QUẢN lý HOẠT ĐỘNG PHÒNG CHỐNG bạo lực học ĐƯỜNG TRONG TRƯỜNG THPT HUYỆN tứ kỳ TỈNH hải DƯƠNG

Tôi cũng xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS Trương Xuân Cừ đã cho các ý tưởng định hướng và hết lòng giúp đỡ trong suốt quá trình tôi nghiên cứu và hoàn thành luận văn với đề tà

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

*********

VŨ VĂN SÁNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÒNG CHỐNG BẠO LỰC

HỌC ĐƯỜNG TRONG TRƯỜNG THPT HUYỆN TỨ KỲ TỈNH HẢI DƯƠNG

Chuyên ngành : Quản lý giáo dục

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS TRƯƠNG XUÂN CỪ

HÀ NỘI, NĂM 2016

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian từ tháng 10 năm 2014 đến tháng 10 năm 2016 tôi đã đượchọc Thạc sỹ chuyên ngành Quản lý giáo dục tại khoa Quản lý giáo dục, trườngĐHSP Hà Nội Trong thời gian đó bản thân tôi luôn nhận được sự quan tâm, giúp

đỡ, tạo điều kiện của các thầy cô trong khoa Quản lý giáo dục, các khoa khác vàphòng Đào tạo sau đại học của nhà trường Trên cơ sở đó tôi đã có điều kiện thuậnlợi để hoàn thành khóa học

Tôi cũng xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS Trương Xuân Cừ đã

cho các ý tưởng định hướng và hết lòng giúp đỡ trong suốt quá trình tôi nghiên cứu

và hoàn thành luận văn với đề tài: “QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÒNG CHỐNG BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG TRONG TRƯỜNG THPT HUYỆN TỨ KỲ, TỈNH HẢI DƯƠNG”

Xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong Ban giám hiệu, các thầy cô giáo vàcác em học sinh thuộc các trường: THPT Tứ Kỳ, THPT Cầu Xe, THPT Hưng Đạo,THPT Tứ Kỳ II; các bậc cha mẹ học sinh; các đồng chí thuộc phòng kinh tế -hạtầng; các đồng chí công an; lãnh đạo phòng giáo dục huyện Tứ Kỳ; đã nhiệt tìnhgiúp đỡ trong quá trình học tập, nghiên cứu để tôi có được những thông tin, những

dữ liệu cần thiết hoàn thành luận văn

Trong quá trình hoàn thành luận văn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, rấtmong nhận được sự góp ý, chỉ dẫn tận tình của các thầy cô; các bạn đồng nghiệp

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, tháng 10 năm 2016

Tác giả

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Cấu trúc của luận văn 5

9 Những luận điểm cơ bản và đóng góp mới của tác giả 5

NỘI DUNG 6

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÒNG CHỐNG BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG TRONG CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 6

1.1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 6

1.1.1 Một vài nghiên cứu về bạo lực học đường trên thế giới 6

1.1.2 Một số công trình nghiên cứu về bạo lực học đường ở Việt Nam 7

1.2 Một số khái niệm cơ bản 8

1.2.1 Quản lý 8

1.2.2 Quản lý giáo dục 12

1.2.3 Quản lý nhà trường 14

1.2.4 Bạo lực 17

1.2.5 Bạo lực học đường 18

1.3 Nhận diện và phân loại bạo lực học đường 19

1.3.1 Nhận diện hành vi bạo lực học đường 19

1.3.2 Phân loại hành vi bạo lực học đường 20

1.4 Yếu tố làm phát sinh bạo lực học đường 21

1.4.1 Yếu tố bẩm sinh di truyền 21

1.4.2 Yếu tố giáo dục của gia đình 21

1.4.3 Yếu tố giáo dục của nhà trường 22

1.4.4 Yếu tố xã hội 23

1.5 Hậu quả của bạo lực học đường 26

1.5.1 Những ảnh hưởng đến học học sinh 26

1.5.2 Những ảnh hưởng đến nhà trường 27

1.5.3 Những ảnh hưởng đến gia đình và quan hệ giữa các bậc cha mẹ 27

1.5.4 Những ảnh hưởng đến xã hội 28

1.6 Quản lý các hoạt động phòng chống bạo lực học đường trong các trường THPT 30

1.6.1 Hiệu trưởng trường THPT có vai trò quyết định trong hoạt động phòng chống bạo lực học đường 30

1.6.2 Biện pháp quản lý phòng chống bạo lực học đường trong các trường THPT 31

1.7 Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý phòng chống bạo lực học đường của Hiệu trưởng trong trường THPT 36

1.7.1 Nhận thức của cán bộ, giáo viên nhân viên trong nhà trường 36

1.7.2 Nhận thức của học sinh, cha mẹ học sinh 36

1.7.3 Các văn bản chỉ đạo của các cấp, các ngành 36

1.7.4 Nguồn lực đầu tư cho công tác phòng chống BLHĐ 37

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 38

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÒNG CHỐNG BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG TRONG CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN TỪ KỲ, TỈNH HẢI DƯƠNG 39

2.1 Khái quát đặc điểm, tình hình kinh tế, giáo dục huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương 39

2.1.1 Sơ lược về tình hình kinh tế-xã hội của huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương 39

2.1.2 Một số nét cơ bản về giáo dục THPT trên địa bàn huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương 40

2.2 Thực trạng công tác quản lý phòng chống bạo lực học đường của Hiệu trưởng các trường THPT trên địa bàn huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương 41

2.2.1 Tổ chức điều tra 41 2.2.2 Thực trạng bạo lực học đường 44

2.3 Thực trạng quản lý hoạt động phòng chống bạo lực học đường các trường THPT trên địa bàn huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương 58

2.3.1 Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động phòng chống BLHĐ trong các trường THPT trên địa bàn huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương 58 2.3.2 Khảo sát thực trạng quản lý hoạt động phòng chống bạo lực học đường các trường THPT trên địa bàn huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương 58

2.4 Nhận xét chung: 70 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 72 CHƯƠNG 3: CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÒNG CHỐNG BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN TỨ KỲ, TỈNH HẢI DƯƠNG 73 3.1 Các nguyên tắc và cơ sở đề xuất biện pháp quản lý phòng ngừa BLHĐ các trưòng THPT trên địa bàn huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương 73

3.1.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý phòng chống BLHĐ 73 3.1.2 Cơ sở đề xuất các biện pháp quản lý phòng ngừa BLHĐ 75

3.2 Biện pháp quản lí hoạt động phòng chống BLHĐ các trường THPT trên địa bàn huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương 77

3.2.1 Nhóm biện pháp 1: Nâng cao nhận thức, vai trò, trách nhiệm của các thành viên (CB, GV, NV, HS), tổ chức trong nhà trường trong công tác phòng chống BLHĐ 77 3.2.2 Nhóm biện pháp 2: Nâng cao hiểu biết pháp luật cho học sinh 80 3.2.3 Nhóm biện pháp 3: Đẩy mạnh thi đua trong trường học, chú trọng xây dựng phong trào xây dựng " Trường học thân thiện, học sinh tích cực" 84

3.2.4 Nhóm biện pháp 4: Quan tâm đến hoạt động giáo dục kĩ năng sống cho học sinh 89

3.2.5 Nhóm biện pháp 5: Phối hợp giữa các lực lượng giáo dục trong và ngoài

nhà trường để phòng chống BLHĐ 93

3.2.6 Nhóm biện pháp 6: Làm tốt công tác nắm thông tin và phân loại học sinh, thành lập Ban tư vấn học đường 96

3.2.7 Nhóm biện pháp 7: Làm tốt công tác khen thưởng và kỷ luật học sinh 97

3.3 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất 99

3.4 Mối quan hệ giữa các biện pháp 100

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 102

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 103

DANG MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 105 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Số liệu cấp trung học phổ thông trên địa bàn huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải

Dương năm học 2015-2016 40

Bảng 2.2: Số lượng học sinh khảo sát tại các trường THPT 41

Bảng 2.3: Số vụ BLHĐ và số học sinh liên quan trong ba năm học gần đây 44

Bảng 2.4: Nhận thức của học sinh về bạo lực học đường 44

Bảng 2.5: Nhận thức của học sinh về nguyên nhân của bạo lực học đường 45

Bảng 2.6: Nhận thức của học sinh về hậu quả của bạo lực học đường 46

Bảng 2.7: Nguyên nhân từ cá nhân học sinh 49

Bảng 2.8: Nguyên nhân từ bạn bè 50

Bảng 2.9: Nguyên nhân từ cha mẹ, hoàn cảnh gia đình 51

Bảng 2.10: Nguyên nhân từ nhà trường 52

Bảng 2.11: Nguyên nhân từ yếu tố văn hóa không lành mạnh trong xã hội 54

Bảng 2.12: Nhận thức về hậu quả của BLHĐ đối với nạn nhân và người gây ra bạo lực 55

Bảng 2.13: Nâng cao nhận thức, vai trò, trách nhiệm của các thành viên, các tổ chức trong nhà trường trong công tác phòng ngừa BLHĐ 59

Bảng 2.14: Tuyên truyền và giáo dục pháp luật cho học sinh 61

Bảng 2.15: Tập trung xây dựng các phong trào trong nhà trường 63

Bảng 2.16: Trang bị kỹ năng sống cho học sinh 65

Bảng 2.17: Xây dựng cơ chế phối hợp giữa các lực lượng trong và ngoài nhà trường 67

Bảng 2.18: Khen thưởng và kỷ luật trong trường học 69

Bảng 3.1 Khảo nghiệm vê tính cân thiêt và tính khả thi cửa các biện pháp 99

DANH MỤC CÁC BIỂU

Biểu đồ 2.1: Nâng cao nhận thức, vai trò, trách nhiệm của các thành viên, các tổ

chức trong nhà trường trong công tác phòng ngừa BLHĐ 60

Biểu đồ 2.2: Tuyên truyền và giáo dục pháp luật cho học sinh 62

Biểu đồ 2.3: Tập trung xây dựng các phong trào trong nhà trường 64

Biểu đồ 2.4: Trang bị kỹ năng sống cho học sinh 66

Biểu đồ 2.5 Xây dựng cơ chế phối hợp giữa các lực lượng trong và ngoài nhà trường 68

Biểu đồ 2.6 Khen thưởng và kỷ luật trong trường học 70

Biểu đồ 3.1 Khảo nghiệm về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 100

