HỒ CHÍ MINH Trương Thị Phương Loan D ẠY HỌC MỘT SỐ CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP TRONG CHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC LỚP 10 TRUNG H ỌC PHỔ THÔNG NHẰM PHÁT TRI ỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO TH ỰC TIỄN C
Trang 1B Ộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH
Trương Thị Phương Loan
D ẠY HỌC MỘT SỐ CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP TRONG CHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC LỚP 10 TRUNG H ỌC PHỔ THÔNG NHẰM PHÁT TRI ỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC
VÀO TH ỰC TIỄN CHO HỌC SINH
Trang 2B Ộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH
Trương Thị Phương Loan
D ẠY HỌC MỘT SỐ CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP TRONG CHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC LỚP 10 TRUNG H ỌC PHỔ THÔNG NHẰM PHÁT TRI ỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC
VÀO TH ỰC TIỄN CHO HỌC SINH
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
Trang 3L ỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết
quả nêu trong Luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác
Người thực hiện
Trương Thị Phương Loan
Trang 4L ỜI CẢM ƠN
Đầu tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Nguyễn Tiến Công, người đã bỏ nhiều công sức hướng dẫn và giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này Tiếp đến, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban Giám hiệu Trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh, Phòng Sau đại học, quý thầy cô giảng viên đã
được học tập, nghiên cứu và hoàn thành khóa học
Cũng không thể không nhắc đến công sức của các Thầy Cô giáo cùng với tập thể học sinh ở các Trường TTGDTX Quận 3, Trường THPT Nguyễn Công Trứ, Trường THPT Thanh Bình, THPT Hòa bình đã đã nhiệt tình cộng tác, giúp đỡ tôi
Cuối cùng, tôi xin gửi lời biết ơn từ tận đáy lòng đến những người thân trong gia đình Ba mẹ, anh trai và đặc biệt là người chồng thân yêu vừa là chỗ dựa vừa
trình đã qua
Tp Hồ Chí Minh, ngày 10 tháng 09 năm 2016
Tác giả Trương Thị Phương Loan
Trang 5M ỤC LỤC
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Lời cảm ơn
Mục lục
Danh mục các chữ viết tắt
Danh mục các bảng
Danh mục các hình vẽ, đồ thị
M Ở ĐẦU .1
C hương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 6
1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 6
1.2 Định hướng đổi mới giáo dục Việt Nam trong giai đoạn mới 8
1.2.1 Đổi mới mục tiêu giáo dục 9
1.2.2 Đổi mới nội dung dạy học 9
1.2.3 Đổi mới phương pháp dạy học 10
1.2.4 Đổi mới công tác kiểm tra đánh giá 10
1.3 Dạy học tích hợp 10
1.3.1 Quan điểm tích hợp trong giáo dục 10
1.3.2 Dạy học tích hợp là gì? 11
1.3.3 Vì sao phải dạy học tích hợp? 12
1.3.4 Các phương thức tích hợp 14
1.3.5 Các mức độ tích hợp 15
1.3.6 Quy trình tổ chức dạy học tích hợp 17
1.3.7 Một số phương pháp dạy học và kĩ thuật dạy học tích cực được sử dụng trong dạy học tích hợp 19
1.4 Phát triển năng lực cho học sinh phổ thông 22
1.4.1 Khái niệm năng lực 22
1.4.2 Năng lực của học sinh 23
1.4.3 Phân loại năng lực 23
Trang 61.4.4 Các biện pháp để phát triển năng lực và phẩm chất học sinh 24
1.4.5 Một số công cụ đánh giá năng lực của học sinh 26
1.4.6 Thang đánh giá năng lực 28
