GIÁO ÁN LỊCH SỬ 11 BÀI 20 CHIẾN SỰ LAN RỘNG RA CẢ NƯỚC. CUỘC KHÁNG CHIẾN CỦA NHÂN DÂN TA TỪ NĂM 1873 ĐẾN NĂM 1884. NHÀ NGUYỄN ĐẦU HÀNG

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH PHÚ YÊN TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI GIÁO ÁN THỰC TẬP GIẢNG DẠY MÔN: LỊCH SỬ 11 Họ tên GV hướng dẫn: Mai Thị Thanh Tâm Tổ chuyên môn: Sử – CD Họ tên sinh viên: Ksơr Y Lức Môn dạy: Lịch sử SV của trường đại học: Đại học Quy Nhơn Năm học: 2016 – 2017 Ngày soạn: 09032017 Thứngày lên lớp: 3 14032017 Tiết dạy: 4 Lớp dạy: 11CB8 BÀI 20 CHIẾN SỰ LAN RỘNG RA CẢ NƯỚC. CUỘC KHÁNG CHIẾN CỦA NHÂN DÂN TA TỪ NĂM 1873 ĐẾN NĂM 1884. NHÀ NGUYỄN ĐẦU HÀNG I. Mục tiêu bài học 1. Về mặt kiến thức Sau khi học xong bài này học sinh cần phải nắm được: Từ 1873 Pháp mở rộng xâm lược cả nước, những diễn biến chính trong quá trình mở rộng xâm lược Việt Nam của thực dân Pháp. Diễn biến cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân Bắc Kỳ, Trung Kỳ, kết quả, ý nghĩa. 2. Về mặt thái độ, tư tưởng, tình cảm Ôn lại truyền thống đấu tranh chống giặc ngoại xâm. Giáo dục ý thức tôn trọng bảo vệ di tích lịch sử kháng chiến chống Pháp. Đánh giá đúng mức trách nhiệm của nhà Nguyễn trong việc để mất nước. 3. Về mặt kỹ năng Rèn kỹ năng phân tích, đánh giá, nhận xét, rút ra bài học lịch sử, liên hệ với hiện tại. Sử dụng lược đồ trình bày các sự kiện. II. THIẾT BỊ, PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC Lược đồ trận Cầu Giấy lần 1 và lần 2. Tư liệu về các cuộc kháng chiến ở Bắc Kỳ. Tranh ảnh một số nhân vật lịch sử có liên quan đến tiết học. Văn thơ yêu nước đương thời.

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH PHÚ YÊN

TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI

GIÁO ÁN THỰC TẬP GIẢNG DẠY

MÔN: LỊCH SỬ 11

Họ tên GV hướng dẫn: Mai Thị Thanh Tâm Tổ chuyên môn: Sử – CD

Họ tên sinh viên: Ksơr Y Lức Môn dạy: Lịch sử

SV của trường đại học: Đại học Quy Nhơn Năm học: 2016 – 2017

Ngày soạn: 09/03/2017 Thứ/ngày lên lớp: 3 / 14-03-2017 Tiết dạy: 4 Lớp dạy: 11CB8

BÀI 20 CHIẾN SỰ LAN RỘNG RA CẢ NƯỚC CUỘC KHÁNG CHIẾN CỦA

NHÂN DÂN TA TỪ NĂM 1873 ĐẾN NĂM 1884

NHÀ NGUYỄN ĐẦU HÀNG

I Mục tiêu bài học

1 Về mặt kiến thức

Sau khi học xong bài này học sinh cần phải nắm được:

- Từ 1873 Pháp mở rộng xâm lược cả nước, những diễn biến chính trong quá trình

mở rộng xâm lược Việt Nam của thực dân Pháp

- Diễn biến cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân Bắc Kỳ, Trung Kỳ, kết quả, ý nghĩa

2 Về mặt thái độ, tư tưởng, tình cảm

- Ôn lại truyền thống đấu tranh chống giặc ngoại xâm

- Giáo dục ý thức tôn trọng bảo vệ di tích lịch sử kháng chiến chống Pháp.