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Những năm gần đây, ở Việt Nam vấn nạn bạo lực học đường đang có chiềuhướng gia tăng cả về số lượng và sự phức tạp, gây ra sự bức xúc trong dư luận Nótrở thành mối lo ngại của các bậc cha mẹ học sinh, của ngành giáo dục và toàn xãhội Hiện nay, cùng với sự phát trIUiển của công nghệ thông tin, điện thoại thôngminh trở nên phổ biến, khi có bạo lực học đường xảy ra các em học sinh thường ghilại bằng các video, sau đó phát tán trên mạng Internet để tung hô, cổ vũ tạo ranhững luồng dư luận trái chiều Bạo lực học đường cũng đã trở thành những chủ đềnóng trên các phương tiện thông tin đại chúng như báo viết và báo mạng, đài phátthanh, đài truyền hình Chỉ cần vào Google tìm kiếm với cụm từ “Bạo lực họcđường” thì trong khoảng 0,36 giây cho kết quả 2.480.000 kết quả là hình ảnh, video,bài viết có liên quan đến bạo lực học đường Hoặc chúng ta chỉ cần vào trangYoutube tìm kiếm bạo lực học đường sẽ được những hình ảnh, những đoạn phimcủa học sinh với những cảnh đấm, đá nhau có khi rất dã man

Thực tiễn cho thấy bạo lực học đường không những không giảm mà còn cóchiều hướng gia tăng ở tất cả các cấp học, số vụ và tính chất phức tạp Điều này đãảnh hưởng xấu đến công tác giáo dục thế hệ trẻ Bạo lực học đường đang là mộttrong những lực cản lớn đối với thực tiễn giáo dục, làm cho môi trường học đường

bị ô nhiễm, mất an toàn Khi bạo lực học đường xảy ra cùng với sự hỗ trợ của côngnghệ thông tin sẽ nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội dẫn đến những hiệu ứngxấu trong học sinh, gây hoang mang, lo lắng cho các bậc làm cha mẹ và xã hội; lòngtin của xã hội đối với việc giáo dục đạo đức của các nhà trường giảm đi Nó gây ra

sự ám ảnh cho người chứng kiến và nỗi đau về sự suy thoái của một bộ phận thế hệtrẻ còn đang tuổi cắp sách đến trường Những nhà nghiên cứu về bạo lực học đườngđưa ra dự báo nếu không có những giải pháp hữu hiệu thì bạo lực học đường sẽ tiếptục gia tăng hơn nữa Nhận thức được điều đó nên hầu hết các cấp quản lý giáo dụcđặc biệt là Hiệu trưởng các nhà trường trên địa bàn huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương

đã và đang tích cực triển khai các giải pháp nhằm phòng ngừa bạo lực học đường

diễn ra và đã đạt được những kết quả nhất định Tuy nhiên đây là một hiện tượngphức tạp lại có liên quan tới nhiều thành phần, nhiều tổ chức trong xã hội nên cácgiải pháp mà các Hiệu trưởng của các nhà trường đưa ra chưa có sự đồng bộ, hiệuquả của một số giải pháp chưa cao, mới chỉ dừng lại ở mức độ xảy ra vụ việc rồimới giải quyết, thiếu vận dụng lý thuyết và đi sâu tìm hiểu các biện pháp phòngchống bạo lực học đường Từ những lý do nêu trên, để góp phần nâng cao hiệu quảcủa công tác phòng chống bạo lực học đường xảy ra, tác giả chọn đề tài:

“QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÒNG CHỐNG BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG TRONG CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN TỨ KỲ, TỈNH HẢI DƯƠNG”

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng công tác quản lý để phòng chốngbạo lực học đường hiện nay tại các trường THPT trên địa bàn huyện Tứ Kỳ, tỉnhHải Dương, từ đó đề xuất những biện pháp quản lý hiệu quả hơn trong phòng chốngbạo lực học đường ở các đơn vị trường học trên

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quản lý phòng chống bạo lực học đường của Hiệu trưởng các trường THPTtrên địa bàn huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý phòng chống bạo lực học đường ở các trường THPT trênđịa bàn huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương

4 Giả thuyết khoa học

Trong những năm qua, các trường THPT trên địa bàn huyện Tứ Kỳ, tỉnh HảiDương đã có nhiều biện pháp quản lý phòng chống bạo lực học đường và đạt đượcnhững kết quả nhất định Song trên thực tế, bạo lực học đường vẫn diễn ra, thậm chí

ở một số trường còn gia tăng cả về số lượng và mức độ phức tạp Nếu Hiệu trưởngmỗi nhà trường đề xuất được các biện pháp quản lý phòng chống bạo lực học đườngdựa trên cơ sở khoa học, phù hợp với thực tiễn, có tính khả thi cao thì sẽ góp phầnquan trọng vào việc ngăn ngừa bạo lực học đường xảy ra

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu các nội dung sau:

5.1 Xây dựng cơ sở lý luận quản lý hoạt động phòng chống bạo lực học đường cáctrường THPT

5.2 Làm rõ thực trạng quản lý hoạt động phòng chống bạo lực học đường cáctrường THPT trên địa bàn huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương

5.3 Đề xuất những biện pháp quản lý hoạt động phòng chống bạo lực học đường ởcác trường THPT trên địa bàn huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn về đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu và đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động phòng chống bạo lựchọc đường ở các trường THPT trên địa bàn huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương

6.2 Giới hạn địa bàn nghiên cứu

Các trường THPT trên địa bàn huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương gồm:

- Trường THPT Tứ Kỳ;

- Trường THPT Cầu Xe;

- Trường THPT Hưng Đạo;

- Trường THPT Tứ Kỳ II (trường dân lập)

6.3 Giới hạn về khách thể điều tra

04 Hiệu trưởng và 08 Phó hiệu trưởng

30 giáo viên chủ nhiệm khối 10, 11, 12

50 giáo viên bộ môn

04 Bí thư và 06 Phó bí thư ĐTN

20 Chi hội trưởng chi hội phụ huynh, thành phần ban đại diện cha mẹ họcsinh nhà trường

360 học sinh (mỗi trường 90 em) đại diện cho học sinh của các trường

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng các phương pháp nghiên cứu lý luận để xây dựng các cơ sở lý luậncho đề tài

Thực hiện nghiên cứu các tài liệu, văn bản, sách báo có liên quan đến đề tài.

Từ kết quả nghiên cứu này, tổng hợp, khái quát hóa tìm ra những vấn đề chung nhấtlàm cơ sở cho việc đề xuất biện pháp quản lý hiệu quả các hoạt động phòng chốngbạo lực học đường ở các trường THPT trên địa bàn huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi

Sử dụng phiếu hỏi phù hợp với các đối tượng Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng,cán bộ đoàn thanh niên, giáo viên chủ nhiệm lớp, giáo viên bộ môn, đại diện cha mẹhọc sinh và học sinh, thực hiện tổng hợp các thông tin từ từng loại phiếu để có các

số liệu cần thiết cho nghiên cứu thực trạng về các biện pháp quản lý của Hiệutrưởng trong việc phòng chống bạo lực học đường ở các trường THPT trên địa bànhuyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương

7.2.2 Phương pháp quan sát

Sử dụng phương pháp này để bổ sung cho phương pháp điều tra Thực hiệnquan sát các hoạt động tuyên truyền, sinh hoạt lớp, các hoạt động ngoài giờ lên lớp,hoạt động tư vấn trong các nhà trường, sinh hoạt tập thể, các giờ ra chơi, các tụđiểm quanh cổng trường đặc biệt là các quán cầm đồ, quán game, nơi học sinh hay

tụ tập

7.2.3 Phương pháp phỏng vấn trực tiếp

Thực hiện phỏng vấn trực tiếp Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng, giáo viên chủnhiệm lớp, đại diện cha mẹ học sinh để có thêm thông tin, bổ sung cho kết quảnghiên cứu của hai phương pháp trên

7.3 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng công thức Spearman để xử lý các số liệu thu thập được qua cácphiếu điều tra, phân tích kết quả nghiên cứu, đồng thời thực hiện đánh giá mức độtin cậy của phương pháp điều tra trên cơ sở đó rút ra kết luận khoa học cho đề tài

Sử dụng thêm các phần mềm hỗ trợ cho việc nghiên cứu và xử lý số liệu

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài các phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục,các cụm từ viết tắt, nội dung chính của luận văn được trình bày trong ba chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động phòng chống bạo lực học đường trong các trường trung học phổ thông.

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động phòng chống bạo lực học đường trong các trường THPT huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương.

Chương 3: Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động phòng chống bạo lực học đường các trường THPT huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương.

9 Những luận điểm cơ bản và đóng góp mới của tác giả.

9.1 Những luận điểm cơ bản:

Từ việc nghiên cứu tài liệu, luận văn nêu nên các luận điểm cơ bản về quản

lý, quản lý giáo dục, các chức năng của quản lý, nhà trường, trường THPT Kháiniệm bạo lực, BLHĐ, những yếu tố liên quan đến quản lý hoạt động phòng chốngBLHĐ của Hiệu trưởng; những nội dung quản lý của Hiệu trưởng trong hoạt độngphòng chống BLHĐ

9.2 Những đóng góp mới của tác giả

Nghiên cứu, tìm hiểu thực trạng BLHĐ ở các trường THPT trên địa bànhuyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương

Tìm hiểu các biện pháp phòng chống BLHĐ đã tiến hành ở các nhà trường,đánh giá được những ưu, khuyết điểm của các biện pháp

Đề xuất những cải tiến các biện pháp đã tiến hành và một số giải pháp mới.Trong các biện pháp đều chỉ rõ mục đích, nội dung, những điểm cần tiến hành vàđiều kiện khi triển khai các biện pháp và mối quan hệ giữa các biện pháp để khi ápdụng vào thực tiễn đạt hiệu quả cao

NỘI DUNG CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÒNG CHỐNG BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG TRONG CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu.

