Một số biện pháp để dạy tốt phân môn luyện từ và câu lớp 3a

Muốn làm được cácbài tập của phân môn này học sinh không chỉ học thuộc những kiến thức trongsách giáo khoa mà còn phải hiểu biết rộng, phải nhớ được kiến thức cũ mà lớphai đã học thì mới

Một số biện pháp để dạy tốt phân môn luyện từ và câu Lớp 3A

MỤC LỤC

Contents

Một số biện pháp để dạy tốt phân môn luyện từ và câu Lớp 3A 1

MỤC LỤC 1

LỜI NÓI ĐẦU 2

PHẦN MỞ ĐẦU : 2

1.1 Lý do chọn đề tài : 3

1.2 : Mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài : 4

1.3 Đối tượng nghiên cứu : 5

1.4 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu : 5

1.5 Phương pháp nghiên cứu : 5

II PHẦN NỘI DUNG 5

II.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN: 6

II.2 THỰC TRẠNG TRONG GIẢNG DẠY PHÂN MÔN LUYỆN TỪ VÀ CÂU LỚP 3 : 7

II.3 CÁC GIẢI PHÁP, BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÁC TIẾT DẠY LUYỆN TỪ VÀ CÂU: 10

II.4 KẾT QUẢ THU ĐƯỢC QUA KHẢO NGHIỆM, GIÁ TRỊ KHOA HỌC CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 20

III KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 22

III.1 Kết luận : 22

III.2 Kiến nghị: 23

TÀI LIỆU THAM KHẢO: 24

LỜI NÓI ĐẦU

Môn học này tưởng chừng như khô khan nhưng nếu những ai yêu thích dạymôn học này thì đây lại là môn học khá hấp dẫn và mang lại nhiều ích lợi chohọc sinh Sự yêu thích môn học được tạo bởi nhiều cách khác nhau và có một lý

do không thể phủ nhận đó là từ người giáo viên trực tiếp giảng dạy các em Từnhững bài giảng hấp dẫn và sự tận tụy của người giáo viên,học sinh sẽ hứng thúhọc tập tốt,tạo cho các em niềm say mê môn học Từ sự say mê,hứng thú học tậpchất lượng học tập môn học sẽ được nâng cao Từ đó các tiết học của các em sẽtrở nên tự nhiên, sáng tạo, có hiệu quả Xuất phát từ những suy nghĩ trên, tôimạnh dạn đưa ra “Một số biện phápđể dạy tốt phân môn Luyện từ và câu Lớp3A Trường Tiểu học Nguyễn Viết Xuân”

Mặc dù tôi đã cố gắng nhiều song chắc rằng đề tài vẫn còn nhiều thiếu sót, tôikính mong được sự góp ý của quý thầy cô giáo để đề tài được hoàn thiệnhơn.Tôi xin chân thành cảm ơn

PHẦN MỞ ĐẦU :

1.1 Lý do chọn đề tài :

Ở bất kì một quốc gia nào cũng vậy, môn học về tiếng phổ thông là một mônhọc quan trọng, nó chiếm một vị trí chủ yếu trong chương trình Ở nước ta, trongcác tiết dạy môn Tiếng Việt, giáo viên cung cấp cho học sinh những tri thứckhoa học về ngôn ngữ, từ các loại câu và các dấu câu,phong cách học TiếngViệt

Trong chương trình môn Tiếng Việt ở tiểu học, luyện từ và câu được tách thànhmột phân môn độc lập, nó có vị trí quan trọng như các phân môn khác như : Tậpđọc, Chính tả, Tập làm văn Song ở lớp 3 tiết học dành cho phân môn này rất ít(Chỉ có một tiết /tuần) Vì vậy giáo viên phải biết bổ sung vào một tiết buổichiều để tăng thời lượng cho phân môn này Khi dạy luyện từ và câu ở tiểu họcchúng ta đều phải hướng tới ba mục tiêu chính đó là : Cung cấp thêm vốn từ chohọc sinh, giúp các em có thể sử dụng từ ngữ một cách chính xác, học sinh biết

sử dụng từ Tiếng việt để giao tiếp văn hóa Ở lớp ba kiến thức truyền thụ chohọc sinh có nhiều kiến thức liên quan tới lớp hai nên giáo viên phải nắm chắckiến thức Luyện từ và câu lớp hai Các bài tập thường là những bài tập trừutượng,giáo viên phải hướng dẫn mẫu một phần bài tập, học sinh phải biết tư duy

