Phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh trong dạy học chương VI oxi lưu huỳnh , hóa học lớp 10 trung học phổ thông

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤCCHU KIM NGÂN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG VI: OXI –LƯU HUỲNH HÓA HỌC LỚP 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

CHU KIM NGÂN

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG VI: OXI –LƯU HUỲNH HÓA HỌC LỚP 10 TRUNG HỌC

PHỔ THÔNG LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM HÓA HỌC

Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn

Hóa học

Mã số: 60 14 01 11

Người hướng dẫn khoa học: TS PHẠM THỊ KIM GIANG

HÀ NỘI –2016

MỤC LỤC

iiLời cảm ơn i

Danh mục các chữ viết tắt ii

Danh mục các bảng vi

Danh mục các hình vii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC CHO HỌC SINH 5

1.1.Định hướng đổi mới giáo dục hiện nay 5

1.1.1.Quan điểm đổi mới giáodục hiện nay 5

1.1.2.Một số phương pháp dạy học tích cực cần được phát triển ở trường phổ thông 6

1.2 Năng lực và năng lực vận dụng kiến thức 13

1.2.1 Năng lực 13

1.2.2.Năng lực vận dụng kiến thức 17

1.3 Bài tập hóa học 19

1.3.1 Khái niệm bài tập hóa học 19

1.3.2 Bài tập định hướng năng lực 20

1.3.3 Vai trò của bài tập hóa học trong việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh 21

1.4 Thực trạng phát triển năng lực vận dụng kiến thức trong dạy học hóa học ở trường phổ thông 23

1.4.1 Mục đích điều tra 23

1.4.2 Nội dung, đối tượng và phương pháp điều tra 23

1.4.3 Kết quả điều tra 23

1.4.4 Đánh giá chung 27

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 28

CHƯƠNG 2 PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG OXI –LƯU HUỲNH HÓA HỌC 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 29

