Xuất phát từ thực tế trên, chúng em đã chọn đề tài “Giáo dục ý thức chính trị, ý thức đạo đức cho học sinh THPT ở Thành phố Thái Nguyên” với hi vọng góp một phần nhỏ bé của mình vào công
Trang 1TÓM TẮT ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Giáo dục ý thức chính trị, ý thức đạo đức cho học sinh trung học phổ thông (THPT) là một trong những nội dung quan trọng nhằm đáp ứng nhu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục Luật Giáo dục năm 2005 của nước ta xác định: mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp cho học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa
Việt Nam, sau hơn hai lăm năm tiến hành công cuộc đổi mới đất nước, với
sự chuyển biến mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội, chúng ta đã đạt được những thành tựu quan trọng Tuy nhiên, trong lĩnh vực đời sống tinh thần nhất là đời sống chính trị, đạo đức lại diễn biến khá phức tạp Tình trạng suy thoái về chính trị tư tưởng đạo đức của một bộ phận không nhỏ nhân dân, nhất là thế hệ trẻ cùng với các hiện tượng xa rời mục tiêu, phai nhạt lý tưởng xã hội chủ nghĩa, không kiên định lập trường, các nguyên tắc tổ chức của Đảng đang ngày một ảnh hưởng đến mọi tầng lớp dân cư Trong lúc đó, các thế lực thù địch đang tìm mọi cách tấn công xuyên tạc, phủ nhận vai trò của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, tuyên truyền các lối sống xa lạ với những giá trị văn hóa truyền thống dân tộc Tình hình trên đã ảnh hưởng đến tâm tư, tình cảm của các tầng lớp dân cư, nhất là học sinh, sinh viên - đối tượng hết sức nhạy cảm với các vấn đề chính trị - xã hội Chính điều đó đặt ra yêu cầu khách quan là phải nhận thức một cách đầy đủ, đúng đắn những diễn biến phức tạp trong đời sống đạo đức, chính trị, tư tưởng của lớp trẻ để từ đó có thể xây dựng các giải pháp giáo dục lý tưởng cách mạng cho phù hợp
Nằm ở vùng núi Đông Bắc của Tổ quốc, Thành phố Thái Nguyên là một trong những địa bàn chịu ảnh hưởng sâu rộng của quá trình toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế Những vấn đề tiêu cực của thế giới và đất nước đã và đang ảnh hưởng sâu rộng tới mọi tầng lớp nhân dân trong toàn thành phố Học sinh THPT ở Thành phố Thái Nguyên là đối tượng chịu nhiều ảnh hưởng của quá trình hội nhập quốc tế Từ thực tế cho thấy, số học sinh không hiểu về đời sống chính trị của đất nước; không tham gia vào xây dựng đời sống chính trị - xã hội; sống không có lý
Trang 2tưởng, hoài bão, ước mơ… đặc biệt lối sống, ý thức đạo đức có nhiều dấu hiệu đi xuống Chính vì vậy, việc trang bị cho học sinh kỹ năng sống và những kiến thức
cơ bản về một lối sống lành mạnh, sống có lý tưởng, biết yêu thương, có hoài bão, trung thành với Tổ quốc… là một vấn đề vô cùng quan trọng
Xuất phát từ thực tế trên, chúng em đã chọn đề tài “Giáo dục ý thức chính trị, ý thức đạo đức cho học sinh THPT ở Thành phố Thái Nguyên” với hi vọng góp một phần nhỏ bé của mình vào công tác giáo dục ý thức chính trị, ý thức đạo đức cho học sinh để có thể giáo dục được nhiều học sinh có ích phục vụ cho việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
2 Tình hình nghiên cứu
Vấn đề giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức là một trong những vấn đề được nhiều học giả nghiên cứu ở các khía cạnh khác nhau Đi sâu vào nghiên cứu về công tác giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức cho học sinh trung học phổ thông cũng không phải là không có