để làm được các phần bài tập còn lại Trong các môn tự nhiên Toán được coi làmôn học khó thì trong các môn xã hội thì phân môn Luyện từ và câu lại đượccoi là phân môn vừa khô vừa khó Đây là phân môn cả người dạy và người họccảm thấy khó khăn khi truyền đạt cũng như khi lĩnh hội Giáo viên ngại dậy mônhọc này bởi đây là phân môn có nhiều tình huống sư phạm nhất Đôi khi tình

huống năm ngoài dự đoán của người dạy Học sinh cũng thấy khi tìm từ và làmcác bài tập cũng khó vì lượng kiến thức của môn học rộng Muốn làm được cácbài tập của phân môn này học sinh không chỉ học thuộc những kiến thức trongsách giáo khoa mà còn phải hiểu biết rộng, phải nhớ được kiến thức cũ mà lớphai đã học thì mới làm tốt được các bài tập Nhận thức rõ những lí do trên, tôimạnh dạn đưa ra đề tài “Một số biện pháp để dạy tốt phân môn Luyện từ và câuLớp 3A Trường Tiểu học Nguyễn Viết Xuân” Rất mong sự quan tâm giúp đỡcủa quý thầy cô.

1.2 : Mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài :

* Mục tiêu:

- Góp phần giúp học sinh lớp ba học tốt hơn nữa phân môn luyện từ và câu trongmôn Tiếng Việt

- Giúp học sinh có hứng thú học tập phân môn Luyện từ và câu, từ đó giúp các

em học tốt các phân môn khác như phân môn Tập làm văn, Kể chuyện Và biết

1.3 Đối tượng nghiên cứu :

Đề tài được thực hiện khảo sát trên đối tượng học sinh lớp 3, Trường Tiểu họcNguyễn Viết Xuân, Thị trấn EaPôk, huyện CưMgar, Đắc Lắc , năm học 2013-2014và năm học 2014-2015

1.4 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu :

- Học sinh lớp 3, Trường Tiểu học Nguyễn Viết Xuân

- Chương trình phân môn luyện từ và câu lớp hai và lớp ba

1.5 Phương pháp nghiên cứu :

- Phương pháp giảng giải

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp thực nghiệm

II PHẦN NỘI DUNG

II.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN:

Nói và viết là điều không xa lạ đối với bất cứ người nào, song nó lại hết sứcphức tạp, dùng từ và câu để nói, viết thế nào cho đúng, cho hay là một việckhông phải dễ Chính vì điều này nên luyện từ và câu được đánh giá là phânmôn khó trong môn Tiếng Việt ở bậc Tiểu học Khi học luyện từ và câu ngườihọc phải vận dụng tổng hợp rất nhiều kiến thức và kĩ năng đã có ở những lĩnhvực, những phạm vi khác nhau vào thực hiện các nhiệm vụ học tập Dạy luyện

từ và câu ở lớp ba, người giáo viên phải thực hiện được các nhiệm vụ như sau:

1 Mở rộng vốn từ theo các chủ điểm trong Sách giáo khoa.Đây là vốn từ cầnthiết và thường dùng mỗi chủ điểm

2 Ôn luyện để nắm chắc hơn một số kiến thức và kĩ năng đã học ở lớp 2:

- Về từ chỉ sự vật, từ chỉ hoạt động, từ chỉ đặc điểm,

- Về cái loại câu Ai (con gì,cái gì) là gì? , Ai làm gì ?, Ai thế nào?,

- Về một số thành phần trong câu (trả lời câu hỏi Khi nào ? ở đâu? Như thế nào ? Vì sao ? Để làm gì ? Bằng gì ?)

- Về các các dấu câu như dấu chấm, dấu phẩy, dấu chấm hỏi

3 Hình thành kiến thức sơ giản về biện pháp so sánh và biện pháp nhân hóa, vềcác dấu hỏi, dấu chấm than, dấu hai chấm, đồng thời luyện tập để bước đầu cócác kĩ năng về :

- Phân tích và cảm nhận được tác dụng, hiệu quả của các biện pháp so sánh,nhân hóa.

