NÂNG CAO KẾT QUẢ HỌC TẬP CÁC BÀI HỌC CHƯƠNG HALOGEN THÔNG QUA VIỆC TỔ CHỨC CHO HỌC SINH LÀM THÍ NGHIỆM THEO NHÓM NHỎ CHO HỌC SINH LỚP 10 TRƯỜNG THPT NGUYỄN BỈNH KHIÊM

8-19 NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG ĐỀ TÀI: NÂNG CAO KẾT QUẢ HỌC TẬP CÁC BÀI HỌC CHƯƠNG HALOGEN THÔNG QUA VIỆC TỔ CHỨC CHO HỌC SINH LÀM THÍ NGHIỆM THEO NHÓM NHỎ CHO HỌC SINH LỚP 10

MỤC LỤC

Trang

MỤC LỤC ……… 1 PHẦN I - TÓM TẮT ĐỀ TÀI ……… 2-3 PHẦN II - GIỚI THIỆU ……… 3-4

PHẦN III - PHƯƠNG PHÁP

1 Khách thể nghiên cứu ……… 4

2 Thiết kế nghiên cứu ……… 4

cứu ……… 5

4 Đo lường ……… 5

PHẦN IV – PHÂN TÍCH DỰ LIỆU VÀ BÀN LUẬN KẾT QUẢ ……… 6-7

PHẦN V - KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ……… 7

PHẦN VI - TÀI LIỆU THAM KHẢO ……… 7

PHẦN VI I – PHỤ LỤC ……… 8-19

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG

ĐỀ TÀI:

NÂNG CAO KẾT QUẢ HỌC TẬP CÁC BÀI HỌC CHƯƠNG HALOGEN THÔNG QUA VIỆC TỔ CHỨC CHO HỌC SINH LÀM THÍ NGHIỆM THEO NHÓM NHỎ CHO HỌC SINH LỚP 10

TRƯỜNG THPT NGUYỄN BỈNH KHIÊM

PHẦN I-TÓM TẮT ĐỀ TÀI

Thực trạng hiện nay các giờ dạy hóa học, giáo viên chủ yếu làm thí nghiệm biểu diễn, ít khi tổ chức cho các em hoạt động nhóm làm thí nghiệm vì sợ mất thời gian Vì thế các em thường giỏi về lí thuyết nhưng lại yếu về thực hành, các em vụng

về bối rối khi được yêu cầu làm thí nghiệm, không hứng thú trong quá trình học bộ môn

Những năm đầu, do chưa có nhiều kinh nghiệm nên phần lớn trong qua trình dạy học tôi đều làm thí nghiệm biểu diễn trên lớp, hướng dẫn học sinh quan sát hiện tượng, giải thích, kết luận và viết phương trình Tôi nhận thấy làm như vậy các em không thích thú bằng chính các em tự làm thí nghiệm để tìm tòi và phát hiện ra kiến thức mới

Theo phong trào xây dựng “ Trường học thân thiện, học sinh tích cực” và tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy hiện nay, tôi đã quyết định vận dụng phương pháp thí nghiệm kết hợp nghiên cứu giảng dạy nhằm giúp học sinh tự làm thí nghiệm

đế khám phá kiến thức mới

Với mong muốn được chia sẽ và rút kinh nghiệm cùng các đồng nghiệp, tôi đã

mạnh dạn lựa chọn và viết đề tài: “Nâng cao kết quả học tập các bài học chương Halogen thông qua việc tổ chức cho học sinh làm thí nghiệm theo nhóm nhỏ cho học sinh lớp 10 trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm”.

Nghiên cứu được tiến hành trên hai lớp tương đương là lớp 10C6 và lớp 10C9 của trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm Lớp 10C6 là lớp thực nghiệm, lớp 10C9 là lớp đối chứng Lớp thực nghiệm được thực hiện giải pháp thay thế khi dạy các bài trong chương Halogen thuộc chương trình hóa học lớp 10 Kết quả cho thấy tác động

đã có ảnh hưởng rõ rệt đến kết quả học tập của học sinh: lớp thực nghiệm có kết quả cao hơn lớp đối chứng, điểm trung bình bài kiểm tra của lớp thực nghiệm là 8.1, của lớp đối chứng là 7.2 Kết quả kiểm tra t-test cho thấy p< 0,05 có nghĩa là có sự khác biệt lớn giữa bài kiểm tra của lớp thực nghiệm và đối chứng Điều đó chứng tỏ rằng hướng dẫn học sinh làm thí nghiệm theo nhóm nhỏ để tim hiểu nội dung bài học sẽ làm tăng kết quả học tập môn hóa học 10 cho học sinh lớp 10 trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm

PHẦN II-GIỚI THIỆU

Trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm, Hải Phòng là một trong những trường THPT tích cực đổi mới phương pháp trong quá trình dạy học Hiện nay nhà trường đã trang bị nhiều thiết bị, cơ sở vật chất để phục vụ cho việc dạy và học Các giáo viên trong nhà trường rất tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy nhưng mới chỉ dừng lại

ở việc ứng dụng công nghệ thông tin mà hiệu quả dạy học không được cải thiện nhiều Hơn nữa dạy học sử dụng công nghệ thông tin (trong đó có sử dụng giáo án điện tử không phải lúc nào cũng áp dụng được) Nếu vẫn chỉ dùng các phương pháp dạy học cũ thì học sinh khó tiếp thu bài học vì kiến thức dài, khó, khô, học sinh không hứng thú Là giáo viên trực tiếp đứng lớp giảng dạy tôi thấy nếu học sinh được làm thí nghiệm đẻ tự khám phá kiến thức thì các em sẽ thấy hứng thú với bài học hơn, tiếp thu bài học sẽ dễ dàng hơn, hiệu quả học tập cao hơn

1 Giải pháp thay thế

Để thực hiện được tốt và thuần thục trước hết tôi dành nhiều thời gian thiết kế bài soạn chu đáo, phân bố thời gian đồng thời chuẩn bị kỹ đồ dùng dạy học và soạn dụng cụ, hóa chất đầy đủ

Ở các bài học về “tính chất hóa học của các nguyên tố nhóm halogen và hợp chất của chúng” tôi lựa chọn phương pháp cho học sinh làm thí nghiệm nghiên cứu bài học, phương pháp này có tác dụng kích thích học sinh làm việc tích cực hơn và đặc biệt tạo điều kiện phát triển khả năng nhận thức của học sinh Tôi đã mạnh dạn cho các em thực hiện các thí nghiệm nghiên cứu tìm kiến thức mới ngay trên lớp học

2 Vấn đề nghiên cứu

Việc tổ chức cho học sình làm thí nghiệm theo nhóm nhỏ để tìm hiểu nội dung bài học có nâng cao kết quả học tập của học sinh lớp 10 trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm không?

3 Giả thuyết nghiên cứu

Việc tổ chức cho học sình làm thí nghiệm theo nhóm nhỏ để tìm hiểu nội dung bài học sẽ nâng cao kết quả học tập của học sinh lớp 10 trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm

PHẦN III-PHƯƠNG PHÁP

1 Khách thể nghiên cứu

Tôi lựa chọn học sinh lớp 10C6 và lớp 10C9 trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm để nghiên cứu vì hai lớp này đều là các lớp cơ bản A của nhà trường, điểm đầu vào của các em tương đương nhau, tỉ lệ giới tính cũng gần tương đồng nhau

Cả hai lớp trên đều do cô giáo Nguyễn Thị Hương giảng dạy

2 Thiết kế

Chọn lớp 10C6 làm lớp thực nghiệm, lớp 10C9 là lớp đối chứng Tôi dùng bài kiểm tra chung đề toàn trường học kì I môn hoá làm bài kiểm tra trước tác động Kết quả cho thấy điểm trung bình của hai nhóm có sự khác nhau, do đó chúng tôi dùng phép kiểm chứng T- test để kiểm chứng sự chênh lệch trung bình về điểm số của hai nhóm trước khi tác động

Kết quả như sau:

Bảng 1: Kiểm chứng để xác định hai nhóm đương đương

Ta thấy p= 0.07> 0.05, từ đó kết luận sự chênh lệch về điểm số trung bình của hai nhóm là không có ý nghĩa, hai nhóm được coi là tương đương

Tôi lựa chọn thiết kế 2: Kiểm tra trước và sau tác động với nhóm tương tương

Bảng 2:

Nhóm Kiểm tra trước tác

Kiểm tra sau tác động Thực

Dạy học tổ chức cho học sinh làm thí nghiệm theo nhóm nhỏ

03

học sinh làm thí nghiệm theo nhóm nhỏ

Ở thiết kế này tôi dùng phép kiểm chứng t-test độc lập

3 Quy trình nghiên cứu

a Sự chuẩn bị bài của giáo viên:

- Ở lớp 10C9- lớp đối chứng: Giáo viên giảng dạy theo các phương pháp thông thường (không tổ chức cho học sinh làm thí nghiệm theo nhóm nhỏ)

- Ở lớp 10C6- lớp thực nghiệm: Giáo viên tổ chức cho học sinh làm thí theo nhóm nhỏ để tìm hiểu nội dung bài học, kết hợp với phương pháp vấn đáp để xây dựng bài học bổ sung thêm các thông tin cần thiết cho học sinh

b Tiến hành dạy thực nghiệm:

Thời gian tiến hành dạy thực nghiệm vẫn tuân theo kế hoạch dạy học của nhà trường và theo thời khóa biểu để đảm bảo khách quan

4 Đo lường

Bài kiểm tra trước tác động là bài thi học kì I môn Hóa do tổ bộ môn ra đề thi chung cho toàn trường

Bài kiểm tra sau tác động là bài kiểm tra sau chương Halogen do tổ bộ môn ra

đề (xem phụ lục)

Tiến hành kiểm tra và chấm bài: Sau khi thực hiện dạy xong các bài học trên, tôi tiến hành bài kiểm tra 1 tiết và chấm bài theo đáp án đã xây dựng

PHẦN IV – PHÂN TÍCH DỰ LIỆU VÀ BÀN LUẬN KẾT QUẢ

Bảng 3: So sánh điểm trung bình bài kiểm tra sau tác động:

Chênh lệch giá trị trung

Như trên đã chứng minh: kết quả 2 nhóm trước tác động là tương đương Sau tác động kiểm chứng chênh lệch điểm trung bình bằng t-test cho kết quả p= 0.000006, đây là kết quả rất có ý nghĩa, tức là sự chênh lệch kết quả điểm trung bình nhóm thực nghiệm cao hơn nhóm đối chứng không phải do ngẫu nhiên mà do kết quả của tác động

Giá trị SMD = 1.0 theo bảng tiêu chí Cohen cho thấy mức độ ảnh hưởng của dạy học tổ chức làm thí nghiệm theo nhóm nhỏ đến kết quả là rất lớn

Như vậy giả thuyết của đề tài đã được kiểm chứng

Bàn luận:

Kết quả của bài kiểm tra sau tác động của nhóm thực nghiệm có điểm trung bình là 8.1 của nhóm đối chứng là 7.2 Điều đó cho thấy điểm trung bình của hai lớp thực nghiệm và đối chứng có sự khác việt rõ rệt Lớp thực nghiệm có điểm cao hơn lớp đối chứng

Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn của hai bài kiểm tra là 1.0 Điều này có nghĩa mức độ ảnh hưởng của biện pháp tác động là rất lớn

Phép kiểm chứng t-test điểm trung bình bài kiểm tra sau tác động của hai lớp

là p= 0.000006 Kết quả này khẳng định sự chênh lệch điểm trung bình của hai nhóm không phải do nhẫn nhiên mà do kết quả tác động

Hạn chế:

Nhiều học sinh còn bở ngỡ, lúng túng trước những kiến thức mới lạ, chưa tìm tòi để phát hiện kiến thức dẫn đến khả năng tiếp thu bài học còn hạn chế

Kỹ năng thực hành, thao tác thí nghiệm của học sinh còn nhiều lúng túng, còn chưa nhuần nhuyễn

Giáo viên thiết bị thiếu chuyên môn Hóa học

PHẦN V-KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

1 Kết luận :

Việc tổ chức cho học sinh làm thí theo nhóm nhỏ để tìm hiểu nội dung bài học thuộc chương Halogen cho học sinh lớp 10 trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm đã nâng cao kết quả học tập môn hóa của học sinh

2 Khuyến nghị :

+ Đối với học sinh cần:

- Đọc trước bài mới, có ý thức học tập tốt, có nề nếp làm việc hợp tác theo nhóm

- Có sự phân công công việc rõ ràng trong nhóm

+ Đối với giáo viên phải :

- Để đạt kết quả tốt thì người giáo viên đứng lớp phải có sự chuẩn bị chu đáo khâu soạn bài, đến khâu chuẩn bị mọi đồ dùng dạy học

- Có thể thời gian dành cho khâu chuẩn bị nhiều hơn, nhưng sẽ giúp học sinh chủ động tiếp thu tốt, tự tìm ra kiến thức mới thì giáo viên lại đỡ mệt khi đứng lớp tự mình làm việc nhiều hơn học sinh