2.1 Vị trí –mục tiêu chương Oxi -Lưu huỳnh 29

2.1.1 Vị trí -mục tiêu của chương 29

iii2.1.2 Nội dung của chương 30

2.1.3 Những điểm chú ý về nội dung và phương pháp dạy học trong chương 30

2.2 Hệ thống bài tập hóa học chương Oxi -Lưu huỳnh 31

2.2.1 Nguyên tắc tuyển chọn bài tập hóa học 31

2.2.2 Quy trình tuyển chọn, xây dựng hệ thống bài tập hóa học 32

2.2.3 Hệ thống bài tập hóa học chương Oxi -Lưu huỳnh 33

2.3 Xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực vận dụng kiến thức 48

2.3.1 Xây dựng các tiêu chí và mức độ đánh giá năng lực vận dụng kiến thức 48

2.3.2 Thiết kế công cụ đánh giá năng lực vận dụng kiến thức của học sinh trong dạy học hóa học 52

2.3.3 Đánh giá qua bài kiểm tra (xem đề kiểm tra ở phụ lục 3) 55

2.4 Một số biện pháp dạy học chương Oxi -Lưu huỳnh nhằm phát triển năng lực vận dụngkiến thức 55

2.4.1 Phát triển NLVDKT cho HS trong bài dạy kiến thức mới 56

2.4.2 Phát triển NLVDKT cho HS trong bài dạy luyện tập –ôn tập 57

2.4.3 Sử dụng bài tập thực tiễn vận dụng lý thuyết vào thực tế, giải thích các hiện tượng trong tự nhiên và cuộc sống 58

2.4.4 Phát triển NLVDKT cho HS trong kiểm tra –đánh giá 61

2.5 Thiết kế một số kế hoạch bài học chương Oxi -Lưu huỳnh nhằm phát triển năng lựcvận dụngkiến thức 61

2.5.1 Kế hoạch bài 33: Axit sunfuric –Muối sunfat (tiết 1) 61

2.5.2 Dạy học theo dự án : “Lưu huỳnh và vấn đề an toàn thực phẩm 67

2.5.3 Kế hoạch bài 32: Hiđro sunfua –Lưu huỳnh đioxit –Lưu huỳnh trioxit 76

2.5.4 Kế hoạch bài 34: Luyện tập Oxi và Lưu huỳnh 81

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 86

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 87

3.1 Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệmsư phạm 87

3.1.1 Mục đích thực nghiệmsư phạm 87

3.1.2 Nhiệm vụ thực nghiệmsư phạm 87

3.2 Nội dung thực nghiệm sư phạm 87

iv3.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 87

3.3.1 Phạm vi và đối tượng thực nghiệm sư phạm 87

3.3.2 Cách thức tiến hành thực nghiệm sư phạm 88

3.4 Kết quả thực nghiệm sư phạm 88

3.4.1 Phương pháp xử lí số liệu thực nghiệm sư phạm 88

3.4.2 Khảo sát lớp đối chứng và lớp thựcnghiệm 90

3.4.3 Xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm 90

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 98

KẾT LUẬN CHUNG VÀ KHUYẾN NGHỊ 99

1.Kết luận 99

2.Khuyến nghị 99

TÀI LIỆU THAM KHẢO 101

PHỤ LỤC 103

vDANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Tình hình giáo viên dạy học phát triển năng lực vận dụng kiến thức và

khó khăn gặp phải 23

Bảng 1.2 Mức độ sử dụng các phương pháp dạy học của giáo viên 25

Bảng 1.3 Mục đích và mức độ sử dụng các đơn vị kiến thức của giáo viên 25

Bảng 1.4 Tổng hợp ý kiến học sinh 26

Bảng 2.1 Các tiêu chí và mức độ đánh giá năng lực vận dụng kiến thức 48

Bảng 2.2 Bảng kiểm quan sát đánh giá năng lực vận dụng kiến thức trong dạy học hóa học trung học phổ thông 52

Bảng 2.3 Phiếu tự đánh giá sự phát triển năng lực vận dụng kiến thức của học sinh 54

Bảng 3.1 Kết quả bài thi học kì I của nhóm đối chứng và nhóm thực nghiệm 90

Bảng 3.2 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra số 1 của trường THPT Minh Quang 90

Bảng 3.3 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra số 1 của trường THPT Bất Bạt 91

Bảng 3.4 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra số 2 của trường THPT Minh Quang 92

Bảng 3.5 Bảng phân phối tầnsố, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra số 2 của trường THPT Bất Bạt 93

Bảng 3.6 Bảng tổng hợp điểm các bài kiểm tra của HS 94

Bảng 3.7 Bảng phân loại kết quả học tập của HS qua các bài kiểm tra 94

Bảng 3.8 Bảng tổng hợp các giá trị tham số đặc trưng 94

Bảng 3.9 Kết quả đánh giá của giáo viên về sự phát triển năng lực vận dụng kiến thức của học sinh qua bảng kiểm quan sát 95

Bảng 3.10 Bảng kết quả tự đánh giá của học sinh về sự phát triển năng lực vận

dụng kiến thức 96

viDANH MỤC CÁC HÌNHHình 1.1 Quy trình dạy học GQVĐ 11

Hình 3.1 Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra số 1 (THPT Minh Quang) 92

Hình 3.2 Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra số 1 (THPT Bất Bạt) 92

Hình 3.3 Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra số 2 (THPT Minh Quang) 93

Hình 3.4 Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra số 2 (THPT Bất Bạt) 93

Hình 3.5 Biểu đồ phân loại kết quả học tập của HS (bài kiểm tra số 1) 94

Hình 3.6 Biểu đồ phân loại kết quả học tập của HS (bài kiểm tra số 2) 94

MỞ ĐẦU

1.Lí do chọn đề tài

Trong quá trình toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, Việt Nam đang từng bước đi vào nền kinh tế tri thức, vươn lên sánh vai cùng các nước tiên tiến trên thế giới Chính vì vậy, nếu không có những chủ nhân xứng đáng, không có nguồn nhân lực đông đảo với chất lượng cao, sẽ khó thực hiện được mục tiêu đề ra.Đảng ta đã xác định: gắn kết chặt chẽ phát triển nguồn nhân lực với phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ, giáo dục và đào tạo là một trong ba khâu đột phá

để đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm

2020, tạo tiền đề vững chắc cho phát triển cao hơn trong giai đoạn sau.Như vậy cóthể nói rằng, đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo làmộtxu thế tất yếu mang tính toàn cầu, một trong những nhân tố quan trọng quyết định sự thành công của công nghiệp hóa, hiện đại hóa và thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” [5].Theo Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI (Nghị quyết số 29-NQ/TW)Đảng và Nhà nước xác định mục tiêu của đổi mới lần này là: Tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ

tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân Đặc biệt chuyển mạnh quá trình giáo dục

từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất

người học [5].Môn Hoá học ở bậc trung học phổ thông có vai trò nhất định trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục bậc trung học phổ thông: trang bị cho HS hệ thống kiến thức hoá học cơ bản ở trình độ phổ thông,vận dụng kiến thức môn học vào thực tế đời sống hàng ngày; bước đầu hình thành những kĩ năng và thói quen làm việc khoa học, góp phần phát triển các năng lực hành động và các phẩm

chấtnhân cách mà mục tiêu giáo dục đề ra; trang bị cho HS kiến thức khoa học để tiếp tục tham gia lao động sản xuất, có thể thích ứng với sự phát triển của khoa học -kĩ thuật, bảo vệ môi trường, tiếp tục học nghề, trung cấp chuyên nghiệp hoặc đại học.Với yêu cầu của xã hội như hiện nay, việc dạy học hóa học ở trường phổ

thông trên thực tế chưa khai thác có hiệu quả những năng lực tiềm ẩn trong bản thân mỗi HS

88Để khắc phục được tồn tại đó, việc nghiên cứu đề xuất PPDH hóa học nhằm phát triển năng lực -đặc biệt là NLVDKT cho HS là rất quan trọng và cần

thiết.Xuất phát từ những nhu cầu và thực trạng trênchúngtôi quyết định chọn đề tài:“Pháttriển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh trong dạy học Chương VI: Oxi -Lưu huỳnh hóa học lớp 10 trung học phổ thông”làm đề tài nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ của mình

2.Lịch sử vấn đề nghiên cứuCómộtsốcôngtrìnhkhoahọc,

luậnvănthạcsĩgânđâyđanghiêncưuvêlĩnhvựcnày,

cáctácgiảtậptrungpháttriểnNLVDKTthựctiễnởlớp11, 12 ởcácphầnhữucơnhư:-Đặng Thị Thanh Huyền (2015),Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thốngbài tập phần dẫn xuất của hidrocacbon hóa học 11 nhằm phát triểnNLVDKT chohọc sinh.Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, ĐHSPHN.-Nguyễn Văn Khánh (2012), Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống BTHH cónội dung thực tiễn để phát triển NLVDKT của học sinh THPT tỉnh Nam Định (phầnhữu cơ Hóa học 12 nâng cao) Luận văn Thạc sĩ, ĐHGD –ĐHQG Hà Nội.-Lưu Thị Minh Thanh(2013),Phát triển năng lực vận dụng kiến thức củahọc sinh trung học phổ thông bằng việc sửdụng hệ thống bài tập phần dẫn xuấthidrocacbon –Hóa học 11 nâng cao Luận văn thạc sĩ,ĐHGD –ĐHQG Hà Nội.-Đậu Thị Thịnh (2011), Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức hóahọc vào thực tiễn cho học sinh THPT phần hữu cơ lớp 12 nâng cao Luận văn thạc sĩ,ĐHGD –ĐHQG Hà Nội Cáctácgiảđãtuyểnchọn,

xâydưngđươcmôtsôbaitâphoahochưucơcoliênhêthưctiênkhahayvahưngthu.Tuy nhiên, cáctácgiảđãđềcậpchủyếubằngviệcsửdụng hệ thống

BTHH,cáccôngtrìnhnghiêncứuchuyênsâuvềviệcpháttriểnNLVDKT cho HS ở lớp

10 qua những nội dung dạy học cụ thểchưanhiêu Đó là những vấn đề đặt ra giúp chúng tôi địnhhướng lựa chọn đề tài nghiên cứu của mình, tiếp tục nghiên cứu các biệnpháp nhằm phát triển NLVDKT cho HS THPT.3.Mục đích nghiên cứu