Trong những năm gần đây đã có một số công trình nghiên cứu dưới dạng các bài báo báo, các công trình nghiên cứu luận văn, luận án nhưng các công trình đó chỉ nghiên cứu về việc giáo dục tư tưởng chính chị, đạo đức cho học sinh THPT nói chung mà chưa có đề tài nào đề cập và đi sâu nghiên cứu đến vấn đề giáo dục ý thức chính trị, ý thức đạo đức cho học sinh phổ thông trung học ở Thành phố Thái Nguyên Do đó, nhóm tác giả lựa chọn nghiên cứu đề tài này là không trùng lặp về nội dung cũng như đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
- Mục đích: Đề tài làm rõ công tác giáo dục ý thức chính trị, ý thức đạo đức cho học sinh THPT ở Thành phố Thái Nguyên, qua đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục ý thức chính trị, ý thức đạo đức cho học sinh THPT ở Thành phố Thái Nguyên hiện nay
- Nhiệm vụ:
+ Chỉ ra những đặc điểm của công tác giáo dục ý thức chính trị, ý thức đạo đức cho học sinh THPT
Trang 3+ Phân tích thực trạng công tác giáo dục ý thức chính trị, ý thức đạo đức học sinh THPT ở Thành phố Thái Nguyên hiện nay
+ Đề xuất một số biện pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục ý thức chính trị, ý thức thức đạo đức cho học sinh THPT ở Thành phố Thái Nguyên hiện nay
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu công tác giáo dục
ý thức chính trị, ý thức đạo đức cho học sinh THPT ở Thành phố Thái Nguyên
- Phạm vi nghiên cứu: Các trường THPT ở Thành phố Thái Nguyên
5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
- Cơ sở lý luận: Đề tài dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng thời
đề tài cũng có sử dụng kết quả của một số công trình nghiên cứu về ý thức chính trị, ý thức đạo đức thanhh niên, học sinh của các tác giả nhằm góp phần làm sáng
tỏ đặc điểm, tầm quan trọng của việc giáo dục ý thức chính trị, ý thức đạo đức cho học sinh trung học phổ thông trong giai đoạn hiện nay
- Phương pháp nghiên cứu: Đề tài sử dụng các phương pháp luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng, Chủ nghĩa duy vật lịch sử kết hợp các phương pháp khác như phân tích và tổng hợp, nghiên cứu thực tiễn, quan sát, trò chuyện với chuyên gia, thống kê toán học…
6 Đóng góp mới của đề tài
Góp phần làm rõ thêm những nội dung và đặc điểm của công tác giáo dục ý thức chính trị, ý thức đạo đức cho học sinh THPT, từ đó góp phần nâng cao công tác giáo dục ý thức chính trị, ý thức đạo đức cho học sinh các trường THPT nói chung và học sinh THPT ở Thành phố Thái Nguyên nói riêng
7 Kết cấu của đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, đề tài gồm 2 chương, 5 tiết
Trang 4Chương 1: ĐẶC ĐIỂM VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA CÔNG TÁC GIÁO DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ, Ý THỨC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1 Đặc điểm của công tác giáo dục ý thức chính trị, ý thức đạo đức cho học sinh Trung học phổ thông
1.1.1 Một số khái niệm cơ bản
Ý thức chính trị là một trong những hình thái ý thức xã hội xuất hiện gắn liền với xã hội có đối kháng giai cấp, phản ánh đời sống chính trị của xã hội, trong
đó cốt lõi là mối quan hệ giữa các giai cấp
Đạo đức là một trong những hình thái của ý thức – xã hội, là tổng hợp những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực giúp con người tự giác điều chỉnh hành vi ứng xử của mình trong quan hệ giữa người với người, giữa con người với xã hội nhằm đạt tới chân - thiện - mĩ
1.1.2 Đặc điểm của công tác giáo dục ý thức chính trị, ý thức đạo đức trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách của học sinh Trung học phổ thông.
