Bởi nhiều nguyên nhân khác nhau.Trước hết, tuyệt đại bộ phận số trống hiện có không phải tìm thấy trong các tầng văn hóa, mà do phát hiện ngẫu nhiên, do buôn bán đồ cổ,của gia tàidoông c
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA
HỌC:PGS.TS.NGND Hoàng Văn Khoán
Hà Nội -2016
Trang 2MỤC LỤCMỞ
ĐẦU 4
1 Tính cấp thiết của đề tài 4
2 Mục đích nghiên cứu 5
3 Đối tượng nghiên cứu 5
4 Phươngpháp nghiên cứu 5
5 Những đóng góp của luận văn 6
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH PHÁT HIỆN VÀ NGHIÊN CỨU 7
1.1 Tình hình phát hiện 7
1.2 Tình hình nghiên cứu 15
CHƯƠNG 2 TRỐNG ĐỒNG HEGER LOẠI 3 Ở VIỆT NAM 19
1 Trống Lsb 5753 (BA: 1a, 1b, 1c, 1d, 1e; BD: 1a) 19
2 Trống Lsb 5754 (BA: 2a, 2b, 2c, 2d; BD: 2a, 2b,2c) 22
3 Trống Lsb 21435 (BA: 3A, 3b, BD: 3a, 3b, 3c) 24
4 Trống Lsb 5756 (BA: 4a, 4b, 4c; BD: 4a, 4b, 4c) 26
5 Trống Lsb 5752 (BA: 5a, 5b; BD: 5a, 5b, 5c) 28
6 Trống Lsb 5755 (BA: 6a, 6b, 6c; BD: 6a, 6b, 6c)Error! Bookmark not defined
7 Trống 7425 (BA: 7a, 7b, 7c, 7d; BD: 7a)Error! Bookmark not defined
8 Trống 9564 (BA: 8a, 8b, 8c, 8d) Error! Bookmark not defined
9 Trống 7426 (BA:9a, 9b, 9c, 9d; BD: 9a)Error! Bookmark not defined
10 Trống I29(Bảo tàng nhân học) -(BA: 10a, 10b, 10c, 10d; BD:
10a) Error! Bookmark not defined
11 Trống L3-5434 (BA: 11a, 11b, 11c) Error! Bookmark not defined
12 Trống L3-3927 (BA: 12a, 12b, 12c) Error! Bookmark not defined
13 Trống Pá Ban VI (BA: 13a, 13b) Error! Bookmark not defined
14 Trống đồng Pá Thơm (BA: 14a, 14b) Error! Bookmark not defined
Trang 315 Trống đồng Mường Thanh Error! Bookmark not defined.
16 Trống đồng Keng -ĐV, huyện Kỳ Sơn, Nghệ AnError! Bookmark not defined
17 Trống ở nhà ông Đỗ Xuân Sảng Error! Bookmark not defined
18 Trống Trung Xuân (BA: 18a, 18b) Error! Bookmark not defined
19 Trống HIIIở Bộ Nội vụ Error! Bookmark not defined
20 Trống do Công an Hà Nội thu giữa tháng 3 năm 1983 Error!
Bookmark not defined
21 Những trống đồng HIIIở Bảo tàng Sài GònError! Bookmark not defined
22 Trống Đắk Lắk (BA: 22a, 22b) Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 3 ĐẶC TRƯNG, NGUỒN GỐC, NIÊN ĐẠI Error!
