Một số phương pháp phát triển kĩ năng vẽ màu trong phân môn vẽ trang trí của học sinh khối lớp 3 – 4 5

Xuất phát từ những lý do trên và qua thực tế dạy học tôi nhận thấy vấn đề "Phát triển kĩ năng vẽ màu trong phân môn vẽ trang trí" là một đề tài cần đượcnghiên cứu nhằm hổ trợ cho sự nghi

đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền giáo dục nước nhà, đem lại nhữngthành tích cho giáo dục, góp phần đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho sựnghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Tuy nhiên trước thực tiễn luônvận động của giáo dục Việt Nam, nhiều vấn đề mới nảy sinh, những gì phù hợpvới hôm nay chưa chắc đã phù hợp với ngày mai Vậy nên chúng ta luôn cần cậpnhật thông tin, đổi mới phương pháp dạy và học ở trường sao cho phù hợp vớithực tế xã hội Trong những đổi mới về nội dung chương trình sách giáo khoathì đổi mới phương pháp dạy học có vị trí đặc biệt quan trọng vì hoạt động dạyhọc là hoạt động chủ yếu của nhà trường Và đổi mới phương pháp dạy họccũng xuất phát từ nhu cầu của công việc đổi mới sâu sắc nền kinh tế xã hội đangdiễn ra trên đất nước ta ngày nay Kinh nghiệm của nhiều nước trên thế giới chỉ

ra rằng: Cuộc cách mạng về phương pháp giáo dục sẽ đem lại bộ mặt mới, sứcsống mới cho giáo dục Đối với bậc Tiểu học, bậc học nền tảng, vai trò của

phương pháp giáo dục lại càng có giá trị đặc biệt.

Với đặc thù của môn mĩ thuật là luôn hướng học sinh đến cái đẹp về hìnhthể, màu sắc, thông qua bố cục, hình tượng… hướng tới cái đẹp sẽ đưa conngười có nếp suy nghĩ, hành động và cách sống tốt đẹp hơn Vì vậy từ xưa đếnnay các trường học ở mọi nơi trên thế giới đều dạy mĩ thuật và xem đó là mộtmôn học bắt buộc đối với tất cả học sinh Đặc biệt, lĩnh vực nghệ thuật trang trírất quan trọng đối với đời sống thẩm mĩ của con người Nó làm tăng thêm vẻđẹp cho các sự vật đồng thời nó còn khẳng định tính nghệ thuật cũng như người

sử dụng sự vật đó

Yếu tố quan trọng chiếm phần khẳng định tính nghệ thuật trong trang tríchính là màu sắc Màu sắc rất quan trọng đối với cảnh vật xung quanh ta Nếucảnh vật không có màu sắc thì tất cả đều là bóng tối Màu sắc thể hiện mọi sắcthái, trạng thái của sự vật cũng như sự thể hiện tình cảm, cảm xúc của con ngườimuốn truyền đạt qua sự vật

Chính vì vậy, không chỉ đối với nghệ thuật mà đối với tất cả các nghànhkhoa học khác, nghiên cứu tìm hiểu màu sắc là một vấn đề thiết thực cần quantâm nhằm bổ xung và hổ trợ thêm cho kho kiến thức màu sắc và cảm thụ về màusắc của nhân loại

Xuất phát từ những lý do trên và qua thực tế dạy học tôi nhận thấy vấn đề "Phát triển kĩ năng vẽ màu trong phân môn vẽ trang trí" là một đề tài cần đượcnghiên cứu nhằm hổ trợ cho sự nghiệp giáo dục môn mĩ thuật trong chương

trình của học sinh tiểu học Trong đề tài này tôi xin trình bày “ Một số phương pháp phát triển kĩ năng vẽ màu trong phân môn vẽ trang trí của học sinh khối lớp 3, 4, 5”.

II ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Đối với môn mĩ thuật ở chương trình tiểu học có các phân môn cần sửdụng đến màu sắc như: Vẽ tranh đề tài, vẽ theo mẫu, vẽ trang trí Phân mônThường thức mĩ thuật và Tập nặn tạo dáng mặc dù không sử dụng màu trực tiếp,nhưng qua 2 phân môn này, học sinh cũng gián tiếp cảm thụ được màu sắc ở cáctác phẩm nghệ thuật hay sự kết hợp của đất nặn

- Qua phân môn vẽ trang trí của hoc sinh tiểu học, đặc biệt là học sinhtrường Tiểu học Xuân La Việc tìm hiểu về màu sắc, giúp các con cảm thụ và sửdụng màu sắc có nhiều yếu tố để khai thác như trong trang trí ứng dụng (lọ hoa,trang trí lều trại, trang trí đầu báo tường, trang trí chậu cảnh ) Đối với đề tàinày, nhằm áp dụng cho thực tiễn học sinh trường Tiểu học Xuân La , tôi chỉchọn tìm hiểu màu sắc trong việc ứng dụng màu của các con vào phạm vi trangtrí các hình cơ bản như: Trang trí hình vuông, hình tròn, hình chữ nhật và một

số bài trang trí ứng dụng ở các khối lớp 3, 4, 5

- Các tiết học vẽ trang trí ở các lớp 3, 4, 5 của học sinh trường Tiểu họcXuân La

- Học sinh các lớp 3, 4, 5 trường Tiểu học Xuân La (Năm học 2011 –2012)

III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Để tìm hiểu thành công đề tài với kết quả áp dụng được hiệu quả thìphương pháp nghiên cứu góp một phần chủ yếu quan trọng Đồng thời cần có sựkết hợp hài hòa giữa các phương pháp sau:

- Đọc tài liệu

- Phương pháp khảo sát

- Phương pháp trực quan, quan sát sư phạm.

- Phương pháp gợi trí tò mò cho học sinh

- Phương pháp thực hành

- Phương pháp kiểm tra – đánh giá – thống kê

VI PHẠM VI VÀ KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU

Thời gian nghiên cứu: trong 1 năm ( năm học 2011 – 2012)

PHẦN THỨ HAINỘI DUNG

I CƠ SỞ LÝ LUẬN

Nghị quyết TW II khoá VIII tiếp tục khẳng định đổi mới phương phápgiáo dục, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sángtạo của người học, từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phát triểnhiện đại vào quá trình dạy học

Để đạt được mục tiêu giáo dục, nhà trường đã duy trì đủ các môn học vàmôn Mĩ thuật là một trong những môn học đó Đặc trưng của môn học là khôngnhằm đào tạo hoạ sĩ tương lai hay tạo ra những người chuyên làm về Mĩ thuật,

mà nhằm trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản về cái đẹp để các contiếp xúc và làm quen với cái đẹp, cảm thụ cái đẹp, biết vận dụng cái đẹp vàotrong cuộc sống hàng ngày Hỗ trợ các con ở các môn học khác giúp các conphát triển toàn diện, lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kỹ năng

cơ bản góp phần hình thành con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa Môn Mĩthuật đảm bảo cho các con có thể giải quyết được các bài tập hàng ngày và hiểu

về vẻ đẹp, về nền Mĩ thuật truyền thống, ngoài ra nó còn tạo điều kiện cho họcsinh học có hiệu quả cao hơn các môn học khác

Nghề dạy học là một trong những nghề khó, bởi sản phẩm của nó là conngười Con người vốn có diễn biến tâm lí phức tạp Mĩ thuật là một trong nhữngmôn nghệ thuật Nếu dạy học khó, thì dạy nghệ thuật càng khó hơn, cần phảimang tính nghệ thuật cao hơn Song khó không có nghĩa là không dạy được vìhọc Mĩ thuật đem lại niềm vui cho mọi người, làm cho mọi người nhìn ra cáiđẹp, thấy cái đẹp có ở trong mình và xung quanh trở nên gần gũi và đáng yêu.Đồng thời Mĩ thuật giúp mọi người tự tạo ra cái đẹp theo ý mình và thưởng

ngoạn nó ngay trong sinh hoạt thường ngày của mình, làm cho cuộc sống thêmhài hoà, hạnh phúc.