99Thiết kế giáo án dạy học và xây dựng hệ thống bài tập nhằm phát triển

NLVDKT cho HS trong dạy học chương VI: Oxi -Lưu huỳnh hóa học 10 qua đó góp phần đổi mới PPDH và nâng cao hứng thú học tập môn hóa học cho HS ở trường phổ thông 4.Nhiệm vụ nghiên cứuĐể thực hiện mục đích trên, nhiệm vụ nghiên cứu được đề ra nhưsau: -Nghiên cứu cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của

đề tài: Đổi mới PPDH, phát triển năng lực chung, NLVDKT cho HS trong dạy học hóa học Phân tích cấu trúc, nội dung chương trình hoá học chương Oxi -Lưu huỳnh hóa học 10.-Tìm hiểu thực trạng về phương pháp dạy học chương Oxi -Lưu huỳnh hóa học 10 Từ đó đề xuất một số biện pháp nhằm phát triển

NLVDKT cho HS.-Tiến hành thực nghiệm sư phạmở trường phổ thông nhằm đánh

giáhiệu quảsử dụng của đề tài.5.Khách thể và đối tượng nghiên cứu 5.1 Khách thể nghiên cứuQuá trình dạy học môn Hóa học ở trường phổ thông.5.2 Đối tượng nghiên

cứuCácgiáoánđượcthiếtkếminhhọavàhệthốngBTHHvậndụngkiếnthứctrongdạyhọcchươngOxi–Lưuhuynh.6.Phạm vi nghiên cứu Do hạn chế về thời gian và khả năng nghiên cứu nên đề tài chỉ tập trung thiết kế một số giáo án, xây dựng hệ thống bài tập chương Oxi -Lưu huỳnh hóa học 10 nhằm phát triển NLVDKT cho HS Về thực nghiệm sư phạm được tiến hành ở hai trường: THPT Bất Bạt và THPT Minh Quang –Huyện Ba Vì –Hà Nội.7.Giả thuyết khoa họcNếu thiết kế được giáo án dạy học, hệ thống bài tập chương Oxi -Lưu huỳnh và sử dụng chúng một cách có hiệu quả thì sẽ phát triển được NLVDKT cho HS.8.Phương pháp nghiên cứu 8.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận-Nghiên cứu cơ sở lý thuyết của việc phát triển năng lực và NLVDKT cho HS ở trường phổ thông

1010-Nghiên cứu nội dung các tài liệu có liên quan lí luận dạy học, PPDH hóa học, chương trình, tài liệu dạy học môn hóa học ở trường phổ thông.-Tìm hiểu một số vấn đề về NLVDKT và xu hướng phát triển NLVDKT.-Phân tích và tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóacác tài liệu đã thu thập được.8.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn-Điều tra thực tiễn dạy và học hóa học bằng các phiếu câu hỏi.-Phỏng vấn trực tiếp giáo viên và học sinh.-Thực nghiệm sư phạm đánh giá tính hiệu quả, tính khả thi của đề tài.8.3 Nhóm phương pháp thống kê toán họcSử dụng phần mềm excel và phương pháp nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng để

xử lí số liệu thực nghiệm.9.Đóng góp của đề tàiĐề tài đóng góp cho lý luận dạy học một số nội dung sau:-Về lí luận:Góp phần hệ thống hóa cơ sở lí luận và thực tiễn về vấn đề hình thành và phát triển NLVDKT của HS trong quá trình dạy học ở trường phổ thông.-Về thực tiễn:+ Thiết kế một số giáo án phục vụ cho hoạt động dạy học hóa học Chương Oxi -Lưu huỳnh hóa học 10.+ Tuyển chọn, xây dựng và

sử dụng hệ thống BTHH nhằm phát triển NLVDKT cho HS lớp 10 giúpgiáo viên

có nguồn tài liệu phong phú.10.Cấu trúc của luận văn Ngoài phầnmục lục,mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lụcluận văn được trình bày trong 3 chương:Chương 1:Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển năng lựcvận dụng kiến thức cho học sinhChương 2:Phát triển năng lựcvận dụng kiến thức cho học

