Chinh sach doi ngoai cua my tu nam 1945 den nay

Đây là bài thuyết trình chuyên đề Mỹ và Nhật Bản trong thế kỷ XX do sinh viên Ksơr Y Lức và Đinh Vệt Hoàng trường Đại học Quy Nhơn thực hiện. Nội dung: Mở đầu Có thể nói rằng chính sách đối ngoại của mỗi quốc gia đều nhằm ba mục tiêu cơ bản là an ninh, phát triển và phát huy ảnh hưởng của quốc gia trên thế giới. Ba mục tiêu này có quan hệ chặt chẽ với nhau và thứ bậc ưu tiên của mỗi mục tiêu trong hoạch định và triển khai chính sách đối ngoại quốc gia phụ thuộc vào điều kiện lịch sử cụ thể trong từng giai đoạn nhất định. Chẳng hạn trong thời kỳ chiến tranh thì rõ ràng mục tiêu về an ninh quốc gia phải được đặt lên hàng đầu, tuy nhiên vẫn phải chú trọng đúng mức phát triển và phát huy ảnh hưởng vì tiềm lực kinh tế mạnh là cơ sở xây dựng lực lượng quốc phòng mạnh. Chính sách đối ngoại của Mỹ cũng theo đuổi ba mục tiêu trên.

Mở đầu

Có thể nói rằng chính sách đối ngoại của mỗi quốc gia đều nhằm ba mục tiêu cơ bản là

an ninh, phát triển và phát huy ảnh hưởng của quốc gia trên thế giới Ba mục tiêu này cóquan hệ chặt chẽ với nhau và thứ bậc ưu tiên của mỗi mục tiêu trong hoạch định và triểnkhai chính sách đối ngoại quốc gia phụ thuộc vào điều kiện lịch sử cụ thể trong từng giaiđoạn nhất định Chẳng hạn trong thời kỳ chiến tranh thì rõ ràng mục tiêu về an ninh quốcgia phải được đặt lên hàng đầu, tuy nhiên vẫn phải chú trọng đúng mức phát triển và pháthuy ảnh hưởng vì tiềm lực kinh tế mạnh là cơ sở xây dựng lực lượng quốc phòng mạnh.Chính sách đối ngoại của Mỹ cũng theo đuổi ba mục tiêu trên

1 Khái quát vài nét về chính sách đối ngoại của Mỹ trước năm 1945

Ngay từ ngày lập quốc nước Mỹ đã lựa chọn và trung thành với đường lối ngoại giaobiệt lập của tổng thống G.Oasinhtơn, theo đường lối này người Mỹ tự bó hẹp mình trongkhuôn khổ nước Mỹ và châu Mỹ, không ký bất cứ một hiệp ước nào đối với các nướcphương Tây trên tất cả các lĩnh vực Nhưng cùng với quá trình mở rộng đất đai về phíaTây và hoàn thành cuộc cách mạng tư sản ở Mỹ, quốc gia này đã trỗi dậy một cách mạnh

mẽ và đầy tiềm lực, với tính ưu việt của một thể chế nhà nước Cộng hòa, một cơ chếquyền lực mang tính kiềm chế và đối trọng đã giúp Mỹ trở thành kiểu mẫu của thế giớilúc đương thời Với sự vươn lên đó làm cho Mỹ không tự bằng lòng với những gì mình

đã có, tham vọng muốn mở rộng ảnh hưởng của Mỹ ngày càng được biểu hiện rõ nét,trước hết là khu vực Mỹ - Latinh vào tháng 02/1823 Mỹ đưa ra học thuyết Mơnrô vớikhẩu hiệu “Châu Mỹ là của người châu Mỹ”, đây là mốc đánh dấu cho sự chấm dứt hoàntoàn đường lối ngoại giao “biệt lập” của chính phủ Hoa Kỳ

Học thuyết Mơn rô được ban hành với mục đích tranh giành quyền thống trị của thựcdân Tây Ban Nha trên các thuộc địa ở khu vực châu Mỹ - Latinh, sự tranh chấp đó đã dẫnđến cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Tây Ban Nha vào năm 1840, đây là cuộc chiến tranh đếquốc đầu tiên của Mỹ và cũng là tiếng súng đầu tiên báo hiệu chiến tranh đế quốc chia lạithế giới, kết thúc chiến tranh Mỹ đã xác lập được quyền thống trị của mình trên các thuộcđịa như Cuba, Puéctô Riccô Để tiếp tục đặt quyền thống trị lên toàn bộ châu Mỹ - latinh,năm 1893 Mỹ đặt quyền bảo hộ đối với Hawaii và đưa ra học thuyết liên Mỹ với mụcđích: Tách Panama ra khỏi Côlômbia và thành lập nhà nước cộng hòa Panama, chính phủPanama phải cho Mỹ quyền sở hữu vĩnh viễn kênh đào này, cho quyền xây dựng đườngsắt và thiết lập công sự

Không chỉ dừng lại ở những chính sách đó, Mỹ tiếp tục thực hiên các chính sách ngoạigiao “Cây gậy lớn và củ cà rốt” và “chính sách ngoại giao đồng đôla” đối với các nướcchâu Mỹ - latinh và thống trị toàn bộ khu vực tây bán cầu này

Vươn ra khỏi khuôn khổ nước Mỹ và châu Mỹ, tham vọng mở rộng và tranh giành ảnhhưởng với các nước thực dân già cũng được Mỹ biểu hiện khá rõ nét Đó là việc Mỹ

muốn đặt chân vào thị trường Trung Quốc, Mỹ đã đưa ra cái gọi là “chính sách mở cửa”vào năm 1889 nhằm mục đích:

Các nước thừa nhận chủ quyền và sự toàn vẹn lãnh thổ Trung Quốc, các nước đều bình đẳng đối với các đặc quyền ở Trung Quốc không xâm phạm vào những khu vực của nhau Ở các khu vực ảnh hưởng của các nước thì đều đánh thuế ngang nhau với hàng hóa nước khác nhập vào Thực chất của chính sách này là Mỹ muốn hàng hóa của Mỹ có

chân trong thị trường rộng lớn này, với sự tràn ngập hàng hóa của người Mỹ, dần dần Mỹ

sẽ vươn lên trên hết về sự cạnh tranh với các nước khác, từ đó biến Trung Quốc trở thànhđắc địa cho Mỹ

Có thể nói từ cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, Mỹ đã bộc lộ tham vọng vươn ra thếgiới, nhưng trong giai đoạn này Mỹ mới chỉ là một cường quốc phát triển mạnh về kinh

tế mà chưa thực sự trở thành một đế quốc hùng mạnh về quân sự và vị thế của Mỹ trêntrường quốc tế còn quá mờ nhạt, đặc quyền ấy vẫn còn nằm trong tay các nước thực dâncó nhiều thuộc địa trong khi Mỹ chỉ mới bắt đầu đặt tầm ảnh hưởng của mình lên khu vựcchâu Mỹ mà thôi

Trong giai đoạn đầu của chiến tranh thế giới thứ nhất, xuất phát từ những lợi ích kinh

tế, Hoa Kỳ đã tiếp tục thực hiện chính sách ngoại giao trung lập truyền thốngcủa mình,đứng bên ngoài cuộc chiến nhằm thu lợi từ hoạt động buôn bán của cả hai phe Tuynhiên, khi Đức leo thang cuộc chiến tàu ngầm gây ra nhiều thiệt hại to lớn cho tàu buôn

Mỹ và tạo cớ cho Hoa Kỳ lập tức nhảy vào cuộc chiến nhằm mục đích bảo vệ quyền lợi

và thông qua chiến tranh, tìm kiếm nhiều hơn quyền lợi của mình trên thế giới sau chiếntranh

Trong chiến tranh thế giới thứ hai, ban đầu Mỹ thực hiện chính sách trung lập, đứngbên ngoài cuộc chiến và buôn bán vũ khí đề thu lợi nhuận từ hai phe tham chiến Tuynhiên, sau sự kiện phát xít Nhật tấn công Trân Châu Cảng đã buộc Mỹ phải tham gia vàocuộc chiến, Mỹ đã cho ném hai quả bom nguyên tử Hiroshima và Nagasaki để buộc Nhật

Bản phải đầu hàng Kết quả là phe Đồng minh giành thắng lợi hoàn toàn, sự thắng lợi đó

đã làm cho vị thế uy tín của Mỹ được nâng cao trên trường quốc tế

2 Chính sách đối ngoại của Mỹ từ năm 1945 đến nay

2.1 Giai đoạn 1945 - 1973:

Từ sau chiến tranh thế giới lần thứ hai, Mỹ thực hiện đường lối ngoại giao toàn cầuphản cách mạng với âm mưu thống trị toàn thế giới, tiêu diệt các đối trọng của Mỹ mộtcách không thương tiếc đó chính là chủ nghĩa cộng sản và phong trào giải phóng dân tộc:

“Mỹ đề ra ba mục tiêu cho chiến lược toàn cầu, ngăn chặn, đẩy lùi, tiến tới tiêu diệt hệthống xã hội chủ nghĩa thế giới, đàn áp phong trào giải phóng dân tộc, phong trào hòabình dân chủ thế giới, nô dịch các nước đồng minh, tập hợp các lực lượng phản độngquốc tế đặt dưới sự lãnh đạo của Mỹ” [11, tr 290]

Để thực hiện âm mưu trên, Mỹ đã dựa trên các cơ sở chiến tranh và các thế mạnh củamình để khuất phục các dân tộc khác, đồng thời Mỹ còn chia thế giới ra thành các khuvực ưu tiên bao gồm:

Châu Âu: Đây là khu vực quan trọng nhất vì vừa có các đồng minh Tây Âu, lại vừa cóLiên Xô, Đông Âu đi theo con đường xã hội chủ nghĩa, do đó phải tập trung chống phá Trung Đông: Được coi là mái nhà của thế giới, với nguồn năng lượng dầu mỏ tập trungnhiều hơn so với các khu vực khác trên thế giới, do đó nó được coi là trái tim của thếgiới, nếu ai chiếm được Trung Đông thì sẽ làm chủ thế giới

Đông Bắc Á: Nơi đây điển hình với sự vươn lên một cách thần kỳ của Nhật Bản, mộtcường quốc trong thế giới tư bản và là nguy cơ đối trọng gay gắt nhất của Mỹ, là đối thủcó khả năng nhất trong cuộc chay đua tranh giành ngôi vị đứng đầu thế giới với Mỹ trongthế kỷ XX, do đó cần phải kiềm chế Nhật Bản

Mỹ - Latinh và Đông Nam Á: cũng được coi là mục tiêu tiêu diệt của Mỹ, đặc biệttrong chiến tranh lạnh Việt Nam – Đông Dương được xem là nơi đụng đầu của hai phechủ nghĩa xã hội và tư bản chủ nghĩa

Trên cơ sở chiến lược toàn cầu phản cách mạng này, dưới các đời tổng thống Mỹ đãxây dựng lên các học thuyết mang tên mình để đạt những mục tiêu cụ thể, như Họcthuyết Tru-man và chiến lược Ngăn chặn, Học thuyết Ai-xen-hao và chiến lược Trả đũa ồ

ạt, Học thuyết Ken-nơ-đi và chiến lược Phản ứng linh hoạt, Học thuyết Ních-xơn vàchiến lược Ngăn đe thực tế,… Mặc dù học thuyết của mỗi Tổng thống có khác nhaunhiều về các biện pháp, nhưng mục tiêu và bản chất đều hoàn toàn giống nhau – đều phục

vụ cho “chiến lược toàn cầu” phản cách mạng của Mỹ, hay nói một cách chính xác hơn,cho quyền lợi của giai cấp tư bản lũng đoạn Mỹ

Để thực hiện các mục tiêu trên, chính sách cơ bản của Mỹ là dựa vào sức mạnh, trướchết là sức mạnh quân sự và kinh tế:

+ Mĩ đã khởi xướng cuộc chiến tranh lạnh trên phạm vi thế giới, dẫn đến tình trạng đốiđầu căng thẳng và nguy hiểm với Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa

+ Mỹ phát triển lực lượng hạt nhân, lập các khối quân sự xâm lược và kí kết với nhiềunước những hiệp ước quân sự tay đôi, cho phép Mỹ đóng quân và xây dựng các căn cứquân sự trên lãnh thổ các nước đó Các hạm đội Mỹ mạng tên lửa có đầu đạn hạt nhântuần tiễu trên khắp các biển và đại dương

+ Mĩ trực tiếp gây ra hoặc tiếp tay cho nhiều cuộc chiến tranh và bạo loạn, lật đổ ởnhiều nơi trên thế giới, tiêu biểu là chiến tranh xâm lược Việt Nam (1954 - 1975) và dínhlíu vào cuộc chiến tranh ở Trung Đông

Phong trào đấu tranh của nhân dân Mỹ là một trong những nguyên nhân buộc chínhquyền Mỹ phải có những nhượng bộ có lợi cho quần chúng Trước thắng lợi của nhândân Việt Nam và chịu sức ép của phong trào phản chiến ở Mỹ, chính quyền Ních-xơnphải kí Hiệp định Pa-ri (1973) chấm dứt chiến tranh xâm lược Việt Nam và rút hầu hếtquân về nước

Trong giai đoạn này, Mỹ đã tiến hành hòa hoãn với Liên Xô và thỏa hiệp với TrungQuốc bằng các chuyến thăm của Tổng thống Nich xơn đến Trung Quốc (02/1972) vàLiên Xô (05/1972)

2.2 Giai đoạn 1973 - 1991:

Sau khi thất bại ở chiến tranh Việt Nam (1975), các chính quyền Mỹ vẫn tiếp tục khaitriển chiến lược toàn cầu và theo đuổi chiến tranh lạnh Đặc biệt với học thuyết Ri-gân vàchiến lược đối đầu trực tiếp, Mĩ tăng cường chạy đua vũ trang, can thiệp vào các côngviệc quốc tế ở hầu hết các địa bàn chiến lược và điểm nóng trên thế giới

Từ giữa những năm 80, Mỹ và Liên Xô đều điều chỉnh chính sách đối ngoại Xu hướngđối thoại và hòa hoãn ngày càng chiếm ưu thế trên thế giới

Tháng 12 - 1989, Mỹ và Liên Xô đã chấm dứt tuyên bố chấm dứt chiến tranh lạnh, mở

ra thời kì mới trên chiến trường quốc tế Cùng điều đó, Mỹ và các nước phương Tây cũng

ra sức tác động vào quá trình khủng hoảng, dẫn đến sự sụp đổ của CNXH ở các nướcĐông Âu và Liên Xô (1989 - 1990) Mỹ cũng giành được thắng lợi trong cuộc chiếntranh vùng vịnh chống I-rắc (1990 - 1991)

2.3 Giai đoạn 1991 - 2000:

Trong bối cảnh chiến tranh lạnh kết thúc, trật tự thế giới mới chưa định hình, ở thập

niên 90, Mỹ đã triển khai chiến lược “Cam kết và mở rộng” với ba trụ cột chính là:

+ Bảo đảm an ninh với một lực lượng quân sự mạnh và sẵn sàng chiến đấu cao.

+ Tăng cường khôi phục và phát triển tính năng động và sức mạnh nền kinh tế Mỹ + Sử dụng khẩu hiệu dân chủ ở nhiều nước ngoài như một công cụ can thiệp vào côngviệc nội bộ của các nước khác:

• Mỹ vẫn lãnh đạo và chi phối khôi quân sự NATO

• Mỹ cùng Liên hợp quốc và các cường quốc khác bảo trợ cho tiến trình hòa bình ởTrung Đông nhưng vẫn có sự thiên vị đối với I-xra-en

• Mỹ ủng hộ việc kí kết Hiệp định hòa bình Pa-ri về Cam-pu-chia (1991)

• Bình thường hóa quan hệ với Việt Nam (07/1995)

• Nhưng Mỹ vẫn duy trì các căn cứ quân sự và quân đội ở Nhật Bản và Hàn Quốc cũngnhư ở nhiều nơi khác trên thế giới.

Với sức mạnh kinh tế, quân sự, khoa học - kĩ thuật của mình, trong bối cảnh Liên Xôtan rã, Mỹ có tham vọng thiết lập một trật tự thế giới mới đơn cực trong đó Mỹ là siêucường duy nhất đóng vai trò chi phối lãnh đạo

2.4 Giai đoạn từ năm 2001 đến nay

2.4.1 Chính sách đối ngoại của Mỹ thời kỳ G Bush con (2001 – 2008)

2.4.1.1 Nội dung:

Vụ khủng bố ngày 11 - 9 - 2001 cho thấy bản thân nước Mỹ cũng rất dễ bị tổn thương

và chủ nghĩa khủng bố sẽ là một trong những yếu tố dẫn đến những thay đổi quan trọngtrong chính sách đối nội và đối ngoại của Mỹ khi bước vào thế kỉ XXI

Đầu năm 2001, Tổng thống Bush lên nắm chính quyền, là người đại diện cho ĐảngCộng hòa, Bush đã thi hành chính sách đối ngoại cứng rắn và đơn phương hơn so vớichính quyền Bill Clinton Đặc biệt sau sự kiện khủng bố ngày 11/09/2001, tình hìnhchính trị thế giới có nhiều thời đổi và buộc nhiều quốc gia phải điều chỉnh chính sách đốingoại của mình Trong khi đó, Mỹ dưới thời kỳ G Bush con đã đề ra chính sách “an ninhquốc gia”:

- Tháng 09/2002, Bush đệ trình lên quốc hội chính sách “An ninh quốc gia – một thời

kỳ mới”, được coi là trụ cột cho chính sách đối ngoại của Mỹ hiện nay Đây là sự điềuchỉnh chính sách lớn nhất của Mỹ kể từ sau khi kết thúc chiến tranh lạnh

- Tháng 03/2006, Bush lại đưa ra bản chính sách “an ninh quốc gia 2006 của Hợpchúng quốc Hoa Kỳ”, trong đó nêu ra các mục tiêu, nhiệm vụ của Mỹ nhằm đối phó lạicác thách thức đang gặp phải Về tư tưởng chủ đạo, nội dung và mục tiêu cụ thể của Mỹđược nêu ra trong này không có gì thay đổi, tuy nhiên, cách trình bày trở nên khéo léo vàmềm mỏng hơn Nó bao gồm những điểm chính sau:

+ Chống chủ nghĩa khủng bố được đặt lên hàng đầu

+ Đẩy mạnh sự tăng trưởng kinh tế toàn cầu thông qua thị trường tự do và thương mại tựdo.

+ Thúc đẩy các giá trị dân chủ, nhân quyền, đấu tranh cho những khát vọng về nhânphẩm

+ Xây dựng chương trình nghị sự cho hoạt động, hợp tác với các trung tâm quyền lựcchính của thế giới

2.4.1.2 Chính sách đối ngoại của Mỹ đối với các nước, khu vực và quốc tế

* Đối với các nước đồng minh ở châu Á – Thái Bình Dương

Những nước được chú ý là đồng minh của Mỹ gồm Úc, Nhật Bản, Hàn Quốc,Philippin và Thái Lan Chính sách đối ngoại chung của Mỹ đối với vùng này là “Dựa vàoNhật Bản để tiếp tục xây dựng vai trò lãnh đạo trong các quan hệ quốc tế và khu vực.Phối hợp với Hàn Quốc để tiếp tục cảnh giác với Bắc Triều Tiên Phát huy quan hệ đồngminh hơn 50 năm giữa Mỹ – Úc để tiếp tục cùng nhau giải quyết các vấn đề toàn cầu

* Đối với các nước đồng minh truyền thống ở châu Âu và Canađa

Củng cố và duy trì quan hệ hợp tác đồng minh lâu dài với Canađa và châu Âu, trong đó

trọng tâm chú ý của Mỹ là châu Âu Do kiên quyết theo đuổi cuộc chiến đó, chính quyềnBush đã phớt lờ một số đồng minh thân cận như Đức, Pháp Cuộc chiến Iraq không chỉlàm rạn nứt quan hệ giữa Mỹ và châu Âu mà còn gây chia rẽ giữa các thành viên EU.Trong một phản ứng về việc tổng thống Pháp Jacques Chirac và thủ tướng Đức GerhardSchroeder cùng liên kết với nhau để phản đối cuộc chiến Iraq, bộ trưởng Quốc phòng Mỹlúc đó là Donald Rumsfeld đã gọi Pháp và Đức là ‘châu Âu của quá khứ’ (Old Europe)trong khi đó coi những nước EU khác ủng hộ cuộc chiến, như Ba lan, là ‘châu Âu mới’(New Europe)

* Đối với các nước Nga, Ấn Độ, Trung Quốc

- Quan hệ Mỹ - Nga: Sau sự kiện 11/9/2001, Tổng thống V.Putin là nguyên thủ đầu tiên

có điện chia buồn đến tổng thống Bush (con) và hứa Nga sẽ hợp tác với Mỹ trong cuộc

chiến chống khủng bố Điều đó đã góp phần đưa quan hệ Mỹ - Nga từ tro tàn lạnh giá đếngần gũi ấm cúng hơn Đáp lại việc Nga ủng hộ Mỹ trong cuộc chiến chống khủng bố,Oasinhtơn đã có thái độ ôn hòa và hợp tác hơn với Nga Trong ba năm từ 2000 đến 2002,quan hệ Mỹ - Nga như những ngày nắng ấm hiếm hoi giữa mùa đông lạnh giá.

Mọi việc bắt đầu từ cuộc chiến tranh Mỹ xâm lược Irắc để loại bỏ chính quyền S.Shussein vào tháng 3/2003 Oasinhtơn cho rằng điện Kremli có vai trò lớn trong việc tậphợp lực lượng, kể cả việc liên hệ với Paris và Berlin, chống Mỹ trong cuộc chiến tranhxâm lược Irắc Để trả thù Nga, Mỹ đã phản công lại bằng nhiều hoạt động chống Nga:(1) Tiến hành các cuộc "Cách mạng màu" ở sân sau của Nga: cách mạng hoa Hồng ởGrudia năm 2003, Cách mạng Cam ở Ucraina năm 2004, cách mạng hoa Tuylip ởCưrơgưxtan năm 2005; (2) Kết nạp các nước Đông Âu và Ban Tích vào NATO; (3) Lôikéo các nước Trung Á, sân sau của Nga xa rời Nga, ngả theo Mỹ và Phương Tây; (4) Xâydựng lá chắn tên lửa ở Ba Lan và hệ thống ra da cảnh báo sớm ở Cộng hòa Séc; (5) Ráoriết can thiệp vào công việc nội bộ của Nga xuyên tạc và vu cáo Nga vi phạm dân chủ,nhân quyền

Tổng thống Nga V Putin đã khôi phục lại nước Nga từ đống đổ nát do Enxin để lại, vàNga đã có khả năng đáp trả mạnh mẽ các đòn xấu chơi của Mỹ Tháng 7/2008 Nga quyếtđịnh triển khai tổ hợp tên lửa chiến thuật Iscander tầm bắn 600 km ở Belarút vàKaleningrat có khả năng vô hiệu hóa NMD của Mỹ ở Ba Lan và Cộng hòa Séc Đồngthời, Nga đưa tổ hợp tên lửa "Topol - M” cơ động đặt dưới tầng hầm vào chế độ trựcchiến Tên lửa "Topol - M có hai điểm ưa việt: 1) Tốc độ xuất phát cao và 2) Thời gianlấy đà tăng tốc ngắn Ngày 8/8/2008 Grudia tấn công Alkhadia Nga phản công lại Grudiatrong cuộc chiến 5 ngày (8 - 12/8/2008) và sau đó công nhận nền độc lập của Alkhadia vàNam Oxechia Ngày 28/8/2008,Nga thử tên lửa "Topol-M-RS-12M” có khả năng xuyênthủng mọi hệ thống phòng thủ tên lửa Ngày 12/10/2008 Nga thử 3 tên lửa đạn đạo RSM