1.4.7 Năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn 31
1.5 Thực trạng dạy học tích hợp và phát triển năng lực VDKT vào thực tiễn cho học sinh ở một số trường THPT 33
1.5.1 Mục đích điều tra 33
1.5.2 Đối tượng điều tra 34
1.5.3 Phương pháp điều tra 34
1.5.4 Kết quả điều tra 34
1.5.5 Nhận xét kết quả điều tra 42
Ti ểu kết chương 1 44
Chương 2 THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC MỘT SỐ CHỦ ĐỀ TÍCH H ỢP TRONG CHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC LỚP 10 THPT NH ẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC CHO H ỌC SINH 45
2.1 Một số nội dung có thể thiết kế chủ đề tích hợp trong chương trình Hóa học lớp 10 45
2.2 Thiết kế chủ đề tích hợp 47
2.2.1 Chủ đề “Clo và hợp chất của clo với vấn để bảo vệ môi trường và sức khỏe” 51
2.2.2 Chủ đề “Oxi – ozon và sức khỏe cộng đồng” 48
2.2.3 Chủ đề “Sử dụng năng lượng nguyên tử và đồng vị phóng xạ vì mục đích hòa bình” 49
2.2.4 Chủ đề “Ion và những điều bạn chưa biết” 52
2.3 Một số chủ đề tích hợp nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn trong chương trình Hóa học lớp 10 THPT 53
2.2.2 Chủ đề oxi – ozon và sức khỏe cộng đồng 53
2.3.3 Chủ đề sử dụng đồng vị phóng xạ và năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình 70
Trang 72.3.1 Chủ đề: Clo và hợp chất với vấn đề bảo vệ môi trường và sức khỏe 89
2.3.4 Chủ đề ion và những điều bạn chưa biết 89
2.4 Một số biện pháp để sử dụng chủ đề tích hợp có hiệu quả nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh lớp 10 THPT 89
2.5 Đánh giá năng lực VDKT vào thực tiễn của học sinh 90
2.5.1 Xây dựng thang đánh giá năng lực VDKT vào thực tiễn 90
2.5.2 Đánh giá năng lực VDKT qua bài kiểm tra 98
2.5.3 Đánh giá năng lực VDKT qua bảng kiểm 102
Ti ểu kết chương 2 103
C hương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 104
3.1 Mục đích thực nghiệm 104
3.2 Đối tượng thực nghiệm 104
3.3 Nội dung thực nghiệm 105
3.4 Phương pháp thực nghiệm 105
3.4.1 Phân tích định lượng 105
3.4.2 Phân tích định tính 106
3.5 Tiến trình thực nghiệm 106
3.5.1 Chọn lớp thực nghiệm – đối chứng 106
3.5.2 Làm việc với GV tham gia thực nghiệm 107
3.5.3 Tiến hành thực nghiệm 107
3.6 Kết quả thực nghiệm 108
3.6.1 Kết quả thực nghiệm định tính 108
3.6.2 Kết quả thực nghiệm định lượng 123
Ti ểu kết chương 3 142
K ẾT LUẬN 144
TÀI LI ỆU THAM KHẢO 147
Trang 8DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BRVT : Bà Rịa Vũng Tàu
CNTT – TT : Công nghệ thông tin – Truyền thông DHTH : Dạy học tích hợp
GDTX : Giáo dục thường xuyên
KHTN : Khoa học tự nhiên
KTDH : Kĩ thuật dạy học
PPDH : Phương pháp dạy học
THPT : Trung học phổ thông
THCS : Trung học cơ sở
TNSP : Thực nghiệm sư phạm
Tp HCM : Thành phố Hồ Chí Minh
VDKT : Vận dụng kiến thức
Trang 9DANH M ỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1 Danh sách trường và số lượng GV phản hồi lại phiếu điều tra 34
Bảng 1.2 Thống kê thâm niên giảng dạy của GV tham gia khảo sát 34
Bảng 1.3 Kết quả điều tra câu 1 35
Bảng 1.4 Kết quả điều tra câu 2 35
Bảng 1.5 Kết quả điều tra câu 3 36
Bảng 1.6 Kết quả điều tra câu 4 37
Bảng 1.7 Kết quả điều tra câu 5 37
Bảng 1.8 Kết quả điều tra câu 6 38
Bảng 1.9 Kết quả điều tra câu 7 39
Bảng 1.10 Kết quả điều tra câu 8 40
Bảng 1.11 Kết quả điều tra câu 9 41
