HỒ CHÍ MINH Trần Thị Ngọc Hà SỬ DỤNG PHIM THÍ NGHIỆM ĐỂ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGÔN NGỮ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Thành
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH
Trần Thị Ngọc Hà
SỬ DỤNG PHIM THÍ NGHIỆM ĐỂ
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGÔN NGỮ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Thành phố Hồ Chí Minh – 2016
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH
Trần Thị Ngọc Hà
SỬ DỤNG PHIM THÍ NGHIỆM ĐỂ
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGÔN NGỮ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Hoá học
Mã số : 60 14 01 11
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS TS TRỊNH VĂN BIỀU
Thành phố Hồ Chí Minh – 2016
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các ý tưởng
và số liệu trình bày trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và kết quả của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào
Học viên Trần Thị Ngọc Hà
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Sau đại học, Khoa Hóa học trường ĐHSP TP.Hồ Chí Minh đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận văn tốt đẹp
Xin chân thành cảm ơn quý thầy cô quý thầy cô đã tham gia giảng dạy lớp Cao học Lý luận và phương pháp dạy học hóa học khóa 25
Đặc biệt, xin gửi lời tri ân đến PGS.TS Trịnh Văn Biều Cảm ơn thầy
đã quan tâm động viên, khuyến khích giúp tôi vượt qua những khó khăn trong quá trình học tập Cảm ơn thầy đã không quản ngại thời gian và công sức, đã hướng dẫn tận tình, cho tôi những lời khuyên bổ ích và vạch ra những định hướng sáng suốt giúp tôi hoàn thành tốt luận văn
Xin gửi lời cảm ơn đến Ban Giám hiệu, các thầy cô và các em HS đã
có nhiều giúp đỡ trong quá trình thực nghiệm sư phạm
Cuối cùng, xin cảm ơn gia đình, bạn bè thân thuộc đã luôn là chỗ dựa tinh thần vững chắc cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài
Mặc dù đã có nhiều nỗ lực và cố gắng, nhưng sai sót là điều không thể tránh khỏi, rất mong nhận được sự thông cảm và góp ý của quí thầy cô
và các bạn
Thành phố Hồ Chí Minh – 9/2016
Học viên Trần Thị Ngọc Hà
Trang 5MỤC LỤC
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Lời cảm ơn
Mục lục
Danh mục chữ viết tắt
Danh mục các bảng
Danh mục các hình
MỞ ĐẦU 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 5
1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 5
1.1.1 Các nghiên cứu về sử dụng phim thí nghiệm trong dạy học hóa học 5
1.1.2 Các nghiên cứu về phát triển ngôn ngữ cho HS trong dạy học hóa học 7
1.2 Định hướng đổi mới giáo dục THPT theo hướng tiếp cận năng lực 10
1.2.1 Đổi mới chương trình giáo dục phổ thông từ chương trình định hướng nội dung sang định hướng năng lực 10
1.2.2 Đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học nhằm chú trọng phát triển năng lực của HS 15
1.2.3 Dạy học theo định hướng năng lực trong môn Hoá học THPT 17
1.3 Thí nghiệm và phim thí nghiệm 19
1.3.1 Thí nghiệm 19
1.3.2 Phim thí nghiệm 21
1.3.3 Một số công cụ hỗ trợ việc tải và chỉnh sửa PTN 23
1.4 Ngôn ngữ và năng lực ngôn ngữ 30