Bookmark not defined
3.1 Đặc trưng trống đồng Heger loại 3 ở Việt NamError! Bookmark not defined.3.1.1 Đặc trưng về hình dáng Error! Bookmark not defined
3.1.2 Đặc trưng về kích thước Error! Bookmark not defined
3.2 Đặc trưng về hoa văn Error! Bookmark not defined
3.2.1 Hoa văn hình học Error! Bookmark not defined
3.2.2 Hoa văn hình thực vật được biểu hiện ở các dạng khác nhau, phổ biến trên trống H.III, nhiều nhất là hình bông lúaError! Bookmark not defined
3.2.3 Các nộng động vật Error! Bookmark not defined
3.2.4 Giải thích các động vật trên trống.Error! Bookmark not defined
3.3 Đặc trưng về kỹ thuật đúc trống Error! Bookmark not defined
3.4 Nguồn gốc của trống Error! Bookmark not defined
3.5 Niên đại Error! Bookmark not defined
3.6 Công dụng của trống Error! Bookmark not defined.KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
Trang 4MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trống đồng nói chung là một loại hình di sản vản hoá đặc biệt, phổ biến hầu hết ở các nước Đông Nam Á; Miến Điện, Trung Quốc, Việt Nam, Lào, Cămpuchia, TháiLan, Inđônêsia Trong các loại trống hiện còn lưu giữ ở các nước, trống đồng Heger loại 3 chiếm số lượng đáng kể Một số nhà nghiên cứuvề trống đồng Heger loại 3 tuy rất công phu, nhưng các ý kiến đều khác nhau Bởi nhiều nguyên nhân khác nhau.Trước hết, tuyệt đại bộ phận số trống hiện có không phải tìm thấy trong các tầng văn hóa, mà do phát hiện ngẫu nhiên, do buôn bán đồ cổ,của gia tàidoông cha để lạikhông rõ nguồn gốc vv.Ở Việt Nammột số trống do Công an tịch thu những người buôn bán đồ cổtrái phép rồi bàn giao lại cho các Bảo tàng quản lý Một sốtrống trong sổ hiện vật có ghi mua ở Lào, ở Thái Lan, ở Cămpuchia
nhưng hồ sơ không ghi các thông tin chi tiết.Cónhững trống phát hiện ngẫunhiên
do nhân dân đào đất trồng cà phê mà có, có trống tìm thấy trong hang dơi Có 1 trống đào được ở dưới đất kèm theo một số hiện vật đồng ở Trung Xuân -Thanh Hóa, nhưng cũng ngẫu nhiên mà phát hiện,chưa thấy có báo cáo khai
quật.Mộttrống quân độiLào tặng Đại tướng Chu Huy Mân hiện để trong kho cách
xa Bảo tàngLịch sử quân sự Việt Nam 20km Chúng tôi làm đơn xin Cục Tuyên huấn, Phó giám đốcBảo tàng đã ghi vào đó, nhưngđã 2 tháng rồi mà Cục Tuyên huấn không có trả lời Tôi đànhphải bỏ cuộc,vì thời gian làm tư liệu đã hết.Tình trạng đókhông có gì hấp dẫn đối với các nhà khoa họcViệt Nam.Các nhà khoa họcViệt Nam tập trungnghiên cứu và đạt nhiều thành tựutrong việc nghiên cứu trống ĐôngSơn,bởi vì trống Đông Sơn là sản phẩm của nền văn hóa Đông Sơn -Việt Nam
6Vì vậynghiên cứu trống đồng Heger loại 3 ở Việt Nam là rất cần thiết, bởi đó cũng là 1 di sản cần đượcbảo tồn và phát huy.Hơn nữa, tôi là một cán bộ thuộc Trung tâm nghiên cứukhảo cổ học Lào, qua luận văn tôi được sự chỉ giáo của các thầy côtrong bộ môn và các thầy ngoài bộ mônđể tôi có một sựhiểu biết về nước nghiên cứu trống đồng Heger loại 3 ở Lào, bởi trống đồng Heger loại 3 ở Lào có sốlượngkhá lớn nhưng chưa có ai nghiên cứu.2 Mục đích nghiên cứuThực hiện đề tài này trước hết làm rõ đặc trưng của các trống đồng Heger loại 3 về hình dáng, kích thước, hoa văn và giải mãvề các tượng nổi như: Voi, gấu, ngựa, ốc,
cóc vv.Tìm hiểu đặc trưng kỹ thuật đúc đồng, nguồn gốc,niên đại các trống.Tuy nhiên đây là một đề tài rất khó, chưa có các công trình nghiên cứu chuyên sâu
Trang 5trước đó, lực bất tòng tâm, cho nên những mục đích đề ra không thể đạt được theo
ý muốn.3 Đối tượng nghiên cứu-Đối tượng chủ yếulà các trống đồng Heger loại 3