- Bước đầu biết dùng các biện pháp so sánh và nhân hóa

- Biết dùng các dấu câu như dấu hỏi,dấu chấm than, dấu hai chấm

4 Bồi dưỡng tình cảm quý trọng Tiếng Việt, thói quen dùng từ và câu đúng, có

ý thức sử dụng Tiếng Việt trong giao tiếp đạt được phẩm chất văn hóa

II.2 THỰC TRẠNG TRONG GIẢNG DẠY PHÂN MÔN LUYỆN TỪ VÀ CÂU LỚP 3 :

a.Thuận lợi - khó khăn

* Thuận lợi:

+ Đối với giáo viên :

Cơ sở vật chất tốt, thiết bị dạy học đầy đủ, giáo viên tận tụy luôn tìm tòi nhữngphương pháp phù hợp với đối tượng học sinh để giảng dạy

+ Đối với học sinh :

- Đa số học sinh địa bàn gần trường, một nửa số học sinh là học sinh dân tộcnhưng các em cũng đã thành thạo tiếng phổ thông, các em có ý thức học tậptốt.Học sinh đều chăm ngoan, ham tìm hiểu và có thái độ chủ động tích cựctrong học tập

- Phụ huynh quan tâm đến việc học tập của con em mình nên sách vở ,đồ dùnghọc tập đầy đủ.

- Các em đã được làm quen với phân môn Luyện từ và câu ở lớp 2 và có nhiềukiến thức liên quan ở lớp 2 nên các em học tập có phần tự tin hơn

* Khó khăn :

+ Đối với giáo viên :

-Hình thức để dạy một tiết luyện từ và câu còn đơn điệu, thiếu sáng tạo, chưathực sự sinh động cuốn hút học sinh

- Trình độ của giáo viên chưa đồng đều, lượng kiến thức của phân môn trongmột tiết dạy còn nhiều bài tập Khiến người dạy đôi lúc không muốn sử dụngnhiều phương pháp mới như vấn đáp, gợi mở Vì mất nhiều thời gian,từ đó dẫnđến việc giáo viên nói nhiều,làm việc nhiều dẫn đến hoạt động của cô,trò đôi lúcchưa nhịp nhàng Học sinh chưa chưa phát huy hết tính tích cực trong học tập

- Giáo viên chưa có sách tham khảo thêm cho phân môn Luyện từ và câu.Phânmôn luyện từ và câu là một phân môn khó, kiến thức,khái niệm trừu tượng làmột phân môn có ít đồ dùng trực quan nhất vì thế càng làm cho giáo viên gặptrở ngại trong giảng dạy nên hiệu quả tiết dạy chưa cao

+ Đối với học sinh :

-Khả năng nhớ, hiểu và vận dụng kiến thức trong quá trình học tập còn yếu

- Các từ cần giải nghĩa đa số là từ Hán Việt nên học sinh khó hiểu, khó giảinghĩa.

- Các từ, các thành ngữ, tục ngữ cần giải nghĩa, cần tìm có nghĩa gần giốngnhau, khiến cho học sinh khó phân biệt nghĩa của chúng

- Ranh giới giữa các từ hoặc từ trong tiếng việt không mang tính xác định,không dễ nhận biết nên các em còn thiếu tự tin khi học phân môn này

d Các nguyên nhân, các yếu tố tác động :

- Như các phần trên tôi đã phân tích phân môn Luyện từ và câu được coi là phânmôn khô và rất khó Đối với học sinh tiểu học, các em ở lứa tuổi chưa có đượcvốn từ ngữ dồi dào trong khi đó các bài tập trong sách giáo khoa lại khá phong

phú, đa dạng nên so với đối tượng học sinh là khó Mặt khác giáo viên cũng cónhiều khó khăn trong việc giúp học sinh nắm vững được các kiến thức cơ bảncủa từng bài để từ đó các em có thể phát triển theo hướng làm thêm được các bàitập nâng cao

- Học sinh chưa có hứng thú học tập phân môn này Đa số các em đều cho rằngLuyện từ và câu là môn học khó Một số kiến thức còn trừu tượng, khó hiểu,không gần gũi với học sinh Phần lý thuyết cũng không có học sinh chỉ đượchiểu qua những bài tập làm mẫu của giáo viên rồi cảm nhận và làm các bài tậpcòn lại vì thế học sinh thường ngại học phân môn này

II.3 CÁC GIẢI PHÁP, BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÁC TIẾT DẠY LUYỆN TỪ VÀ CÂU:

a.Mục tiêu của giải pháp,biện pháp:

- Nhằm tìm ra các biện pháp phù hợp nhất để áp dụng vào đối tượng học sinhcủa lớp mình giảng dạy Cố gắng từng bước nâng cao chất lượng các tiết dạyLuyện từ và câu

- Luôn tìm tòi những phương pháp dạy học tốt nhất để học sinh hứng thú họctập

b.Nội dung và cách thực hiện biện pháp, giải pháp :