1.1.2.1 Mục tiêu và nội dung của công tác giáo dục ý thức chính trị cho học sinh Trung học phổ thông
Mục tiêu của công tác giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT là giáo dục cho học sinh sống có lý tưởng và trung thành với cách mạng Mục tiêu cao nhất của công tác giáo dục ý thức chính trị cũng chính là thực hiện mục tiêu của giáo dục “ đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [3, tr 2]
Trang 5Công tác giáo dục ý thức chính trị cho học sinh THPT gồm nhiều nội dung khác nhau, như:
- Giáo dục cho học sinh tình cảm yêu quê hương đất nước, yêu lý tưởng
xã hội chủ nghĩa
- Giáo dục cho học sinh thấy rõ phương hướng phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của Đảng và Nhà nước (Đảng ta đã lấy chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng
Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho mọi hoạt động)
- Giáo dục cho học sinh quan tâm đến những vấn đề chính trị, xã hội đang diễn ra trong nước và trên thế giới
- Giáo dục cho học sinh hiểu rõ và tham gia chống lại tư tưởng bè phái, cục bộ âm mưu thực hiện “diễn biến hòa bình” và chống các thế lực thù địch
- Rèn luyện cho học sinh thói quen và kỹ năng tham gia các hoạt động
xã hội và phong trào chính trị ở địa phương và nhà trường
1.1.2.2 Mục tiêu và nội dung của công tác giáo dục ý thức đạo đức cho học sinh Trung học phổ thông
Mục tiêu giáo dục ý thức đạo đức cho học sinh THPT hướng vào các nội dung sau:
Mục tiêu về kiến thức: Giúp học sinh hiểu được các phạm trù đạo đức cơ bản; biết phân biệt sự khác nhau giữa đạo đức với các hình thái ý thức xã hội khác; nắm được các nguyên tắc đạo đức của xã hội mới và hiểu biết sâu sắc về các phẩm chất đạo đức cá nhân
Mục tiêu về kỹ năng, thái độ: Thông qua việc nắm được các kiến thức cơ bản về đạo đức, học sinh biết sống và ứng xử theo các giá trị đạo đức đã học Có thái độ yêu thương tôn trọng mọi người xung quanh; bước đầu hình thành một số phẩm chất cần thiết của người công dân như cần cù, sáng tạo, trung thực, có trách nhiệm, có ý thức kỷ luật và tác phong, biết hợp tác trong công việc…
Nội dung của công tác giáo dục ý thức đạo đức cho học sinh THPT, bao gồm:
Trang 6+ Nhóm chuẩn mực đạo đức thể hiện nhận thức chính trị, tư tưởng: có lý tưởng xã hội chủ nghĩa, yêu quê hương, đất nước, tự cường, tự hào dân tộc, tin tưởng vào Đảng và Nhà nước
+ Nhóm chuẩn mực hướng vào sự hoàn thiện bản thân như: tự trọng, tự tin,
tự lập, giản dị, tiết kiệm, trung thành, siêng năng, hướng thiện, biết kiềm chế, biết hối hận
+ Nhóm chuẩn mực đạo đức thể hiện quan hệ với công việc: Trách nhiệm cao, có lương tâm, tôn trọng pháp luật, lẽ phải, dũng cảm, liêm khiết
+ Nhóm chuẩn mực liên quan đến xây dựng mội trường sống (môi trường tự nhiên, môi trường xã hội) như: xây dựng hạnh phúc gia đình, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, xây dựng xã hội dân chủ, bình đẳng…
1.2 Tầm quan trọng của việc giáo dục ý thức chính trị, ý thức đạo đức cho học sinh Trung học phổ thông
1.2.1 Tầm quan trọng của việc giáo dục ý thức chính trị cho học sinh Trung học phổ thông
Việc tăng cường ý thức chính trị, tư tưởng, lối sống cho thanh thiếu niên là yêu cầu cấp thiết, góp phần hình thành lớp thanh niên giàu lòng yêu nước, có bản lĩnh chính trị, ý thức chấp hành pháp luật, có đạo đức cách mạng và lối sống tốt đẹp, có ước mơ, hoài bão, khát vọng đưa đất nước vươn lên đáp ứng nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa
1.2.2 Tầm quan trọng của việc giáo dục ý thức đạo đức cho học sinh Trung học phổ thông
Đối với học sinh nói chung và học sinh THPT nói riêng, giáo dục ý thức đạo đức có vị trí quan trọng trong sự hình thành và phát triển nhân cách cho học sinh