ở Việt Nam đangđược lưu giữtrong các kho Bảo tàng quốc gia và các Bảo tàng địa phương.-Những trống đồng Heger loại 3 đượcthông báo trong tạp chí khảo cổ, nhất
là trongnhững phát hiện mới về khảo cổ học hàng năm.Những trống này không có bản ảnh, bản vẽ,nhưng có mô tả sơ lược Chúng tôitận dụng tối đa những trống này
để đối sánh.4 Phương pháp nghiên cứuChúng tôi trực tiếp những trống hiện lưu giữ trong kho các Bảo tàng: Đo kích thước, chụp ảnh, dập hoa văn trên mặt, trên tang, trên thân, dưới chân.Chụp ảnh đặc tả những chi tiết không thể dập được như các tượng, quai Cân trọng lượng, ghi chép lý lịch, mô tả cụ thể từng trống.Tuy nhiên, trống đồng Heger loại 3 có các đường chỉ đúc nổi cao, khoảng cách hẹp, hoavăn ở sâu lại mờ, việc dập hoa văn rất khó, tốn nhiều
7thời gian nhưng không đạt yêu cầu theo ý muốn Trong phần phụ lục một số không có bản dập là vậy.Việc cân trọng lượng cũng vậy Một số bảo tàng có cân, nhưng một số không có cân Chiếc trống ở Bảo tàng Nhân học, chúng tôi phảiôm trống đứng trên cái cân kiểm tra sức khoẻ, rồi trừ trọng lượng người để lấy trọng lượng của trống.Có Bảo tàng đang sửa chữa, các hiệnvật bỏ vào trong hòm sắt, rất khó tìm.Tất cả các Bảo tàng tuy cán bộ rất nhiệt tình nhưng họ cũng có các công việc chuyên môn, cho nên không cho phép chúng tôi kéo dài theo ý muốn.Nói một
số điều ở trên để có nguồn tư liệu trình bày trong luận văn quả là một sự thành công đáng kể để các thầy cô và các bạn thông cảm lượng thứ.5 Những đóng góp của luận văn-Công bằng mà nói thì đây là một công trình chuyên khảo đầu tiên ở Việt Nam về trống đồng Heger loại 3 , mà từ trước tới nay chưa có.-Luận văn đã thống kê tương đối đầy đủ các trống đồng Heger loại 3 ở Việt Nam.-Luận văn đã nêu rõ, đầy đủ các đặc trưng về trống loại 3, về các phương diện: Hình dáng, kích thước, hoa văn, kỹ thuật.-Luận văn đã so sánh các trống ở Đông Nam Á, đặc biệt ởLào để xác định tộc người, niên đại của trống loại 3 Đây là giả thiết, nhưng phần nào có cơ sở.-Luận văn đã trình bày được mộttập phụ lục đầy đủ, rõ ràng, công phu
Trang 6CHƯƠNG 1 TỔNG QUANVỀ TÌNH HÌNH PHÁT HIỆN VÀ NGHIÊN CỨU1.1.Tình hình phát hiệnTrước năm 1954, trống đồng Heger loại 3 ở Việt Nam mới biết chỉ có 7 chiếc.Sau khi hòa bình lập lại ở miền Bắc các cán bộ khoa họcmới bắt đầutiến hành điều tra, cho đến hiện nay số trống được biết là 22 chiếc, con số này chắcchắn còn nhiều hơn.Năm 1975, Diệp Đình Hoa và Đậu Xuân Mai, cán bộBảo tàng Nghệ Tĩnh đã có điều tra Dân tộc họcở các huyện miền núi Nghệ Tĩnh Được nhân dâncho biết ở huyện Kỳ Sơncó 2 chiếc trống, 1 chiếc ở phía Bắc và 1 chiếc ở phía Namđường 7 Chiếc trống ở phía Bắc đường 7 thì một sốngười già dã tận mắt thấy nótừ năm 1916 Có ngườithấy chiếc trống này vào dịp khánh thành đèo Bắc -Tê -Lê -Mêvào ngày 25/3/1923 Nhưng tên bảnmà nhìn thấy trống thì đã thay đổinhư bản Phìa Phongbản Pu Len nên không thể biết được trống ở chỗ nào?Cuộc điều tra khá vất vả.Ông Đặng Nghiêm Vạn năm 1971 cho biết trống ở bản Xốp Bột, xã Kim Đa, huyện Tương Dương, nhưng đoàn đến thì không có chiếc trống nào?Đến
Kỳ Sơnmới biếtchiếc trống này đã chu du 10 năm từ 1960 -1970từ bản Xằng Mỹ
Lý -Tương Dươngqua bản Puộc (Bắc Lý)về bản Kẹo Cờn Kênh Đu theo chủ
nhâncủa nó một chu kỳ sống du canh du cư của người Tày Hạy(têncủa bộ tộc người Khơmú)Nhờ sựgiúp đỡ tận tình của đồng chí Hiệu trưởngtrường cấp 1 Bắc Lýmới thấy chiếc trống củanhà ông Xán Luông ở Huội Bắc.Hai ông DiệpĐình Hoavà Đậu Xuân Mai đặt têncho trống theo địa danh là trống Keng Đu (phần mô tảchúng tôi để ở chương II).Còn chiếc trốngở phía Namđường 7 thìđồng chíKhiên -Phó Chủ tịchhuyện và ông Thọ huyệnđội chỉ cho ngay Trống ở nhà ôngPhòThân, bản