- Từ thực tế trên, tôi nhận thấy để thực hiện tốt yêu cầu đổi mới phương phápdạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh làm

cho giờ học Luyện từ và câu trở nên “nhẹ nhàng hơn , tự nhiên hơn , chất

lượng hơn” theo hướng dẫn nhiệm vụ dạy học của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Qua quá trình nghiên cứu, tôi thấy để nâng cao chất lượng dạy phân môn Luyện

từ và câu và nâng cao chất lượng học của học sinh, người giáo viên cần phảithực hiện tốt những biện pháp sau:

Biện pháp 1: Giáo viên cần nắm vững những nội dung cần dạy học cho học sinh trong từng tiết học cũng như nội dung của bộ môn xuyên suốt năm học:

Các dạng bài tập về từ : Học sinh tìm được từ và hiểu nghĩa của từ, các bài tập

về từ có mục đích mở rộng vốn từ, và cách dùng từ, rèn cách sử dụng từ tronggiao tiếp

Ví dụ: Bài tập 2 trang 89 tập 1 Bài “ Mở rộng vốn từ quê hương” muốn làmđược bài tập này học sinh phải biết rõ nghĩa và cách dùng từ quê hương và các

Hướng dẫn học sinh tìm từng bộ phận của câu thuộc các kiểu câu trên, yêu cầuhọc sinh chỉ ra mỗi bộ phân câu trả lời câu hỏi : Ai? hoặc làm gì? Học sinh cầntìm bộ phận trả lời câu hỏi Ai? (là cha), và bộ phận trả lời câu hỏi Làm gì ? là(làm cho tôi chiếc chổi quét nhà,quét sân) Từ đó học sinh tìm được các câu Ailàm gì? còn lại trong đoạn văn.

Các dạng bài tập về các bộ phận trong câu

Ví dụ: Bài tập 2 trang 16 tập 1.Bài : Mở rông vốn từ thiếu nhi- Ôn tập câu Ai

làm gì? Yêu cầu học sinh đặt câu hỏi cho bộ phận in đậm trong câu Cây tre là

hình ảnh thân thuộc của làng quê Việt Nam Cần đối chiếu với mẫu câu Ai, cái

gì, Con gì,là gì? Để đặt câu hỏi là: Cái gì là hình ảnh thân thuộc của làng quêViệt Nam?

Các dạng bài tập về dấu câu: Giáo viên phải cho học sinh biết tác dụng của từngloại dấu câu từ đó học sinh có thể làm được dạng bài tập phát hiện dấu câu dùngkhông đúng và sửa chữa

Ví dụ : Bài tập 3,trang 36,tập 2.Học sinh đã phát hiện ra và chữa các lỗi dùng saikhi bạn Hoa làm bài tập điền dấu câu vào ô trống Ví dụ : Người ta làm ra điện

để làm gì Câu này không dùng dấu chấm mà phải dùng dấu ‘?’

Các dạng bài tập về biện pháp so sánh:

- Học sinh phải nhận diện được những sự vật được so sánh,những hình ảnh sosánh những đặc điểm so sánh và những từ so sánh trong câu

- Cảm nhận và nêu được tác dụng của so sánh.

- Tập đặt câu dùng hình ảnh so sánh (dựa vào các bức tranh để đặt câu)

Ví dụ: Bài tập 3 trang 126 tập 1 Dựa vào bức tranh mặt trăng và quả bóng , họcsinh đặt được câu : Ông trăng tròn như quả bóng Từ đó gợi ý học sinh đặt đượccác câu khác có hình ảnh so sánh

-Các dạng bài tập về nhân hóa:

Nhận diện biện pháp nhân hóa, cái gì được nhân hóa, nhân hóa bằng cách nào

Ví dụ: Bài tập 1 trang 8-9 tập 2 Yêu cầu học sinh cho biết con Đom Đóm đượcgọi bằng gì? Và tính nết hoạt động của nó được tả bằng những từ ngữ nào?Họcsinh cần thấy ở bài thơ Anh Đon Đóm, con Đom Đóm được gọi bằng từ (anh) vàđược tả bằng những từ ngữ vốn chỉ người như: chuyên cần, lên đèn đI gác,đi rấtêm,lo cho người ngủ đó chính là những từ ngữ nhân hóa đom đóm,từ đó họcsinh có thể viết được các câu văn có hình ảnh nhân hóa cho các con vật,sự vậtkhác