Thế giới tự nhiên muôn màu, muôn sắc Yếu tố màu sắc tác động vào conngười gây ra những giác cảm, xúc cảm như: vui buồn, yêu ghét, say mê… Màusắc là một bộ phận quan trọng của hội họa, là yếu tố góp phần tạo nên bức tranhđẹp, hấp dẫn và mang tính nghệ thuật Màu sắc được coi là một thứ ngôn ngữquan trọng của hội họa truyền tải tâm tư tình cảm và tính cách của người vẽ Do

đó màu sắc đóng góp lớn vào sự thành công của bài vẽ Màu sắc không thể vàkhông bao giờ tách khỏi môi trường sống của con người Màu sắc không chỉ làtiếng nói riêng của một tâm hồn mà còn là tiếng nói của cả dân tộc mang tínhphong tục Màu sắc là ngôn ngữ của tác phẩm là bầu tâm sự, cảm xúc của ngườinghệ sĩ, người vẽ gửi gắm trong tác phẩm của mình

Con người luôn yêu cái đẹp, luôn muốn làm đẹp cho cuộc sống Từ tronggia đình đến ngoài xã hội, ở đâu cũng có sự sắp xếp, tô điểm của con ngườinhằm làm cho mọi vật thêm đẹp, cuộc sống thêm vui tươi

Trong nhu cầu cao về thẩm mĩ đó, màu sắc đóng vai trò quan trọng vớichức năng thu hút và điều tiết cái gọi là “cảm thụ thẩm mĩ” ở mỗi con người

Vì vậy, nghiên cứu về phương pháp phát triển kĩ năng vẽ màu trong phânmôn vẽ trang trí ở học sinh tiểu học là vấn đề cần thiết, quan trọng nhằm nângcao cảm thụ thẩm mĩ cho lứa tuổi các con

II NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG

Năm học 2011 – 2012, tôi được nhà trường phân công trực tiếp giảngdạy môn Mĩ thuật ở cả ba khối lớp 3, 4, 5

Ngay từ đầu tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng về cách sử dụng màu sắc

ở 1 số học sinh khối 3, 4, 5

Thực hiện kiểm tra trên bài vẽ của học sinh, tôi cho học sinh vẽ màu tự do

từ các loại màu mà các con có

Kết quả như sau:

Như vậy, nếu như giáo viên chưa có những định hình về màu sắc cho cáccon mà để cho các con dùng 1, 2 màu để vẽ các con sẽ rất lúng túng

Trước tình hình đó, tôi xác định phải làm thế nào để nâng cao chất lượng

học sinh Giúp học sinh hiểu về sự cảm thụ màu sắc và cách sử dụng màu sắc

trong phân môn vẽ trang trí Từ đó có biện pháp cụ thể để động viên, khuyếnkhích các con học sinh có tư duy màu sắc tốt đồng thời khắc phục những hạnchế kiến thức và khả năng sử dụng màu ở một số học sinh còn chậm trong việcdùng màu Giúp học sinh thấy được tầm quan trọng của màu sắc trong nghệthuật hội họa Hiểu được màu sắc do đâu mà có, sự chuyển biến màu sắc trongthiên nhiên và sức ảnh hưởng của màu sắc đến tâm lí con người qua kênh thịgiác

a) Thuận lợi.

Đối với giáo viên:

- Trong những năm gần đây, được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước vàcủa ngành Đội ngũ giáo viên giảng dạy bộ môn Mĩ thuật được đào tạo chuẩnhóa hơn về chuyên môn nghiệp vụ, đáp ứng được yêu cầu tốt trong giảng dạy Mĩthuật

- Ban giám hiệu luôn quan tâm tạo điều kiện tốt hơn để giáo viên hoànthành tốt nhiệm vụ giảng dạy của mình

- Cơ sở vật chất được trang bị tương đối đầy đủ phục vụ tốt cho môn học

Đối với học sinh:

Từ thực tế giảng dạy môn Mĩ thuật tôi thấy : Các con rất yêu thích Mĩthuật, vì thông qua đó các con được tiếp xúc làm quen với một số tác phẩm hộihoạ nổi tiếng của thiếu nhi không những ở trong nước mà cả của quốc tế Cáccon được vẽ tranh, vẽ những gì mình mơ ước, mình yêu thích, tập trung trang trígóc học tập của mình,

- Đa số các con nhà gần các điểm trường nên thuận lợi cho việc tớitrường

- Gia đình cũng thường xuyên quan tâm đến việc học hành của con emmình

- Đa số các con yêu thích môn học năng khiếu Các con học tập với tinhthần hăng say, cảm nhận được cái hay, cái đẹp được thể hiện từ nội dung và hìnhthức mỗi khi các con vẽ một bức tranh hay một bài tập thực hành

b) Khó khăn.