1.1.1 Một vài nghiên cứu về bạo lực học đường trên thế giới.

Tình trạng bạo lực học đường ở nhiều quốc gia trên thế giới đã và đang diễn

ra dưới nhiều hình thức, mức độ phức tạp và tính chất nghiêm trọng ngày càng tăng

từ những vụ ẩu đả giữa các học sinh cho đến những vụ thảm sát kinh hoàng Bạolực học đường đã gây ảnh hưởng lớn đến sự phát triển toàn diện về thể chất, tinhthần của học sinh, là mầm mống của bạo lực trong xã hội nói chung Trước tìnhtrạng này, đã có nhiều bài báo, nhiều công trình nghiên cứu, bài viết về vấn đề này

Trong một công trình nghiên cứu của Glew GM và các cộng sự tiến hànhnăm 2005 trên 3530 học sinh lớp 3, 4, 5 tại Mỹ với đề tài “Bắt nạt, tâm lý xã hộiđiều chỉnh và kết quả học tập ở bậc tiểu học” với mục tiêu xác định tỉ lệ bắt nạttrong trường Tiểu học và mối liên quan của nó với nhà trường, thành tích học tập,hành động kỷ luật và cảm giác của bản thân: cảm giác buồn, an toàn và phụthuộc[5]

Liang H và các cộng sự nghiên cứu đề tài “Bắt nạt, bạo lực và hành vi nguyhiểm ở học sinh trung học Nam Phi” tiến hành tại Anh năm 2007 Nghiên cứu nhằmkiểm tra tỉ lệ của hành vi bắt nạt của 5074 học sinh vị thành niên đang học lớp 8(tuổi trung bình là 14,2) và lớp 11 (tuổi trung bình 17,4) ở 72 trường học ở Cape vàDurban, Nam Phi đã làm rõ mối liên quan giữa hành vi bạo lực, các hành vi nguyhiểm ở thanh thiếu niên[10]

Mỹ là quốc gia báo động đỏ về tình trạng bạo lực học đường Theo kết quảnghiên cứu của một nhóm các nhà khoa học Mỹ được công bố trên tạp chí Journal ofDevelopmental and Behavioural Pediatrics, có gần 90% học sinh từ lớp 3 đến lớp 6tại Mỹ từng ít nhất một lần bị bạn học bắt nạt, ức hiếp, ngoài ra 59% thừa nhận đã

cứ 3 học sinh từ lớp 6 đến lớp 12 tại nước này thì có một em báo cáo đã bị bắt nạt tạitrường Theo Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát Bệnh tật Mỹ (CDC), mỗi ngày tạinước này có 160.000 học sinh không dám đi học vì sợ bị bắt nạt ở trường [20].

Hàn Quốc cũng được coi là một trong những quốc gia có nạn bạo lực họcđường nhức nhối trên thế giới Theo kết quả khảo sát của Quỹ Phòng chống bạo lựcthanh thiếu niên Hàn Quốc, 20% thừa nhận từng bị bắt nạt ở trường, 63% nạn nhânphải “nếm” đòn bạo lực ngay khi mới học Tiểu học Con số này càng ngày càng giatăng và tệ nạn này xảy ra nghiêm trọng đối với học sinh nữ hơn học sinh nam Đánglưu ý, nhiều học sinh đã không ý thức được hành vi bạo lực của mình Khoảng 36%học sinh Hàn Quốc coi việc bắt nạt như một trò đùa, 20% thừa nhận hành vi bắt nạtbạn là không có lý do đặc biệt Theo điều tra, số học sinh thường xuyên bắt nạt cácbạn học khác thường hay xem phim bạo lực, hoặc do hoàn cảnh gia đình 51,5%người được hỏi thừa nhận, thường xuyên chơi và xem phim, game bạo lực[20]

1.1.2 Một số công trình nghiên cứu về bạo lực học đường ở Việt Nam.

Trong những năm gần đây, bạo lực học đường ở Việt Nam đang có chiềuhướng gia tăng gây ảnh hưởng tiêu cực đến các hoạt động giáo dục thế hệ trẻ Đã cómột số nghiên cứu, các bài báo khoa học đăng trên trên các tạp chí như: Nghiên cứucủa PGS TS Nguyễn Thị Thanh Bình trường ĐHSP Hà Nội với tiêu đề “Một sốbiện pháp ngăn chặn và phòng ngừa hành vi gây hấn học đường” đăng trên tạp chíKhoa học giáo dục đã điều tra đánh giá thực trạng, khảo sát đánh giá của HS, SV vềcác biện pháp ngăn chặn và phòng ngừa hành vi gây hấn học đường mà các nhàtrường đã thực hiện, khảo sát những đề xuất của HS, SV Từ đó, tác giả đề xuất cácbiện pháp thực hiện để ngăn chặn và phòng ngừa hành vi gây hấn học đường

Tác giả Đặng Hoàng Minh và Trần Thành Nam với báo cáo khoa học “Hành

vi bạo lực ở thanh thiếu niên – con đường đường hình thành và cách tiếp cận đánhgiá” đã chỉ ra con đường hình thành hành vi bạo lực học đường và cách tiếp cận,đánh giá hành vi bạo lực học đường[11]

Tác giả Nguyễn Văn Lượt với bài báo khoa học “Bạo lực học đường:Nguyên nhân và một số biện pháp hạn chế” đã đi sâu tìm hiểu một số nguyên nhân

tâm lý xã hội dẫn đến hành vi bạo lực học đường giữa học sinh với học sinh và một

số biện pháp nhằm hạn chế bạo lực học đường hiện nay

Đề tài nghiên cứu có tên “Hành vi gây hấn của học sinh Phổ thông trunghọc”, năm 2008-2010 do Trần Thị Minh Đức chủ chì đã tìm hiểu nhận thức của họcsinh THPT về hành vi gây hấn; chỉ ra thực trạng, nguyên nhân của hành vi gây hấn

ở học sinh THPT Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng đưa ra một số đặc điểm tâm lý –

xã hội của học sinh thực hiện hành vi gây hấn và học sinh bị gây hấn, đưa ra một sốgiải pháp nhằm giảm thiểu, ngăn chặn hành vi gây hấn ở học sinh THPT

Một số nghiên cứu về nguyên nhân, các yếu tố tác động đến bạo lực họcđường:

- Hung tính ở trẻ em (Phạm Mạnh Hà, Hoàng Trang, 2002);

- Cách thức cha, mẹ quan hệ với con và hành vi lệch chuẩn của trẻ (LưuSong Hà, 2008);

- Ảnh hưởng của nhóm bạn không chính thức đến hành vi phạm pháp của trẻ

vị thành niên (Mã Ngọc Thể, 2004);

Qua nghiên cứu, tác giả thấy rằng các công trình trên đây chủ yếu đi tìm hiểu

và vạch ra thực trạng của bạo lực học đường, dự đoán chiều hướng gia tăng, cónhững công trình nghiên cứu về mặt tâm lý-xã hội của hành vi bạo lực Tuy nhiên,chưa có nhiều đề tài đi sâu vào nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động phòngchống bạo lực học đường tại các trường THPT Do đó, nghiên cứu “Quản lý hoạtđộng phòng chống bạo lực học đường ở các trường THPT” là vấn đề mới, có ýnghĩa lý luận và thực tiễn góp phần làm phong phú thêm lý luận về vấn đề bạo lựchọc đường và đặc biệt là việc quản lý các hoạt động trong nhà trường THPT đểphòng chống bạo lực học đường diễn ra làm cho môi trường giáo dục của nhàtrường ngày càng tốt hơn

1.2 Một số khái niệm cơ bản.

1.2.1 Quản lý.

1.2.1.1 Khái niệm về quản lý.

Trong thực tiễn, quản lý là một hoạt động cần thiết và quan trọng trong tất cả

các lĩnh vực hoạt động của con người Ở bất kỳ nơi nào, lĩnh vực nào con người tạolập nên nhóm xã hội thì ở đó cần đến quản lý, bất kể đó là nhóm chính thức haykhông chính thức, quy mô nhóm lớn hay nhỏ Tổ chức nào có hoạt động quản lýhiệu quả thì sự thành công lớn và phát triển mạnh.

Khái niệm quản lý được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khoa học.Xuất phát từ nhiều góc độ nghiên cứu khác nhau cũng như từ những vấn đề đặctrưng khác nhau mà nhiều học giả trong và ngoài nước đã đưa ra các định nghĩakhác nhau về quan lý Sau đây là một số định nghĩa về quản lý của một số tác giả:

Theo tác giả Đặng Quốc Bảo thì “Quản lý = Quản + lý”, trong đó “Quản” cónghĩa là giữ, “lý” có nghĩa là chỉnh sửa, nói cách khác “Quản lý = Ổn định + phát triển”

Trong cuốn giáo trình Tâm lý học quản lý của Vũ Dũng đã đưa ra định nghĩa

về quản lý: “Quản lý là sự tác động có định hướng, có mục đích, có kế hoạch và có

hệ thống thông tin của chủ thể đến khách thể của nó” Từ nội hàm của khái niệmquản lý cho thấy:

+ Quản lý được tiến hành trong một tổ chức hay một nhóm xã hội Tức là,hoạt động quản lý chỉ cần thiết và tồn tại với một nhóm người Còn đối với cá nhân,anh ta tự điều khiển hoạt động của mình

+ Quản lý bao gồm công việc chỉ huy và tạo điều kiện cho những người khácthực hiện công việc và đạt được mục đích của nhóm

+ Hoạt động quản lý gồm hai hoạt động cấu thành: Chủ thể quản lý và đốitượng quản lý

+ Khi nói đến hoạt động quản lý chúng ta chủ yếu nói đến hoạt động quản lýcon người

+ Hệ thống quản lý được hiểu như sự phối hợp có tổ chức và thống nhất.[4]Theo tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc và tác giả Nguyễn Quốc Chí thì “Quản lý

là những tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý đến khách thểquản lý trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đíchcủa tổ chức[ 3]

Trong cuốn tài liệu “Những khái niệm cơ bản về lý luận quản lý giáo dục”,

tác giả Nguyễn Ngọc Quang đưa ra định nghĩa “Quản lý là những tác động có mụcđích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến những người lao động nói chung là kháchthể quản lý nhằm thực hiện mục tiêu đã dự kiến[12]

Theo Trần Kiểm thì “Quản lý là việc chủ thể quản lý dùng quyền lực tác độngđến con người và các nguồn lực khác nhằm đưa tổ chức đạt mục tiêu đã định” [ 9]

Theo F.W Taylor cho rằng: “Quản lý là nghệ thuật, biết rõ ràng, chính xáccái gì cần làm và làm cái đó như thế nào, bằng phương pháp tốt nhất, rẻ nhất”.[4]

Theo Mary Parker Follet (Mĩ) thì “Quản lý là nghệ thuật khiến công việcđược thực hiện thông qua người khác”.[4]

Theo Fayel thì “Quản lý là một hoạt động mà mọi tổ chức (gia đình, doanhnghiệp, chính phủ) đều có, nó gồm năm yếu tố tạo thành là: kế hoạch, tổ chức, chỉđạo, điều chỉnh và kiểm soát Quản lý chính là thực hiện kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo,điều chỉnh và kiểm soát ấy” [4]

Từ góc độ kinh doanh, các nhà doanh nghiệp Mĩ thì cho rằng: “ Quản lý làđưa những nguồn vốn về con người và của cải vào các đơn vị tổ chức và năng động

để đạt được mục tiêu, một mặt bằng cách đảm bảo thảo mãn tối đa người hưởng lợi,mặt khác, đảm bảo tinh thần và tình cảm về thực hiện cho người cấp vốn”.[4]

Harold Koontz viết “ Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phổihợp những lỗ lực cá nhân nhằm đạt được mục đích của nhóm Mục tiêu của mọi cáthể đạt được mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn của

cá nhân ít nhất” [7]

Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc thì “Hoạt động quản

lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đếnkhách thể quản lý (người bị quản lý) trong tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành

và đạt được mục đích của tổ chức [3]

Nói đến quản lý là nói đến hoạt động của con người, diễn ra ở một nhóm.Trong hoạt động này có người quản lý và người bị quản lý, hai đối tượng này cónhững ràng buộc nhất định có thể bằng những quy định, những luật lệ, chủ thể quản

lý có một quyền lực nhất định đối với khách thể quản lý, ví dụ trong một nhà trường

thì Hiệu trưởng có những quyền lực nhất định đối với giáo viên, nhân viên trongnhà trường đó được pháp luật quy định Quản lý luôn hướng đến một mục đích cụthể, để đạt được mục đích đó thì cần có kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra.