1.4.1 Ngôn ngữ 30
1.4.2 Năng lực sử dụng ngôn ngữ 32
1.5 Cấu trúc năng lực ngôn ngữ của HS THPT khi học tập môn Hóa học 33
1.5.1 Năng lực sử dụng ngôn ngữ tiếng Việt 34
1.5.2 Năng lực sử dụng ngôn ngữ tiếng Anh 35
1.5.3 Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học 40
Trang 61.6 Biểu hiện năng lực ngôn ngữ của HS THPT khi học tập môn Hóa học 43
1.7 Thực trạng sử dụng PTN và phát triển NLNN cho HS trong dạy học hoá học ở một số trường THPT 45
1.7.1 Mục đích điều tra 45
1.7.2 Đối tượng điều tra 45
1.7.3 Phương pháp điều tra 46
1.7.4 Kết quả điều tra 46
SỬ DỤNG PHIM THÍ NGHIỆM ĐỂ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGÔN NGỮ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC HOÁ HỌC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 54
2.1 Tổng quan về chương trình hóa học THPT 54
2.1.1 Mục tiêu chương trình hóa học THPT 54
2.1.2 Nội dung và cấu trúc chương trình hóa học THPT 55
2.2 Cơ sở khoa học của việc sưu tầm, lựa chọn và sử dụng PTN để phát triển NLNN cho HS 59
2.2.1 Tác dụng của PTN đến việc phát triển NLNN cho HS THPT 59
2.2.2 Nguồn thông tin, dữ liệu để sưu tầm PTN 62
2.2.3 Nguyên tắc lựa chọn PTN để phát triển NLNN cho HS trong dạy học hoá học 63
2.2.4 Hoạt động của GV và HS khi sử dụng PTN 64
2.2.5 Một số lưu ý khi lựa chọn và sử dụng PTN 65
2.3 Hệ thống PTN phát triển NLNN cho HS 66
2.4 Một số biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng PTN để phát triển NLNN cho HS 70
2.4.1 Biện pháp 1 Thiết kế và sử dụng hệ thống câu hỏi định hướng phù hợp với từng PTN 70
2.4.2 Biện pháp 2 Yêu cầu HS mô tả quá trình diễn biến thí nghiệm 73
2.4.3 Biện pháp 3 Cho HS tiến hành thảo luận, làm việc theo nhóm sau khi xem PTN 75
Trang 72.4.4 Biện pháp 4 Giới thiệu trước cho HS những từ tiếng Anh chuyên
ngành quan trọng trong từng PTN 76
2.5 Đánh giá NLNN của HS khi học tập môn Hóa học 79
2.5.1 Cách đánh giá NLNN của HS khi học tập môn Hóa học 79
2.5.2 Quy trình đánh giá NLNN của HS khi học tập môn Hóa học 80
2.5.3 Một số VD 81
2.6 Thiết kế một số giáo án có sử dụng PTN để phát triển NLNN cho HS 89
2.6.1 Giáo án bài 1: “Thành phần nguyên tử” – Lớp 10CB 89
2.6.2 Giáo án bài 38: “Cân bằng hóa học” – Lớp 10CB (tiết 2) 95
2.6.3 Giáo án bài 1: “Sự điện li” – Lớp 11CB 101
2.6.4 Giáo án bài 27: “Nhôm và hợp chất của nhôm” – Lớp 12CB (tiết 2) 105
THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 112
3.1 Mục đích thực nghiệm 112
3.2 Đối tượng thực nghiệm 112
3.3 Quy trình thực nghiệm 112
3.3.1 Chuẩn bị 112
3.3.2 Tiến hành thực nghiệm 113
3.3.3 Tổ chức kiểm tra, chấm điểm 114
3.3.4 Xử lí kết quả thực nghiệm 115
3.4 Kết quả thực nghiệm 117
3.4.1 Kết quả đánh giá về mặt định lượng 117
3.4.2 Kết quả đánh giá về mặt định tính 124
3.5 Một số bài học từ thực nghiệm 125
TÀI LIỆU KHAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 8DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Trang 9DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1 Bảng so sánh chương trình định hướng nội dung và chương trình
định hướng năng lực 12