9Thằn Lănhuyện Mường Típ.Mẹ của ôngPhò Thân kể rằngkhi bà về làm dâu nhà này đã có chiếc trốngnày, nghe nói mua đâu ở Nậm Tăm, Na Loi hết 12 nén bạc.(1)Năm 1978, được sự giới thiệucủa chính quyền địa phương, Nguyễn Tôn Kiểm -cán bộViện Khảo cổ đã đến nhà ông Đức Minhphố Quang Trungtiếp xúcnhiều hiện vậtkhảo cổ do ông sưu tầmnhiều năm Trong bộ sưu tập này có 4 trống đồng,
3 trống minh khí loại HI, có 1 trống HIII.Trống H.IIIcó một số đặc trưng cơ bản
Trang 7như sau:Đường kính mặt 64cm, cao 44,8cm Sao 12 cánh, đầu mỗi cánh có 3 chấmnổi (ba hình tròn ngoài 3 đường chỉ nổi (Tg) Từ saora có 15vòng hoa văn.Vòng 1,
6, 12là các gạch thẳng song song Vòng 2, 13 vòng tròn kép 3, gtiữa có chấm và các nụ hoa.Vòng 3, 15 -là các nụ hoa cúc 8 cánhVòng 1, 8, 14 -các hìnhthoi lồng nhauVòng 5, 11 -chim cách điệu (le le)Vòng 9, 10-cứ 3 chim lại có 1 "hình
trâm"chim mỏ ngắn, đuôi dài, cánh cụp, mỗi vòng có 12 con.Vòng ngoàicùng hình bông lúa, giữa vòng 14, 15 có vòng giữa không trang trí.Trống có 2 đôi quai kép Trên mặt có 4 khối tượng cóc, mỗi khối 3 con.Một bên thân có 1 tượng voivà 2 conốc vặn bị vỡ, 1 con ve sầucó chiều dài gấp 3 chiều dài voi, đầu to, mắt lồi cánh rộng Trốngcó 4 đường chỉ đúc(2), đây là 1 chiếc trống đượcđúc bằng khuôn đất 5 mang (1 mang mặt, 4 mang thân).-Cùng năm 1978, Nguyễn Văn Huyênthông báo
2 chiếc trống đồng Heger loại 3 tàng trữ ở Viện Bảo tàng Quân đội và 1 chiếcở Viện Bảo tàng lịch sử.(3)(1)Diệp Đình Hoa, Đậu Xuân Mai Người Tày Hạy, Nghệ
An và trống đồng Những phát hiện mới về Khảo cổ học năm 1975 Tr.247-252.(2)Nguyễn Tôn Kiểm (Viện KCH) Nhóm trống đồng ở phố Quang Trung (Hà Nội) Những NPHM về KCH năm 1978 Tr 113-145.(3)Nguyễn Văn Huyên 2 chiếc trống H.IIImới được biết đến NPHM về KCH 1978, tr.145 -147
10Chiếc trống thứ nhất được tác giảmô tả như sau: Đường kính 58,0cm; cao
46,5cm; mặt nhôra khỏi tang 3,3cm.Phần dướicó hình trụ thẳng đứng Trống
nàygiống trống Mường Thanh khác vớitrống mua ở Lào năm 1936 Trống có eo ở phần giữa.Giữa mặt có sao 12 cánh Từ trong ra có 15 vành hoa văn Các vành 1, 2,
6, 7, 12 vòng tròn kép có chấm giữa tạo thành các đóahoa nhỏ.Vành 3, 11 -hình người hóa trang lông chim cách điệu cao.Các vành 4, 9, 10 -là các hình thoivà hìnhchim, tổng số có 12 hình thoi, 12 hình chim Chim có mỏ to tựa loài vịt.Vành 5, 13 -là các vạch ngắn song song.Vành 8, 14 -hình trám lồng.Có 4 khối tượng cóc, mỗi khối có 3 con.Thân trốngcó 4 bănghoa văn Mỗi băng có 4 vành theo thứ tự: Vành
1 vạch ngắn song song, vành 2, 3 là vòng tròn kép có chấm giữa, cuốicùng là hoa văn mắt xích.Giữa các khoảng trống có hoa vănsóng nước, trống có 2 đôi quai nằm
ở tang.Thân trống có 3 tượng ốc và 3 tượng voi, các tượng nằm trên 1 thân cây có tàu lá hình bện thừng.Trống giống với trốngở trường Đại học tổng hợp Hà Nôi và trống ở Mường Thanh.Rất đáng tiếcmô tả chiếc trống không có ảnh, có hình và cũng không rõnguồn gốc,niên đại Ở Bảo tàng lịch sử quân đội có 1 chiếc trống đồng Heger loại 3 do quân đội Làotặng Đại tướng Chu Huy Mân, hiện để trong kho cách Bảo tàng 20km Không biết chiếc trống mà tác giả mô tả, có phải là trốngnày không?Ngoài các loại hoa vănhình học có loại hoa văn mắt xích, người hóa trang bằng lông chim là hơi lạ ở trống đồng Heger loại 3 không có hình, người đọc
Trang 8rất khó hình dung.Trống ở trường Đại học tổng hợp Hà Nội và trống MườngThanhkhông có loại hoa văn này.
