học chủ đề tích hợp và phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn 8
1.1.3 Đánh giá chung 10
1.2 Dạy học tích hợp 11
1.2.1 Khái niệm 11
1.2.2 Các hình thức tích hợp trong dạy học 12
1.2.3 Các mức độ tích hợp 15
1.2.4 Một số cách thức thực hiện tích hợp môn học 16
1.3 Chủ đề tích hợp 17
1.3.1 Khái niệm chủ đề tích hợp 17
1.3.2 Đặc điểm của dạy học theo chủ đề 17
1.3.3 Điều kiện để tổ chức dạy học chủ đề tích hợp 18
1.4 Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn 18
1.4.1 Khái niệm NL VDKT hóa học vào thực tiễn 18
1.4.2 Cấu trúc của NL VDKT hóa học vào thực tiễn 19
1.4.3 Biểu hiện của NL VDKT hóa học vào thực tiễn 20
1.4.4 Sự cần thiết của việc phát triển năng lực VDKT cho học sinh 21
1.5 Dạy học chủ đề tích hợp theo hướng phát triển năng lực VDKT hóa học vào thực tiễn cho HS 21
Trang 61.5.1 Tiến trình tổ chức dạy học CĐTH 21
1.5.2 Một số PPDH, KTDH góp phần phát triển năng lực VDKT hóa học vào thực tiễn cho HS 23
1.5.3 Một số phương pháp đánh giá năng lực học sinh 31
1.6 Thực trạng việc dạy học các chủ đề tích hợp và phát triển năng lực VDKT vào thực tiễn cho HS trong dạy học Hóa học lớp 11 32
1.6.1 Mục đích điều tra 32
1.6.2 Đối tượng và địa bàn điều tra 33
1.6.3 Phương pháp điều tra 33
1.6.4 Nhận định chung 41
TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 42
Chương 2 THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC MỘT SỐ CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP NH ẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO TH ỰC TIỄN TRONG CHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC LỚP 11 THPT 43
2.1 Tổng quan về chương trình hóa học 11 THPT 43
2.1.1 Mục tiêu chương trình Hóa học 11 ban cơ bản 43
2.1.2 Nội dung và cấu trúc logic của chương trình Hóa học lớp 11 THPT 44
2.2 Nội dung các kiến thức khoa học có liên quan đến môn Hóa học lớp 11 THPT 48
2.3 Xây dựng chủ đề tích hợp 49
2.3.1 Lựa chọn chủ đề tích hợp 49
2.3.2 Xây dựng mục tiêu tích hợp 50
2.3.3 Xây dựng nội dung tích hợp 51
2.3.4 Nguyên tắc thiết kế chủ đề tích hợp 51
2.3.5 Quy trình thiết kế một chủ đề tích hợp 52
2.3.6 Một số chủ đề tích hợp trong chương trình Hóa học lớp 11 THPT 57
2.4 Đánh giá năng lực VDKT hóa học vào thực tiễn 57
2.4.1 Khái niệm đánh giá năng lực VDKT hóa học vào thực tiễn 57
2.4.2 Bộ công cụ đánh giá NL VDKT hóa học vào thực tiễn 57
2.5 Một số biện pháp để tổ chức dạy học hiệu quả các chủ đề tích hợp Hóa học lớp 11 THPT nhằm phát triển NL VDKT hóa học vào thực tiễn cho HS 66
Trang 72.5.1 Một số biện pháp phát triển năng lực VDKT VTT trong dạy học hóa học 66
2.5.2 Cách thức tổ chức dạy học hiệu quả chủ đề tích hợp nhằm phát triển NL VDKT hóa học vào thực tiễn cho HS 83
2.6 Dạy học một số chủ đề tích hợp Hóa học lớp 11 THPT nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho HS 85
2.6.1 Chủ đề: “pH - ẢNH HƯỞNG CỦA ĐỘ pH ĐẾN CON NGƯỜI, SINH VẬT VÀ ĐẤT TRỒNG” 85
2.6.2 Chủ đề: “PHÂN BÓN VỚI SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP, MÔI TRƯỜNG VÀ SỨC KHỎE CON NGƯỜI “ 103
2.6.3 Chủ đề: ANKAN VÀ VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG, NĂNG LƯỢNG 114
2.6.4 Chủ đề: NITƠ – NGUYÊN TỐ CỦA CÂY TRỒNG 115
TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 115
Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 116
3.1 Mục đích thực nghiệm 116
3.2 Nhiệm vụ thực nghiệm 116
3.3 Đối tượng, địa bàn và thời gian thực nghiệm 116
3.4 Tiến trình thực nghiệm 116
3.4.1 Chuẩn bị thực nghiệm 116
3.4.2 Tiến hành giảng dạy và thu thập kết quả 119
3.5 Kết quả thực nghiệm sư phạm 120
3.5.1 Kết quả định tính 120
3.5.2 Kết quả định lượng 127
3.5.3 Kết luận về thực nghiệm sư phạm 134
TI ỂU KẾT CHƯƠNG 3 136
K ẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 137
TÀI LI ỆU THAM KHẢO 140
PH Ụ LỤC 1
Trang 8DANH M ỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
GD&ĐT : Giáo dục và Đào tạo