Đối với giáo viên:

Bên cạnh những thuận lợi trên đối với việc giảng dạy môn Mĩ thuậtcũng còn gặp không ít những khó khăn như:

- Cơ sở vật chất còn thiếu thốn như chưa có phòng chức năng, học sinhvẫn phải học các môn năng khiếu tại lớp nên việc tổ chức lớp học theo đúng đặctrưng môn học còn khó, việc tổ chức lớp theo kiểu chữ U, vẽ nhóm,… việc quansát vật mẫu và bày nhiều mẫu ở lớp học còn hạn chế, dẫn đến việc học sinh khóquan sát, không gian lớp học bị trật hẹp.

- Không có nhiều tài liệu tham khảo để phục vụ việc giảng dạy

Đối với học sinh:

- Nhiều đối tượng học sinh chưa thật sự quan tâm đến môn học nên cònchưa chuẩn bị tốt đồ dùng học tập làm ảnh hưởng rất nhiều đến việc học tập

- Đa số các con chưa tích cực, chủ động trong học tập, chưa phát huyđược tính sáng tạo trong thực hành bài vẽ của mình (các con thích sao chéphơn)

- Chưa có sự tác động mạnh mẽ từ phía gia đình đến việc học tập của cáccon Nhận thức của phụ huynh học sinh, chưa coi trọng môn học, còn cho rằng

đó là môn phụ, cho nên đồ dùng học sinh còn thiếu, ít đầu tư

- Khi trả lời câu hỏi các con còn lệ thuộc vào sách giáo khoa chưa liên hệvới thực tiễn, không sáng tạo

- Giờ học vẽ còn trầm, học sinh vẽ bài uể oải, chán nản, tiết học đạt hiệuquả không cao, nhiều học sinh không hoàn thành bài (kêu là khó, không biết vẽ)

Từ thực trạng này đã không tạo điều kiện cho học sinh phát triển năng lực

cá nhân, gây cho các con sự nhàm chán trong học tập, bản thân giáo viên chưaphát huy được khả năng sáng tạo của mình

III MỘT SỐ BIỆN PHÁP

1 Biện pháp 1: Tìm hiểu về màu sắc, cách sử dụng màu sắc và một số

nguyên tắc cơ bản trong vẽ trang trí.

- Màu sắc quanh ta rất phong phú và đa dạng Quan sát thiên nhiên tathấy màu sắc thay đổi và biến ảo khôn cùng của biển trời, mây nước, núi non ,sắc thái muôn màu muôn vẽ của cỏ cây, hoa, lá, chim, thú , và mọi vật đềuđược điểm tô những màu sắc lôi cuốn, hấp dẫn

- Màu sắc trong thiên nhiên khi qua một lăng kính thuỷ tinh, chúng tathấy một hiện tượng gọi là quang phổ Đó là sự phân tích màu sắc có trong ánhsáng thành 7 màu riêng biệt: Đỏ- Cam- Vàng- Lục- Lam- Chàm- Tím Trong 7màu này, có 3 màu gốc (màu nguyên chất) và 4 màu do các màu nguyên chấtpha trộn thành

- Các nguyên tắc cơ bản khi sử dụng màu:

+ Ba màu gốc là: Đỏ Vàng Lam

* Màu gốc còn được gọi là màu cơ bản, màu nguyên chất vì khôngthể dùng các màu khác để pha trộn ra màu gốc mà chỉ có thể dùng màu gốc đểpha trộn ra các màu khác

+ Màu nhị hợp: Cam: Lục: Tím:

* Là những cặp màu khi đặt cạnh nhau sẽ có sự đối lập nhau về sắc

độ hay đối lập nhau về sáng tối mạnh mẽ Các màu trong cặp màu tương phản làm cho nhau rõ ràng, tách bạch, nổi bật

+ Màu trung tính: Trắng và Đen Là màu không thuộc hệ nóng hay

hệ lạnh, khi pha trộn màu trung tính với các màu khác thì sẽ làm cho các màu đóđậm lên hay nhạt đi

+ =

+ =

- Màu sắc khi để riêng lẻ thì chưa bộc lộ hết giá trị của nó, chỉ khi phối hợpchúng mới nhau màu sắc mới đem lại hiệu quả rõ ràng: Hoặc tươi sáng, hoặc êmdịu, trầm ấm hay loè loẹt, xám xỉn.

