Rèn kĩ năng ước lượng thương trong phép chia cho số có nhiều chữ số

Trong chương trình môn toán ở học kỳ I của lớp 4, môn toán chủyếu tập trung vào bổ sung, hoàn thiện, tổng kết, hệ thống hoá, khái quát hoá về số tự nhiên, hệ đếm thập phân, bốn phép tính

Mỗi môn học ở tiểu học đều góp phần vào việc hình thành

và phát triển những cơ sở ban đầu, rất quan trọng của nhâncách con người Việt Nam Trong các môn học ở tiểu học, cùngvới môn Tiếng Việt, môn Toán có vị trí quan trọng, vì: Các kiếnthức, kĩ năng của môn Toán ở tiểu học có nhiều ứng dụng trongđời sống; chúng rất cần thiết cho người lao động, rất cần thiết

để học các môn học khác ở tiểu học và học tập tiếp môn toán ởTrung học Môn Toán giúp học sinh nhận biết những mối quan

hệ về số lượng và hình dạng không gian của thế giới hiện thực.Nhờ đó mà học sinh có phương pháp nhận thức một số mặt củathế giới xung quanh và biết cách hoạt động có hiệu quả trongcuộc sống Môn Toán góp phần rất quan trọng trong việc rènluyện phương pháp suy nghĩ, phương pháp suy luận, phươngpháp giải quyết vấn đề; nó góp phần phát triển trí thông minh,cách suy nghĩ độc lập, linh hoạt, sáng tạo; nó đóng góp vào việchình thành các phẩm chất cần thiết và quan trọng của người laođộng như: cần cù, cẩn thận, có ý chí vượt khó khăn, làm việc có

kế hoạch, có nền nếp và tác phong khoa học Trong dạy họcToán, quán triệt nguyên lý giáo dục: “học đi đôi với hành, giáodục kết hợp với lao động, nhà trường gắn liền với xã hội” là thiếtthực, góp phần thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ giáo dục toánhọc ở Tiểu học

Như chúng ta đã biết, toán học có vai trò rất quan trọng đối với đời sống

và các ngành khoa học Đồng thời môn toán là một học rất khó có tính liên tục(giáo dục đồng tâm) nếu chúng ta không khéo trong phương pháp giảng dạy thìrất khó tạo được hứng thú cho các em học tốt và say mê học toán

Trong chương trình môn học ở bậc Tiểu học nói chung và lớp 4 nói riêng môn toán chiếm số giờ rất lớn.Việc nâng cao hiệu quả của dạy và học môn toán

là yêu cầu bức xúc hiện nay, là GV đang giảng dạy tôi luôn suy nghĩ, tìm tòi vàhọc hỏi phải làm như thế nào để các em thích thú với môn học vừa khó vừa khônhư thế

Kiến thức được đưa vào chương trình toán có tính kế thừa và mở rộngcác lớp dưới ở bậc Tiểu học là điều cơ bản ,cần thiết và thường gặp trong đờisống

Đối với toán lớp 4 có thể coi là giai đoạn học tập sâu, học sinh học tập ở mứcsâu hơn, khái quát hơn

Toán 4 bổ sung, tổng kết quá trình dạy học số tự nhiên và chính thức dạyhọc phân số Trong chương trình môn toán ở học kỳ I của lớp 4, môn toán chủyếu tập trung vào bổ sung, hoàn thiện, tổng kết, hệ thống hoá, khái quát hoá về

số tự nhiên, hệ đếm thập phân, bốn phép tính cộng, trừ, nhân, chia và một sốtính chất của chúng Giải toán có lời văn, một số quan hệ toán học và ứng dụngcủa chúng trong thực tế cũng được giới thiệu

Mặt khác, đặc điểm nhận thức của HS Tiểu học là năng lực phân tích,tổng hợp chưa cao ,tri giác thường dựa vào hình dạng bên ngoài ,nhận thức chủyếu dựa vào cái quan sát được, chưa biết phân tích và nhận ra thuộc tính đặctrưng nên

rất khó phân biệt được khi thay đổi vị trí, hình dạng,kích thước Đến lớp 4 trí tưởng tượng của học sinh đã phát triển nhưng vẫn phụ thuộc vào mô hình mẫuvật thực ,suy luận của HS đã phát triển song vẫn còn là một dãy phán đoán,nhiều khi

còn cảm tính

2 Cơ sở thực tiễn

Ở trường Tiểu học ,việc dạy toán bên cạnh những thành công vẫn cònnhiều hạn chế HS chúng ta tính toán còn chậm, chưa thành thạo như mongmuốn, kết quả tính toán của các em chưa đáp ứng được yêu cầu của việc hìnhthành kĩ năng tính toán Các em chưa nắm được công cụ hữu hiệu để lĩnh hội trithức, nội dung, kiến thức trong bài học và mối liên quan chặt chẽ với các bài họckhác

Trong thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy, việc thực hiện phép tính “Chia cho

số có nhiều chữ số” là một vấn đề mà học sinh đang gặp phải rất nhiều khó khăn nhất (Thậm trí có những em đã học lên đến lớp 5 mà vẫn chưa thực hiện được phép chia này), quả thật là một vấn đề nan giải Mặt khác, việc hướng dẫn họcsinh biết cách thực hiện phép tính “Chia cho số có nhiều chữ số” cũng là vấn đề

mà

nhiều GV đang quan tâm: Làm thế nào để hướng dẫn các em hiểu và biết thựchiện phép chia một cách nhanh nhất? Đây là một vấn đề mà không có tài liệunào đề cập đến Chính vì thế, để dạy tốt dạng toán này điều trước tiên mỗi giáoviên phải thực

sự yêu nghề, mến trẻ, thực sự quan tâm đến học sinh từ khi các em bắt đầu học bảng nhân chia ở lớp 2, 3 Từ đó mỗi giáo viên phải đầu tư nghiên cứu đề ranhững biện pháp cụ thể cho từng tiết day Trong thực tế giảng dạy toán lớp 4, tôiphát hiện thấy học sinh khi thực hiện phép chia cho số có nhiều chữ số còn lúngtúng trong việc tìm thương Sau khi phát hiện được điểm mấu chốt đó, bản thântôi luôn băn khoăn, trăn trở tìm biện pháp nhằm đáp ứng phần nào khó khăntrong việc hướng dẫn học sinh thực hiện phép chia cho số có nhiều chữ số Từnhững cơ sở thực tiễn trên, tôi đã chọn đề tài:

“Rèn kĩ năng ước lượng thương trong phép chia cho số có nhiều chữ

số

ở lớp 4A trường tiểu học Nguyên phúc”.

II MỤC ĐÍCH- ĐỐI TƯỢNG CỦA ĐỀ TÀI

1 Mục đích nghiên cứu

Đề tài tìm ra những nguyên nhân mà giảng dạy chia cho số có nhiều chữ

số chưa đạt kết quả Qua đó đề xuất một số biện pháp hữu hiệu để giáo viên dạytốt phần chia cho số có nhiều chữ số nhằm khắc phục tình trạng học sịnh khôngbiết làm phép tính chia ở lớp 4

2 Đối tượng nghiên cứu

Một số kinh nghiệm dạy học của giáo viên trong những năm học vừa qua.Tìm hiểu thực trạng dạy và học toán phần chia cho số có nhiều chữ số ởlớp 4A, Trường Tiểu học Nguyên Phúc- huyện Bạch Thông- tỉnh Bắc Kạn

III NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

Để đạt được mục đích nêu trên, đề tài đã tự xác định cho mình nhữngnhiệm vụ nghiên cứu sau đây:

- Nghiên cứu cơ sở lí thuyết của đề tài

- Tìm hiểu thực trạng dạy và học của giáo viên và học sinh ở lớp 4ATrường tiểu học Nguyên Phúc năm học 2014-2015

- Đề xuất các biện pháp dạy tốt và học tốt môn toán lớp 4 phần chia cho

số có nhiều chữ số

IV PHƯƠNG PHÁP - PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1 Phương pháp nghiên cứu

- Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: điều tra, trực quan, nêugương, hỏi đáp

- Các phương pháp hỗ trợ: toán, thống kê

2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu về cách rèn kĩ năng ước lượng thương củagiáo viên lớp 4A năm học 2014-2015 Trường Tiểu học Nguyên Phúc, huyệnBạch Thông, tỉnh Bắc Kạn

PHẦN II NỘI DUNG Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

1 Vị trí , vai trò của môn toán ở trường tiểu học

Trong các môn học ở tiểu học, cùng với môn TV, môn Toán có vị trí hếtsức quan trọng Các kiến thức, kĩ năng của môn Toán ở tiểu học có nhiều ứngdụng trong đời sống; chúng rất cần thiết cho người lao động, rất cần thiết để họctốt các môn học khác ở Tiểu học và chuẩn bị cho việc học tốt môn Toán ở bậctrung học

Môn Toán góp phần rất quan trọng trong việc rèn luyện phương phápsuy nghĩ, giải quyết vấn đề, góp phần phát triển trí thông minh Những thao tác

tư duy có thể rèn luyện cho HS qua môn Toán bao gồm phân tích tổng hợp, sosáng Các phẩm chất trí tuệ có thể rèn luyện cho HS bao gồm :tính độc lập, tínhlinh hoạt, tính nhuần nhuyễn, tính sáng tạo

Môn toán cùng với các môn học khác sẽ góp phần hoàn thiện nhân cáchcho học sinh tiểu học

2.Vị trí, vai trò của phép tính chia trong chương trình toán lớp 4

Môn toán lớp 4 là một môn học luyện tập, thực hành nhiệm vụ quantrọng nhất của nó là hình thành năng lực học toán cho học sinh Năng lực củahọc sinh qua 8 yêu cầu về kiến thức, kĩ năng sau:

*SỐ TỰ NHIÊN:

Các số có 6 chữ sốHàng và lớpDãy số tự nhiênViết số tự nhiên trong hệ thập phân

So sánh các số có nhiều chữ số

*PHÂN SỐ:

Phân số - Phân số và phép chia số tự nhiên

Phân số bằng nhauRút gọn phân sốQuy đồng mẫu số các phân số

So sánh 2 phân số cùng mẫu số

So sánh 2 phân số khác mẫu số

Phép cộng phân sốPhép trừ phân sốPhép nhân phân sốTìm phân số của 1 số

Tính chất kết hợp của phép cộng.

NHÂNTính chất giao hoán của phép nhân

Nhân với 10;100; Chia cho 10, 100,…Tính chất kết hợp của phép nhân

Chia cho số có 2 chữ sốThương có chữ số 0Chia cho số có 3 chữ sốDấu hiệu chia hết cho 2, cho 5, cho 9, cho 3

* HÌNH HỌC:

Góc nhọn, góc tù, góc

Hai đường thẳng vuông góc _ song song _ Vẽ hình

Hình bình hành _ Diện tích hình bình hànhHình thoi _ Diện tích hình thoi

* ĐO LƯỜNG:Yến, tạ, tấnBảng đơn vị đo khối lượng

Giây, thế kỉĐề-xi-mét vuông _ Mét vuông _ Ki-lô-mét vuông

* TOÁN GIẢI:

Tìm số TBCTìm 2 số khi biết Tổng & Hiệu

Tìm 2 số biết Tổng & TỉTìm 2 số biết Hiệu & Tỉ

*BIỂU THỨC- Biểu đồBiểu thức có chứa 1 chữBiểu thức có chứa 2 chữBiểu thức có chứa 3 chữ Tám kĩ năng trên được hình thành trong hình thức cộng trừ, nhân, chia số

tự nhiên mà các em đã ở lớp dưới, từ đó bổ sung những hiểu biết về phân số.Chúng được luyện tập đồng thời hệ thống hoá ,khái quát hoá để tìm mối quan

hệ, hoàn thiện một trong những kĩ năng khác Vì vậy trong dạy và học toánkhông thể tách rời và xem nhẹ kĩ năng nào

Trong khi đó ở trường Tiểu học, việc dạy toán bên cạnh những thànhcông vẫn còn nhiều hạn chế HS chúng ta tính toán còn chậm, chưa thành thạonhư mong muốn ,kết quả tính toán của các em chưa đáp ứng được yêu cầu củaviệc hình thành kĩ năng tính toán Các em chưa nắm được công cụ hữu hiệu đểlĩnh hội tri thức ,nội dung,kiến thức trong bài học và mối liên quan chặt chẽ vớicác bài học

khác

Trong chương trình toán ở Tiểu học, việc hướng dẫn học sinh có kĩ năng thực hiện thành thạo 4 phép tính: cộng, trừ, nhân, chia chiếm một vị trí rất quantrọng Được thể hiện qua hệ thống các kiến thức từ dễ đến khó, từ đơn giản đếnphức tạp Việc thực hiện thành thạo 4 phép tính giúp học sinh vận dụng giải cácbài toán có liên quan.

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1 Đặc điểm tình hình lớp 4A - Trường Tiểu học Nguyên Phúc

- Có nhiều em học sinh nhà ở cách xa trường nên việc đi lại cũng khókhăn

* Số liệu kiểm tra chất lượng đầu năm học 2014-2015 như sau:

13 80 3 20

2 Đối với học sinh:

Một số học sinh chưa chia được do chưa học thuộc các bảng nhân, chia

và nhân chia nhẩm chưa nhanh

Trong khi thực hiện phép chia cho số có nhiều chữ số, đa số học sinh làmtheo cách thử chọn thương bắt đầu từ 1 Vì vậy, để thực hiện được một phépchia mất rất nhiều thời gian

3 Về phía giáo viên:

Trong khi giảng dạy, nhiều khi chưa thực sự chú ý đến một số thủ thuậttrong dạy Toán Có thể gọi là “mẹo” làm bài, chưa mạnh dạn áp dụng một sốkinh nghiệm của mình vào vào dạy Toán vì ngại với chương trình mới

- Đôi khi chưa thực sự tìm tòi, sáng tạo trong việc vận dụng các phươngpháp dạy học để tìm ra cách thích hợp nhất trong dạy thực hiện chia cho số cónhiều chữ số

4 Nguyên nhân và kết quả của thực trạng trên:

Qua việc nghiên cứu, điều tra thực trạng, khảo sát chất lượng việc thực hiệnphép chia cho số có nhiều chữ số ở học sinh lớp 4A ( khi chưa hướng dẫn chohọc sinh một số thủ thuật “ước lượng thương” )

Thể hiện trong bảng thống kê sau:

TSHS Số HS thực hiện tốt Số HS biết cách

thực hiện

Số HS chưa thựchiện được

Điểm mấu chốt của vấn đề học sinh thực hiện chia cho số có nhiều chữ cònlúng túng là các em chưa nắm được cách ước lượng thương, chưa có kĩ năng

ước lượng thương Bên cạnh đó, các em cũng chưa biết được cách làm tròn số

thông qua một số thủ thuật thường dùng chẳng hạn như che bớt chữ số.

Đối với giáo viên, việc hướng dẫn học sinh tìm cách ước lượng thươngđôi khi không được chú ý một cách tỉ mỉ, chưa mạnh dạn đưa một số kinhnghiệm của mình vào dạy học Toán , chưa thực sự chú ý linh hoạt sáng tạo trong

sử dụng phối hợp các phương pháp dạy học

Quả vậy, để học sinh thực hiện phép tính này một cách dễ dàng và có nhữngbài giải toán nhanh thì việc hướng dẫn cho học sinh cách “ước lượng thương” vàrèn cho học sinh kĩ năng “ước lượng thương” trong phép chia và đặc biệt là phépchia cho số có nhiều chữ số đối với học sinh là rất cần thiết và vô cùng quantrọng Để làm được điều này thì giáo viên phải thực sự tâm huyết với nghề, tìmtòi phương pháp thích hợp trong dạy toán và cần nhiều thời gian, kết hợp với sựkiên trì, tính cần mẫn dịu dàng hướng dẫn, biết khích lệ đúng lúc và khơi dậylòng say mê chăm chỉ miệt mài của học sinh trong học toán ở lớp cũng nhưluyện tập toán ở nhà, chứ không dễ dàng gì đạt được kết quả mong muốn trongmột sớm một chiều Bởi vậy, cho nên khi tiến hành công việc, bản thân tôi cũnggặp không ít khó khăn, trở ngại Tuy nhiên, với tâm huyết của mình về vấn đềnày, tôi đã từng bước cố gắng khắc phục

Chương 3.

MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN KỸ NĂNG ƯỚC LƯỢNG THƯƠNG TRONG

PHÉP CHIA CHO SỐ CÓ NHIỀU CHỮ SỐ Ở LỚP 4

1 Kiểm tra phân loại học sinh:

Ngay từ đầu năm học , thông qua bài kiểm tra khảo sát chất lượng đầunăm và kiểm tra miệng trực tiếp từng em, tôi đã tiến hành phân loại học sinhxem:

Có bao nhiêu em thuộc bảng nhân , chia

Có bao nhiêu em biết cách thực hiện chia cho số có một chữ số

Có bao nhiêu em đã thực hiện tốt phép chia cho số có nhiều chữ số

Có bao nhiêu em đã có kĩ năng “ước lượng thương” trong phép chia này

và ứng dụng tốt vào giải toán có liên quan

Có bao nhiêu em chưa thực hiện phép chia được Vì sao?

Có bao nhiêu em thực hiện phép chia còn chậm, Nguyên nhân?

2 Yêu cầu học sinh

Học thuộc các bảng nhân chia

Biết cách nhân nhẩm, trừ nhẩm thành thạo

Ngoài vở Toán ô li theo quy định của chương trình, cần có vở BT Toándùng cho các tiết luyện tập buổi chiều và ở nhà

3 Giáo viên

Giáo viên thường xuyên sử dụng phương pháp thực hành luyện tập trongquá trình rèn luyện kĩ năng thực hiện phép nhân, phép chia các số tự nhiên chohọc sinh Điều này rất thuận lợi cho cả giáo viên và học sinh: giáo viên khôngphải giảng nhiều, còn học sinh có điều kiện rèn luyện kĩ năng cho mình

Giáo viên bám sát và theo dõi từng bước thực hiện tính của học sinh, cóbiện pháp sửa sai kịp thời

Chuẩn bị vật liệu để hướng dẫn học sinh thực hành và luyện tập dựa vàonội dung của chương trình mới và từng bài học, phù hợp, vừa sức với từng đốitượng học sinh trong lớp

Chuẩn bị phương pháp và kế hoạch hướng dẫn học sinh: Lời nói phải rõràng , dễ hiểu , các bước ngắn gọn Cần chú trọng với các bài tập hướng dẫnthực hành, chú ý kết hợp giữa thực hành và luyện tập

Cẩn thận, mẫu mực trong việc chữa bài làm của học sinh, giải đáp thắcmắc chi tiết và kịp thời.

4 Hướng dẫn học sinh “ước lượng thương”

Như tôi đã trình bày ở trên, việc rèn kĩ năng ước lượng thương cho họcsinh là cả một quá trình Bản chất của vấn đề này là tìm cách nhẩm nhanh

thương của phép chia bằng cách cho học sinh làm tròn số bị chia và số chia để

dự đoán chữ số của thương Sau đó nhân lại để thử Nếu tích vượt quá số bị chiathì phải rút bớt chữ số đã dự đoán ở thương, nếu tích còn kém số bị chia quánhiều thì phải tăng chữ số ấy Như vậy , muốn ước lượng thương cho tốt, họcsinh phải thuộc các bảng nhân chia và biết nhân nhẩm trừ nhẩm nhanh Bên

cạnh đó, các em cũng phải biết cách làm tròn số thông qua một số thủ thuật

thường dùng là che bớt chữ số Có các cách làm như sau:

a Làm tròn giảm

Nếu số chia tận cùng là 1;2 hoặc 3 thì ta làm tròn giảm (tức là bớt đi 1;2 hoặc

3 đơn vị ở số chia) Trong thực hành, ta chỉ việc che bớt chữ số tận cùng đó đi(và cũng phải che bớt chữ số tận cùng của số bị chia)

Ví dụ 1:

Muốn ước lượng 91 : 22 = ? Ta làm tròn 91  90 ; 22  20 , rồi nhẩm

90 chia 20 được 4 , sau đó thử lại : 4 x 22 = 88 để có kết quả 91 : 22 = 4

Trên thực tế việc làm tròn: 91  90 ; 22  20 (*) được tiến hành bằng thủthuật cùng che bớt hai chữ số 1 và 2 ở hàng đơn vị để có 9 chia 2 được 4 chứ ítkhi viết rõ như ở (*)

Ví dụ 2: Có thể ước lượng thương 638 : 72 = ? như sau :

- Ở số chia ta che 2 đi

- Ở số bị chia ta che 8 đi