Hồ Chí Minh đã sớm nhận thấy ở thanh niên, học sinh sứ mệnh “là người chủ tương lai của nước nhà” Bác Hồ đã từng cho rằng sự thịnh suy của đất nước phụ thuộc một phần lớn vào lực lượng thanh niên Chính vì lẽ đó mà Người đặc biệt coi trọng giáo dục đạo đức cho thanh niên, học sinh, sinh viên và yêu cầu họ phải luôn
nỗ lực vươn lên, phải có tinh thần quyết tâm, gương mẫu sống trong sạch, không
Trang 7kiêu ngạo, tự mãn, nói ít làm nhiều, thân ái đoàn kết, không ngừng học tập để nâng cao trình độ trong mọi lĩnh vực
Chương 2: THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC GIÁO DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ, Ý THỨC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Ở THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN
2.1 Những đặc điểm về nhận thức của học sinh Trung học phổ thông ở Thành phố Thái Nguyên
* Đặc điểm tâm lý của học sinh THPT ở Thành phố Thái Nguyên:
Học sinh THPT ở Thành phố Thái Nguyên, cũng giống như học sinh các trường THPT trong địa bàn tỉnh Thái Nguyên và trên cả nước, độ tuổi của các em
là từ 15 đến 18 tuổi Đây là lứa tuổi thuộc giai đoạn đầu của tuổi thanh niên Ở giai đoạn này, các em đạt được sự trưởng thành về mặt thể lực, nhưng sự phát triển cơ thể còn kém so với người lớn Phần lớn học sinh THPT đều mong muốn được khẳng định cái “tôi” của mình trong quan hệ với những người thân trong gia đình Tính tự ý thức và nhu cầu độc lập phát triển mạnh mẽ, do đó các em bắt đầu nhận thức được quyền của mình trong việc sử dụng thời gian, cách thức học tập, tự mình chăm sóc cuộc sống của bản thân, trong việc chọn bạn và thể hiện quan điểm riêng của mình về tình yêu…
* Đặc điểm về trình độ nhận thức của học sinh THPT ở Thành phố Thái Nguyên:
Học sinh THPT ở Thành phố Thái Nguyên hầu hết được sinh trưởng trong những gia đình có điều kiện, bố mẹ các em phần lớn là công chức nhà nước, gia đình gia giáo, điều kiện kinh tế đầy đủ Chính điều này ảnh hưởng rất lớn đến quá trình nhận thức của các em Do thoát ly khỏi vòng xoáy “cơm, áo, gạo, tiền” của gia đình nên các em có điều kiện đầu tư cho quá trình học tập, trau dồi tri thức Do vậy, so với học sinh THPT trong tỉnh, mặt mạnh trong việc nhận thức của học sinh THPT ở thành phố Thái Nguyên là các em tiếp thu kiến thức nhanh, xử lý thông tin nhạy bén, khả năng tự nhận thức về mọi mặt cao, biết tìm tòi nhiều thông tin khác
Trang 8nhau để kết hợp với bài học, ham học hỏi, biết giải đáp những khúc mắc khó trong bài học
Tuy nhiên, học sinh THPT ở Thành phố Thái Nguyên cũng còn tồn tại những yếu kém về nhận thức, về học tập như: một số học sinh còn ỷ lại vào cha
mẹ, cậy cha mẹ có nhiều tiền nên chưa thật sự chú ý đến học tập; một số khác thì thường tham gia vào các trò chơi trên mạng Internet, học tập những cái xấu trên mạng, không chú ý học tập nên trở thành những học sinh hư, cá biệt… Đặc biệt, việc phát huy kĩ năng của bản thân, học tập các kỹ năng sống, kỹ năng mềm, nhận thức và tham gia vào các hoạt động chính trị - xã hội chưa thực sự được học sinh quan tâm để ý
2.2 Thực trạng công tác giáo dục ý thức chính trị, ý thức đạo đức cho học sinh Trung học phổ thông ở Thành phố Thái Nguyên hiện nay
2.2.1 Công tác giáo dục ý thức chính trị, ý thức đạo đức cho học sinh Trung học phổ thông ở Thành phố Thái Nguyên
2.3 Một số giải pháp cơ bản nhằm pháp nâng cao hiệu quả công tác giáo dục ý thức chính trị, ý thức đạo đức cho học sinh Trung học phổ thông ở Thành phố Thái Nguyên trong giai đoạn hiện nay
2.3.1 Xây dựng trong nhà trường môi trường giáo dục lành mạnh
* Mục tiêu của giải pháp