- 54 - Sineva' mang 10 đần đạn hạt nhân với tầm bắn 11.000 km từ tàu sân bay AdmiralKuznetsov Ngày 22/9/2008, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Igor Luckin Frolov

tuyên bố: “ chúng tôi sẽ tăng cường hiện diện tại Mỹ Latinh” Tháng 11/2008, Nga phối

hợp với Vênêxuêla tập trận hải quân tại sân sau của Mỹ

- Quan hệ Mỹ – Ấn Độ: Nổi bật nhất là Hiệp định hợp tác hạt nhân Mỹ - Ấn Độ được

Quốc hội Mỹ thông qua

* Đối với các điểm nóng trên thế giới

- Đối với vấn đề hạt nhân ở bán đảo Triều Tiên: Tưởng như tiến trình phi hạt nhân hóa

trên bán đảo Triều Tiên sẽ là một thành công ngoại giao của chính quyền Bush khi BìnhNhưỡng phá huỷ tháp làm lạnh của lò phản ứng Yongbyon và công bố hồ sơ hạt nhân.Tuy nhiên, tiến trình này hiện nay lại rẽ sang hướng khác khi CHDCND Triều Tiên tuyên

bố tái khởi động lại lò phản ứng Yongbyon do Washington không đưa Bình Nhưỡng rakhỏi danh sách các nước tài trợ khủng bố

- Đối vấn đề cuộc chiến tại Trung Đông: Lợi dụng sự kiện ngày 11/09/2001, chính quyền

G.W Bush đã nhanh chóng tiến hành cuộc chiến chống khủng bố ở Ápganixtan và tạothế hợp pháp để đưa quân vào Trung Á - một địa bàn chiến lược quan trọng về địa chínhtrị, giao thông Âu-Á và dầu lửa Một nhà bình luận quân sự Mỹ cho rằng: "Sự kiện 11/9"khiến cho Mỹ chỉ trong một đêm thực hiện được giấc mộng ôm ấp hàng mấy thế kỷ làtiến vào khu vực Trung Á mà từ trước tới nay toàn thế giới khó tiếp cận nhất và khó hiểunhất, Mỹ muốn vào nhất mà vẫn chưa vào được" Nước Mỹ trong 8 năm cầm quyền củaông Bush sa vào 2 cuộc chiến chưa có hồi kết tại Iraq và Afghanistan Hiện Mỹ cókhoảng 36.000 quân đồn trú ở Afghanistan, nhưng tàn quân Taliban hiện nay lại hoạtđộng mạnh hơn bao giờ hết tại các khu vực miền núi hẻo lánh giáp Pakistan và gia tăngcác vụ tấn công trả đũa Theo thống kê, từ 2001 - 2008, đã có 519 lính Mỹ tử trận tạichiến trường Afghanistan Trong khi đó tại Iraq, Mỹ có khoảng 144.000 quân Trongvòng 5 năm qua, gần 4.000 lính Mỹ thiệt mạng tại Iraq nhưng tình hình an ninh - chính trịnước này vẫn trong tình trạng “mong manh” Bước vào năm 2008, cuộc chiến tranh Iraq

đã tiêu tốn của Mỹ 400 tỷ USD, trung bình 12 tỷ USD/ tháng Cuộc chiến này cũng gây

ra chia rẽ và bất an trong xã hội Mỹ Đa số người dân Mỹ cho rằng, cuộc chiến Iraq đang

trở thành gánh nặng ngày càng lớn đối với người đóng thuế Mỹ, nhất là trong bối cảnhnền kinh tế nước này bị chao đảo và rơi vào thời kỳ suy thoái Mối quan hệ Mỹ - phươngTây, do cuộc chiến tại Iraq cũng trở nên xa cách Kể từ năm 2003 – 2008, khoản nợ quốcgia của Mỹ mỗi năm tăng thêm hơn 500 tỷ USD Đến tháng 09/2008, tổng nợ quốc giacủa Mỹ lên tới 9.700 tỷ USD, chia bình quân mỗi người dân Mỹ phải cõng khoản nợ lêntới 31.700 USD/người.