11Chiếc trống đồng Heger loại 3 thứ hai ở Viện Bảo tàng lịch sử, theo lý lịch sơ bộthì trống được sưu tầm ở Nậm Thà (Nam Lào).Trống có đường kính mặt 60,5cm; trống bị mất phần chân nên không rõ chiều cao.Mặt trống nhô ra khỏi tàng
3,2cm.Trống có sao 12 cánh, đầucác cánh có vòng tròn kép có chấm giữa.Từ trong
ra ngoài có 19 vành hoa văn: Các vành 1, 4, 15, 18 là vạch ngắn song song; các vành 2, 3, 16, 17 vòng trònđồng tâm có chấm giữa Các vành 5, 9,14 hoa văn trám lồng Các vành 6, 7, 11, 12, 2 nhóm hình thoixen kẽ 2 nhóm hình chimđang bay,có
6 nhóm hình như thế.Vành 9, 12 là chim cách điệu Vành 9là các hình chữ nhật trong đó có nhiều hình thoi nhỏ nối tiếp.Vành 19 là các ô trám Vành 19 có 12 hìnhhoa cúc Có 4 khối tượng cóc Tang trốngcó 3 băng hoa văn hình học, có 2 đôi quai
ở tang.Chiếc trống mà Nguyễn VănHuyên mô tả không có ở Bảo tàng lịch sử Quốcgia hiện nay.Ở Bảo tàng lịch sử Quốc giahiện còn lưu giữ 6 trống đồng Heger loại
3 đều có ký hiệu rõ ràng Không có trống nào được sưu tầm ở Nậm Thà (Nam Lào).Nguyễn Văn Huyênchỉ dừng lại miêu tả, nguồn gốckhông rõ, không có hình
và niên đại.-Tháng 5/1978, nhân đợt kiểm tra hành chính Công an Thành phố đãthugiữ chiếc trống H.IIIở số nhà 314phố Huế(4), trống không rõ xuất xứ.Đường kính mặt 61,5cm; cao 47,7cm; đường kính chân 48,2cm; chân hình trụ rìa mặt chờm ra ngoài tang.Giữa mặt sao 12 cánh, có họa tiếtlông côngxen kẽ có 16 vòng hoa văn; vòng 1, 6, 7, 12, 13hoa văn xoắn ốc; vòng 2 trám lồng, vòng 3, 11 hình đầu chim cách điệu Vòng 1 có 12 chim đang bay, mỗi một tốp chim xen vào 1 hoa văn hình trám Vòng 5vạch ngắn song song; vòng 8 hình trám; vòng 9, 10 chim Cứ 1 tốp 3 con lại có 1 hình hoa cúc; vòng 16hoa văn hình bông lúa Có 4 khối tượng cóc, mỗikhối 3 con.(4)Trịnh Sinh -Trống đồngphố Huế (Hà Nội) NPHM về KCH 1978, tr.158-160
12Tang trống có 19 vòng hoa văn hình học, giống như trên mặt trống Có 2 đôi quai viền bằng hoa văn hình bông lúa Thân trống có các khối tượng ốc và 3 con voi.Bản thông báo có bản vẽ mặt trống rõ ràng, nhưng không có mặt thân Trịnh Sinhcũng chỉ mô tả mà không xác định được nguồn gốc và niên đại.-Hội nghị thông báoNPHMvề KCH năm 1978, ông Trần Quang Huấn cán bộ Ty Văn hoá thông tinLai Châu thôngbáophát hiện trống đồng ở Mường Thanh(5).Thông báo nêu rõtháng 4 đến tháng 5, trong quá trình lao động sản xuấtở cánh đồng Mường Thanh -Điện Biên Phủđã phát hiện được 2 chiếc trống đồng.Chiếc thứ nhất do ông Tòng Văn Đôi xã viên hợp tác xã Thanh Chăn phát hiện ở sông Nậm Rốn gần cầu Mường Thanh Đây là chiếc trống H.III, chúng tôi đã mô tả ở chương II.Chiếc thứ
Trang 92 do ôngPhạm Văn Giá phát hiện ở Na Ngum thuộc Đội 1 nông trườngĐiện Biên, chiếc trống nàythuộc loại IV (theo anh Huấn).-Tháng 4 năm 1980Xuân Ngọc -Bộ Nội vụvà Đào Cảnh Quý -Viện Khảo cổ họcđã thông báo 1 chiếc trống để ở phòng truyền thống đơn vị Công an -Đoàn chuyên gia an ninh VN tại Nông Pênh