sinhtrong dạy học chương Oxi -Lưu huỳnh hóa học 10 trung học phổ

thôngChương 3:Thực nghiệm sư phạm

1111CHƯƠNG 1CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC CHO HỌC SINH1.2.Định hướng đổi mới giáo dục hiện nay1.2.1.Quan điểm đổi mới giáo dục hiện nayTừ những vấn đề tồn tại trong giáo dục phổ thông và những yêu cầu của sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước trong hoàn cảnh mới dẫn đến việc đổi mới giáo dục nói chung và giáo dục THPT nói riêng là một yêu cầu khách quan.Để đổi mới giáo dục, bên cạnh

việccăncứvàonhữngyêucầumớicủasựpháttriểnkinhtế-xã

hộicũngnhưnhữngquanđiểmđịnhhướngmangtínhđườnglối, cần dựa trên những cơ

sở lý thuyết khoa học giáo dục, trong đó

cóviệcápdụngnhữngquanđiểmmớivềchươngtrìnhdạyhọc.Chương trình dạy học định hướng nội dung tồn tại phổbiến trên thếgiới cho đến cuối thếkỷ20 và ngày nay vẫn còn ởnhiều nước Ưu điểm của chương trình này là việc truyền thụcho HS một hệthống tri thức khoa hoc và hệthống Tuy nhiên ngày nay chươngtrình dạy học định hướng nội dung không còn thích hợp.Đểkhắc phục những điểm chưa phù hợp của chương trình dạy học định hướng nội dung, từcuối thếkỷ20 có nhiều nghiên cứu mới vềchương trình dạy học, trong đó, chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực đang trởthành xu hướng giáo dục quốc

tế.Khác với chương trình định hướng nội dung, chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực tập trung vào việc mô tảchất lượng đầu ra, có thểcoi là

”sản phẩm cuối cùng” củaQTDH Việc quản lý chất lượng dạy học chuyển từviệc điều khiển “đầu vào” sang điều khiển “đầu ra”, tức là kết quảhọc tập của HS

1212Sau đây là bảng so sánh một sốđặc trưng cơbản của chương trìnhdạy họcđịnh hướng nội dung và chương trìnhdạy học định hướng phát triển năng

lực[2]:Chương trình dạy học định hướng nội dungChương trình dạy học định

hướng phát triển năng lựcMục tiêuMục tiêu dạy học được mô tảkhông chi tiết và không nhất thiết phải quan sát, đánh giá được.Kết quảhọc tập cần đạt được mô tảchi tiết và có thểquan sát đánh giá được; thểhiện được mức độtiến bộcủa HS một cách liên tục.Nội dungViệc lựa chọn nội dung dựa vào các khoa học chuyên môn, không gắn với các tình huống thực tiễn Nội dung được quy định chi tiết trong chương trình.Lựa chọn những nội dung nhằm đạt được kết quảđầu ra đã quy định, gắn với các tình huống thực tiễn Chương trình chỉquy định những nội dung chính, không quy định chitiết.PPDHGV là người truyền thụtri thức, là trung tâm của QTDH HS tiếp thu thụđộng những tri thức được quy định sẵn.GV chủyếu là người tổchức, hỗtrợHS tựlực và tích cực lĩnh hội tri thức Chú trọng sựphát triển khảnăng giải quyết vấn đề, khảnăng giao tiếp, Hình thức dạy họcChủyếu dạy học lý thuyết trên lớp học.Tổchức hình thức học tập đa dạng; chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học, trải nghiệm sáng tạo; đẩy mạnh ứng dụng công nghệthông tin và truyền thông trong dạy và học.Đánh giá kết quảhọc tập của HSTiêu chí đánh giá được xây dựng chủyếu dựa trên sựghi nhớvà táihiện nội dung đã học.Tiêu chí đánh giá dựa vào kết quảđầu ra, có tính đến sựtiến bộtrong quá trình học tập, chú trọng khảnăng vận dụng trong các tình huống thựctiễn