-Học sinh nêu được tác dụng của nhân hóa: làm cho câu văn sinh động hơn từ đó

để vận dụng khi nói và viết văn

-Tập đặt câu có dùng nhân hóa:

Ví dụ: Bài tập 2 trang 127 tập 2 Yêu cầu học sinh viết đoạn văn miêu tả bầu trờisáng sớm hoặc vườn cây, trong đó dùng nhân hóa

Ví dụ: Trong đoạn văn tả vườn cây có học sinh đã viết : ( Những bác nhãn caotuổi,da đã nhăn nheo )

Như vậy học sinh đã biết viết những câu có hình ảnh nhân hóa trong đoạnvăn.Khi học sinh làm xong các bài tập cần cho học sinh tự đọc lại lời giải, tựnhận xét kết quả để nắm chắc kiến thức và kĩ năng,rút kinh nghiệm cho các bàitập khác.Các bài tập về cùng một vấn đề thường được lặp lại trong quá trình học

và cả dạng bài tập cũng thường được lặp lại Cho nên nếu làm tốt và nắm chắckiến thức,kĩ năng,cách làm ở một,hai lần đầu thì có điều kiện thuận lợi để có thểlàm được các bài tập cùng dạng hoặc về cùng vấn đề ở những lần sau.Muốn đạtđược những điều trên giáo viên phải nắm chắc kiến thức không chỉ kiến thức ởlớp ba mà còn nắm chắc kiến thức ở lớp hai học sinh đã được cung cấp.Từ đóchất lượng học tập phân môn luyện từ và câu sẽ được nâng cao

Biện pháp 2: Thường xuyên tạo ra những tình huống có vấn đề trong tiết học,từ đó gây cho học sinh những bất ngờ thú vị khi học phân môn này.

Ví dụ 1: Khi dạy bài so sánh trang 42,tập 1 tôi đố học sinh câu hỏi Cái dấu hỏigiống như cái gì? (Học sinh trả lời: Cái dấu hỏi như vành tai nhỏ) Từ đó tôi giớithiệu cho học sinh biết đây là câu có hình ảnh so sánh bài học hôm nay các em

sẽ được học bài “So sánh”

Ví dụ 2: Khi dạy bài Luyện từ và câu: Bài So sánh - dấu chấm trang 24 tập1.Trước khi vào bài tập 3: Đặt dấu chấm thích hợp trong đoạn văn và viết hoanhững chữ đầu câu, tôi nói: Trong bài cuộc họp của chữ viết bạn Hoàng không

biết dùng dấu chấm câu có đoạn bạn viết thế này : Tôi gắn bảng phụ đoạn vănbạn Hoàng viết trên bảng và cho học sinh đọc “Chú lính bướcvào đầu chú.độichiếc mũ sắt dưới chân.Đi đôi đôi giày da trên trán lấm tấm mồ hôi.” Cho họcsinh nhận xét đoạn văn bạn Hoàng viết, bạn dùng dấu chấm đúng hay sai? (Họcsinh trả lời ‘Sai’) Giáo viên nói vậybây giờ chúng ta sẽ giúp bạn Hoàng sửa lạidấu chấm câu cho đúng

Tôi cho học sinh sửa dấu chấm câu cho đúng, học sinh sẽ sửa được và cho họcsinh đọc đoạn văn vừa sửa rồi so sánh với đoạn văn chưa sửa

Khi học sinh đã sửa xong giáo viên hỏi : Nếu dùng dấu chấm không thích hợpthì nghĩa của câu văn thế nào? (Nghĩa của câu văn sẽ khác đi làm cho người đọccảm thấy buồn cười) Từ đó học sinh sẽ thận trọng đặt dấu câu,dấu chấm câucho đúng ở các bài tập cùng dạng và vân dụng khi viết văn.Những tiết học nhưthế sẽ sinh động hơn, học sinh cảm thấy hứng thú học tập hơn.Như vậy tôi đãdùng phương pháp dạy học nêu vấn đề và đòi hỏi học sinh phải giải quyết vấn

đề cho những tình huống đặt ra.Tình huống có vấn đề đóng vai trò quan trọngtrong dạy học nêu vấn đề.Việc giải quyết vấn đề trong tình huống cụ thể, họcsinh nắm tri thức và phát triển tư duy sáng tạo.Phương pháp này nhằm phát huytính độc lập suy nghĩ và tính sáng tạo của học sinh

Biện pháp 3: Tạo thói quen sử dụng Từ điển Tiếng Việt cho các em trong một số tiết Luyện từ và câu: