PHƯƠNG PHÁP dạy học TÍCH cực với PHÂN môn tập đọc lớp 3

Ở tiểu học, theo chương trình Giáo dục phổ thông - mục tiêu của dạy tập đọc là: - Hình thành và phát triển ở học sinh các kỹ năng sử dụng Tiếng Việt nghe, nói, đọc, viết để học tập và gi

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BÌNH SƠN

TRƯỜNG TIỂU HỌC THỊ TRẤN CHÂU Ổ

- -ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU SƯ PHẠM ỨNG DỤNG TÊN ĐỀ TÀI:

“PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC VỚI PHÂN MÔN

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG

I/ Tóm tắt

Hiện nay, tất cả các cấp học, ngành học đều ra sức thực hiện chủ trương “ Đổi mới phương pháp dạy học” nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo

Dạy học ở tiểu học là một nghề Nghề dạy học ở tiểu học có những điểm giống nghề dạy học ở các bậc học khác, nhưng có đặc thù riêng về mặt sư phạm mà người làm nghề dạy học ở bậc học khác không cần và không có được

“ … bậc tiểu học được coi là bậc khó nhất Tuy kiến thức khoa học đâu có bao nhiêu nhưng mà khó thành công Nó đòi hỏi ở người thầy kiến thức sư phạm rất cao Toàn bộ bản lĩnh của người thầy ở đây đòi hỏi rất khắt khe so với bậc học cao hơn.”

( Trần Hồng Quân - Một số vấn đề về giáo dục tiểu học - Tạp chí

GDTH 1995 )

Bậc Tiểu học, bên cạnh các phân môn khác, phân môn tập đọc có vai trò quan trọng và đọc là yêu cầu cơ bản đầu tiên đối với các em học sinh Đọc giúp các em phát triển ngôn ngữ để dùng trong học tập, giao tiếp đồng thời tạo hứng thú và động cơ học tập Đọc giúp học sinh có khả năng tự học và tinh thần học tập suốt đời Đọc là yếu tố không thể thiếu được của mỗi người trong thời đại ngày nay Chính vì vậy, giáo viên tiểu học có nhiệm vụ dạy cho học sinh một cách có hệ thống các phương pháp để hình thành và phát triển năng lực đọc cho học sinh

Tập đọc là một phân môn thực hành mang tính tổng hợp, nhiệm vụ quan trọng nhất của phân môn tập đọc là hình thành kĩ năng đọc cho học sinh Qua bài tập đọc học sinh được làm quen với ngôn ngữ văn học, các nhân vật trong các bài tập đọc, các thông điệp mà nội dung bài đọc cung cấp

Phạm Thị Hồng Thái – Phó Hiệu trưởng Trường tiểu học thị trấn Châu Ổ

3

Tập đọc giúp các em phát triển kỹ năng nghe, nói, đọc, viết Thông qua phân môn tập đọc bồi dưỡng cho các em tình yêu những người ruột thịt, bạn bè, lòng yêu quê hương đất nước

Ở tiểu học, theo chương trình Giáo dục phổ thông - mục tiêu của dạy tập đọc là:

- Hình thành và phát triển ở học sinh các kỹ năng sử dụng Tiếng Việt( nghe, nói, đọc, viết) để học tập và giao tiếp trong các môi trường hoạt động của lứa tuổi

- Biết thêm những từ ngữ (gồm cả những thành ngữ , tục ngữ dễ hiểu ) về lao động sản xuất, văn hoá, xã hội, bảo vệ tổ quốc

- Biết cấu tạo ba phần của bài văn; bước đầu nhận biết ý chính của đoạn văn

- Đọc đúng và rành mạch bài văn ( khoảng 70 - 80 tiếng / phút ) , nắm được ý chính của bài

- Bồi dưỡng cho học sinh tình yêu Tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp của Tiếng Việt, góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Giải pháp của tôi: Cho học sinh luyện đọc cá nhân và theo nhóm Các em

lắng nghe và sửa sai cho bạn Giáo viên giúp các em luyện đọc đúng các lỗi sai

Đề tài này được tiến hành nghiên cứu trên hai nhóm tương đương ở hai lớp 3 trường Tiểu học thị trấn Châu Ổ, huyện Bình sơn, tỉnh quảng Ngãi Lớp 3A là nhóm thực nghiệm, lớp 3B là nhóm đối chứng Lớp thực nghiệm được thực hiện biện pháp tích cực khi dạy bài “ Quê Hương ” của nhà thơ Đỗ Trung Quân Kết quả cho thấy tác động đã có ảnh hưởng tốt đến chất lượng học tập của học sinh Khả năng đọc của lớp thực nghiệm tốt hơn lớp đối chứng Kết quả kiểm tra cho thấy không có học sinh nào bị điểm dưới trung bình, các em đọc to,

rõ ràng, mạch lạc, ngắt nghỉ hơi đúng và bước đầu biết đọc diễn cảm Kết quả kiểm chứng Test cho thấy P < 0,05 có nghĩa là đã có sự khác biệt lớn giữa kết quả của nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng Kết quả đó chứng minh rằng: để

Phạm Thị Hồng Thái – Phó Hiệu trưởng Trường tiểu học thị trấn Châu Ổ

4

đạt được yêu cầu này giáo viên cần sử dụng linh hoạt các biện pháp, hình thức tổ chức dạy học tích cực cho học sinh luyện đọc.

II Giới thiệu

1.Tìm hiểu thực trạng

Thực tế hiện nay ở trường Tiểu học kỹ năng đọc của học sinh lớp ba còn hạn chế, giáo viên chưa tìm ra phương pháp hữu hiệu để nâng cao kết quả giờ đọc

Giáo viên đã dạy theo phương pháp mới nhưng lại dập khuôn đó là: đọc câu, đoạn và cả bài ( cá nhân, đồng thanh theo nhóm và cả lớp), giáo viên khó kiểm soát được tốc độ đọc, cách đọc của học sinh nên không sửa sai kịp thời Nhất là khi đọc thơ, học sinh dễ đọc ê a làm sai biểu cảm của bài thơ Giờ tập đọc dễ làm cho học sinh bị nhàm chán, có em đọc theo bạn mà không cần nhìn sách

*Về sách giáo khoa.

Sách giáo khoa tiếng Việt 3 ( gồm 2 tập ) gồm 15 đơn vị kiến thức, mỗi đơn vị gắn với một chủ điểm

*Về giáo viên và học sinh.

Hiện nay, bên cạnh đa số nhà giáo có tay nghề vững vàng, trình độ chuyên môn tốt vẫn còn một số giáo viên phát âm chưa chuẩn, còn nặng tiếng địa phương, kỹ năng đọc chưa tốt, đọc diễn cảm còn hạn chế Trong giảng dạy ít chú trọng việc sửa sai cho học sinh, chưa chú ý theo dõi tốc độ đọc của học sinh

ở từng khối lớp do chưa nắm vững chuẩn kiến thức kĩ năng quy định cho từng

khối lớp

*Kết quả điều tra thực trạng.

Qua khảo sát thực trạng dạy và học tập đọc ở lớp 3 cho thấy kỹ năng đọc của học sinh chưa tốt, một số giáo viên chưa chú ý sửa sai cho học sinh, chưa theo dõi để nhận xét tốc độ đọc cho học sinh

Phạm Thị Hồng Thái – Phó Hiệu trưởng Trường tiểu học thị trấn Châu Ổ

5

Giáo viên chỉ yêu cầu học sinh đọc đúng và thuộc lòng, ngữ điệu bài đọc chưa được quan tâm đúng mức.

2 Giải pháp thay thế

Để giờ học nhẹ nhàng, kích thích hứng thú và sự say mê cho học sinh trong việc tìm hiểu bài đồng thời tìm ra cách đọc hay nhất, trong quá trình dạy tiết tập đọc giáo viên phải bám sát yêu cầu cơ bản về kiến thức kĩ năng, vận dụng một cách linh hoạt các phương pháp để giúp cho các em đạt hiệu quả cao trong các tiết tập đọc Chương trình lớp 3 học sinh phải đọc đúng và rành mạch bài văn, biết giữ nhịp khi đọc thơ ( đạt yêu cầu tối thiểu khoảng 70 tiếng / phút )

Để giúp học sinh đạt được yêu cầu này giáo viên cần sử dụng linh hoạt các biện pháp, hình thức tổ chức cho học sinh luyện đọc trong tất cả các giờ dạy tập đọc Đây là một việc làm thường xuyên Cụ thể là:

- Hướng dẫn đọc từng câu : HS nối tiếp nhau đọc từng câu Trong khâu này, giáo viên cần theo dõi học sinh đọc để sửa lỗi phát âm, kết hợp luyện đọc đúng từ ngữ Giáo viên cho nhiều học sinh được tham gia tích cực vào quá trình luyện đọc, qua đó năng lực đọc của từng cá nhân được bộc lộ Lắng nghe học sinh đọc để cảm nhận được ưu điểm hay hạn chế về kỹ năng đọc của từng em để

từ đó động viên hay giúp đỡ kịp thời

Được đọc và nghe bạn đọc từng câu giúp học sinh nhận thức được đơn vị nhỏ nhất của lời nói là câu và câu diễn đạt ý trọn vẹn Điều đó sẽ giúp các em học tốt các môn học còn lại

- Hướng dẫn đọc từng đoạn trước lớp : Học sinh nối tiếp nhau đọc từng đoạn trong bài Giáo viên theo dõi học sinh đọc để gợi ý hướng dẫn cách ngắt nghỉ, cách ngắt nhip thơ cho đúng, đọc đúng ngữ điệu câu và tập phân biệt lời người dẫn chuyện với lời nhân vật ( nếu có ) ; hướng dẫn học sinh tìm hiểu nghĩa từ ngữ được chú giải trong sách giáo khoa thông qua đọc; từ ngữ chưa quen thuộc với học sinh địa phương ( nếu có )

- Hướng dẫn đọc từng đoạn trong nhóm : có thể linh hoạt tổ chức cho các

em đọc theo nhóm đôi, nhóm tư, dựa vào cách đọc được hướng dẫn trên lớp

Phạm Thị Hồng Thái – Phó Hiệu trưởng Trường tiểu học thị trấn Châu Ổ

6

Học sinh đọc và theo dõi nhận xét bạn đọc Giáo viên cần tạo cho học sinh thói quen đọc vừa phải để không ảnh hưởng nhiều đến nhóm khác, có kỹ năng nghe

và theo dõi sách giáo khoa để nhận xét kết quả đọc của bạn

- Hướng dẫn đọc đồng thanh: Hoạt động này chỉ vận dụng linh hoạt

Để phát huy tác dụng của hình thức luyện đọc đồng thanh, GV cần luyện cho học sinh có cách đọc nhẹ nhàng, vừa phải

- Khi tìm hiểu nội dung bài, GV hướng dẫn HS luyện đọc thầm (đọc hiểu) để hiểu văn bản

- Hướng dẫn luyện đọc lại dựa vào trình độ đọc của đa số học sinh trong lớp và đặc điểm của bài tập đọc, giáo viên lựa chọn mức độ và hình thức luyện đọc sao cho phù hợp Giáo viên cần theo dõi thời gian đọc của từng em tránh đọc nhanh quá hay chậm quá Tổ chức luyện đọc tốt và thi đọc tốt một đoạn hoặc cả bài, đọc phân vai, tổ chức trò chơi học tập có tác dụng luyện đọc Riêng đối với các bài học thuộc lòng, dù đã luyện đọc kỹ, giáo viên cần bố trí thời gian

để học sinh được học thuộc bài trên lớp với yêu cầu tối thiểu cần đạt là : học thuộc khoảng 8 đến 10 dòng thơ trên lớp

3 Xác định vấn đề nghiên cứu

Nghiên cứu Phương pháp dạy học tích cực với phân môn Tập đọc lớp 3

nhằm tìm ra giải pháp tạo sự hứng thú cho tất cả học sinh trong lớp tích cực tham gia vào việc rèn đọc để đạt hiệu quả với tất cả các đối tượng học sinh Loại bỏ dần tình trạng học sinh lợi dụng thời gian luyện đọc để nói chuyện riêng, làm việc riêng Trong nghiên cứu này tôi đi tìm câu trả lời cho những câu hỏi sau:

1 Việc sử dụng phương pháp dạy học theo hướng tích cực có tạo sự hứng thú cho tất cả học sinh trong lớp tích cực tham gia vào việc rèn đọc để đạt hiệu quả với tất cả các đối tượng học sinh trong lớp không ?

2 Sử dụng phương pháp dạy học theo hướng tích cực có thu hút được hết học sinh tham gia rèn đọc không?

Phạm Thị Hồng Thái – Phó Hiệu trưởng Trường tiểu học thị trấn Châu Ổ

7

4 Giả thuyết nghiên cứu:

1 việc rèn đọc của học sinh có hiệu quả, qua đó sẽ làm cho khả năng đọc

của các em được nâng lên

2 Sẽ thu hút được hầu hết học sinh tham gia tích cực trong việc rèn đọc ở các giờ tập đọc

III.Phương pháp

1 Khách thể nghiên cứu

Nghiên cứu Phương pháp dạy học tích cực với phân môn Tập đọc lớp

3, tôi chọn 02 lớp 3 của trường tiểu học thị trấn Châu Ổ, huyện Bình Sơn, tỉnh

Quảng Ngãi đó là lớp 3A ( lớp thực nghiệm) và lớp 3B ( lớp đối chứng ) Hai lớp này có số lượng, trình độ tương đương nhau Các em đều ngoan, lễ phép

Cụ thể:

Bảng 1: Giới tính, lực học, hạnh kiểm của học sinh 2 lớp 3G và 3D của trường

Tiểu học thị trấn Châu Ổ năm học trước là:

2.Thiết kế nghiên cứu

Để đảm bảo tính khách quan và tiện lợi không ảnh hưởng đến tâm lý học sinh.Thời gian tiến hành nghiên cứu vẫn thực hiện theo thời khóa biểu của nhà trường Chọn hai lớp nguyên vẹn: lớp 3A là lớp thực nghiệm do cô Lê Thị Mỹ

Phạm Thị Hồng Thái – Phó Hiệu trưởng Trường tiểu học thị trấn Châu Ổ

8

Trang phụ trách và lớp 3B là lớp đối chứng do cô Nguyễn Thị Như Bạch phụ trách Cả hai cô giáo đều là giáo viên dạy giỏi cấp huyện Tôi chọn bài tập đọc “ Quạt cho bà ngủ ” cho 02 lớp kiểm tra trước tác động

Kết quả kiểm tra trước tác động cho kết quả khác nhau nên tôi dùng phép kiểm chứng T-test để kiểm chứng sự chênh lệch giữa điểm số trung bình của hai nhóm

Sau khi đã có kết quả kiểm tra trước tác động tôi thấy rằng điểm trung bình của 2 nhóm có sự khác nhau, do đó tôi dùng phép kiểm chứng T-test để kiểm chứng độ chênh lệch giữa điểm số trung bình của hai nhóm trước khi tác động

Bảng 1: Kết quả khảo sát trước tác động

Tôi sử dụng thiết kế 2 để kiểm tra trước và sau tác động đối với các nhóm đương tương ( được mô tả ở bảng 3)

Bảng 3: Thiết kế nghiên cứu

3 Quy trình nghiên cứu

a Chuẩn bị của giáo viên:

Lớp đối chứng: Dùng phương pháp dạy học truyền thống

Lớp thực nghiệm: Dùng phương pháp dạy học theo hướng tích cực

b Tiến hành dạy thực nghiệm.

GV dạy thực nghiệm và đối chứng vẫn theo thời khoá biểu của nhà trường Hai lớp dạy cùng bài “Quê hương ” Sau tiết học tôi kiểm tra học sinh của hai lớp

4 Đo lường và thu thập dữ liệu

Cả hai lớp học sinh đều học bài “ Quê hương ”

Lớp 3A là lớp thực nghiệm được dạy theo hướng tích cực, tất cả học sinh trong lớp đều được nhận xét sửa sai cho bạn, cho mình Muốn làm được điều này tất cả học sinh trong lớp phải lắng nghe bạn đọc để tìm ra chỗ đúng, chỗ sai của bạn

Lớp 3B là lớp đối chứng học sinh được dạy theo phương pháp cũ

IV Phân tích dữ liệu và bàn luận kết quả

quả P = 0,02 cho thấy sự chênh lệch giữa điểm trung bình của nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng là rất có ý nghĩa Điểm chênh lệch này không phải là ngẫu nhiên mà là do tác động mà có Mặt khác không có học sinh nào được điểm dưới trung bình điều đó cho thấy tất cả số học sinh trong nhóm đã chú ý tham gia học tập một cách tích cực đã mang lại kết quả cũng như chất lượng cao hơn cho phân môn tập đọc ở lớp 3.

Như vậy giả thuyết của đề tài : “Phương pháp dạy học tích cực với phân môn tập đọc lớp 3” đã góp phần nâng cao chất lượng của phân môn tập đọc lớp 3 đã

được kiểm chứng

2 Bàn luận

Kết quả của bài kiểm tra sau tác động cho kết quả như sau:

- Điểm trung bình của lớp thực nghiệm = 8,4

- Điểm trung bình của lớp đối chứng = 6,5

Độ chênh lệch điểm số giữa hai nhóm là 1,9 Điều đó cho thấy điểm trung bình của nhóm đối chứng và thực nghiệm đã có sự chênh lệch lớn, lớp được tác động đã có điểm trung bình cao hơn lớp đối chứng

Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn của hai nhóm là SMD = 2,7 So với bảng tiêu chí của Cohen điều này có nghĩa là mức độ ảnh hưởng của tác động là rất lớn

Phép kiểm chứng T-test điểm trung bình bài kiểm tra của hai nhóm sau tác động là: P= 0,0000005 Kết quả này khẳng định sự chênh lệch điểm trung bình của

hai nhóm không phải là ngẫu nhiên mà là do tác động Biểu đồ so sánh điểm

trung bình trước tác động và sau tác động của nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng

Phạm Thị Hồng Thái – Phó Hiệu trưởng Trường tiểu học thị trấn Châu Ổ

V Kết luận và khuyến nghị

1 Kết luận

Chương trình Tiếng Việt ở tiểu học giúp học sinh có được vốn từ phong phú Phân môn tập đọc giúp các em hình thành và phát triển kĩ năng: Nghe, nói, đọc, viết Đọc tốt giúp các em diễn đạt lưu loát, tự tin

Muốn rèn cho học sinh đọc tốt trước hết người thầy phải có trình độ, chuyên môn nghiệp vụ vững vàng Thầy phải tự rèn luyện để có thể đọc mẫu diễn cảm mới lôi cuốn các em tập trung ngay vào bài đọc ở những phút đầu tiên của tiết học Thầy cô giáo phải có sự chuẩn bị kĩ càng trước mỗi bài tập đọc ( văn hay thơ ) để giờ tập đọc đạt hiệu quả cao Thầy có đọc tốt thì trò mới đọc tốt được Hơn nữa, nếu thầy phát âm không chuẩn thì sẽ không thể sửa sai cho học sinh

Nắm chắc trình độ học sinh trong lớp giáo viên sẽ vận dụng linh hoạt phương pháp dạy học tích cực vào phân môn tập đọc nhằm phát huy tính tích

cực, hứng thú học tập của học sinh, từ đó các em sẽ có ý thức tự giác trong học tập.

Ngoài việc nắm vững nội dung chương trình sách giáo khoa, sách hướng dẫn, thầy cô giáo cần phải biết vận dụng thật linh hoạt phương pháp dạy học tích cực đối với từng đối tượng học sinh cụ thể mới đem lại hiệu quả cao trong dạy học nói chung và trong dạy phân môn tập đọc nói riêng

Giáo viên phải kiên trì uốn nắn, sửa chữa cách phát âm sai cho học sinh.Câu hỏi cần sát với từng đối tượng học sinh, lời giảng cô đọng, tránh lan man Cần giành thời gian cho luyện đọc một cách hợp lý Luôn động viên khuyến khích học sinh khi các em có tiến bộ Rèn cho các em đọc rõ ràng, mạch lạc và bước đầu biết đọc diễn cảm Tổ chức Hội thi kể chuyện, ngâm thơ, đọc diễn cảm trong lớp, trong trường vào những ngày sinh hoạt tập thể, kỷ niệm các ngày lễ lớn

Yêu cầu mỗi học sinh phải có quyển sổ ghi chép “Văn học” để chép những câu thơ, câu văn, bài thơ, bài văn hay dưới sự hướng dẫn của giáo viên

Phối hợp các phân môn như: Tập làm văn, kể chuyện, luyện từ và câu với phân môn tập đọc

Trên đây là một số vận dụng của phương pháp dạy học tích cực với phân môn tập đọc lớp 3 mà giáo viên trường tiểu học thị trấn Châu Ổ đã thực hiện đạt kết quả tốt Phương pháp này cũng là tiền đề để tiếp tục dạy môn tập đọc ở lớp

4, 5 đạt kết quả tốt Đề tài này có thể áp dụng tốt khi dạy môn tập đọc lớp 4, 5 với những yêu cầu cao hơn

Muốn rèn luyện cho học sinh đọc đúng, diễn cảm thì cách đọc của thầy cô giáo đặc biệt quan trọng bởi người thầy cô giáo luôn là mẫu trong cách đọc diễn cảm để học sinh bắt chước Trong mỗi giờ tập đọc, thầy cô giáo phải hướng dẫn cách đọc cho học sinh thật tỉ mỉ từng từ ngữ, từng câu văn, từng đoạn văn Thầy

cô giáo phải kiên trì uốn nắn, sửa chữa kịp thời các lỗi về cách đọc của học sinh

dù là nhỏ nhất Vì vậy, mỗi giáo viên phải luôn luôn trau dồi chuyên môn,

Phạm Thị Hồng Thái – Phó Hiệu trưởng Trường tiểu học thị trấn Châu Ổ

13

nghiệp vụ, tự học tự rèn, học hỏi kinh nghiệm của đồng nghiệp để nâng cao chất lượng dạy và học ở tất cả các môn đặc biệt là phân môn tập đọc.

- Cung cấp đầy đủ đồ dùng dạy học cho giáo viên

Về giáo viên: Một số giáo viên cần tự rèn luyện cách đọc cho bản thân để

dạy tốt hơn Học tập ở đồng nghiệp các cách đọc hay

Về học sinh: Một số em học sinh đọc còn chậm so với tốc độ quy định