Bảng 1.12 Kết quả điều tra câu 10 41
Bảng 2.1 Một số nội dung tích hợp trong chương trình hóa học lớp 10 45
Bảng 2.2 Các biểu hiện của năng lực VDKT vào thực tiễn 91
Bảng 2.3 Danh sách các trường tham gia khảo sát 92
Bảng 2.4 Danh sách các chuyên gia ngành Lí luận và phương pháp dạy học được khảo sát ý kiến về thang đánh giá năng lực VDKT vào thực tiễn 93
Bảng 2.5 Các trường tham gia thử nghiệm thang đánh giá năng lực VDKT vào thực tiễn 93
Bảng 2.6 Mức độ của năng lực VDKT vào thực tiễn của học sinh 94
Bảng 2.7 Các kết luận về năng lực VDKT vào thực tiễn của HS ứng với các số điểm 97
Bảng 3.1 Giáo viên và các lớp TN – ĐC 104
Bảng 3.2 Quy trình TNSP 107
Bảng 3.3 Thống kê phiếu tự đánh giá của HS 113
Bảng 3.4 Kết quả nhận xét của học sinh về nội dung các chủ đề tích hợp sau quá trình thực nghiệm 113
Bảng 3.5 Kết quả khảo sát về kiến thức mà HS thu nhận được qua các chủ đề 113
Trang 10Bảng 3.6 Khảo sát ý kiến về những phương pháp dạy học mà giáo viên sử
dụng trong các chủ đề tích hợp 114
Bảng 3.7 Kết quả khảo sát những kỹ năng mà HS đã được rèn luyện được trong quá trình học các chủ đề 115
Bảng 3.8 Kết quả khảo sát sự đồng ý của HS sau quá trình thực nghiệm 116
Bảng 3.9 Kết quả khảo sát thái độ của HS với môn Hóa học sau quá trình thực nghiệm 116
Bảng 3.10 Kết quả khảo sát những lợi ích mà HS có được sau quá trình thực nghiệm 117
Bảng 3.11 Danh sách các Thầy (cô) giảng dạy được khảo sát ý kiến 119
Bảng 3.12 Danh sách đánh giá về hiệu quả của các PPDH sử dụng trong chủ đề tích hợp 120
Bảng 3.13 Kết quả bài kiểm tra số 1 123
Bảng 3.14 Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra số1 123
Bảng 3.15 Tổng hợp kết quả học tập bài kiểm tra số 1 124
Bảng 3.16 Tổng hợp các tham số đặc trưng bài kiểm tra số 1 125
Bảng 3.17 Thống kê chi tiết số lượng HS làm được từng câu trong bài kiểm tra số 1 125
Bảng 3.18 Kết quả bài kiểm tra số 2 127
Bảng 3.19 Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra số 2 128
Bảng 3.20 Tổng hợp kết quả học tập bài kiểm tra số 2 129
Bảng 3.21 Tổng hợp các tham số đặc trưng bài kiểm tra số 2 129
Bảng 3.22 Thống kê chi tiết số lượng HS làm được từng câu trong bài kiểm tra số 2 130
Bảng 3.23 Kết quả tự đánh giá năng lực VDKT vào thực tiễn của học sinh thông qua bảng kiểm 131
Bảng 3.24 Kết quả quan sát của GV đối với HS trước và sau TN 136
Trang 11DANH M ỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
Hình 1.1 Sơ đồ xương cá 16
Hình 1.2 Sơ đồ mạng nhện 16
Hình 1.3 Kĩ thuật khăn trải bàn 21
Hình 3.1 Học sinh TTGDTX quận 3 thuyết trình 108
Hình 3.2 Học sinh trường THPT Nguyễn Công Trứ, tranh cổ động đạt giải 109
Hình 3.3 Học sinh trường THPT Nguyễn Công Trứ thuyết trình, làm việc nhóm 111
Hình 3.4 Học sinh trường THPT Thanh Bình thuyết trình bảng tin 111
Hình 3.5 Học sinh trường THPT Hòa Bình thuyết trình 112
Hình 3.6 Đồ thị đường tích lũy bài kiểm tra số 1 124
Hình 3.7 Biểu đồ kết quả học tập bài kiểm tra số 1 124
Hình 3.8 Biểu đồ so sánh tương quan số lượng học sinh làm được ở từng câu trong bài kiểm tra số 1 126
Hình 3.9 Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra số 2 128
Hình 3.10 Biểu đồ kết quả học tập bài kiểm tra số 2 129
Hình 3.11 Biểu đồ so sánh tương quan số lượng HS làm được ở từng câu trong bài kiểm tra số 2 130