xây dựng môi trường giáo dục, xây dựng cảnh quan, môi trường sư phạm thân thiện với học sinh, để nhà trường thực sự là “nhà trường”, là ngôi nhà thứ hai của các em và đúng nghĩa của nó là mang yếu tố giáo dục, để mỗi ngày đến trường
là một niềm vui đối với các em
* Nội dung của giải pháp
- Xây dựng tập thể sư phạm gương mẫu, đoàn kết, thống nhất, yêu nghề, thương yêu học sinh
- Chú ý xây dựng khung cảnh nhà trường khang trang, sạch sẽ, trường
ra trường, lớp ra lớp
Trang 9- Chú trọng xây dựng nề nếp sinh hoạt tốt, tạo nên bầu không khí giáo dục trong toàn trường và ở mỗi lớp học, tạo nên một phong cách sinh hoạt của nhà trường
- Xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa các thành viên trong nhà trường: giữa giáo viên với giáo viên, giữa giáo viên với học sinh và giữa học sinh với nhau
* Biện pháp thực hiện
- Đối với Ban Giám hiệu nhà trường:
+ Phải xây dựng kế hoạch giáo dục ý thức chính trị, ý thức đạo đức cho học sinh ngay từ đầu năm học
+ Thường xuyên nắm bắt tình hình tư tưởng chính trị, đạo đức của học sinh một cách cụ thể có tính chất thường xuyên, lâu dài, phổ biến
+ Đầu tư kinh phí để cải tạo cảnh quan nhà trường
+ Tổ chức khai giảng năm học mới thật sự có ý nghĩa theo hướng dẫn của
Bộ Giáo dục và đào tạo
+ Xây dựng quy chế thi đua, nội quy nhà trường, nhiệm vụ của học sinh dựa trên cơ sở Điều lệ trường trung học và cơ sở của các cơ quan quản lý giáo dục
+ Chú trọng xây dựng đội ngũ GVCN, chỉ đạo GVCN xây dựng lớp thành tập thể vững mạnh, tạo nên phong trào thi đua học tốt ở các lớp
+ Xây dựng khối đoàn kết trong cán bộ, giáo viên, nhân viên trong trường
- Đối với cán bộ, giáo viên, nhân viên nhà trường
+ Cán bộ, giáo viên trong nhà trường phải gương mẫu về mọi mặt, không ngừng tự hoàn thiện nhân cách của mình về lập trường chính trị, ý thức đạo đức để học sinh noi theo
+ Thường xuyên học tập, nâng cao trình độ chính trị, trình độ chuyên môn
để giáo dục học sinh
+ Có những biện pháp tích cực và khen thưởng, động viên kịp thời những học sinh có ý thức đạo đức, ý thức chính trị tốt, đồng thời phê bình những học sinh
Trang 10có những biểu hiện xấu, ý thức đạo đức chưa tốt, không tham gia vào các hoạt động có tính chính trị mà nhà trường tổ chức
- Đối với tổ chức Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh trong nhà trường:
+ Đoàn thanh niên cộng sản cần chủ động phối hợp với GVCN, giáo viên bộ môn
+ Tổ chức tốt sinh hoạt Đoàn hàng tuần, hàng tháng, tạo sân chơi lành mạnh cho học sinh
+ Giáo dục tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc trong mọi lĩnh vực của đời sống, giáo dục ước mơ, hoài bão cho Đoàn viên thanh niên
+ Thường xuyên tổ chức các hoạt động chính trị - xã hội cho học sinh: Hoạt động chính trị - xã hội là trường học rèn luyện và giáo dục con người
2.3.2 Nâng cao vị trí, vai trò của của giáo viên trong công tác giáo dục ý thức đạo đức, ý thức chính trị cho học sinh
* Mục tiêu của giải pháp
- Làm cho đội ngũ cán bộ, giáo viên nhà trường nhìn nhận sâu sắc hơn về vị trí, vai trò của mình trong công tác giáo dục ý thức chính trị, ý thức đạo đức cho học sinh trong giai đoạn hiện nay
- Giúp học sinh nhận thức, củng cố và phát huy khả năng tự ý thức, tự giáo dục, tích cực vươn lên trong học tập và bồi dưỡng, rèn luyện ý thức chính trị, ý thức đạo đức
* Nội dung của giải pháp
- Nâng cao ý thức, tinh thần trách nhiệm, tích cực tham gia các hoạt động của cán bộ, giáo viên trong nhà trường
- Cán bộ, giáo viên phải quán triệt mọi chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước, các quy định, quy chế của ngành, hướng dẫn của các cơ quan quản lý giáo dục