* Đối với châu Phi

Cùng với ưu tiên đại lục Âu - Á, sau Chiến tranh lạnh, Mỹ đã chú ý tới nguồn dầu lửa

và thị trường châu Phi Tiếp theo Tổng thống B Clintơn, Tổng thống G.W Bush cũng đãbay tới châu Phi (03-2003) Mục đích của chuyến thăm viếng này không đơn thuần chỉ làvấn đề nhân đạo, dân chủ và đói nghèo mà còn là vấn đề thị trường, nguyên liệu hiếm vàdầu lửa, hơn nữa, đây lại là vấn đề quan trọng hơn Cơn khát dầu lửa đang ập tới và cácnền kinh tế lớn trên thế giới đều phải lo lắng

* Đối với Đông Nam Á

Đông Nam Á cũng là một địa bàn được Mỹ quan tâm hơn sau sự kiện 11/9 Sự kiện11/9 đã buộc chính quyền G Bush phải xem xét lại chính sách Đông Nam Á của mình

Sự hoạt động của các tổ chức Hồi giáo cực đoan, mối liên hệ của chúng với tổ chức AlQaeda là đe dọa lớn nhất đối với an ninh của Mỹ Đông Nam Á đã trở thành một trongnhững mặt trận chính trong cuộc chiến chống khủng bố của Mỹ Ngoài mục tiêu hợp tácchống khủng bố, Mỹ còn có những ý đồ to lớn hơn về cạnh tranh chiến lược giữa cácnước lớn, khống chế các đường giao thông quan trọng ở khu vực biển Đông và lợi íchdầu lửa Chỉ riêng eo biển Malắcca dài 805 km - nối liền Ấn Độ Dương với Thái BìnhDương, đã là một tuyến đường hàng hải hết sức quan trọng của thế giới Mỗi năm cókhoảng 50 nghìn lượt tàu biển qua lại eo này, chuyên chở hơn 1/4 khối lượng hàng hoábuôn bán trên thế giới Hầu như toàn bộ số xăng dầu nhập khẩu của Nhật Bản và TrungQuốc đều đi qua eo biển này

2.4.2 Chính sách đối ngoại của Mỹ thời kỳ Brack Obama (2009 – 2016)

Ngày 20/1/2009, ông Barack Obama chính thức đặt tay lên cuốn kinh thánh tuyên thệnhậm chức Tổng thống thứ 44 của nước Mỹ, với lời tuyên bố “bắt đầu làm lại nước Mỹ”.Ông tiếp quản việc điều hành đất nước Mỹ với những thách thức gay gắt khi đó, mà theoông đòi hỏi phải có “một kỷ nguyên mới về trách nhiệm” để có thể vượt qua.

2.4.2.1 Cơ sở đề ra chính sách đối ngọai của Mỹ thời kỳ Brack Obama

* “Tư duy chiến lược nhất quán” trong chính sách đối ngoại của Mỹ

Giống như bất kỳ chính sách đa chiều nào khác, chính sách đối ngoại của Barack bắt

nguồn từ một “tư duy chiến lược nhất quán”:

Một là, khủng bố không phải là thách thức chiến lược duy nhất của Mỹ, do đó, cầnthực hiện “phi khủng bố hóa” chính sách đối ngoại

Hai là, chính sách đối ngoại không chỉ giới hạn ở khía cạnh quân sự, do đó, cần chấmdứt việc quân sự hóa quá mức chính sách đối ngoại

Ba là, nếu như Mỹ không phải luôn là chủ thể tốt nhất để can thiệp về mặt quân sự, thì

họ thường là chủ thể tốt nhất để thức đẩy một giải pháp ngoại giao

* Chính sách đối ngoại của Mỹ dựa trên nguyên tắc “quyền lực thông minh” và “quyền lực mềm”

Chính quyền Brack Obama theo đuổi chính sách đối ngoại mới dựa trên “quyền lực thông minh” trái ngược với chính sách đối ngoại cứng rắn của chính quyền Bush.

Trước hết, chính sách đối ngoại đơn phương, thiên về sử dụng sức mạnh cứng của

chính quyền Bush trước đây đã không đem lại nhiều kết quả trong việc giải quyết cácđiểm nóng và các vấn đề an ninh trọng yếu đối với nước Mỹ, kể cả cuộc chiến chốngkhủng bố Không những thế, chính sách đó còn để lại những hậu quả nghiêm trọng đốivới Mỹ cả về kinh tế, chính trị và hình ảnh của nước Mỹ trên trường quốc tế

Thứ hai, trong bối cảnh toàn cầu hóa sâu sắc hiện nay, bất kỳ một quốc gia nào cũng

không tự mình giải quyết được các vấn đề toàn cầu ngày càng nổi cộm và phức tạp như