- Đánh giá đúng mức trách nhiệm của nhà Nguyễn trong việc để mất nước

3 Về mặt kỹ năng

- Rèn kỹ năng phân tích, đánh giá, nhận xét, rút ra bài học lịch sử, liên hệ với hiện tại

- Sử dụng lược đồ trình bày các sự kiện

II THIẾT BỊ, PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

- Lược đồ trận Cầu Giấy lần 1 và lần 2

- Tư liệu về các cuộc kháng chiến ở Bắc Kỳ

- Tranh ảnh một số nhân vật lịch sử có liên quan đến tiết học

- Văn thơ yêu nước đương thời

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1 Ổn định lớp

Kiểm tra sĩ số, nề nếp, tác phong

2 Kiểm tra bài cũ

Nêu đặc điểm cuộc kháng chiến của nhân dân Nam Kỳ sau hiệp ước 1862

3 Dẫn dắt vào bài mới

Từ sau năm 1867, thực dân Pháp từng bước mở rộng việc đánh chiếm toàn bộ

Việt Nam Vậy quá trình đó diễn ra như thế nào ? Bây giờ chúng ta sẽ cùng tìm hiểu bài 20

4 Tổ chức các hoạt động dạy học trên lớp

Hoạt động của thầy - trò Kiến thức cơ bản

* Hoạt động 1:

I Thực dân Pháp tiến đánh Bắc Kỳ lần thứ nhất (1873) kháng chiến lan rộng ra Bắc Kỳ.

1 Tình hình Việt Nam trước khi Pháp đánh Bắc Kỳ lần thứ nhất.

(Đọc thêm)

2 Thực dân Pháp đánh chiếm, Bắc

Kỳ lần thứ nhất 1873.

- GV: Sau khi chiếm xong Nam kỳ Pháp tất

yếu sẽ mở rộng đánh chiếm toàn bộ Việt

Nam vậy nơi tiếp theo chúng đánh chiếm

là đâu ? Bắc Kỳ ? hay Trung Kỳ ? Giáo

viên trực tiếp trả lời: Nơi tiếp theo Pháp

đánh không phải là Huế mà là Bắc Kỳ

- GV nêu câu hỏi: Tại sao Pháp xâm lược

Bắc Kỳ mà chưa phải là kinh đô Huế ?

- HS dựa vào những kiến thức đã học và

suy nghĩ trả lời

-GV nhận xét, kết luận: Vì nước Pháp vừa

ra khỏi chiến tranh Pháp - Phổ 1870, Pháp

đã mất 2 tỉnh giàu nguyên liệu về tay Đức

đó là tỉnh Andát và Lozen Hơn nữa thực

dân Pháp ở Nam Kỳ biết chắc, triều đình

Huế lúc này đã suy yếu sẽ không có phản

ứng gì đáng kể như chúng đánh Bắc Kỳ

- GV nêu câu hỏi: Pháp đã làm gì để dọn

đường cho đội quân xâm lược Bắc Kỳ ?

- HS trả lời

- GV nhận xét: Trước khi đánh Bắc Kỳ:

Pháp đã cho người do thám chúng truy ra

Bắc bọn gián điệp đội lốt thầy tu để điều tra

tình hình về bản đồ các vị trí bộ phòng của

ta Giáo dân lầm đường, làm nội ứng

Chúng còn tổ chức những đạo quân, chúng

còn bắt liên lạc với lái buôn Đuypuy để tạo

cớ xâm lược Bắc Kỳ Lấy cớ “giải quyết vụ

Đuy-puy” đang gây rối ở Hà Nội bọn thực

dân hiếu chiến Pháp ở Sài Gòn đã đem

quân ra Bắc

- GV trình bày quá trình Pháp đánh chiếm

Bắc Kỳ lần 1 (1873)

- Sự chuẩn bị của Pháp:

+ Pháp cho gián điệp do thám tình hình Miền Bắc

+ Tổ chức các đạo quân nội ứng + Liên lạc với Đuy-puy

- 05/11/1873, đội quân tàu chiến của Gác-ni-e đến Hà Nội, khiêu khích quân ta

- 19/11/1873, Pháp gửi tối hậu thư cho Tổng đốc thành Hà Nội

- Giáo viên dẫn dắt: Trước cuộc xâm lược

trắng trợn của thực dân Pháp nhân dân Bắc

Kỳ đã kháng chiến như thế nào? Vào phần

3, Phong trào kháng chiến ở Bắc Kỳ trong

những năm 1873 – 1874

* Hoạt động 2:

- GV đặt câu hỏi: Khi Pháp đánh Bắc Kỳ,

triều đình nhà Nguyễn đối phó ra sao ? Yêu

cầu học sinh theo dõi SGK để trả lời câu

hỏi:

-HS sinh trả lời

- GV nhận xét, bổ sung: Khi pháp nổ súng

đánh thành Hà Nội: 100 nghĩa binh triều

đình đã chiến đấu anh dũng và hy sinh đến

người cuối cùng tại Ô Quan Chưởng

GV cung cấp thêm tư liệu về Ô Quan

Chưởng Đây là một trong những cửa Ô còn

sót lại của tòa thành Thăng Long cũ, được

xây dựng vào năm Cảnh Hưng thứ 10

(1749) đến năm Gia Long thứ 3 được xây

dựng lại và giữ nguyên kiểu cách đến ngày

nay (Giáo viên có thể cho học sinh xem

ảnh của Ô Quan Trưởng hoặc trình chiếu

powerpoint) Hiện ở cửa ô còn nguyên cửa

chính và hai cửa phụ 2 bên Bên trên cửa

lớn có ghi ba chữ Hán “Đông Hà Môn” tức

là cửa ô Đông Hà, tên gọi một phường thời

Lê bao gồm khu vực Hàng Chiếu, Thanh

Hà, Đào Duy Từ Sở dĩ cửa ô còn có tên gọi

là Ô Quan Chưởng vì ngày 20/11/1873 khi

Pháp đánh thành Hà Nội, chúng đã kéo

quân từ dưới tàu chiến dưới bến sông Hồng

lên, khi đến cửa ô Đông Hà chúng đã vấp

phải sức kháng cự quyết liệt của 100 binh sĩ

- 20/11/1873 Pháp tấn công và chiếm thành Hà Nội Sau đó, đánh chiếm các tỉnh đồng Bằng Sông Hồng

3 Phong trào kháng chiến ở Bắc

Kỳ trong những năm 1873 - 1874

- Triều đình:

+ 100 binh lính triều đình đã chiến đấu và hi sinh anh dũng tại ô Quan Chưởng

+ Nguyễn Tri Phương chỉ huy quân

sỹ chiến đấu dũng cảm, hi sinh

triều đình do một viên quan chưởng cơ chỉ

huy anh dũng chặn giặc, kết cục viên

chưởng cơ cùng toàn thể 100 binh sĩ đều

anh dũng hy sinh, để tỏ lòng ngưỡng mộ

người chưởng cơ anh dũng nhân dân đổi

gọi cửa ô là ô Quan Chưởng Từ bấy đến

nay người ta vẫn chưa xác minh được tên

gọi của vị chưởng cơ anh hùng Vì vậy tên

Ô Quan Chưởng vẫn còn đó như di tích lịch

sử

+ Trong thành Tổng đốc Nguyễn Tri

Phương đã đối thúc quân sĩ chiến đấu dũng

cảm

- GV: Quân triều đình không thiếu lòng

dũng cảm song do vũ khí thô sơ, cách tổ

chức đánh giặc nặng về phòng thủ, kém

linh hoạt cho nên nhanh chóng thất bại

Vậy phong trào kháng chiến của nhân dân

diễn ra như thế nào ?

- GV theo dõi SGK, trả lời câu hỏi

- GV nhận xét, bổ sung: Ngay từ khi Pháp

chưa đánh thành Hà Nội, nhân dân Hà Nội

đã bất hợp tác với giặc Khi thành Hà Nội

thất thủ, nhân dân Hà Nội tiếp tục kháng

chiến Đặc biệt là chiến thắng Cầu Giấy

vang dội 21/12/1873

- GV dùng lược đồ trận Cầu Giấy để tường

thuật diễn biến trận phục kích (phần chữ

nhỏ SGK trang 121) Chiến thắng Cầu Giấy

có ý nghĩa lớn, khiến cho nhân dân ta vô

cùng phấn khích, ngược lại làm cho thực

dân Pháp hoang mang lo sợ, chúng tìm cách

thương lượng với triều đình Huế Song triều

đình lại một lần nữa ký hiệp ước với Pháp

chịu nhiều thiệt thòi

- GV cung cấp thêm thông tin sau hiệp ước

1874: Triều đình còn ký với Pháp một bản

- Phong trào kháng chiến của nhân dân:

+ Khi Pháp đến Hà Nội, nhân dân bất hợp tác với giặc

+ Nhân dân chủ động kháng chiến, lập Nghĩa hội, bí mật tổ chức chống Pháp

+ 21/12/1873 quân ta làm nên chiến thắng Cầu Giấy lần thứ hai

thương lượng gồm 29 khoản cho phép thực

dân Pháp xác lập những đặc quyền kinh tế

của chúng trên khắp đất nước Việt Nam

- Học sinh đánh giá về hiệp ước Giáp Tuất

1874

- Giáo viên nhận xét, bổ sung:

Đây là hiệp ước bất bình đẳng thứ hai mà

nhà Nguyễn phải ký với thực dân Pháp, nhà

Nguyễn đã đánh mất một phần quan trọng

chủ quyền độc lập của Việt Nam Hiệp ước

một lần nữa chứng tỏ thái độ nhu nhược của

triều Nguyễn trước cuộc xâm lược của thực

dân Pháp Đi ngược lại quyền lợi của nhân

dân, vì vậy vấp phải những phản ứng quyết

liệt từ phía các sĩ phu đương thời Từ đây

nội dung chống phong kiến ngày càng rõ

nét trong phong trào đấu tranh của nhân dân

ta nhất là trong cuộc khởi nghĩa của Trần

Tấn, Đặng Như Mai ở Nghệ - Tĩnh

“Dập dìu trống đánh cờ xiêu

Phen này quyết đánh cả triều lẫn Tây”

Hiệp ước đánh dấu quá trình đi từ “thủ để

hòa” sang chủ hòa vô điều kiện của nhà

Nguyễn

- Giáo viên dẫn dắt: Sau hiệp ước 1874

Pháp rút khỏi Bắc Kỳ, gần mười năm sau

chúng mới mở cuộc xâm lược Bắc Kỳ lần

hai để hiểu được quá trình Pháp xâm lược

Bắc Kỳ lần hai và cuộc kháng chiến của

nhân dân ta Chúng ta cùng tìm hiểu phần

II

Hoạt động 3:

- Năm 1874 triều đình ký với thực dân Pháp điều ước Giáp Tuất, dâng toàn bộ 6 tỉnh Nam Kỳ cho Pháp

 Hiệp ước gây nên làn sóng bất bình trong nhân dân

II Thực dân Pháp tiến đánh Bắc

Kỳ lần thứ hai Cuộc kháng chiến ở Bắc Kỳ và Trung Kỳ trong những năm 1882 - 1884

1 Quân Pháp đánh Hà Nội và các tỉnh Bắc Kỳ lần thứ hai 1882

- GV cung cấp kiến thức: cuộc xâm lược

lần này của Pháp kịch bản tương đối giống

lần một Từ thập kỷ 70 của thế kỷ XIX

nước Pháp đã bước vào giai đoạn đế quốc

chủ nghĩa, nhu cầu thuộc địa trở nên cấp

thiết  thực dân Pháp ráo riết xúc tiến âm

mưu xâm lược toàn bộ Việt Nam

- GV trình bày quá trình Pháp đánh chiếm

Hà Nội và Bắc Kỳ lần thứ hai

- GV dừng lại khai thác hình 56: Quân Pháp

chiếm thành Hà Nội xây dựng lô cốt trên

nền điện Kính Thiên để học sinh thấy được

kinh đô xưa ngàn năm văn hiến đã bị thực

dân Pháp dày xéo Chúng đã xây dựng lô

cốt trên nền điện Kính Thiên uy nghi của

Thăng Long thành

- GV: Nhân lúc triều đình Huế còn đang

hoang mang, lơ là mất cảnh giác Rivie đã

cho quân chiếm mỏ than Hồng Gai, Quảng

Yên, Nam Định (3 - 1883)

- Giáo viên dẫn dắt: Khi Pháp đánh chiếm

Bắc Kỳ lần hai nhân dân ta đã kháng chiến

như thế nào ? Kết quả ra sao, chúng ta cùng

tìm hiểu phần 2

* Hoạt động 4:

- GV: Cuộc kháng chiến của nhân dân ta

chống thực dân Pháp xâm lược lần hai như

thế nào ?

- HS theo dõi SGK trả lời

- GV bổ sung, kết luận: Vừa đặt chân đến

Hà Nội (4/1882) Rivie đã giở trò khiêu

khích, đòi đóng quân trong thành và phá

hủy các công sự phòng thủ trên mặt thành

Mờ sáng ngày 25/4, Rivie gửi tối hậu thư

- Năm 1882, Pháp vu cáo triều đình Huế vi phạm hiệp ước 1874 để lấy cớ kéo quân ra Bắc

- 03/04/1882, Pháp bất ngờ đổ bộ lên Hà Nội

- 25/04/1882, Pháp nổ súng chiếm thành Hà Nội

- 03/1883, Pháp chiếm mỏ than Hồng Gai, Quảng Yên, Nam Định

2 Nhân dân Hà Nội và các tỉnh đồng bằng Bắc Kỳ kháng chiến

- Hoàng Diệu chỉ huy quân sỹ chiến đấu anh dũng bảo vệ thành Hà Nội

cho tổng đốc Hoàng Diệu, đòi nộp thành Hạn trả lời thư chưa hết, chúng đã nổ súng đánh thành, quan quân triều dình do Hoàng Diệu chỉ huy kiên quyết chống lại, Hoàng Diệu xông lên thành chỉ huy quân sỹ chống

cự Cuộc chiến đấu đang diễn ra quyết liệt thì bỗng dưng kho thuốc đạn trong thành bốc cháy (do có nội gián) làm cho quan quân Hoàng Diệu dao động, hàng ngũ rối loạn, thừa cơ đó, quân Pháp đội nhập chiếm thành, đại quân tan rã Hoàng Diệu chạy vào hành cung thảo di biểu gửi triều đình, rồi dùng khăn lụa tuẫn tiết trong vườn Văn Miếu (dưới chân cột cờ Hà Nội ngày nay) nêu cao tinh thần yêu nước một lòng sống chết với Thành

GV cung cấp thêm những tư liệu về Hoàng Diệu (giới thiệu chân dung Hoàng Diệu (hình 57 SGK trang 123) Hoàng Diệu là người Xuân Đài, Điện Bàn, Quảng Nam Sinh ra trong một gia đình nho học, có tài văn chương, đỗ đạt cao (Năm 1851 đỗ phó bảng, được bổ nhiệm làm quan) Suốt cuộc đời làm quan, ông nổi tiếng là người thanh liêm, thẳng thắn, hết lòng vì dân vì nước Đến khi Hà Nội bị uy hiếp, ông đã một mặt xin triều đình Huế viện binh, một mặt ra lệnh giới nghiêm và thông báo các tỉnh đề phòng, nhưng trong khi Hà Nội đang dầu sôi, lửa bỏng thì triều đình lại yêu cầu triệt binh “để người Pháp khỏi nghi ngờ” nhưng ông đã quyết tâm sống chết với thành Đến khi không giữ được thành ông đã tuẫn tiết

để giữ trọn khí tiết Trong di biểu ông viết trước khi chết vẫn tỏ lòng khâm phục Nguyễn Tri Phương một tấm gương sáng chói của người từng giữ thành

“Lòng có trung thề với Long thành

Xin đi theo hương hồn Tri Phương dưới đất”

- GV: Trong khi triều đình nhu nhược, quân

đội nhanh chóng tan rã, thì phong trào đấu

tranh của nhân dân vẫn tiếp tục Ngay từ

đầu đến Hà Nội và khi mất thành Hà Nội

nhân dân tiếp tục kháng chiến với nhiều

hình thức

- GV dùng lược đồ trận Cầu Giấy lần hai

tường thuật về chiến thắng Cầu Giấy (theo

SGK)