- Muốn có sự hài hoà khi dùng màu sắc phải nắm được quy luật hoà sắc.

Đó chính là sự hoà hợp màu sắc khi phối hợp chúng với nhau Có các loại hoàsắc như:

- Khi sử dụng màu cần lưu ý:

* Nên sử dụng màu trung gian cho màu sắc dễ hoà hợp

* Muốn màu nào đó thêm rực rỡ thì đặt cạnh màu bổ túc của nó

* Phải có sự hài hoà giữa màu nóng và màu lạnh trong một bài vẽ

* Phân bố màu hợp lí trong toàn bài vẽ

- Khi vẽ màu cần tiến hành theo trình tự:

+ Vẽ từng màu vào các mảng đã định xong mới vẽ sang màu khác ởcác mảng tiếp theo Nên vẽ màu từ độ trung gian trước, trên cơ sở đó để điềuchỉnh đậm nhạt Cứ vẽ như vậy đến màu cuối cùng và hoàn thành bài vẽ

+ Nhìn lại toàn bộ bài vẽ để đều chỉnh về đậm nhạt cho phù hợp

b Một số nguyên tắc cơ bản trong vẽ trang trí.

- Nguyên tắc tương phản: Là cách sử dụng các yếu tố có tính chất đối lậpnhau nhằm lấy cái này để tôn cái kia lên

- Nguyên tắc cân đối trong trang trí: Đó là sự sắp xếp hài hoà, hợp lí giữacác mảng trong tổng thể Không có mảng to quá phá vỡ khung hình định dạng ban đầu hay mảng nhỏ quá làm cho bố cục lỏng lẻo, vụn vặt

2 Biện pháp 2: Sự cảm thụ màu sắc trong phân môn vẽ trang trí của học sinh tiểu học phát triển qua từng khối lớp.

a Đ ối với học sinh khối 3:

Nội dung những bài vẽ trang trí lớp 3 nói riêng và ở tiểu học nói chung có

ý nghĩa rất lớn trong việc giáo dục tính cẩn thận, khéo léo trong công việc và nhận thức thẩm mĩ của học sinh

Học trang trí các con được làm quen với vẽ màu, vẽ họa tiết bằng những đường nét đơn giản, biết cách sắp xếp những họa tiết theo các luật trang trí một cách sáng tạo để có thể tạo ra được những sản phẩm trang trí đầu tiên của bản thân mình Chính những sản phẩm này là thành quả lao động có ảnh hưởng rất lớn đến việc giáo dục thị hiếu thẩm mĩ và tình cảm thẩm mĩ của học sinh khi đứng trước cái đẹp

Khi các con trực tiếp vẽ bài mới là lúc các con dễ tiếp thu kiến thức và thể hiện sự tiếp thu trên bài vẽ cụ thể Ở đây giáo viên có thể gợi ý để các con tô màu tùy theo ý thích và cảm xúc riêng, nhưng không phải tô màu một cách tùy tiện Giáo viên cần gợi ý để các con biết cách chọn màu, tô màu, phối màu một cách hợp lý theo yêu cầu của từng bài, đó là cách tô màu đơn giản, cách tô màu đều, gọn trong hình và làm nổi rõ nội dung chính Ví dụ ở các bài “Vẽ tiếp họa tiết và vẽ màu vào đường diềm”, “Vẽ tiếp họa tiết và vẽ màu vào hình vuông”,

“Vẽ tiếp họa tiết và vẽ màu vào hình chữ nhật”, “Vẽ màu vào hình có sẵn”, “Vẽ màu vào dòng chữ nét đều”…

Ở lứa tuổi này các con bắt đầu tìm hiểu về sự đa dạng của màu sắc trong cuộc sống, hiểu về các màu cơ bản hay gặp, đồng thời biết được vai trò của màu sắc trong trang trí Giáo viên giới thiệu cơ bản về cách dùng màu và cách đặt cácmàu cạnh nhau trong một bài vẽ trang trí Từ đó giúp các con ban đầu có được những ý thức cảm thụ về màu sắc

Sau khi các con có được những cảm thụ ban đầu về màu sắc, chúng ta cầnhướng các con ý thức hơn đến các khái niệm về màu, cách pha màu đơn giản vàcách sử dụng màu trong bài vẽ trang trí Yêu cầu các con biết liên hệ trực tiếp