Quy trình lập dàn ý miêu tả đạt hiệu quả cho học sinh lớp 5 tiểu học

Từ sự tổng hợp các ý kiến của các nhà nghiên cứu, các nhà văn tôi hiểumiêu tả như sau: Miêu tả là nêu lên các đặc điểm của sự vật, hiện tượng bằng cách làm cho các sự vật, hiện tượng đó

Trang 1

A Phần mở đầu

I Lý do chọn đề tài:

ôn Tiếng Việt ở trường phổ thông có nhiệm vụ hoàn thành năng lực hoạtđộng ngôn ngữ cho học sinh Năng lực hoạt động ngôn ngữ được thể hiệntrong 4 dạng hoạt động, tương ứng với bốn kỹ năng: nghe, nói, đọc, viết

Có nhiều quan niệm về miêu tả, để đi đến thống nhất một quan điểm chung

là điều không phải dễ dàng

Từ sự tổng hợp các ý kiến của các nhà nghiên cứu, các nhà văn tôi hiểumiêu tả như sau:

Miêu tả là nêu lên các đặc điểm của sự vật, hiện tượng bằng cách làm cho các sự vật, hiện tượng đó hiện lên trực tiếp (tái hiện) trước mắt trước mắt người đọc (người nghe) một cách cụ thể, sống động, như thật khiến cho người ta

có thể nhìn, nghe, ngửi, sờ mó được.

Học các tiết tập làm văn, học sinh cũng có điều kiện tiếp cận với vẻ đẹpcủa con người và thiên nhiên đất nước, có cơ hội bọc lộ cảm xúc của cá nhân, mởrộng tâm hồn và phát triển nhân cách con người Việt Nam mới

ua quá trình tìm tòi, học hỏi tôi nắm được: các bài tập làm văn lớp 5 thườnggắn với chủ điểm đang học ở các bài tập đọc Quá trình hướng dẫn học sinhthực hiện các kỹ năng phân tích đề, quan sát, tìm ý, viết đoạn văn là những cơ hộigiúp trẻ mở rộng hiểu biết về cuộc sống theo chủ điểm đang học Để làm được mộtbài tập văn nói hoặc viết, người làm phải hoàn thiện cả bốn kỹ năng nghe,nói, đọc,

Q

Trang 2

viết, phải vận dụng các kiến thức về Tiếng Việt Trong quá trình vận dụng này, các

kỹ năng và kiến thức đó hoàn thiện và nâng cao dần

Đi vào đề tài: “Quy trình lập dàn ý miêu tả đạt hiệu quả cho học sinh lớp 5 Tiểu học” Qua đây tôi xin nêu lên những phương pháp, biện pháp tiến hành

trên cơ sở các phương pháp đặc trưng của phân môn mà Bộ Giáo dục và Đào tạo quyđịnh Qua bài tiểu luận này tôi mong muốn đóng góp một vài ý kiến nho nhỏ của bảnthân trong năm học 2011- 2012 mà tôi đã áp dụng có hiệu quả (học sinh lớp 5/2),húng thú tiếp thu kiến thức ở học sinh là một quá trình nghiên cứu, áp dụng bướcđầu thành công Cụ thể bài: “Luyện tập tả cảnh”

II Mục đích-Nhiệm vụ của đề tài:

1 Mục đích: Phương pháp tích cực hóa hoạt động của học sinh Nâng cao

hiệu quả của việc dạy văn miêu tả:

- Phân môn tập làm văn vận dụng các hiểu biết và kỹ năng biết về tiếngViệt do các phân môn khác rèn luyện hoặc cung cấp đồng thời góp phần hoàn thiệnchúng

- Phân môn tập làm văn rèn luyện cho học sinh các kỹ năng sản sinh vănbản (nói và viết) nhờ vây mà tiếng Việt không chỉ là một hệ thống cấu trúc đượcxem xét từng phần, từng mặt qua từng phân môn mà trở thành một công cụ sinhđộng trong quá trình giao tiếp, tư duy, học tập

- Bồi dưỡng vun đắp tình yêu tiếng Việt, biết giữ gìn sự trong sáng, giàuđẹp của tiếng Việt, góp phần hình thành nhân cách của con người Việt Nam

2 Nhiệm vụ:

- Sản phẩm của phân môn tập làm văn là các bài văn nói hoặc viết theocác kiểu bài do chương trình qui định Để sản sinh các bài văn này, học sinh pải cóthêm nhiều kỹ năng khác ngoài các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết tiếng Viết, kỹ năngdùng từ đặt câu

- Đó là các kỹ năng phân tích đề, tìm ý và lựa chọn ý, kỹ năng lập dàn ý,viết đoạn và liên kết đoạn

- Ở tiểu học phân môn Tập làm văn góp phần rèn luyện tư duy hìnhtượng, từ óc quan sát tới trí tưởng tượng, từ khả năng tái hiện các chi tiết đã quan sát

Trang 3

được tới khả năng nhào nặn các vật liệu có thực trong đời sống để xây dựng nênnhân vật, … tư duy lôgic của học sinh cũng được phát triển.

- Thông qua việc dạy tập làm văn các em thấy được vẻ đẹp của buổi bìnhminh, một cây phương ra hoa, một con mèo mướp, thấy dáng vẻ đáng yêu của một

em bé tập đi, của một cụ già thương con quý cháu… Từ đây tâm hồn và nhân cáchcủa các em hình thành và phát triển

Như vậy dạy Tập làm vaăn có một ý nghĩa to lớn vì nó có cả các nhiệm

vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển

Để đạt được mục đích đó, đề tài đặt ra cho mình giải quyết các nhiệmvụ

+ Cơ sở lý luận và thực tiển của việc dạy Tập làm văn ở tiểu học(chương trình mới)

+ Điều chỉnh nội dung và phưong pháp dạy học

+ Thực nghiệm dạy học tìm hiểu phân môn dạy Tập làm văn lớp 5.Bài: Luyện tập tả cảnh

III Phương pháp nghiên cứu:

- Để hoàn chỉnh đề tài này tôi đã nghiên cứu tài liệu.

- Dự giờ rút kinh nghiệm:

B Phần nội dung

Chương một:

Cơ sở lý luận và thực tiển của việc dạy Tập làm văn ở tiểu học

Chương trình mới 175 tuần dành cho 5 lớp tiểu học

Ở lớp 4, 5, Tập làm văn cũng được học 35 tuần, mỗi tuần 2 tiết

+ Tập làm văn ở lớp 5 thường gắn với các chủ điểm của môn tập đọc Tậpmột gồm 5 chủ điểm học trong 18 tuần, tập hai gồm 5 chủ điểm, học trong 17 tuần

+ Dạy bài mới và ôn tập:

* 31 tuần học bài mới

Trang 4

* 4 tuần ôn tập và kiểm tra định kỳ (tuần 10, tuần 18, tuần 28, tuần35).

+ Cấu trúc chương trình Tập làm văn:

Loại văn miêu tả:

* Tả cảnh: 14 tiết HKI-Cả năm 14 tiết

* Tả người: 8 tiết HKI-HKII 4 tiết

* Các loại văn bản khác: 36 tiết

+ Các kỹ năng làm văn:

Việc sản sinh ra một văn bản thường có 4 giai đoạn:

* Giai đoạn định hướng:

- Nhận diện đặc điểm loại văn bản

- Phân tích đề bài, xác định yêu cầu

* Giai đoạn lập chương trình:

- Xác định dàn ý bài văn đã cho

- Quan sát đối tượng, tìm ý và sắp xếp ý thành dàn ý trong bàivăn miêu tả

* Giai đoạn thực hioện hóa chương trình:

- Xây dựng đoạn văn (chọn từ, tạo câu, viết đoạn)

- Liên kết các đoạn thành bài văn

* Giai đoạn kiểm tra văn bản mới hoàn thành

+ Viết được đoạn văn, bài văn tả cảnh, tả người theo nội dung chương trìnhquy định

***

Chương hai:

Điều chỉnh nội dung và phương pháp dạy

Môn Tập làm văn lớp 5 bài “Luyện tập tả cảnh”

Trang 5

ong song với phương pháp giảng dạy đặc trưng của phân môn, qua quá trìnhgiảng dạy thực tế, tôi có kinh nghiệm truyền đạt đến học sinh với những conđường có sáng tạo, có chọn lọc, … hầu đem lại hiệu quả tốt nhất.

S

Qua quá trình giảng dạy bộ môn này nhiều năm, đặc biệt trong năm ápdụng phương pháp tích cực hóa hoạt động hóa học sinh vào trong một giớ học lậpdàn ý miêu tả

Đặc trưng của miêu tả, gồm bốn bước sau:

- Bước một: Tính cụ thể sinh động.

Tính cụ thể sinh động không chỉ là đặc trưng mà còn là mục đíchcủa miêu tả So sánh hai đoạn văn sau đây để hiểu rỏ hơn

Đoạn thứ nhất trích trong “Từ điển Tiếng Việt” do Hoàng Phê chủ

biên: “Bọ Ngựa là bọ màu xanh, biết bay bụng to và có 2 càng giống như hai lưỡi

hái, sông trên cây, ăn sâu bọ” [25, 70].

Đoạn văn thứ hai trích trong tác phẩm: “ Dế Mèn phiêu lưu kí” của

Tô Hoài, trang 78: “Người ngợm anh Bọ Ngựa này cũng bình thường thôi, nhưng

chưa hiểu sao anh làm ra lối quan trong đến thế, anh cứ nhắt chân từng bước cao đầu gối kiểu bước chân ngỗng, cách thức rất ta đây kẻ giở hách dịch, Cái khắc cổ vươn ra Cái mặt ngắn cũn nhưng cái cằm vuông bạnh lún Con mắt đu đưa tưởng như ai xung quanh chỉ còn có việc thán phục nhìn anh ta Hai sợi râu óng ả, mấp máy phất lên phất xuống Hai lưỡi bên mạng sườn, lưỡi có răn cưa, luôn luôn có vào trước ngực, ra lối ta đây con nhà võ, đi đứng thế vỏ, lúc nào cũng giữ miếng”

Cả hai đoạn văn trên cùng nói về một con vật: con Bọ Ngựa Nhưng

ở đoạn văn thứ nhất người ta chỉ nêu một số đặc điểm có tính chất sinh học, nhữngđặc điểm đó cụ thể, chính xác nhưng khô khan, không có cảm xúc, hay nói cáchkhác không có tính sinh động Ở đoạn văn thứ hai, tác giả cũng đi vào tả đặc điểmcủa Bọ Ngựa, nhưng bằng việc sử dung các phương tiện ngôn ngữ (các tính từ: ngắncũn, bạnh lún, óng ả,…), biện pháp nhân hóa, tác giả đã dựng lên một hình ảnh con

Bọ Ngựa thật sinh động cụ thể, hấp dẫn và thú vị bởi nó mang những nét tính cáchcủa con người

Trang 6

Như vậy ở đoạn văn thứ hai mới chính là đoạn văn miêu tả, đoạn vănthứ nhất chỉ có tính khoa học, không có tính nghệ thuật

- Bước hai: Tính sáng tạo.

Phillippe Hamon cho rằng: “Năng lực miêu ta là một năng lực đặc

biệt phản ánh niềm mê sáng tạo của người nghệ sĩ Nó có những lối vẽ và những quan niệm riêng Bức vẽ đó phải tác động vào đọc giả” (dẫn theo [11, 11]).

Cũng có khi cùng miêu tả về một sự vật hiện tượng, nhưng mỗi nhàvăn lại có những cách thức miêu tả khác nhau:

Cùng miêu tả về trăng, nhưng nhà thơ Êxênhin (Nhà thơ Nga thế kỷ

XX) lại có những gì rất thân thuộc, mộc mạc nhưng cũng hết sức thú vị: “Mặt trăng

đã ló qua mái rạ / Giống như con chó nhỏ yêu thương” ; với Hàn Mặc Tử, “trăng”

lại gắn với hình ảnh mang tính nhục thể: “Trăng nằm sóng sỏai trên cành liểu / Đợi

gió đông về lã lơi…” ; trong “Mảnh trăng cuối rừng”, Nguyễn Minh Châu miêu ta

“trăng” với nét vẽ tinh tế, trong sáng và hết sức lãng mạn: “Mảnh trăng khuyết

đứng yên ở cuối trời, sáng trong như một mảnh bạc…”

- Bước ba: Tính chân thực

Miêu tả tất nhiên đòi hỏi phải có tính cụ thể, sinh động , tính sáng tạo, nhưngcũng rất cần tính chân thực Miêu tả dù có sáng tạo đến bao nhiêu đi chăng nữanhưng không được xa rồi bản chất của đối tượng miêu tả Văn miêu ta của Tô Hoài

là một ví dụ tiêu biểu, bằng con mắt quan sát tỉ mỉ, khả năng bao quát sự vật, hiệntượng, tác giả đã dựng nên một thế giới loài vật sông động và hết sức chân thực:

“Chuồn Chuồn chúa lúc nào cũng dữ dội, hùng hổ nhưng kỳ thực trong kỷ

đôi mắt lại rất hiền Chuồn Chuồn Ngô nhanh thoăn thoát, Chuồn Chuồn ớt rực rỡ trong trong bộ quần áo đỏ chót giữ ngày hè chói lọi… Chuồn Chuồn Tư có đôi cánh kép vàng điểm đen…(Dế Mèn phiêu lưu kí).