Trên cơ sở nghiên cứu các quan điểm của các tác giả, trong khuôn khổ củaluận văn này chúng tôi sử dụng khái niệm quản lý như sau:

“Quản lý là những tác động có định hướng, có mục đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) diễn ra trong một tổ chức thông qua các hoạt động (chức năng): kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra phù hợp với những quy luật nhằm đạt được mục đích của tổ chức”

1.2.1.2 Các chức năng của quản lý.

Hoạt động quản lý diễn ra trong một tổ chức, một nhóm người và luôn cómục đích nhất định Để đạt được mục đích của quản lý, quản lý phải thực hiện đủbốn chức năng cơ bản sau:

- Chức năng kế hoạch hóa: Kế hoạch hóa là một chức năng của quản lý, để

đạt được mục đích của quản lý thì trước hết cần thực hiện chức năng này Kế hoạchhóa là việc xác định các mục tiêu, mục đích mà tổ chức cần hướng tới trong tươnglai (gần hoặc xa) đồng thời xác định con đường, biện pháp, cách làm, các nguồn lực(nhân lực, vật lực, tài lực, tin lực) cần thiết để đạt được mục tiêu, mục đích đó Cácnội dung chủ yếu của chức năng này gồm:

a) Xác định và xây dựng mục đích, mục tiêu cho tổ chức;

b) Xác định và đảm bảo về các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực, tin lực)của tổ chức để đạt được mục đích, mục tiêu đề ra

c) Lựa chọn những hoạt động cần thiết, thứ tự thực hiện để đạt được mụcđích, mục tiêu đó

- Chức năng tổ chức: Chức năng này của quản lý là thực hiện các công việc

qua đó tạo nên được cấu trúc các quan hệ giữa các thành viên, giữa các bộ phậntrong một tổ chức một cách tối ưu nhất, để các thành viên, các bộ phật hoàn thànhcác công việc với hiệu quả cao nhất qua đó đạt được mục đích, mục tiêu của tổchức

- Chức năng chỉ đạo (lãnh đạo): Là quá trình tác động đến con người bằng

các mệnh lệnh, làm cho người dưới quyền phục tùng và làm đúng theo kế hoạch,nhiệm vụ được phân công Chỉ đạo hàm việc việc liên kết, liện hệ với người khác vàđộng viên họ hoàn thành những nhiệm vụ nhất định để đạt được mục tiêu của tổchức Tạo động lực để các thành viên trong tổ chức tích cực hoạt động bằng cácbiện pháp động viên, khen thưởng kể cả trách phạt

- Chức năng kiểm tra: Kiểm tra là một chức năng của quản lý với chức năng

này, chủ thể quản lý thực hiện các hoạt động theo dõi, giám sát việc làm của cácthành viên, các bộ phận Để tránh những sai sót, kiểm tra phải được tiến hành từ khibắt đầu các công việc có thể thực hiện kiểm tra theo định kỳ hoặc đột xuất Kết quảkiểm tra cần được phân tích, đánh giá trên cơ sở đó tiến hành các hoạt động điềuchỉnh, sửa chữa, uốn nắn kịp thời

1.2.2 Quản lý giáo dục

Xuất phát từ nhiều góc độ nghiên cứu khác nhau về giáo dục nên những kháiniệm quản lý giáo dục có nội dung khác nhau Các nhà nghiên cứu trong và ngoàinước đã đưa ra các định nghĩa khác nhau về quản lý giáo dục Sau đây là một sốquan điểm:

Tác giả Trần Kiểm trong cuốn Những vấn đề cơ bản của khoa học quản lý giáo dục đưa ra quan điểm quản lý vĩ mô (một nền/một hệ thống giáo dục) và quản

lý vi mô (một trường học/ tổ chức giáo dục cơ sở) trong giáo dục Theo đó thì

“Quản lý cấp vĩ mô được hiểu là những tác động tự giác (có ý thức, có mục đích, có

kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản lý đến tất cả các mắt xích của

hệ thống (từ cấp cao nhất đến các cơ sở giáo dục là nhà trường) nhằm thực hiện cóchất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triển giáo dục, đòa tạo thế hệ trẻ theo yêu cầucủa xã hội” Hoặc “Quản lý giáo dục là sự tác động liên tục, có tổ chức, có hướngđích của chủ thể quản lý lên hệ thống giáo dục nhằm tạo ra tính vượt trội/tính trồi(emergence) của hệ thống; sử dụng một cách tối ưu các tiềm năng, các cơ hội của hệthống nhằm đưa hệ thống đến mục tiêu một cách tốt nhất trong điều kiện đảm bảo

sự cân bằng với môi trường bên ngoài luôn luôn biến động” Còn “Quản lý vi mô,

quản lý giáo dục trong phạm vi nhà trường bao gồm hệ thống những tác động cóhướng đích của Hiệu trưởng đến các hoạt động giáo dục, đến con người (giáo viên,cán bộ, nhân viên và học sinh), đến các nguồn lực (cơ sở vật chất, tài chính, thôngtin, v.v ) nhằm đạt mục tiêu giáo dục.

Theo tác giả Nguyễn Xuân Thanh thì “Quản lý nhà nước về giáo dục và đàotạo là việc nhà nước thực hiện quyền lực công để điều hành, điều chỉnh toàn bộ cáchoạt động giáo dục và đào tạo trong phạm vi toàn xã hội nhằm thực hiện mục tiêugiáo dục của nhà nước” Trong khái niệm quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo

Theo M.I Kônđacốp, chuyên gia giáo dục của Liên Xô trước đây thì: “Quản

lý giáo dục là tác động có thệ thống, có kế hoạch có ý thức và hướng đích của chủthể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các mắt xích của hệ thống (từ Bộ đếntrường) nhằm mục đích đảm bảo việc hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ

sở nhận thức và vận dụng những quy tắc chung của xã hội cũng như những quy luậtcủa qúa trình giáo dục, của sự phát triển tâm thế và tâm lý trẻ em”

Quản lý giáo dục thuộc phạm vi quản lý nhà nước Quản lý nhà nước đối vớigiáo dục là tập hợp những tác động hợp quy luật được thể chế bằng pháp luật của

chủ thể quản lý đến các phân hệ quản lý, nhằm làm cho hệ thực hiện được mục tiêugiáo dục.

Mỗi một quốc gia có một hệ thống giáo dục quốc dân riêng phù hợp với điềukiện tự nhiên, văn hóa và mục tiêu phát triển trong từng giai đoạn của quốc gia đó

Ở Việt Nam việc quản lý giáo dục nhằm làm cho hệ thống giáo dục quốc dân vậnhành và thực hiện đường lối giáo dục của Đảng vì giáo dục chịu sự chi phối đườnglối của Đảng Đây là nét đặc trưng của giáo dục xã hội chủ nghĩa, lấy mục tiêu giáodục là sự phát triển của con người Trong hệ thống giáo dục quốc dân có nhiều phâncấp quản lý về giáo dục, cấp nhỏ nhất trong hệ thống đó là quản lý giáo dục trongmột nhà trường

Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn này, chúng tôi sử dụng khái niệm

quản lý giáo dục ở cấp nhà trường như sau: “Quản lý giáo dục là những tác động

có định hướng, có mục đích của Hiệu trưởng đến các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực, tin lực), đến các hoạt động giáo dục, đến các yếu tố ảnh hưởng từ bên ngoài phù hợp với các quy luật để thực hiện được đường lối giáo dục của Đảng”

1.2.3 Quản lý nhà trường.

1.2.3.1 Nhà trường, trường phổ thông.

Theo điều 48 Luật giáo dục năm 2005 thì:

(1) Nhà trường trong hệ thống giáo dục quốc dân được tổ chức theo các loạihình sau đây:

a) Trường công lập do Nhà nước thầnh lập, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất,bảo đảm kinh phí cho các nhiệm vụ chi thường xuyên

b) Trường dân lập do cộng đồng dân cư ở cơ sở thành lập, đầu tư cơ sở vậtchất và đảm bảo kinh phí hoạt động

c) Trường tư thục do các tổ chức xã hội, tổ chức xã hội – nghề nghiệp, tổchức kinh tế kinh tế cá nhân thành lập, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất và đảm bảokinh phí hoạt động bằng vốn ngân sách ngoài nhà nước

(2) Nhà trường trong hệ thống giáo dục quốc dân thuộc mọi loại hình đềuđược thành lập theo quy hoạch, kế hoạch của Nhà nước nhằm phát triển sự nghiệp

giáo dục Nhà nước tạo điều kiện để trường công lập giữ vai trò nòng cốt trong hệthống giáo dục quốc dân [17]

Theo điều 4, thông tư số 12/2011/TT-BGDĐT ngày 28/3/2011 quy định vềloại hình và hệ thống trường trung học thì:

(1) Trường trung học được tổ chức theo hai loại hình: công lập và tư thục.a) Trường công lập do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thành lập

và Nhà nước trực tiếp quản lý Nguồn đầu tư cơ sở vật chất và kinh phí cho chithường xuyên chủ yếu do ngân sách nhà nước đảm bảo;

b) Trường tư thục do các tổ chức xã hội, tổ chức xã hội-nghề nghiệp, tổ chứckinh tế hoặc cá nhân thành lập khi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép.Nguồn đầu tư xây dựng cơ sở vật chất và kinh phí hoạt động của trường tư thục làngoài ngân sách nhà nước

(2) Các trường có một cấp học gồm:

a) Trường trung học sơ sở;

b) Trường trung học phổ thông;

(3) Các trường có nhiều cấp học gồm:

a) Trường tiểu học và trung học cơ sở;

b) Trường trung học cơ sở và trung học phổ thông;

c) Trường tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông;

(4) Các trường chuyên biệt gồm:

a) Trường phổ thông dân tộc nội trú, trường phổ thông dân tộc bán trú;

b) Trường chuyên, trường năng khiếu;

c) Trường dành cho người tàn tật, người khuyết tật;

d) Trường giáo dưỡng;

Theo điều 6, thông tư số 12/2011/TT-BGDĐT ngày 28/3/2011 quy định vềphân cấp quản lý trường học thì:

(1) Trường THCS và trường phổ thông có nhiều cấp học có cấp cao nhất làcấp THCS do phòng giáo dục và đào tạo quản lý;

(2) Trường THPT và trường phổ thông có nhiều cấp học có cấp cao nhất làcấp THPT do Sở giáo dục và đào tạo quản lý;

(3) Trường chuyên biệt có quy chế tổ chức và hoạt động riêng thì thực hiệnphân cấp quản lý theo quy chế tổ chức và hoạt động của loại trường chuyên biệt đó.