PHẦN VI-TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Góp phần dạy tốt hóa học ở trường THPT - (1993) Khoa Hóa- ĐH Sư phạm Hà

Nội

2 Phương pháp dạy học phát huy tính tích cực - một phương pháp vô cùng quí

báu-Phạm Văn Đồng

3.Mạnginternet:http://

vionet.vn;thuvientailieu.bachkim.com.thuvienbaigiangdientubachkim.com;

giaoan.net…

PHẦN VII-PHỤ LỤC CỦA ĐỀ TÀI

A Kế hoạch thí nghiệm trong các bài học:

1 Nội dung các thí nghiêm:

* Bài 30: “ CLO ”

- Xác định đây là bài tính chất hóa học chung của nguyên tố nhóm Halogen Trong bài này tôi hướng dẫn học sinh làm 3 thí nghiệm tương ứng với tính oxi hóa mạnh

của Clo Tôi soạn bài và chuẩn bị dụng cụ, hóa chất cho các em thực hiện thí nghiệm nghiên cứu bài học theo các nhóm nhỏ trên lớp

- Tất cả các thí nghiệm học sinh dùng trong bài học mang tính chất là những thí nghiệm nghiên cứu, thí nghiệm tìm kiếm những tính chất hóa học của axit, và học sinh thực hiện theo trình tự như sau: thí nghiệm, quan sát hiện tượng, giải thích, kết luận, cuối cùng là viết phương trình hóa học

- Tôi tổ chức cho học sinh hoạt động nhóm với nhiều loại hóa chất, để các em có thể

so sánh và hoàn hiện tính oxi hóa mạnh của Clo

* Phân công như sau :

Thí

Các tính chất của

Clo

TNo1 Cl2 với Na Cl2 với Mg Phản ứng tạo muối

TNo2 Cl2 với Fe Cl2 với Fe Phản ứng tạo muối

- Các em biết căn cứ vào dấu hiệu của phản ứng là hiện tượng có xuất hiện chất rắn, phản ứng tỏa nhiệt, vậy thí nghiệm nào không có hiện tượng trên thì phản ứng hóa học không xảy ra và các chất không tác dụng được với nhau

- Đối với mỗi phản ứng được học sinh khám phá và phát hiện ra, tôi cho các em phát biểu khẳng định và kết luận về tính chất của Clo

* Bài 31: “ HIDRO CLORUA AXIT CLOHIDRIC ”

- Xác định đây là bài nghiên cứu tính chất hóa học của axit là HCl-đại điện cho tính chất hóa học của nhóm axit HCl, H2SO4 Trong bài này có năm thí nghiệm học sinh cần phải thực hiện tương ứng với năm tính chất hóa học của axit Tôi soạn bài và chuẩn bị dụng cụ, hóa chất cho các em thực hiện thí nghiệm nghiên cứu bài học theo các nhóm nhỏ trên lớp

- Tất cả các thí nghiệm học sinh dùng trong bài học mang tính chất là những thí nghiệm nghiên cứu, thí nghiệm tìm kiếm những tính chất hóa học của axit, và học sinh thực hiện theo trình tự như sau: thí nghiệm, quan sát hiện tượng, giải thích, kết luận, cuối cùng là viết phương trình hóa học

- Tôi tổ chức cho học sinh hoạt động nhóm với nhiều hóa chất khác nhau, để các em thấy được sự đa dạng tính chất hóa học của axit, chứ không đơn thuần bốn nhóm làm chung một hợp chất và thí nghiệm

* Phân công như sau :

Thí

nghiệm Nhóm 1, 2 Nhóm 3, 4 Các tính chất của axit

TNo1 HCl với quỳ tím HCl với quỳ tím làm đổi màu quỳ tím

TNo2 HCl với Zn và Cu HCl với Al và Cu tác dụng với kim loại

TNo3 HCl với dd NaOH và

PP HCl với Cu(OH)2 tác dụng với bazơ

TNo4 HCl với Fe2O3 HCl với MgO tác dụng với oxit bazơ

TNo5 HCl với dd Na2SO3 HCl với dd CaCO3 tác dụng với muối

- Các em biết căn cứ vào dấu hiệu của phản ứng là hiện tượng có xuất hiện chất rắn,

có thay đổi màu sắc hoặc có sủi bọt khí, vậy thí nghiệm nào không có hiện tượng trên thì phản ứng hóa học không xảy ra và các chất không tác dụng được với nhau

- Đối với mỗi tính chất của axit được học sinh khám phá và phát hiện ra, tôi cho các

em phát biểu khẳng định và kết luận về những tính chất của axit

* Bài 36: “ IOT ”

- Ở bài này tôi tổ chức cho học sinh hoạt động nhóm cùng loại hóa chất, để các em

có thể so sánh và hoàn hiện tính chất hóa học của iot

* Phân công như sau :

Thí

TNo1 Quan sát tinh thể iot Tinh thể màu đen tím

TNo2

Đun nóng iot trong ống nghiệm (đậy miệng ống nghiệm bằng bông) để nghiên cứu sự thăng hoa của iot

Iot bị thăng hoa

TNo3 Hòa tan iot vào nứơc và vào ancol

etylic để nghiên cứu tính tan của iot

Iot ít tan trong nước, dễ tan trong ancol etylic

TNo4 Nhỏ vài giọt cồn iot vào dd hồ tinh

bột

Iot tạo với dd hồ tinh bột hợp chất màu đen tím

- Đối với mỗi phản ứng được học sinh khám phá và phát hiện ra, tôi cho các em phát biểu khẳng định và kết luận về tính chất của Iot

2 Hình thức tiến hành tổ chức cho học sinh làm thí nghiệm:

* Khi đã xác định được kế hoạch trên tôi từng bước thực hiện cụ thể như sau :

- Chuẩn bị các dụng cụ và hóa chất cần thiết và đầy đủ cho mỗi nhóm, ghi số thứ tự nhóm trên mỗi giá thí nghiệm Những hóa chất không có sẵn như bazơ không tan, thì tôi điều chế để sẵn cho các em thực hiện

- Hướng dẫn kỹ cách thực hiện thí nghiệm, chú ý học sinh tiết kiệm hóa chất, an toàn, và thành công thí nghiệm, lưu ý thời gian hoàn thành công việc

- Học sinh phải chuẩn bị bài học mới kỹ càng theo sự chỉ dẫn của giáo viên để tìm ra tính chất hóa học đó ta cần tiến hành thí nghiệm như thế nào

- Học sinh cần có sự phân công cụ thể trong nhóm như: bạn nào thư kí, bạn nào tiến hành thí nghiệm, bạn nào rửa dụng cụ, bạn nào lên báo cáo kết quả…

- Phát phiếu học tập cho mỗi nhóm, cụ thể như sau:

* Bài 30: “ CLO ”

Nhóm 1, 2 có phiếu học tập như mẫu sau:

Thí nghiệm Hiện tượng-giải thích Nhận xét-kết luận Viết PTHH

TN1: Cl2 với Na

TN2: Cl2 với Fe

Nhóm 3,4 có phiếu học tập theo mẫu sau:

Thí nghiệm Hiện tượng-giải thích Nhận xét-kết luận Viết PTHH

TN1: Cl2 với Mg

TN2: Cl2 với Fe

* Bài 31 : “ HIDRO CLORUA AXIT CLOHIDRIC ”

Nhóm 1, 2 có phiếu học tập như mẫu sau:

Thí nghiệm Hiện tượng-giải thích Nhận xét-kết luận Viết PTHH

TN1: nhỏ 1 giọt HCl lên mẫu quỳ

tím

TN2: cho 1 ống nhỏ giọt HCl lần

lượt vào mỗi ống nghiệm có chứa Zn

và Cu

TN3 : cho từng giọt HCl vào ống có

chứa dd NaOH và PP (màu hồng )

TN4: cho 1 ống nhỏ giọt HCl vào

ống có Fe2O3

TN5 : cho từ từ HCl vào ống có chứa

dd Na2SO3

Nhóm 3,4 có phiếu học tập theo mẫu sau:

Thí nghiệm Hiện tượng-giải thích Nhận xét-kết luận Viết PTHH

TN1: nhỏ 1 giọt HCl lên mẫu quỳ tím

TN2 : cho lần lượt 1 ống nhỏ giọt

HCl vào 2 ống nghiệm có Al và Cu

TN3: cho từ từ HCl vào ống có

Cu(OH)2

TN4: cho 1 ống nhỏ giọt HCl vào ống

có CuO

TN5: cho từ từ HCl vào dd BaCl2

* Bài 36: “ IOT ”

Nhóm 1, 2, 3, 4 có phiếu học tập như mẫu sau:

Thí nghiệm Hiện tượng-giải thích Nhận xét-kết luận PTHHViết

TN1: Quan sát tinh thể iot