- Bước bốn: Tính hấp dẫn, truyền cảm.

Đặt trưng này thực ra là hệ qua của tính cụ thể, sinh động, chân thực vàsáng tạo trong miêu tả Nó đòi hỏi người viết dù có miêu tả đối tượng nào ở góc độ

Trang 7

nào cũng phải tạo được sự hấp dẫn, truyền cảm đối với người đọc Muốn vây, khimiêu tả, các em phải thổi vào đó hơi thở của cảm xúc, biến đổi miêu ta trở nên cóhồn, nếu không nó đơn thuần chỉ là những dòng chữ khô khan, lạnh lùng, không đểlại ấn tượng gì cho đọc giả.

Nhà văn Nguyễn Tuân trong tùy bút “Người lái đò Sông Đà” với nét vẽ

tài hoa tinh tế của mình đã biến dòng sông Đà vô tri thành một sinh thể sống, có linhhồn, sống động Người đọc không thể nào quên hình ảnh dong Đà giang đẹp mê hồn

như thế nào: “Con sông Đà tuôn dài tuôn dài như một áng tóc trữ tình, đầu tóc chân

tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban gạo tháng hai và cuồn cuộn mùi khói núi Mèo đốt nương xuân… Mùa xuân dòng xanh ngọc bích, chứ nước sông

Đà không xanh màu xanh cánh hến của sông Gâm, sông Lô Mùa thu nước sông Đà

lừ lừ chín đỏ như da mặt người bầm đi vì rượu bữa, lừ lừ cái màu đỏ giận giữ ở một người bất mãn bục bội gì mỗi độ thu về”

Chỉ bằng mấy nét phát thảo dòng sông Đà đã hiện lên thật cụ thể, sinhđộng, bằng cách so sánh tài tình, sáng tạo, tác giả đã giới thiệu cho người đọc thấy

vẽ đẹp của sông Đà giang giống như mái tóc dài mềm mại buông xuống của ngườithiếu nữ, nhà văn còn miêu tả được sự thay đổi về màu sắc của sông theo mùa: mùa

xuân thì sông “xanh ngọc bích”, mùa thu thì “lừ lừ chín đỏ như da mặt người bầm đi vì rượu bữa” Thật là một bức tranh hài hòa về đường nét và màu sắc, rất

giàu cảm xúc, khơi gợi và mở rộng khả năng liên tưởng của người đọc

au khi đã qua nhưng bước trên, trong tưởng tương của các em đã phát họa đượcchân dung của sự vật hiện tượng miêu tả Một trong nhưng chứng tỏ điều này

là các em đã nhớ được nhiều chi tiết, hình ảnh, biết sử dụng biện pháp so sánh,nhân hóa, thổi hồn vào sự vật, hiện tượng một cách sống động gần gũi… để các emthể hiện bản thân mình một cách thoải mái, không gò bó và đầy tính sáng tạo

S

Giáo án môn tập làm văn Bài dạy: Luyện tập tả cảnh

Trang 8

I Mục tiêu:

1 Biết lập dàn ý cho bài văn miêu tả cảnh đẹp ở địa phương

2 Biết chuyển một phần trong dàn ý đã lập thành đoạn văn hoàn chỉnh (thểhiện rõ đối tượng miêu tả, trình tự miêu tả, nét đặt sắc của cảnh, cảm xúc của người

tả đối với cảnh)

II Đồ dùng dạy học:

Giáo viên chuẩn bị:

- VCD cảnh đẹp ở địa phương sông Bạch Đằng, công viên, cánh đồng lúa

ở Mỹ Hảo, vòng xoáy ngã sáu, … (các cảnh trên đều được quay ở Thị xã TDM-TỉnhBình Bương)

- Thời lượng : 3-4 phút

- Bút dạ và 3 bảng phụ đểhọcsinh lập dàn ý – trình bày trước lớp

- Bảng phụ ghi: Dàn bài văn tả cảnh

Học sinh: sưu tầm tranh ảnh đẹp của đất nước, của địa phương

III Các hoạt động dạy học:

Trang 9

1 Hoạt động 1: Khởi động

2 Hoạt động 2:

A.Kiểm tra bài cũ:

B Bài mới:

1 Giới thiệu bài:

Giáo viên kiểm tra việc chuẩn bị

ở nhà của cả lớp-quan sát cảnh đẹp ở địa

phương, ghi lại những điều quan sát được

Trong tiết học hôm nay trên cơ

sở những kết quả quan sát đã có, các em

sẽ lập dàn ý cho bài văn tả cảnh đẹp ở địa

phương, sau đó tập chuyển một phần

trong dàn ý thành đoạn văn hoàn chỉnh

2 Hướng dẫn luyện tập:

Giáo viên cho học sinh xem

băng hình về cảnh đẹp ở địa phương

đẹp ở địa phương em

Giáo viên treo bảng phụ ghi: bài

văn tả cảnh thường ba phần:

Hát đầu giờ

Học sinh đọc đoạn văn tả cảnh sôngnước (đã viết 2 tiết TLV trước về nhà viếtlại hoàn chỉnh)

Học sinh giới thiệu tranh cảnh sưu tầm

ở địa phương (hoặc tranh cảnh đẹp củađất nước)

Học sinh xem băng hình

Học sinh phát biểu

Một học sinh đọc yêu cầu bài

Một học sinh đọc cấu tạo bài văn tảcảnh

Trang 10

a Mở bài: Giới thiệu bao quát

về cảnh sẽ tả

b Thân bài: Tả từng phần của

cảnh hoạt sự thay đổi theo thờ gian

c Kết bài: Nêu nhận xét hoặt

cảm nghĩ của người viết

Giáo viên đưa cho học sinh ba

tấm bảng phụ + bút dạ

Giáo viên quan sát và giúp đỡ

học sinh (nếu cần thiết)

Giáo viên treo bảng phụ trên

bảng lớp (cảnh đồng lúa).

Em có nhận xét gì về bài làm

của bạn? (Mỡ bài,Thân bài, Kết bài)…

Em thích nhất chi tiết nào?

Em có cần bổ sung hay cần sửa

chi tiết nào?

Giáo viên chấm điểm - nhận xét

bảng lớp (cảnh công viên).

chi tiết nào?

Ba học sinh làm bảng phụ để treo lênbảng sửa bài học sinh khác làm vào vởnháp

Vài học sinh phát biểu

ví dụ: một gió nhẹ thổi qua, làm gợn lên những lớp sóng đuổi nhau chạy mãi về phía xa

Trang 11

bảng lớp (cảnh sông Sài Gòn-bến Bạch

Đằng-TDM).

chi tiết nào?

Các em đã có những ý tưởng, những

bước phát thảo về cảnh đẹp để chuyển

những ý tưởng, những bước phát thảo

thành đoạn văn Chúng ta cùng làm bài

tập 2

Bài 2: Dựa theo dàn ý đã lập, hãy viết

một đoạn văn miêu tả cảnh đẹp ở địa

Giáo viên nhắc học sinh:

+ Nên chọn một đoạn trong phần

thân bài để chuyển thành đoạn văn

+ Mỗi đoạn có câu mở đầu nêu ý

bao trùm của đoạn Các câu trong đoạn

Trang 12

cùng làm nổi bật ý đó.

+ Đoạn văn phải có hình ảnh Chú

ý áp dụng các biện pháp so sánh, nhân

hóa cho hình ảnh thêm sinh động

+ Đoạn văn cần thể hiện cảm xúc

của người viết

Giáo viên treo bảng phụ (cánh đồng

Đoạn văn có hình ảnh không?

(Giáo viên có sửa chữa)

Giáo viên nhận xét chấm điểm

Treo bảng phụ (Cảnh công viên)

Nhận xét đoạn văn miêu tả cánh công

viên

Hãy tìm câu kết đoạn của bạn

Học sinh viết đoạn văn

Một số học sinh nối tiếp nhau đọcđoạn văn

Trang 13

(Giáo viên có sửa chữa)

Treo bảng phụ (Sông Bạch Đằng)

Đoạn văn của bạn có đủ ba phần

không?

(Nếu còn thời gian giáo viên

cho 1 số học sinh nối tiếp nhau

đọc đoạn văn)

3 Củng cố - dặn dò:

Giáo viên nhận xét tiết học,khen

ngợi những học sinh có tiến bộ,những học

sinh lập dàn ý tốt, viết được những đoạn

văn hay

Dặn học sinh viết đoạn văn chưa

hoàn thành để cô kiểm tra trong tiết tập

làm văn sau

Vài học sinh đọc đoạn văn.

Định dạng
Số trang	21
Dung lượng	15,98 MB