Trang 9DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1 1 Chương trình tích hợp ở một số nước trên thế giới 7
Bảng 1 2 Biểu hiện của năng lực VDKT hóa học vào thực tiễn 20
Bảng 1 3 Các bậc trình độ nhận thức trong bài tập theo định hướng năng lực 27
Bảng 1 4 Danh sách trường và số lượng GV phản hồi lại phiếu điều tra 33
Bảng 1 5 Thống kê thâm niên công tác của GV tham gia đợt khảo sát 34
Bảng 1 6 Thống kê kết quả khảo sát câu 1 34
Bảng 1 7 Thống kê kết quả khảo sát câu 2 35
Bảng 1 8 Thống kê kết quả khảo sát câu 3 35
Bảng 1 9 Thống kê kết quả khảo sát câu 4 35
Bảng 1 10 Thống kê kết quả khảo sát câu 5 36
Bảng 1 11 Thống kê kết quả khảo sát câu 6 36
Bảng 1 12 Thống kê kết quả khảo sát câu 7 37
Bảng 1 13 Thống kê kết quả khảo sát câu 8 38
Bảng 1 14 Thống kê kết quả khảo sát câu 9 39
Bảng 1 15 Thống kê kết quả khảo sát câu 10 40
Bảng 2 1 Cấu trúc nội dung chương trình Hóa học 11 cơ bản 44
Bảng 2 2 Hệ thống các kiến thức khoa học có liên quan đến môn Hóa học lớp 11 48
Bảng 2 3 Một số CĐTH được xây dựng trong chương trình Hóa học lớp 11 57
Bảng 2 4 Danh sách các GV tham gia khảo sát ý kiến về thang đánh giá NL 59
Bảng 2 5 Bảng mô tả chi tiết các mức độ biểu hiện của NL VDKT hóa học vào thực tiễn (dùng để đánh giá quá trình) 60
Bảng 2 6 Bảng kiểm quan sát biểu hiện NL VDKT vào thực tiễn 62
Bảng 2 7 Thang điểm dùng để đánh giá NL VDKT hóa học vào thực tiễn 63
Bảng 2 8 Quy đổi điểm số theo tần suất và mức độ biểu hiện NL VDKT vào thực tiễn 64
Bảng 2 9 Thang đánh giá mức độ phát triển của NL VDKT hóa học vào thực tiễn 64
Bảng 3 1 Danh sách các lớp TN và ĐC 117
Bảng 3 2 Danh sách các chủ đề được TN ở từng trường 119
Trang 10Bảng 3 3 Bảng khảo sát ý kiến của GV về chất lượng của chủ đề tích hợp 123
Bảng 3 4 Thống kê ý kiến GV về các biện pháp phát triển NL VDKT hóa học vào thực tiễn 124
Bảng 3 5 Thống kê phiếu khảo sát ý kiến của HS về chủ đề TH (sau TN) 125
Bảng 3 6 Kết quả khảo sát ý kiến của HS về chủ đề tích hợp (nhóm TN và ĐC) 125
Bảng 3 7 Kết quả khảo sát ý kiến HS về NL VDKT hóa học vào thực tiễn (nhóm TN) 126
Bảng 3 8 Kết quả bài kiểm tra lần thứ 1 của các nhóm TN - ĐC 127
Bảng 3 9 Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra lần thứ 1 128
Bảng 3 10 Tổng hợp phân loại kết quả học tập bài kiểm tra số 1 129
Bảng 3 11 Tổng hợp các tham số đặc trưng bài kiểm tra lần thứ 1 129
Bảng 3 12 Kết quả bài kiểm tra lần thứ 2 của các nhóm TN - ĐC 130
Bảng 3 13 Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra lần thứ 2 130
Bảng 3 14 Tổng hợp phân loại kết quả học tập bài kiểm tra số 2 131
Bảng 3 15 Tổng hợp các tham số đặc trưng bài kiểm tra lần thứ 2 131
Bảng 3 16 Tổng hợp kết quả qua 2 bài kiểm tra 132
Bảng 3 17 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích qua 2 bài kiểm tra 132
Bảng 3 18 Tổng hợp phân loại kết quả học tập qua 2 bài kiểm tra 133
Bảng 3 19 Bảng tổng hợp các tham số đặc trưng qua 2 bài kiểm tra 134
Trang 11DANH MỤC CÁC HÌNH, ĐỒ THỊ
Hình 1 1 Sơ đồ hóa mức độ 12
Hình 1 2 Sơ đồ hóa mức độ dạy học tích hợp đa môn 13
Hình 1 3 Sơ đồ hóa mức độ dạy học tích hợp liên môn 13
Hình 1 4 Sơ đồ hóa mức độ dạy học tích hợp xuyên môn 14
Hình 1 5 Sơ đồ mối quan hệ giữa các dạng tích hợp 14
Hình 1 6 Sơ đồ các hình thức tích hợp KHTN 14
Hình 1 7 ”Mô hình xương cá” 15
Hình 1 8 ”Mô hình mạng nhện” 15
Hình 1 9 Cấu trúc dạy học giải quyết vấn đề theo 4 bước 25
Hình 1 10 Sơ đồ mô tả kỹ thuật khăn trải bàn 28
Hình 1 11 Sơ đồ kỹ thuật mảnh ghép 29
Hình 2 1 Sơ đồ về cấu trúc nội dung chương trình hóa học THPT 46
Hình 2 2 SĐTD chủ đề “Phân bón” 66
Hình 3 1 Đồ thị đường tích lũy bài kiểm tra số 1 128
Hình 3 2 Biểu đồ kết quả học tập bài kiểm tra số 1 129
Hình 3 3 Đồ thị đường tích lũy bài kiểm tra số 2 131
Hình 3 4 Biểu đồ kết quả học tập bài kiểm tra số 2 131
Hình 3 5 Đồ thị đường tích lũy tổng hợp qua 2 bài kiểm tra 133
Hình 3 6 Biểu đồ tổng hợp kết quả học tập qua 2 bài kiểm tra 133