(6).Trốngcó đường kính mặt 63.8cm; cao 47cm; mặt chờm ra khỏi tang
3,2cm.Giữa mặt trống có sao 12 ánh, có các họa tiếtláđề xen kẽ giữa các tia.Từ trong ra ngoài có 16 vòng hoa văn khắc chìm Vòng 1, 6, 12vạch ngắn song
song.Vòng 2, 7, 13, 2 vòngtròn đồng tâm có chấm nổi ở giữa.Vòng 3, 8, 14 hoa văn trám lồng Vòng 9, 10 tám cặp chim đang bay, mỗi tốp được xen kẽ 3 hoacúc
và 2 hoa văn trám lồng.Vòng 15 có 12 bông hoa cúc.Vòng 16 hoa văn hình bông lúa Có 4 khối tượng cóc, mỗi khối 3 con
Trang 10Tang và thân có 13 vòng hoavăn cơ bản giống các loại hoa văn trên mặt Đặc biệt 1bên thân từ quai xuống có 1 tượng trâusừng congvà 1 con bò con nổi cao,2 con ốc.Tháng 1/1979, quân xâm lượcđã đóng hòmđể đem về nước, thì bị công an ta phát hiện và giữ lại Trống thuộc nhóm H.III.Các tác giả cũng chỉ dừng lại ở phần miêu tả không có ảnh hoặc hình vẽ và bỏ trống về niên đại.-Nguyễn Văn Huyên (Viện Bảo tàng Mỹ thuật)có thông báo về 1 chiếc trống đồng Heger loại 3 sưu tầm
ở Hà Nội năm 1965hiện lưu giữ ở Bảo tàng Mỹ thuật(7) Đường kính mặt trống 61,2cm; cao 42,8cm.* Mặt trống: Chính giữa mặt trống là ngôi sao12 cánh từ trong
ra ngoài có 20 vành hoa văn, các vành 1, 4, 11, 16, 19và những vành 2, 3, 17, 18là vòng tròn đồng tâm các vành 5,9, 15là những hình con sâu xen lẫn các hìnhô trám -các vành 6, 7, 12, 13 là những hình ô trám xen lẫn hình chim bay Các vành 8, 14
là những hình con vịt (?)Vành 10 là những hoa nhỏ Vành 20 có bốn nhómhoa cúc cách đều nhau, mỗi nhóm ba hoa.* Thân trống:Trang trí đơn giản thành ba nhómở tang, lưng và chân trống gồm các loại hoa văn vạch thẳng, ô trám và vòng tròn đồng tâm.Mặt trống bị thủng một mảng, nhưng đã hàn kín, chân trống bị bẹp và vỡmấthơn nửa.Trống có hai đôi quaimảnh trên tang trống.Rất đáng tiếc, tác giả chỉ
mô tảkhông để cập gì đếnnguồn gốc,niên đại Chúng tôi đã vàokho Bảo tàng Mỹ thuậtkhông thấy chiếc trống này.-Năm 1962, Nguyễn Văn Huyên thông báo6 chiếctrống đồng Heger loại 3 ở Bảo tàng Hồ Chí Minh 5 chiếc không rõ xuất xứ, 1 chiếc có nguồn gốc ở BăngKok Thái Lan Những chiếc trống này đang được trưng bày ở Sở (7)Nguyễn Văn Huyên Một trống đồng III Heger sưu tầm ở Hà Nội NPHM về KCH 1983 Tr 130
14thú Đáng tiếc tác giảcũng không mô tảđầy đủ, khôngrõ ràng, không có hình ảnhcủa trống, người đọc rất khó hình dung.-Năm 1974, Phạm Minh Huyền thông báo
về 1 chiếc trống đồng Heger loại 3 mới được phát hiện Chiếc trống này là của luật
sư Đỗ Xuân Sảng.Ông thông báo cho Viện Khảo cổ đến nghiên cứu PhạmMinh Huyền cán bộViện khảo cổ đến trực tiếp nghiên cứuchiếc trống này Trống còn khánguyên vẹn, nhưng hoavăn khá mờ.Chúng tôi giới thiệuchiếc trống này theo sự môtảcủa Phạm Minh Huyềnở chương III Tuy nhiên, vẫn là 1 nhược điểm chunglà trống không có hình ảnhđể cho người đọc biết đầy đủ hơn(8) Còn phần niên đại chúng tôi sẽ đề cập ở chương III.-Năm 1983, Bộ Nội vụthu được 2 chiếc trống, trong đó có 1 chiếc trống loại 3 BộNội vụđã mời hai ông Nguyễn Quốc Hùng và Phạm Quốc Quân đến giám định Kết quả giám định chúng tôi đã đưa vào trong nội dung chương II.(9)-Cũng vào năm 1983, Công an TP Hà Nội đã thu giữa 1 chiếc trống đồng Heger loại 3 còn nguyên vẹn Hoa văn khá rõ Một tập thể đông
Trang 11đảo các nhà nghiên cứu đến giám địnhgồm có: Nguyễn Quốc Hùng, Nguyễn Đình Chiến, Phạm Quốc Quân, Nguyễn Bích, Nguyễn Tấn Cử, Nguyễn Văn Hùng, BạchVăn Luyến(10)chúng tôigiới thiệu chiếc trống này ở chương III.-Năm 2008, Bùi Văn Liêm, Hà Văn Phùng (Viện khảo cổ), Nguyễn Thanh Bình (Bảo tàng dân tộc Điện Biên) thông báo6 trống đồng ở Pá Ban (Điện Biên), Công an Mường Ảng thugiữ.(11)-Cùng năm Trịnh Thị Mai, Trần VănHoàn (Bảo tàngdân tộc ĐiệnBiên), Nguyễn Khắc Sử, Nguyễn Sơn Ka(Viện KCH) thông báo 6 trống đồng Pá Ban (Điện Biên).Tiếp từ trống số 7 đến trống số 12(12).(8)Phạm Minh Huyền Về 1 trống đồng Heger loại 3 Heger mới được phát hiện KCH năm 1974 Tr 154 -157.(9)Nguyễn Quốc Hùng (Bộ Văn hóa), Phạm Quốc Quân (Viện Bảo tàng lịch sử) về
2 chiếc trống đồng ở Bộ Nội vụ NPHM về KCH năm 1983 Tr 132 -133
(10)Nguyễn Quốc Hùng, Nguyễn Đình Chiến, Phạm Quốc Quân và nhiều tác giả Chiếc trống loại 3 mới được thu giữ NPHM về KCH năm 1983 Tr 131.(11)Bùi Văn Liêm, Hà Văn Phùng, Nguyễn Thanh Bình 6 trống đồng ở Pá Ban (Điện Biên), Công an Mường Sảng thu giữ NPHM về KCH 2008 Tr.234-238
15-Nhóm tác giảNguyễn Thị Minh Hằng, Nguyễn Giang Hải thông báo về Nà Hý,
do nhân dân bản Nà Hý, xã Thanh Nưa, Điện Biênđàotrồng cà phê trên đồi vào năm 2008 đã phát hiện 3 trống đồng, trong đó có 2 chiếc là trống đồng Heger loại 3-Nà Hý 2 và Nà Hý 3(13).-Năm 2009, một số thanh niên bản Púng Bon Điện Biênđã phát hiện 1 chiếc trống đồng Heger loại 3 trong một hang dơi Trống hiện đang lưu giữ ở Bảo tàng dân tộc Điện Biên với tên trống Pá Thơm.-Trong bản luậnáncủa chị Nguyễn Thị Bảo Trâm "Thời đại kim khí Đắc Lắc trong bối cảnh tiền sử Tây Nguyên"có giới thiệu một chiếc trống tên là Byã(Buôn Giá) sưu tầm đượcở nhà ông Y -Pa.-Gần đây nhất, năm 2010phát hiện một trống đồng Heger loại 3 ở Trung Xuân, huyện Quan, Sơn, Thanh Hóa(14).Như vậytổng sốtrống đồng Heger loại 3 phát hiện ở Việt Namcho đến nay đã lên tới 22 chiếc Con số đó chưa phải làdấu chấm hết.Năm 1905, khiphân loại trống đồng, Hegerchỉ mới biết đếnrất ít một
số trống đồng Heger loại 3 ở Miến Điện, đến naytrống đồng Heger loại 3 là một hiện tượng phổ biến hầu khắp các nước Đông Nam Á: Lào, Việt Nam, Cămpuchia,Thái Lan, Nam Trung Quốc.Ở Thái LanGuchlerU, trống đồng Heger loại 3 có đến
36 chiếc(15).Ở Lào, trống đồng Heger loại 3 tập trung nhiều ở hai tỉnh phía Bắc Udomxayvà Luổng Nậm Tha Nhà nào cũng có từ 1 đến 2, 3 chiếc.Ở Trung Quốc phát hiện trống đồng Heger loại 3 gọi là trống Tây Minh của người Tháivà người Ngõa Các tác giảtrống đồngcổ Trung Quốckết luận:"Trống Tây Minh làmột nguồn
sử thi không lời phản ánh cuộc sống những con ngườicổđại Trung Hoavề thế giới thiên nhiên đến một nền văn (12)Trịnh Thị Mai, Trần Văn Hoàn, (Bảo tàng dân tộcĐiện Biên) Nguyễn Khắc Sử, Nguỹen Ka (Viện KCH), NPHM về KCH 2008
Trang 12Tr.238-241.(13)Nguyễn Thị Minh Hằng, Nguyễn Văn Hoàn, Nguyễn Giang Hải Trống đồng Nà Hý (Điện Biên), NPHM về KCH năm 2008 Tr.241-243.(14)Trống đồng Thanh Hóa Tr.247(15)Guchler U Studie Alte Metalltrommel The fournal ß the Thailand Reseach Souety XXXV P.17.71
16hóa đa dạng của Trung Hoa, là một thời kỳ lịch sử được khắc họa giữa những con người Nam Trung Quốcvà Đông Nam Á(16).1.2 Tình hình nghiên cứuNgười đầu tiên nghiên cứu trống đồng Heger loại 3 là Heger Theo Hegercó các đặc điểm như sau: Chúng gồm các trống vừa và nhỏ, được trang trí rất tỉ mỉ.Mặt trống chờm
ra khỏi tang khá nhiều.Ngôi sao giữa mặt trống 12 cánh hoặc chỉ có 8 cánh Rìa mặt trống bao giờ cũng thấy 4 khối tượng cócchiếm4 chỗ Cóc nhỏngồi lên lưng cóc lớn, phần nhiều là 2, 3 có khi 4 con chồng lên nhau.Thân trốnggồm có 3 phần: Phần trên là 1 đoạn ngắn hình viên trụ, phần giữa đột nhiên co lạivà xuống đến mép chân lại có hình viên trụ.Trên mặt và thân trốngcó nhiều loại hoa văn và hình khắc nổi, trong đó có hình hoa, cá, chim bay, chim đứng, một số động vậtvà cây cỏkhác.Trống có 2 đôi quai nhỏ trang trí hình tết giải(17).Các nhà khoa học các nước,trong đó có Việt Nam ủng hộcách phân loại đó của Hegervà ứng dụng vào trong các công trìnhnghiên cứu của mình Người ủng hộtích cực và bổ sungnhiều chi tiết
là Fontein.Fonteindựa vào các tài liệu dân tộc họcđể giải mã những họa tiết có trên trống, ông quan sátngười Karen coi trống như một nhạc cụ trong lễ cầu mưa Nếu trống đánh thìếch kêu báo hiệu cơn mưa lớn.Khi mưa xuống cá sẽnhảy,cây đổ trôi theo dòng nước.Người ta vớt những cây lên đem bán lấy tiền.Giàu có sẽ đến với đất nước Karen.Fonteinlàm thí nghiệm trong phòng Ông bắt ếch bỏ trong
phòng,rồi dùng trống làm kích thíchcho ếch kêu Ông cho rằngsở dĩ ếch kêulà do trống đồngvà do đó dùng trống để cầumưa có tác dụng như mong muốn.Về nguồn gốc Fonteincho rằng trống H.IIIbắt nguồn từ H1 Những họa tiếtnhư những giọt nướccó 1 hay 2 thùy (giống như trái tim)đều có trên đầu cánh sao trống loại 1và loại 3.Do kích thước trống đồng Heger loại 3 mà họa(16)Thương Thừa Tác, Thẩm Hối, Tôn Quan Quân, Chu San Anh, An Thanh Nền, Chu Tiểu Vi, Ancient ChineseBronger Drums Bắc Kinh 1988 P.331 -332(17)F Heger Alte Metalltrommel and siidost Asien Leipgis Bản dịch Viện Bảo tàng Mỹ thuật
17tiếtnày sẽ giảm dần rồibiến mất và được thay thế bằng nơ hồng hoặcvòng tròn nhỏ.Giải thích về số lượng ếchcõng nhau, ông cho rằngsố lượng ếch tướngứng với
số lượng vòng trònđơn và kép.Nếu trên trống có 1 ếch thìtương ứng với vòng trònđơn Nếu 2ếch thì tươngứng với vòng tròn kép.Nếu 3 ếchtương ứng với 3 vòngtrònkép.Nơ hồng,các hình thoilà tương ứng với các loài rùa.(18)Nói chungcách giải thíchcủa Fonteincó nhiều vấn đề để thảo luận Chúng tôisẽ trở lại vấn đề này ở