1313Nhưvậy,chương trìnhdạy họcđịnh hướng phát triển năng lực là bước phát triển cao hơn của chương trìnhdạy học định hướngnội dung PPDH theo quan điểm phát triển năng lực thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng năng lực vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bịcho con người năng lực giải quyết các tình huống của cuộc sống và nghềnghiệp, đồng thời gắn hoạt động trí tuệvới hoạt động thực hành, thực

tiễn.1.2.2.Một số PPDH tích cực cần được phát triển ở trường phổ

thông1.2.2.1.Khái niệm PPDHSau đây là một sốđịnh nghĩa vềPPDH:-Bách

khoatoàn thư của Liên xô năm 1965: "PPDHlà cách thức làm việc của GV và HS, nhờ đó mà HS nắm vững kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, hình thành thế giới quan, phát triển năng lực nhậnthức".-Theotác giảNguyễn Ngọc Quang, PPDH được định nghĩa: "Cách thức làm việc của thầy và trò dưới sự chỉ đạo của thầy nhằm làm cho trò nắm vững kiến thức kĩ năng, kỹ xảo một cách tự giác,tích cực tự lực, phát triển những năng lực nhận thức và năng lực hành động, hình thành thế giới quan duy vật khoahọc ".-PPDHlà những cáchthức, là con đường, là phươnghướng hành động

để giải quyết vấn đề nhận thức của HS nhằm đạt được mục tiêu dạyhọc.Nhưvậy PPDH còn có ý nghĩa rộng hơn không chỉlà những phương pháp dạy trong lớp học mà còn là những hình thức tổchức giờhọc của thầy Ởmột sốnước

XHCN (trước đây) cũng nhưTBCN và một sốtác giảtrong nước sửdụng các khái niệm HTTCDH và PPDH nhưnhững khái niệm đồng nghĩa [25,

tr.47].1.2.2.2.Dạy học theo góc [3]a.Khái niệmPPDHtheo góc: mỗi lớp học được chia ra thành các góc nhỏ Ở mỗi góc nhỏ người học có thể tìm hiểu nội dung kiến thức từng phần của bài học Người học phải trải qua các góc để có cái nhìn tổng thể về nội dung của bài học Nếu có vướng mắc trong quá trình tìm hiểu nội dung bài học thì HS có thể yêu cầu GV giúp đỡ và hướng dẫn

1414Tại mỗi góc, HS cần: Đọc hiểu được nhiệm vụ đặt ra, thực hiện nhiệm vụ đặt

ra, thảo luận nhóm để có kết quả chung của nhóm, trình bày kết quả của nhóm trên bảng nhóm, giấy A0, A3, A4 b.Quy trình thực hiện học theo góc* Giai đoạn chuẩn bị-Bước 1 Xem xét các yếu tố cần thiết để học theo góc đạt hiệu quả.Nội dung: Không phải bài học nào cũng có thể tổ chức cho HS học theo góc có hiệu quả Tùy theo môn học, dạng bài học, GV cần cân nhắc xác định những nội dung học tập cho việc áp dụng dạy học theo góc có hiệu quả.Địa điểm:Không gian đủ lớn và số HSvừa phải có thể dễ dàng bố trí các góc hơn diện tích nhỏ hơn và có nhiều HS.Đối tượng HS:Khả năng tự định hướng, mức độ làm việc chủ động, tích cực.-Bước 2 Thiết kế kế hoạch bài học Mục tiêu bài học:Đạt theo chuẩn kiến thức, kĩ năng, làm việc độc lập, chủ động của HSkhi thực hiện học theo góc.Các PPDH chủ yếu:Phương pháp học theo góc cầnphối hợp thêm một số phương pháp khác như: Phương pháp thí nghiệm, học tập hợp tác theo nhóm, giải quyếtvấn đề, phương pháp trực quan, sử dụng đa phương tiện Chuẩn bị: thiết bị, phương tiện,

đồ dùng dạy học, nhiệm vụ cụ thể và kết quả cần đạt được ở mỗi góc tạo điều kiện

để HS tiến hành các hoạt động.Xác định tên mỗi góc và nhiệm vụ phù hợp Căn cứ vào nội dung, GV cần xác định 3-4 góc để HS thực hiện học theo góc.Ở mỗi góc cần có: Bảng nêu nhiệm vụ của mỗi góc, sản phẩmcần có và tư liệu thiết bị cần cho hoạtđộng của mỗi góc phù hợp theo phong cách học hoặc theo nội dung hoạt động khác nhau Thiết kế các nhiệm vụ và hoạt động ở mỗi góc.Căn cứ vào nội dung cụ thể mà HS cần lĩnh hội và cách thức hoạt động để khai thác thông tin GV cần:Xác định số góc và đặt tên cho mỗi góc.Xác định nhiệm vụ ở mỗi góc và thời gian tối đa dành choHSở mỗi góc.Xác định những thiết bị, đồ dùng, phương tiện cần thiết cho HS hoạt động

1515Hướng dẫn để HS chọn góc và luân chuyển theo vòng tròn nối tiếp.Biên soạn PHT, văn bản hướng dẫn nhiệm vụ, bản hướng dẫn tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng, đáp án, phiếu hỗ trợ học tập ở các mức độ khác nhau.*Tổ chức cho HShọc theo góc-Bước 1:Bố trí không gian lớp học+ Bố trí góc/khu vực học tập phù hợp với nhiệm vụ, hoạt động học tập và phù hợp với không gian lớp học.+ Đảm bảo đủ

tài liệu phương tiện, đồ dùnghọc tập cần thiết ở mỗi góc.+ Lưu ý đến di chuyển giữa các góc.-Bước 2: Giới thiệu bài học/nội dung học tập và các góc học tập+ Giới thiệu tên bài học/nội dung học tập; tên và vị trí các góc.+ Nêu sơ lược nhiệm

vụ mỗi góc, thời gian tối đa thực hiện nhiệm vụ tại các góc.+Dành thời gian cho

HS chọn góc xuất phát, GV có thể điều chỉnh nếu có quá nhiều HS cùng chọn một góc.+ GV có thể giới thiệu sơ đồ luân chuyển các góc để tránh lộn xộn -Bước 3:

Tổ chức cho HS học tập tại các góc+ HS làm việc cá nhân, cặp hay nhóm nhỏ tại mỗi góc theo yêu cầu của hoạt động.+ GV theo dõi, phát hiện khó khăn của HS để hướng dẫn, hỗ trợ kịp thời.+ Nhắc nhở thời gian để HS hoàn thành nhiệm vụ và chuẩn bị luân chuyển góc.-Bước 4:Tổ chức cho HS trao đổi và đánh giá kết quả học tập (nếu cần)

1616c.Ưu điểm và hạn chế của PPDH theo góc-Ưu điểm:PPDH theo góc nâng cao hứng thú và cảm giác thoải mái của HS,qua đóHSđược học sâu và hiệu quả bền vững,tương tác cá nhân cao giữa GV và HS, HS –HS Khi dạy học theo góc GV có thểđiều chỉnh sao cho thuận lợi phù hợp với trình độ, nhịp độ của HS; có nhiều thời gian hơn cho hoạt động hướng dẫn riêng từngHS, hoặc hướng dẫn từng nhóm nhỏ; HS có thể hợp tác học tập với nhau, đồng thờitrách nhiệm của HS trong quá trình học tập được tăng lên Có thêm cơ hội đểrèn luyện kỹ năng và thái độ: như sự táo bạo, khả năng lựa chọn, sự hợp tác, giao tiếp, tự đánh giá.-Hạn chế: khi tiến hành dạy học theo góc cần không gian lớp học lớn nhưng số HS lại

khôngquánhiều,nhiều thời gian cho hoạt động học tập.Khôngphải nội dung, bài học nào cũng đều có thể áp dụng học theo góc Để chuẩn bị và tiến hành dạy học theo góc,GV cần rất nhiều thời gian và trí tuệ/năng lực.Do vậy PPDH theo góc không thể thực hiện thường xuyên mà cần thực hiện ở những nơi có điều kiện.1.1.2.3 Dạy học theo dự án [2, tr.128]a.Khái niệmDạy học theo dựán (DHDA) là một hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụhọc tập phức hợp, có sựkết hợp giữa lý thuyết và thực hành, tạo ra các sản phẩm có thểgiới

thiệu Nhiệm vụnày được người học thực hiện với tính tựlực cao trong toàn bộquá trình học tập Làm việc nhóm là hình thức làm việc cơbản của DHDA.b.Các dạng của dạy học theo dựánDHDA có thểđược phân loại theo nhiều phương diện khác nhau Sau đây là một sốcách phânloại dạy học theo dựán:-Phân loại theo chuyênmôn+ Dự án trong một môn học: trọng tâm nội dung nằm trong một

mônhọc.+ Dự án liên môn: trọng tâm nội dung nằm ở nhiều môn khác nhau