Theo Trần Kiểm thì “Trường học là tổ chức giáo dục, là một đơn vị cấu trúc

cơ sở của hệ thống giáo dục quốc dân Do đó, xét về bản chất, trường học là tổ chứcmang tính nhà nước – xã hội – sư phạm thể hiện bản chất giai cấp, bản chất xã hội

và bản chất sư phạm”

Theo Đặng Quốc Bảo “Trường học là một thiết chế xã hội trong đó diễn raquá trình đào tạo giáo dục với sự hoạt động tương tác của hai nhân tố Thầy – Trò.Trường học là một bộ phận cộng đồng và trong guồng máy của hệ thống giáo dụcquốc dân, nó là đơn vị cơ sở” [2]

Nhờ có giáo dục mà con người thực hiện việc truyền kinh nghiệm lịch sử

-xã hội của loài người của các thế hệ đi trước cho thế hệ đi sau, giúp thế hệ sau kếthừa, phát triển một cách sáng tạo qua đó làm cho bản thân con người và xã hội liêntục phát triển Nhà trường là một thiết chế đặc biệt của xã hội thực hiện chức năngquan trọng đó của giáo dục thông qua con đường chính là dạy học

1.2.3.2 Quản lý nhà trường.

Nhà trường là một đơn vị, một phần tử trong hệ thống giáo dục quốc dânthực hiện việc đào tạo thế hệ trẻ theo đường lối của Đảng Hoạt động trọng tâmtrong nhà trường là hoạt động giáo dục thông qua con đường cơ bản là dạy học Xétcho cùng thì quản lý nhà trường là quản lý con người và các hoạt động sư phạm củacon người, trong nhà trường phải kể đến hai lực lượng chính là giáo viên và họcsinh, họ vừa là đối tượng vừa là chủ thể quản lý Hiệu trưởng chịu trách nhiệm vềmọi mặt hoạt động của nhà trường, trong công tác quản lý hàng ngày, hiệu trường

sẽ có tác động đến giáo viên và học sinh, tức họ là đối tượng quản lý của hiệutrưởng Để các hoạt động của nhà trường có hiệu quả cao thì giáo viên và học sinhphải chủ động, tích cực tham gia vào các hoạt động dạy và học một cách sáng tạo,tức họ là chủ thể quản lý Như vậy trong nhà trường, việc quản lý không chỉ là tráchnhiệm riêng của người Hiệu trưởng mà trách nhiệm chung của tất cả các thành viên(giáo viên, nhân viên, học sinh )

Quản lý trong nhà trường cũng gồm các yếu tố: chủ thể quản lý, đối tượng bịquản lý, khách thể quản lý và mục tiêu quản lý Tuy nhiên quản lý trong nhà trườngkhác với quản lý vận hành của một cỗ máy, khác với việc quản lý một dây truyềnsản xuất trong một nhà máy, xí nghiệp ở chỗ không thể máy móc và cứng nhắc(theo kiểu lập trình sẵn) mà phải mang tính mềm dẻo, linh hoạt, tùy thuộc vào từngtình huống, từng công việc cụ thể Nói cách khác trong quản lý nhà trường ngoàituân theo các quy luật quản lý, quy luật tâm lý, quy luật xã hội, quy luật kinhtế còn mang tính nghệ thuật cao Điều này thể hiện trong thực tế có trường hợpngười Hiệu trưởng rất thành công trong công tác quản lý ở trường này nhưng lạithất bại trong quản lý ở trường khác mặc dù cùng cấp học Nhà trường là một tổchức mang tính xã hội, giáo viên và học sinh vừa là đối tượng bị quản lý, lại vừa làchủ thể quản lý Theo tác giả Trần Kiểm thì xét về bản chất “Quản lý con ngườitrong nhà trường là tổ chức một cách hợp lý lao động của giáo viên và học sinh, làtác động đến họ sao cho hành vi, hoạt động của họ đáp ứng được yêu cầu của việcđào tạo con người” [9]

Theo từ điển xã hội học “bạo lực” có nghĩa là dùng sức mạnh để giải quyếtmọi tranh chấp giữa các bên đối địch nhau Trong chiến tranh xã hội (giữa các giaicấp, dân tộc, tôn giáo, đảng phái ) bạo lực là dùng mọi hình thức sức mạnh (vũ khí,trừng phạt bằng luật pháp, quần chúng, thậm chí cả khủng bố) để chiến thắng và tiêu

diệt đối thủ Chiến tranh (bao gồm cả nội chiến) là hình thức bạo lực cao nhất.

Trong tiếng Việt có những từ gần nghĩa hoặc đồng nghĩa với từ “bạo lực”như: hành vi bạo lực, bắt nạt, gây hấn, lấn át, hiếu chiến, côn đồ, công kích, hungtính, nhục mạ v.v

Trên cơ sở tìm hiểu các quan điểm, định nghĩa khác nhau về “bạo lực”, trong

khuôn khổ luận văn này tác giả sử dụng khái niệm về “bạo lực” như sau: “Bạo lực

là hành vi một người hoặc nhóm người dùng sức mạnh, quyền lực, lời nói hay các hành động khác để đe dọa, cững bức, xúc phạm làm tổn hại đến tinh thần, thể chất, vật chất của người hoặc nhóm người khác”

một hoặc nhiều học sinh nhằm trực tiếp chống lại một học sinh, người có khó khăntrong việc tự bảo vệ bản thân”

Milton Keynes (1989) định nghĩa: “Bắt nạt là một hành động lặp đi lặp lạimột cách hiếu chiến để cố ý làm tổn thương về tinh thần hoặc thể xác cho ngườikhác Bắt nạt là đặc trưng của một cá nhân hành xử theo một cách nào đó để đạtđược quyền lực trên người khác”

Một khái niệm khác cho rằng: bạo lực học đường là bất kỳ hình thức hoạtđộng bạo lực hoặc các hoạt động bên trong các cơ sở trường học Nó bao gồm các

hành vi bắt nạt, lạm dụng thân thể, lạm dụng bằng lời nói, ẩu đả, bắn,… Bắt nạt và

lạm dụng vật chất là những hình thức phổ biến nhất của bạo lực có liên quan đếnbạo lực học đường Tuy nhiên, trường hợp cực đoan như bắn và giết người cũng đãđược liệt kê như là bạo lực học đường

Có quan điểm cho rằng “Bạo lực học đường là bất kỳ hành vi nào vi phạmmột nhiệm vụ giáo dục của nhà trường hoặc môi trường học đường gây nguy hiểm

cho mục đích của nhà trường như: xâm lược, chống lại người hoặc tài sản, ma túy,gián đoạn và gây rối loạn”.

Mặc dù chưa có sự thống nhất trong cách gọi nhưng khi nói tới “bạo lực họcđường” thì ta có thể hiểu đó là hệ thống những lời nói, hành vi mang tính miệt thị,dọa nạt, những hành động côn đồ (có thể kèm theo hung khí) xâm phạm thân thểngười khác để lại sự lo sợ, hoảng loạn, thương tích thậm chí dẫn đến tử vong đốivới trẻ em đang độ tuổi đến trường

Những hành vi trong học sinh như kết băng nhóm, bè phái để tạo sức mạnhdọa bạn bè, trấn lột, bảo kê cho bạn, gây mất trật tự, tạo xung đột, đánh nhau cũngđược coi là bạo lực học đường

Bạo lực học đường cũng có thể xảy ra giữa học sinh với nhau, giữa thanhniên hư ngoài nhà trường với học sinh hoặc giữa người lớn (cha, mẹ, người thânthậm chí thầy, cô giáo) với học sinh và ngược lại

Từ việc nghiên cứu các quan điểm về bạo lực học đường, tác giả xin đưa ra

khái niệm về bạo lực học đường như sau: “Bạo lực học đường là hành vi của con người làm tổn hại đến thể chất, tinh thần, vật chất đối với con người có liên quan đến môi trường học đường”.

Trong khuôn khổ của luận văn này người viết chỉ đề cấp đến bạo lực họcđường diễn ra đối với học sinh trường THPT

1.3 Nhận diện và phân loại bạo lực học đường.

1.3.1 Nhận diện hành vi bạo lực học đường

Bạo lực học đường nhìn một cách chung nhất là các hành vi lệch chuẩn, thực

tế cho thấy những hành vi này thường tập chung ở một số dạng sau:

+ Sử dụng vũ lực với nhau: Là những hành vi sử dụng sức mạnh cơ bắp,hung khí để hành hung người khác

+ Sử dụng lời nói, cử chỉ, đe dọa, khủng bố, lăng mạ, bêu rếu người khác.Bạo lực học đường chủ yếu diễn ra đối với học sinh có trường hợp cònngược từ học sinh tới giáo viên, nhân viên

1.3.2 Phân loại hành vi bạo lực học đường.

Hành vi bạo lực học đường diễn ra rất đa dạng, diễn ra dưới nhiều hình thức,mức độ phức tạp ngày càng cao Việc phân loại hành vi này cũng có tính tương đối.Sau đây là một số hình thức của bạo lực học đường:

a) Bạo lực về tinh thần

Bạo lực về tinh thần bao gồm những hành động, lời nói mang tính chất xúcphạm, miệt thị, dọa nạt, mắng mỏ, gây áp lực buộc phải làm những việc mà bảnthân không muốn gây ra sự căng thẳng, lo sợ, hoảng loạn về tinh thần

Đối với học sinh, bạo lực về tinh thần có thể đến từ phía nhà trường, bạncùng lớp, cùng trường hoặc những thanh niên xấu ngoài nhà trường

- Từ phía nhà trường có thể là những biện pháp giáo dục, sự răn đe, kỷ luậtkhông phù hợp, có khi là những lời dọa dẫm, sỉ nhục, mạt sát đến từ cán bộ, giáoviên, nhân viên trong nhà trường gây sự lo lắng, ức chế đối với học sinh Có trườnghợp ngược lại (ít xảy ra), giáo viên nhận những lời bêu rếu, xúc phạm, đe dọa từ họcsinh (thường là những học sinh hư) tạo ra tâm lý căng thẳng, bất an đối với giáo viên

- Từ phía bạn cùng lớp (phổ biến hơn) là lời dọa nạt, sỉ nhục, bêu rếu, sự trêughẹo thái quá đến thừ các bạn trong cùng lớp, cùng trường Có những học sinh cậynhà gần trường hay bắt nạt những bạn ở xa đến, bắt các bạn phải theo mình, kéo bèphái, nếu phản ứng sẽ hăm dọa

- Từ thanh niên xấu ngoài nhà trường là những trường hợp một số thanh niênxấu hay tụ tập quán xá quanh trường, đặc biệt quán game, internet, những đối tượngnày lười làm thích chơi, khi hết tiền có thể lấy các học sinh ở xa đến làm đối tượng

để dọa nạt, nhận bảo kê và yêu cầu mỗi tháng, mỗi tuần phải nộp cho chúng mộtkhoản tiền mà không được nói với bất kỳ ai nếu không chúng sẽ hành hung làm chocác em luôn ở trạng thái lo sợ

Ngày nay, khi công nghệ thông tin phát triển mạnh đặc biệt là mạng xã hộivới mặt trái của nó đã tạo cơ hội để bạo lực tinh thần phát triển mạnh ở học sinh.Nhiều học sinh chỉ vì không ưa nhau một điều nhỏ cũng có thể lên mạng nói xấu,bêu rếu nhau thậm chí bùng phát lan rộng ra nhiều học sinh khác dẫn đến những vụ

ẩu đả lớn Nhiều thầy cô cũng là nạn nhân của học sinh, bị học sinh nói xấu trênmạng xã hội.

b) Bạo lực về thể chất

Bạo lực về thể chất là những hành động dùng sức mạnh chân, tay thậm chí làhung khí, gạch, đá để tác động trực tiếp vào thân thể gây đau, thương tích làm tổnhại đến sức khỏe và tinh thần của người bị hại có trường hợp dẫn đến tử vong Bạolực về thể chất có thể diễn ra giữa hai cá nhân với nhau, giữa cá nhân với một nhómhoặc giữa các nhóm với nhau

Đối với học sinh bạo lực về tinh thần diễn ra phổ biến hơn và thường xảy ratrước, bắt nguồn cho bạo lực về thể chất, nhiều trường hợp giữa các em lúc đầu chỉ

là những lời trêu ghẹo, đùa ghịch nhưng thái quá dẫn đến mâu thuẫn và cuối cùnggiải quyết bằng những cuộc ẩu đả, đánh nhau

1.4 Yếu tố làm phát sinh bạo lực học đường.

Có nhiều nguyên nhân làm cho bạo lực học đường phát sinh Sau đây là một

số nguyên nhân chính:

1.4.1 Yếu tố bẩm sinh di truyền.

Theo các lý thuyết về di truyền thì con sẽ mang một số gen của bố, mẹ Thực

tế cho thấy nếu bố, mẹ có tính hung hãn thì người con của họ cũng có thể mangnhững nét hung hãn của bố, mẹ

1.4.2 Yếu tố giáo dục của gia đình.

Khi một đứa trẻ mới sinh ra môi trường tiếp xúc đầu tiên đó là gia đình,ngoài việc nuôi dưỡng thì đứa trẻ cũng gắn với già đình trong thời gian dài và trongnhững giai đoạn quan trọng đối với phát triển nhân cách Ảnh hưởng của giáo dụcgia đình đối với sự phát triển nhân cách của trẻ là sâu sắc và mạnh mẽ nhất Sự giáodục của gia đình nếu phù hợp sẽ giúp trẻ phát triển nhân cách tốt và ngược lại

Việc giáo dục không phù hợp của gia đình thường đến từ sự thiếu hiểu biết

về giáo dục, từ sự vô tình của các bậc làm cha, mẹ hoặc những người lớn tuổi kháctrong gia đình góp phần làm nguyên nhân cho bạo lực học đường gia tăng Hầu hếtcác vụ bạo lực học đường ở bậc THPT đều có bắt nguồn từ những học sinh mà gia

đình có sự bất ổn như: bố, mẹ bất hòa hay mắng chửi nhau; bố rượu chè bê tha hayđánh đập vợ con; bố, mẹ li hôn bỏ mặc con cái; có trường hợp bố mẹ mải làm ănkhông có thời gian dành cho con, hoặc làm ăn ở xa thiếu sự quan tâm, quản lý concái và “trăm sự nhờ nhà trường, thầy, cô” Nhiều gia đình có sự nuông chiều, dễ dãivới con, con cái thích gì được đó, bênh vực con thái quá, không quan tâm đến cácmối quan hệ của con dẫn đến có những em kết bạn, giao lưu với những thanh niênxấu từ bao giờ mà không biết Có những bậc làm cha, mẹ lấy đòn roi để giáo dụccon, coi đòn roi là số một trong việc dạy con, sự hung hãn của bố, mẹ đã tạo cho trẻtính hung hãn và các em dễ gây hấn với bạn bè tạo ra bạo lực

1.4.3 Yếu tố giáo dục của nhà trường.

Giáo dục nhà trường giữ vai trò chủ đạo trong việc hình thành và phát triểnnhân cách của trẻ Nhà trường phải là môi trường lý tưởng để học sinh hoàn thiệnnhân cách và trở thành những công dân có ích Thông qua việc tổ chức các hoạtđộng giáo dục mà con đường chính là dạy học Từ đó nhân cách, năng lực của họcsinh được hình thành, phát triển và hoàn thiện Ngoài việc trang bị những tri thứccho học sinh, việc giáo dục đạo đức, rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh là rất cầnthiết và quan trọng Tuy vậy, trong thời gian qua do áp lực thi cử, do nhận thứcchưa đầy đủ của thầy cô và học sinh mà các nhà trường đã quá chú trọng vào việcdạy kiến thức, nhồi nhét kiến thức với mục đích cao nhất là điểm số và các em thiđạt kết quả tốt đặc biệt là thi THPT Quốc gia; ít quan tâm đến việc giáo dục đạođức, những kỹ năng giải quyết các vấn đề, các tình huống xảy ra trong cuộc sống

mà các em có thể gặp phải Kết quả là các em thường rất lúng túng, không biết cáchgiải quyết các xung đột giữa bạn bè trong lớp, trường và với thanh niên bên ngoàitrường Gặp những tình huống như vậy các em thường có xu hướng giải quyết bằngbạo lực

Mặt khác, dưới áp lực thi cử, việc học nhồi nhét dẫn đến quá tải về kiến thức;ngoài việc học trên lớp các em còn phải tham gia các lớp học thêm, có những emhọc thêm trong trường và ngoài trường, nhất là những học sinh cuối cấp THPTchuẩn bị cho thi THPT Quốc gia; các em phải mất nhiều thời gian để hoàn thành bài

tập, lo lắng khi mình học kém bạn Điều này dẫn đến sự căng thẳng, mệt mỏi, các

em không còn thời gian để tham gia các hoạt động tập thể, hoạt động vui chơi, giảitrí, hoạt động thể chất mà lứa tuổi các em đang rất cần Từ việc tâm lý căng thẳngcùng với thiếu kỹ năng dẫn đến các em khó kiểm soát được cảm xúc, từ đó dẫn đếnnguy cơ của bạo lực

Bên cạnh đó, ngay trong môi trường học đường vẫn còn hiện tượng chínhcác thầy, cô hàng ngày dạy dỗ các em nhưng cũng không là “Tấm gương sáng vềđạo đức” để các em noi theo; có thầy, cô giáo sử dụng những ngôn từ có tính miệtthị, mạt sát học trò, đối xử với học trò mang tính chất bạo lực, đối xử với đồngnghiệp không tốt Do vậy các em không có định hướng, thiếu niềm tin, lệch lạctrong suy nghĩ và có nguy cơ dẫn đến bạo lực với người khác

1.4.4 Yếu tố xã hội.

Giáo dục xã hội có vai trò rất quan trọng Các quan hệ xã hội (kinh tế, vănhóa, khoa học, kỹ thuật, tư tưởng, chính trị ) thường xuyên tác động trực tiếp hoặcgián tiếp qua nhiều kênh đến cá nhân Những tác động của xã hội đến cá nhân theo

cả hai hướng tích cực và tiêu cực Những tác động tiêu cực của xã hội đến học sinhlàm giảm sút thậm chí trái ngược với giáo dục nhà trường làm cho giáo dục của nhàtrường không còn tác dụng Sau đây là một số nhân tố tiêu cực trong xã hội ảnhhưởng tới bạo lực học đường đang diễn ra trong thực tế:

- Môi trường xung quanh trường học:

Với nền kinh tế thị trường hiện nay, ở đâu có cầu thì ắt sẽ có cung Trường học tậptrung nhiều học sinh với nhu cầu đa dạng có những nhu cầu là chính đáng như muasắm bút, vở phục vụ học tập hoặc ăn uống thì cũng có những nhu cầu không chínhđáng của một số học sinh chưa ngoan mà ở trường nào cũng có như cắm đồ dùnghọc tập, đơn giản là máy tính lớn hơn có thể là xe đạp điện, các em cần tiền để trangtrải vào những việc như chơi game, cờ bạc, bi a Do vậy, hiện nay xung quanh cáccổng trường nói chung và cổng trưởng THPT nói riêng có rất nhiều loại hàng quán

từ lớn đến bé, rất đa dạng Có quán phục vụ nhu cầu không phù hợp đối với lứa tuổihọc sinh như quán cầm đồ, quán Internet, quán gamme online, bi a, với mục đích

khinh doanh kiếm lời từ đối tượng học sinh Học sinh thường xuyên đến với quánnày hầu hết là những em “có vấn đề” trong việc rèn luyện đạo đức, kết quả học tậpkém, sự buông lỏng giáo dục của gia đình Từ việc quen tiêu tiền trong khi các emchưa làm ra dẫn đến các em nghĩ các cách như “bảo kê”, lấy trộm đồ của bạn trongtrường thậm chí ăn cắp ở những nơi khác, lôi kéo các bạn khác tham gia cùng.

Từ việc thường xuyên la cà hàng quán, các em luôn là những “con mồi” củanhững người xấu, những chủ quán game thiếu lương tâm, đã có nhiều trường hợpcác em có thể ở quán game hàng tháng mà chủ quán vẫn tiếp tay, đến khi nợ nhiều

họ bắt đầu quay ra chèn ép các em phải làm việc xấu hoặc liên hệ với gia đình bắtđến trả tiền thậm chí có những em trở thành tay sai cho họ, lôi kéo các học sinhkhác, đẩy các em vào con đường tội lỗi

Thêm vào đó, với môi trường quán hàng không lành mạnh các em thườngxuyên giao lưu với “dân anh chị” ở khu vực và bị ảnh hưởng từ họ Có khi phụthuộc hoàn toàn vào họ về tiền bạc Thường lúc đầu họ rất dễ rãi, tỏ ra là người tốtcưu mang, sẵn sàng bỏ tiền để các em ăn chơi đến khi số tiền đủ lớn họ mới quaysang ép buộc và bắt các em đi theo làm những việc xấu, vi phạm pháp luật

Bất kỳ một trường học nào cũng gắn với một địa bàn dân cư, đời sống vănhóa của địa bàn dân cư có ảnh hưởng rất lớn đến các hoạt động giáo dục của nhàtrường Việc xây dựng một môi trường xung quanh trường học lành mạnh là vượtkhả năng của nhà trường, nhà trường chỉ có thể tham mưu, đề xuất với chính quyềnđịa phương trong việc này Do vậy cần quan tâm đến môi trường xung quanhtrường học để giúp đỡ các em tránh xa những tụ điểm, hàng quán không phù hợp

- Văn hóa không lành mạnh trong xã hội

Trong những năm gần đây, Việt Nam cũng như các quốc gia khác đang hòanhập xu thế hội nhập toàn cầu, bên cạnh những lợi ích của hội nhập mang lại cũng

có nhiều mặt trái đặc biệt về mặt văn hóa Đó là lối sống thực dụng chạy theo đồngtiền, sống hưởng thụ, ngại hy sinh gian khó, thiếu nghị lực, không có ý chí vươnlên Bên cạnh đó xuất hiện một số hiện tượng tiêu cực như “chủ nghĩa cá nhân”,hiện tượng tham ô, lãng phí, có tiền là có tất cả, giải quyết được mọi việc; những

hiện tượng băng hoại về đạo đức vẫn hàng ngày diễn ra nhiều hiện tượng xấu tronggiới trẻ còn được một bộ phận tung hô Sự vô cảm trong xã hội ngày càng rõ nét.

Với những nhân tố không lành mạnh về văn hóa trong xã hội tác động tớihọc sinh, ảnh hưởng đến thế giới quan, nhân sinh quan Những quan niệm về giá trịđạo đức của các em cũng bị sai lệch, các em thiếu niềm tin không có định hướngđúng Các em khó phân biệt được đúng sai trong nhận thức từ đó dễ dẫn đến nhữnghành động sai trái thậm chí có em còn vi phạm pháp luật

Trò chơi bạo lực và những mặt trái của mạng internet:

Ngày nay học sinh THPT từ thành phố đến các vùng nông thôn, biên giới,hải đảo, đa số các em không còn xa lạ với mạng internet, mạng xã hội, trò chơi điện

tử Bên cạnh những lợi ích mà mạng internet mang lại thì những mặt tiêu cực cũngđang tác động mạnh tới học sinh trong đó nổi bật là những trò chơi điện tử có tínhbạo lực và văn hóa không lành mạnh trên mạng

Bị hấp dẫn và lôi cuốn bởi thế giới ảo, ở đó các em là những anh hùng,những ông vua, những tay súng thiện xạ trong các trò chơi điện tử mà rất nhiềuhọc sinh đã trở thành “con nghiện” game Quán game đã trở thành nơi các em gắn

bó hơn bất kỳ nơi nào khác kể cả gia đình; có những em đã rất khó khăn khi quay

về đời sống thực thậm chí phải nhờ đến sự can thiệp của bác sĩ; thực tế đã có những

vụ việc đau lòng xảy ra mà nguyên nhân từ nghiện game

Bên cạnh đó là những văn hóa độc hại trên mạng internet, các mạng xã hộingay cả những báo mạng chính thống nhiều khi cũng giật tuýp đánh chém nhau,hiếp dâm, đến những trang mạng đen truyền bá những tư tưởng cực đoan, nhữnghành vi bạo lực không chỉ ở trong nước mà cả phạm vi toàn cầu Những nhân tố vănhóa không lành mạnh nói trên đã tác động tiêu cực đến học sinh và cũng là mộttrong những nguyên nhân làm cho bạo lực học đường gia tăng

- Việc chấp thành và thực thi pháp luật chưa nghiêm:

Mặc dù Việt Nam đã ban hành các điều luật bảo vệ và chăm sóc trẻ emnhưng việc thực thi chưa nghiêm, một số điều luật còn mang tính nguyên tắc Trong

đó chưa chỉ rõ, cụ thể được trách nhiệm phòng chống hành vi bạo lực học đường,

người có hành vi bạo lực học đường chưa bị xử lý kịp thời thậm chí có trường hợpcòn được bao che, giấu kín; người bị hại trong các vụ việc bạo lực học đường đôikhi chưa được bảo vệ kịp thời Thực tế hiện tượng trẻ em bị bạo hành cả về thể xáclẫn tinh thần trong gia đình, nhà trường và ngoài xã hội đang hàng ngày diễn ra vàrất phức tạp.

Khi bạo lực diễn ra ở học sinh nhiều người cho rằng đó là “trò trẻ con”, là sựdạy dỗ không nghiêm của nhà trường, dồn hết trách nhiệm cho nhà trường, việc xử

lý là thuộc về nhà trường Nếu giữ quan niệm như vậy, bạo lực học đường sẽ rấtkhó kiểm soát và tiếp tục gia tăng vì mọi mặt trong đời sống xã hội đều có tác độngđến hành vi bạo lực học đường Trên thực tế, hiện nay chưa có sự phối hợp chặt chẽtrong việc ngăn ngừa hành vi bạo lực học đường giữa các tổ chức ngoài xã hội vànhà trường

1.5 Hậu quả của bạo lực học đường

1.5.1 Những ảnh hưởng đến học học sinh.

Khi bạo lực học đường xảy ra thì cả nạn nhân và kẻ thực hiện hành vi bạolực đều nhận hậu quả không tốt cả thể chất và tinh thần Tổn thương đầu tiên dễnhận thấy nhất đó là tổn thương về mặt thể chất của những học sinh tham gia bạolực học đường, tùy theo từng vụ việc mà tổn thương ở các mức độ khác nhau: nhẹnhàng là các vết bầm tím trên cơ thể, những vết trầy xước, nặng hơn có thể là nhữngthương tích gẫy chân tay phải vào viện điều trị Có những vụ bạo lực nghiêm trọng

đã cướp đi sinh mạng của những học sinh gây ra sự thiệt thòi, đau đơn của gia đình,người thân, sự kinh hoàng cho xã hội

Với những trẻ em bị bạo lực nói chung đều để lại hậu quả xấu về mặt tinhthần, các em thường cảm thấy lo âu, sợ hãi, có thể dẫn đến suy sụp, không còn tinhthần để học tập, nhiều học sinh sau khi bị bạo lực học đường đã sợ hãi không muốnđến trường học Ngay cả những học sinh chứng kiến hành vi bạo lực học đườngcũng bị ảnh hưởng về mặt tâm lý có thể là sự sợ hãi, các em cảm thấy môi trườnghọc tập không còn an toàn dẫn đến lo âu khi đi học đặc biệt là trường hợp những kẻgây ra bạo lực không bị trừng trị thích đáng hoặc những nạn nhân của bạo lực

không được bảo vệ hoặc bạo lực học đường kéo dài, lặp lại Chứng kiến cảnh bạolực học đường ở nhiều học sinh còn có hiện tượng hùa theo số đông, ủng hộ hành vibạo lực và dần dần trở thành kẻ gây hấn trong tương lai.

Từ hậu quả về sức khỏe và tinh thần của học sinh là nạn nhân của bạo lựchọc đường dẫn đến sinh hoạt, học tập của các em bị tác động, nếu không được canthiệp kịp thời có thể ảnh hưởng xấu đến tương lai của các em Với những ảnhhưởng về sức khỏe, tâm lý các em không thể yên tâm học tập làm cho kết quả họctập giảm sút, thậm chí có những trường hợp học sinh phải bỏ học ngang chừng vì sợhãi hoặc vì kỷ luật của nhà trường Từ đó cuộc đời của các em rẽ sang một lối khác,tương lai mờ mịt; những học sinh thường xuyên có hành vi bạo lực khi lớn lên dễ cónhững hành vi vi phạm pháp luật

1.5.2 Những ảnh hưởng đến nhà trường.

Bạo lực học đường không chỉ ảnh hưởng xấu đến bản thân học sinh tham gia

mà còn ảnh hưởng xấu đến môi trường giáo dục của nhà trường Khi bạo lực họcđường xảy ra làm cho nhà trường trở nên mất an toàn, học sinh của nhà trườnghoang mang, không khí trong trường học trở nên nặng nề dẫn đến hiệu quả của cáchoạt động giáo dục suy giảm

Mặt khác, những hành vi bạo lực học đường của học sinh còn làm ảnh hưởngxấu uy tín của nhà trường, danh dự của thầy cô tâm huyết, trách nhiệm Trường học

mà có nhiều học sinh hay xô xát, đánh nhau thì phụ huynh học sinh, nhân dânkhông tin tưởng, không sẵn sàng cho con theo học, dư luận đánh giá thấp về hoạtđộng của nhà trường Có những ngôi trường có bề dày thành tích nhưng khi xảy rabạo lực học đường đặc biệt bạo lực của giáo viên đối với học sinh thì toàn trường bịảnh hưởng ít nhất cũng là cắt các danh hiệu thi đua, nặng nề hơn là những dư âmkhông tốt trong xã hội

1.5.3 Những ảnh hưởng đến gia đình và quan hệ giữa các bậc cha mẹ

Các bậc cha, mẹ có con cái tham gia hành vi bạo lực học đường, không thểyên tâm, hài lòng về con mình, thậm chí có những bậc cha mẹ bị “sốc” khi biết conmình tham gia vào các vụ bạo lực học đường Gia đình có con gây gổ đánh bạn có

khi bị nhà trường xử lý kỷ luật, nặng có thể bị đuổi học; có khi bị gia đình nạn nhânlên tiếng trách móc, bắt đền bù Cách xử lý phổ biến là cha mẹ trách mắng, mạt sát,đưa ra những hình phạt, thậm chí đánh đập đã tạo thêm áp lực cho con cái họ Giađình có con là nạn nhân cũng không khỏi lo âu, nặng hơn có thể chịu thiệt thòi lớn.

Do vậy, cuộc sống của các gia đình có con tham gia bạo lực dù là gây ra hay là nạnnhân đều bị ảnh hưởng, bị đảo lộn, không khí gia đình trở nên căng thẳng; bố, mẹthậm chí nảy sinh mâu thuẫn; giữa các gia đình nếu không được hòa giải tốt có thểdẫn đến những xung đột mất đi tình làng, nghĩa xóm

Không những vậy, có những vụ bạo lực học đường còn làm cho các gia đìnhphải tốn thời gian, kinh tế lớn để khắc phục hậu quả, thậm chí có những vụ bạo lựchọc đường đã cướp đi sinh mạng của những học sinh vô tội để lại sự mất mát không

gì bù đắp được cho các gia đình

Không những gia đình có con trực tiếp tham gia bạo lực học đường bị ảnhhưởng mà ngay cả những gia đình khác có con theo học tại trường có bạo lực họcđường xảy ra thường xuyên cũng không yên tâm về việc học tập, đi lại của con; cónhững gia đình mà bố, mẹ phải nghỉ làm để đưa đón con đi học để yên tâm hơn vì

họ sợ rồi một lúc nào đó con mình cũng sẽ bị bắt nạt

1.5.4 Những ảnh hưởng đến xã hội.

Bạo lực học đường ảnh hưởng xấu đến nét đẹp truyền thống văn hóa của dân tộc:

Xã hội Việt Nam chịu ảnh hưởng của nền văn hóa Nho giáo với những lễnghi, phép tắc và chuẩn mực đạo đức tốt đẹp có từ xa xưa nhờ vậy mà trật tự tronggia đình, xã hội được duy trì, ổn định Những nét văn hóa tốt đẹp ấy đã ăn sâu vàotrong tâm thức của mỗi người Việt Nam với sự tôn trọng lễ nghĩa giữa cha con, anh

em, thầy trò, bằng hữu; lễ phép với người lớn tuổi Dân tộc ta cũng có rất nhiềutruyền thống tốt đẹp như “Tôn sư trọng đạo” Thế nhưng, kể từ khi đất nướcchuyển hướng theo cơ chế kinh tế thị trường, cùng với đó là xu thế toàn cầu hóa, đấtnước mở cửa hội nhập thì những nét văn hóa truyền thống đã dần thay đổi Nhữngchuẩn mực đạo đức quý giá ấy đã dần bị phai nhạt, thay vào đó là những nét vănhóa hiện đại, lai căng Sự tiếp biến văn hóa là điều không thể tránh khỏi, thế nhưng

để những nét văn hóa không phù hợp du nhập vào và làm lu mờ những nét văn hóatruyền thống tốt đẹp là những điều không nên Giờ đây, có những học trò ngangnhiên cãi lại thầy, thậm chí đánh thầy ngay trên bục giảng đến mức ngất xỉu; bạn bèđánh đấm, đâm chém nhau xảy ra khá thường xuyên Chính những hành động ấy đãcàng làm lu mờ những nét văn hóa truyền thống của xã hội, thể hiện một sự suy đồi

về mặt đạo đức và sự sai lệch về mặt hành vi một cách đáng báo động

Bạo lực học đường góp phần gây mất trật tự xã hội:

Cùng với những ảnh hưởng tới văn hóa truyền thống của xã hội, hành vi bạolực chốn học đường còn làm mất trật tự xã hội Những vụ bạo lực học đường khôngchỉ xảy ra trong khuôn viên nhà trường mà còn xảy ra ở bên ngoài nhà trường Cókhi các em mâu thuẫn trong trường nhưng hò hẹn, lôi kéo thêm thanh niên ngoàinhà đến các địa điểm khác để thanh toán lẫn nhau Những vụ bạo lực học đường cóthể là giữa một học sinh với một học sinh nhưng cũng có thể là những hành vi

“đánh hội đồng” và cả những vụ bạo lực học đường có sự tham gia của nhữngngười ngoài, vì thế sự mất trật tự xã hội mà nó gây ra không phải là nhỏ Khi những

vụ bạo lực học đường diễn ra đã làm cho môi trường xã hội không còn tính lànhmạnh, nếu không có những biện pháp ngăn chặn thì sự “ô nhiễm môi trường xã hội”này sẽ ngày càng lan rộng và ảnh hưởng đến đời sống, văn hóa xã hội của cả mộtquốc gia

Bạo lực học đường góp phần làm mất lòng tin vào thế hệ trẻ:

Thế hệ trẻ là tương lai của đất nước, Bác Hồ đã từng nói “ Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang

để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không chính là nhờ một phần lớn vào công học tập của các em ” Ở các em lứa tuổi học sinh phải là sự chăm chỉ

học hành, tích cực tham gia vào các hoạt động lành mạnh, sáng tạo, ngoan ngoãnnghe lời thầy cô mới tạo được niềm tin, mới có khả năng đáp ứng được sự kỳ vọngcho một tương lai tương sáng của đất nước Thực tế, khi chứng kiến những cảnhhọc sinh đua đòi, sống thực dụng, đánh nhau, gây mất trật tự trong, ngoài nhàtrường gây ra sự lo lắng cho một bộ phận thế hệ trẻ và tương lai của đất nước

Có thể thấy rằng hậu quả của hành vi bạo lực học đường đang ngày cànghiển hiện trong đời sống tâm lý của học sinh, của gia đình, của nhà trường và xãhội Nó là hồi chuông cảnh báo cho những ai thực sự quan tâm đến thế hệ trẻ vàtương lai của đất nước Sẽ còn tốn nhiều thời gian, công sức, của cải để chúng tagiải quyết vấn nạn bạo lực học đường Tuy nhiên, để làm được điều đó cần phải cónhận thức đúng đắn về vấn đề bạo lực học đường, một quyết tâm cao độ đánh tanvấn nạn bạo lực học đường của toàn ngành giáo dục, của các cấp liên ngành, củacác lực lượng liên quan, của mỗi gia đình, mỗi nhà trường, của từng giáo viên vàtừng học sinh.

1.6 Quản lý các hoạt động phòng chống bạo lực học đường trong các trường THPT.

1.6.1 Hiệu trưởng trường THPT có vai trò quyết định trong hoạt động phòng chống bạo lực học đường.

Trong trường THPT nói riêng và các nhà trường nói chung, Hiệu trưởng làchủ thể quản lý cấp cao nhất Hiệu trưởng là người đại diện cho nhà trường, chịutrách nhiệm trước Nhà nước về mọi hoạt động của nhà trường Nhiệm vụ và quyềnhạn của Hiệu trưởng được quy định trong khoản 1, điều 19, thông tư 12/2011 của

Bộ GD&ĐT ngày 28/3/2011 Ban hành Điều lệ trường THCS, THPT và trường phổthông có nhiều cấp học Sự phát triển của một nhà trường phụ thuộc phần lớn vàonăng lực lãnh đạo và quản lý của người Hiệu trưởng, thể hiện rõ ở chỗ người Hiệutrưởng phải đưa ra tầm nhìn chiến lược phù hợp cho nhà trường, huy động và sắpxếp các nguồn lực, thường xuyên phải đưa ra những quyết định kịp thời và phù hợpvới thực tiễn Hiệu trưởng vừa là người lãnh đạo vừa là người quản lý, người nghiêncứu khoa học, nhà hoạt động xã hội

Trong bối cảnh bạo lực học đường đang diễn ra ngày càng tăng và phức tạpnhư hiện nay thì việc quản lý phòng chống bạo lực học đường là một trong nhữngnhiệm vụ quan trọng của Hiệu trưởng Với trách nhiệm và quyền hạn của mình,Hiệu trưởng cần phải có những chỉ đạo, kế hoạch, biện pháp cụ thể có tính lâu dài

và phù hợp với thực tiễn hoạt động của nhà trường, địa phương và xã hội

Các công việc cần thực hiện gồm:

- Khảo sát, nghiên cứu thực trạng bạo lực học đường của học sinh trong vàngoài nhà trường; thực trạng bạo lực học đường đang diễn ra trong xã hội

- Dự báo về tình trạng bạo lực học đường trong tương lai

- Đề ra những biện pháp phòng chống bạo lực học đường cụ thể trong từnggiai đoạn Trong đó có biện pháp phối hợp giữa các lực lượng trong, ngoài nhàtrường; giữa nhà trường với gia đình và các tổ chức có liên quan

- Phân công trách nhiệm cụ thể, phù hợp cho từng tổ chức, từng thành viêntrong nhà trường

- Có kế hoạch đôn đốc, kiểm tra, theo dõi thường xuyên

- Quan tâm đến công tác đánh giá, rút kinh nghiệm trên cơ sở đó điều chỉnh

kế hoạch cho phù hợp

1.6.2 Biện pháp quản lý phòng chống bạo lực học đường trong các trường THPT.

1.6.2.1 Nâng cao nhận thức, vài trò, trách nhiệm của các tổ chức, thành viên trong nhà trường về phòng chống bạo lực học đường.

Để công tác phòng chống bạo lực học đường trong nhà trường đạt hiệu quảcao, công việc đầu tiên người Hiệu trưởng cần làm tốt là nâng cao nhận thức, vaitrò, trách nhiệm các các cá nhân và tổ chức trong nhà trường về vấn đề này, đặc biệtlưu ý đến đội ngũ giáo viên chủ nhiệm lớp, tổ chức Đoàn thanh niên Đây được coi

là điều kiện cần, vì chỉ trên cơ sở có nhận thức đầy đủ thì hoạt động phòng chốngbạo lực mới có khả năng đạt hiệu quả cao Khi có nhận thức đầy đủ, mỗi cá nhân,mỗi tổ chức trong nhà trường tùy theo vị trí, nhiệm vụ của mình mới tích cực, chủđộng, sáng tạo tham gia vào các hoạt động phòng chống bạo lực học đường

Để nâng cao được nhận thức, Hiệu trưởng cần chỉ đạo việc xây dựng kếhoạch cập nhật, cung cấp các kiến thức mới, các thông tin về bạo lực học đườngnhư: thực trạng bạo lực học đường đối với học sinh nhà trường, các nguy cơ xảy rabạo lực học đường Mời các chuyên gia bồi dưỡng cho giáo viên những kiến thứcmới về bạo lực học đường trên để nhận diện được các hành vi, dấu hiệu của bạo lựchọc đường; những hậu quả mà bạo lực học đường gây ra; các biện pháp phòng