Bảng 1.2 Nhóm nội dung nhằm phát triển các lĩnh vực năng lực tương ứng 15
Bảng 1.3 Định hướng chuẩn đầu ra về các năng lực chung của chương trình giáo dục THPT 32
Bảng 1.4 Mô tả các năng lực chuyên biệt của môn Hóa học 40
Bảng 1.5 Biểu hiện NLNN của HS THPT khi học tập môn Hóa học 43
Bảng 1.6 Danh sách tên trường và số lượng GV tham gia khảo sát 45
Bảng 1.7 Mức độ cần thiết của viêc sử dụng PTN trong dạy học 46
Bảng 1.8 Mức độ sử dụng PTN trong dạy học 46
Bảng 1.9 Những ưu điểm của PTN trong dạy học 46
Bảng 1.10 Những khó khăn khi sử dụng PTN trong dạy học 48
Bảng 1.11 Mục đích của GV khi sử dụng PTN trong dạy học 49
Bảng 1.12 Đánh giá NLNN của HS THPT khi học tập môn Hóa học 49
Bảng 1.13 Biểu hiện năng lực ngôn ngữ của HS hiện nay 50
Bảng 1.14 Mức độ hiệu quả của các biện pháp nâng cao NLNN cho HS qua việc sử dụng PTN trong dạy học Hóa học 51
Bảng 2.1 Cấu trúc chương trình chuẩn lớp 10 THPT 56
Bảng 2.2 Cấu trúc chương trình nâng cao lớp 10 THPT 56
Bảng 2.3 Cấu trúc chương trình chuẩn lớp 11 THPT 57
Bảng 2.4 Cấu trúc chương trình nâng cao lớp 11 THPT 58
Bảng 2.5 Cấu trúc chương trình chuẩn lớp 12 THPT 58
Bảng 2.6 Cấu trúc chương trình nâng cao lớp 12 THPT 59
Bảng 2.7 Hệ thống PTN phát triển NLNN cho HS THPT 66
Bảng 2.8 Thang đánh giá NLNN của HS 80
Bảng 2.9 Thang điểm bài kiểm tra NLNN của HS lớp 10CB chương 7: Tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học 82
Bảng 2.10 Thang điểm bài kiểm tra NLNN của HS lớp 12CB bài 27:
Trang 10Nhôm và hợp chất của nhôm 87
Bảng 3.1 Danh sách lớp và GV tham gia thực nghiệm 112
Bảng 3.2 Bảng số liệu kết quả đánh giá NLNN trước thực nghiệm 117
Bảng 3.3 Phân loại kết quả đánh giá NLNN trước thực nghiệm 118
Bảng 3.4 Bảng số liệu kết quả đánh giá NLNN sau thực nghiệm 119
Bảng 3.5 Phân loại kết quả đánh giá NLNN sau thực nghiệm 120
Bảng 3.6 Kết quả điểm số bài kiểm tra học tập 121
Bảng 3.7 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra học tập 121
Bảng 3.8 Tổng hợp phân loại kết quả học tập của HS 122
Bảng 3.9 Bảng tổng hợp các tham số đặc trưng của bài kiểm tra học tập 123
Trang 11DANH MỤC CÁC HÌNH
dục theo UNESCO 14
Hình 1.2 Hướng dẫn download video bằng Free YouTube Downloader 24
Hình 1.3 Hướng dẫn download video bằng YouTube Downloader HD 25
Hình 1.4 Hướng dẫn download video bằng Internet Download Media 25
Hình 1.5 Hướng dẫn download video bằng trình duyệt Cốc cốc 26
Hình 1.6 Giao diện phần mềm chỉnh sửa video Windows Movie Maker 27
Hình 1.7 Giao diện phần mềm chỉnh sửa video Machete Video Editor Lite 28
Hình 1.8 Giao diện phần mềm chỉnh sửa video WeVideo 29
Hình 1.9 Cấu trúc NLNN của HS khi học tập môn Hóa học 33
Hình 3.1 GV cho HS quan sát PTN 114
Hình 3.2 GV yêu cầu HS trả lời các câu hỏi định hướng sau khi xem PTN 114
Hình 3.3 HS làm bài kiểm tra NLNN sau thực nghiệm 115
Hình 3.4 Biểu đồ phân loại kết quả đánh giá NLNN trước thực nghiệm 119
Hình 3.5 Biểu đồ phân loại kết quả đánh giá NLNN sau thực nghiệm 120
Hình 3.6 Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra học tập 122
Hình 3.7 Biểu đồ tổng hợp phân loại kết quả học tập của HS 123