- GV khắc sâu ý nghĩa của chiến thắng Cầu

Giấy: Chiến thắng Cầu Giấy lần thứ hai

làm cho nhân dân cả nước vô cùng phấn

khởi, nếu có lệnh là nhất tề nổi dậy đánh

đuổi quân địch ra khỏi bờ cõi, giặc Pháp ở

Hà Nội vô cùng hoang mang lo sợ Nhưng

triều đình vẫn ảo tưởng có thể thu hồi Hà

Nội như mười năm về trước bằng con

đường thương thuyết hòa bình Vì vậy đã

không cho quân tấn công, nhưng lúc này

tình hình đã khác trước Lần trước do

không có điều kiện nên Pháp chủ động hòa,

còn lần này - nhu cầu thuộc địa ngày càng

cấp thiết, trong điều kiện cho phép Pháp đã

hạ quyết tâm thôn tính toàn cõi Việt Nam

Chúng gửi viện binh sang, vạch kế hoạch

đánh kinh đô Huế

- Giáo viên dẫn dắt: Thực dân Pháp tấn

công Thuận An như thế nào ? Chúng ta

cùng tìm hiểu phần III

* Hoạt động 5:

- GV: Nhân lúc Tự Đức qua đời

(17/07/1883), Triều đình còn đang bận rộn

- Nhân dân tích cực chống Pháp, tiêu biểu là chiến thắng Cầu Giấy lần hai (19/05/1883)

III Thực dân Pháp tấn công Thuận

An, hiệp ước 1883 và 1884

1 Quân Pháp tấn công cửa biển Thuận An (Đọc thêm)

2 Nhà nước phong kiến Nguyễn sụp đổ Hai Hiệp ước 1883 và 1884.

- 25/08/1883, triều đình Huế ký với Pháp hiệp ước Hác-măng

chọn người kế vị (vì Tự Đức không có con)

thực dân Pháp đã quyết định đánh thẳng

vào Huế, sau đó buộc nhà Nguyễn ký

những Hiệp ước đầu hàng

- GV trình bày về hiệp ước Hác-măng

- Giáo viên đặt câu hỏi: Hiệp ước Hác

Măng chứng tỏ điều gì ? Em hãy nhận xét,

đánh giá ?

- Học sinh suy nghĩ trả lời

- Giáo viên nhận xét, kết luận: Với bản

Hiệp ước Hác Măng, phong kiến nhà

Nguyễn đã đi sâu hơn một bước trên con

đường đầu hàng thực dân Pháp Việt Nam

thực sự trở thành một nước thuộc địa nửa

phong kiến Giáo viên có thể giải thích khái

niệm thuộc địa nửa phong kiến là một nước

chính quyền phong kiến còn, song chủ

quyền dân tộc bị mất và phải phụ thuộc

nước ngoài Nhà Nguyễn hầu như không

còn gì để mất nữa, có chăng chỉ còn lại một

triều đình hữu danh, vô thực

- Giáo viên dẫn dắt: Hiệp ước Hác Măng,

triều đình Huế coi như đã phản bội lại nhân

dân cả nước, mặc dù vậy quân dân ngoài

Bắc vẫn quyết tâm kháng chiến đến cùng

Tiếp đó, cùng triều đình Huế ký một Hiệp

ước mới vào ngày 6 - 6 - 1884 Nội dung

chủ yếu như Hiệp ước Hác Măng song có

sửa chữa một số điều: Trả lại cho nhà

Nguyễn 3 tỉnh ở phía Bắc là Thanh Hóa,

Nghệ An, Hà Tĩnh và Bình Thuận ở phía

Nam (theo Hiệp ước Hác Măng thì Thanh

Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh sát nhập vào Bắc

Kỳ, còn Bình Thuận sát nhập vào Nam Kỳ

Nhà Nguyễn chỉ kiểm soát từ Đèo Ngang

(phía Bắc) đến Khánh Hòa (phía Nam)

 Việt Nam trở thành một nước thuộc địa nửa phong kiến

- 06/06/1884 Pháp ký với triều đình Huế hiệp ước Patơnốt để xoa dịu dư luận và mua chuộc phần tử phong kiến đầu hàng

5 Củng cố