Chính vì thế nhiều phương pháp cai nghiện đã được nghiên cứu trong đó điều trị bằng Methadone có tác dụng vượt trội hơn cả.. Methadone là thuốc hướng thần, có tác dụng như các chất dạng
Trang 1Mục lục
1 Đặt vấn đề
2 Tổng quan
Trang 2ĐẶT VẤN ĐỀ
Xã hội ngày càng phát triển càng mang lại nhiều lợi ích cho con người, nhưng sự phát triển luôn là con dao hai lưỡi ngoài những nguồn lợi nó mang lại thì có rất nhiều hệ quả xấu tác động ngược lại lên chính xã hội loài người, một trong số đó là tệ nạn nghiện hút, tiêm chích ma túy Đây không chỉ là con đường chinh lây truyền HIV/AIDS tại Việt Nam mà nó còn tác động sâu sắc lên kinh
tế, xã hội và đặc biệt chính bản thân và gia đình người mắc tệ nạn này Tính đến tháng 9/2014, cả nước có 204.377 người sử dụng ma tuý, trong đó 85% tiêm chích các loại ma tuý như heroin (Tiếng Chuông, 2014) Những người tiêm chích ma tuý chiếm ưu thế trong nhóm nhiễm HIV tại Việt Nam, chiếm 45% số người nhiễm HIV (Uỷ Ban Quốc Gia phòng, chống AIDS và phòng, chống tệ nạn ma túy, mại dâm, 2012) Tiêm chích ma tuý tại Việt Nam có liên quan đến tỉ
lệ gia tăng tội phạm (lên đến 30%; Tiếng Chuông, 2014), mâu thuẫn gia đình, thất nghiệp và giảm đáng kể thu nhập hộ gia đình Chính vì thế nhiều phương pháp cai nghiện đã được nghiên cứu trong đó điều trị bằng Methadone có tác dụng vượt trội hơn cả Với phương pháp cai nghiện cắt cơn thông thường tại trung tâm cai nghiện thì có khoảng 70- 90% bị tái nghiện sau cai, nhưng điều trị bằng Methadone tỉ lệ đó là rất thấp Methadone là thuốc hướng thần, có tác dụng như các chất dạng thuốc phiện nhưng gây hưng cảm yếu, sử dụng thay thế heroin giúp người bệnh giảm liều dần và ngừng hẳn mà không bị tái nghiện, đặc biệt chi phí cho điều trị bằng Methadone tương đối rẻ, giúp tiết kiệm chi phí cho các vấn đề như pháp luật, y tế…Điều trị nghiện ma túy bằng Methadone được sử dụng nhiều nước trên thế giới, bắt đầu ở Việt Nam vào năm 2008 tại
TP Hồ Chí Minh và Hải Phòng với 6 cơ sở điều trị Sau 6 năm triển khai và thực hiện, chương trình đạt được nhiều kết quả tích cực: đến ngày 15/10/2014, mới có 38/63 tỉnh, thành phố triển khai điều trị Methadone cho 21.613 người nghiện chất dạng thuốc phiện, sau điều trị tỷ lệ nghiện chất, tỷ lệ tội phạm ma
Trang 3túy giảm rõ rệt Tuy nhiên, vẫn còn có gần 20 tỉnh chưa triển khai và 5 tỉnh đã triển khai nhưng đạt mức bao phủ thấp dưới 5%, công tác triển khai cũng gặp khá nhiều khó khăn do điều kiện địa lí, kinh tế, trình độ dân trí chưa cao, tâm lí của người bệnh
Điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện bằng Methadone là phương pháp hiệu quả cao, nhưng mới được triển khai tại Việt Nam trong vài năm trở lại đây, chương trình đã đạt được nhiều kết quả xong cũng còn khá nhiều khó khăn Để tìm hiểu thêm về chương trình điều trị nghiện chất bằng Methadone, em thực hiện chuyên đề: “ thực trạng chương trình điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện bằng Methandone tại Thái Bình năm 2014” với mục tiêu:
1 Cung cấp kiến thức cơ bản về thuốc Methadone
2 Tìm hiểu việc triển khai, kết quả và khó khăn của chương trình điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện bằng Methandone tại Thái Bình
Trang 4Chương 1: TỔNG QUAN
1.1 Một số thông tin về thuốc Methadone
1.1.1 Khái niệm Methadone
- Methadone là một loại thuốc hướng thần nằm trong nhóm các chất dạng thuốc phiện Tác động chủ yếu trên các thụ thể muy (μ) ở não, có tác dụng giảm đau, giảm ho, yên dịu, có thể gây nghiện nhưng gây khoái cảm yếu Các nghiên cứu khoa học đã khẳng định thuốc methadone có thể thay thế được Heroin trong việc giúp người nghiện thoả mãn cơn đói thuốc, giải quyết được tình trạng lệ thuộc vào heroin của não bộ nhưng methadone có những lợi thế tuyệt vời mà heroin không thể có được
- Methadone được dùng bằng đường uống, tác dụng khoảng 30 phút sau khi uống và đạt nồng độ tối đa trong máu sau khoảng 3 đến 4 giờ Thời gian bán hủy trung bình của Methadone là 24 giờ Thời gian đạt được nồng độ ổn định khoảng 3 - 10 ngày
- Methadone có thể tan trong mỡ và gắn vào các mô trong cơ thể bao gồm phổi, gan, thận, lách, do đó, nồng độ Methadone tại các mô này cao hơn hẳn nồng độ Methadone trong máu Vì vậy, Methadone sau đó được vận chuyển chậm từ các cơ quan này vào trong máu Vì Methadone sử dụng đường uống có sinh khả dụng cao và thời gian bán hủy dài, có thể sử dụng liều uống hàng ngày
để điều trị
- Methadone được chuyển hóa chủ yếu tại gan qua hệ thống men Cytochrome P450 Khoảng 10% liều Methadone uống được đào thải ra khỏi cơ thể dưới dạng không đổi Phần còn lại được chuyển hóa và các sản phẩm chuyển hóa (hầu hết không có tác động) được thải trừ qua nước tiểu và phân Methadone cũng được bài tiết qua mồ hôi và nước bọt
Trang 5- Sau một thời gian điều trị bằng thuốc Methadone, có thể giảm liều và tiến tới ngừng sử dụng Methadone Trong quá trình này, người bệnh vẫn xuất hiện hội chứng cai, tuy nhiên nhẹ hơn
- rất nhiều so với việc ngừng sử dụng Heroin
- Methadone cũng có một số tác dụng phụ ở một số bệnh nhân như táo bón, buồn nôn, khô miệng nhưng rất nhẹ và sẽ hết nhanh chóng sau thời gian ngắn điều trị, chưa có trường hợp nào bị ngộ độc thuốc methadon Khi điều trị bằng methadone, điều quan trọng là phải chăm sóc sức khoẻ để làm giảm những tác dụng phụ của thuốc Bệnh nhân methadone nên có chế độ ăn uống lành mạnh (với nhiều rau quả và trái cây), uống nhiều nước, tránh những thức uống có đường, vệ sinh răng miệng và duy trì hoạt động thể chất
- Điều trị thay thế bằng thuốc Methadone có thể giúp người nghiện các dạng thuốc phiện:
Giảm cảm giác thèm ma túy
Giảm tần suất sử dụng các dạng thuốc phiện
Giảm các hành vi nguy cơ lây nhiễm HIV
Cải thiện tình trạng sức khỏe, dinh dưỡng
Dừng các hành vi phạm pháp để kiến tiền mua heroin ( giảm tội phạm )
Giúp ổn định cuộc sống, có cơ hội tái hòa nhập với gia đình và cộng đồng
1.1.2 Hiệu quả khi sử dụng methadone
- Về mặt sức khoẻ: Dự phòng lây nhiễm các bệnh lây truyền qua đường máu như HIV, viêm gan B, C…Người bệnh nhanh chóng ổn định tâm lý, nhân cách hồi phục sức khoẻ và ổn định cuộc sống, có cơ hội tái hoà nhập với gia đình và cộng đồng
- Về mặt xã hội: Do người nghiện không còn nhu cầu kiếm tiền mua ma tuý nên tình hình an ninh trật tự được cải thiện rõ rệt Sự kỳ thị phân biệt đối xử với
Trang 6người nghiện giảm, cơ hội kiếm việc làm của người nghiện sẽ tăng lên giúp tăng sức sản xuất cho gia đình, xã hội
- Về mặt kinh tế: Bản thân người nghiện và gia đình không mất tiền mua
ma tuý khoảng 7 - 9 triệu/tháng, ngược lại có thể còn có việc làm tăng thu thập cho gia đình Đối với Nhà nước, Chính phủ theo báo cáo của tổ chức Y tế thế giới đầu tư cho chương trình điều trị methadone sẽ tiết kiệm được từ 7 đến 10 lần các chi phí liên quan đến pháp lý, y tế, xã hội… chi phí vaanh hành một cơ
sở điều trị Methadone cho 250 người bệnh chỉ vào khoảng 1,4 tỷ đồng/ năm Chi phí điều trị tính bình quân cho một người bệnh là 15.435 đồng/ ngày, trong đó tiền thuốc khoảng 7.000 đồng/ 1 ngày/ 1 người Theo nghiên cứu của nhiều nước trên thế giới với 1 USD Mỹ sẽ tiết kiệm được 7 USD cho các vấn đề phát sinh khác như pháp luật, y tế ( ông Phạm Đức Mạnh- Phó Cục trưởng Cục Phòng chống HIV/AIDS)
1.1.3 Đối tượng tham gia điều trị Methadone
Theo điều 5- nghị định số 96/2012/NĐ - CP quy định về điều trị các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế:
- Là người nghiện chất dạng thuốc phiện
- Có nơi cư trú rõ ràng
- Tự nguyện tham gia điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện và cam kết tuân thủ điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện Đối với người nghiện chất dạng thuốc phiện chưa đủ 16 tuổi, chỉ được điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện khi
có sự đồng ý bằng văn bản của cha, mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp của người
đó
- Không thuộc đối tượng bị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc theo quy định của pháp luật
Trang 71.2 Tình hình điều trị Methadone trên thế giới và Việt Nam
1.2.1 Trên thế giới
Chương trình điều trị thay thế bằng Methadone đã được triển khai tại rất nhiều nước trên thế giới như: Úc, Mỹ, Hà Lan, Ấn Độ, Thái Lan, Myanmar, Trung Quốc, Hồng Kông và tại những nước này chương trình Methadone đã góp phần đáng kể vào việc giảm tội phạm và giảm sự lây truyền HIV trong nhóm nghiện chích ma tuý (NCMT) và từ nhóm NCMT ra cộng đồng Năm
2008 Chính phủ Trung Quốc đã cho phép triển khai chương trình ở 1.500 phòng khám tại 30 tỉnh với 300.000 người nghiện ma túy tham gia chương trình Đến nay chương trình điều trị methadone trên thế giới đã được đa số các nước triển khai do hiệu quả to lớn của chương trình mang lại
1.2.2 Tại Việt Nam
Chương trình điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone được chính thức triển khai thí điểm tại Việt Nam từ tháng 4/2008 tại thành phố Hài Phòng và thành phố Hồ Chí Minh Với những thành công bước đầu tại 2 thành phố, từ năm 2011 đến nay, chương trình liên tục được nhân rộng
ra nhiều địa phương trên cả nước Tính đến 30/6/2014, chương trình đã được triển khai tại 32 tỉnh/thành phố với 101 cơ sở, điều trị cho 18.157 bệnh nhân Một số địa phương có chương trình điều trị bằng Methadone đạt độ bao phủ cao (tính trên số người nghiện chích ma túy được quản lý) như: Hải Phòng (43,2%), Nam Định (42,6%), Quảng Ninh (30,5%), Cần Thơ (29,9%) Tuy nhiên, vẫn còn có 31 tỉnh chưa triển khai và 5 tỉnh đã triển khai nhưng đạt mức bao phủ thấp dưới 5% Thông tin tại hội nghị cho biết, từ nhiều năm qua, chương trình điều trị Methadone luôn được Việt Nam quan tâm, bố trí nguồn lực Ngày 31/10/2014, Thủ tướng Chính phủ ký Chỉ thị về Đẩy mạnh điều trị nghiện chất các chất dạng thuốc thay thế bằng Methadone năm 2014 và 2015 Điều đó cho
Trang 8thấy Chính phủ rất quan tâm đến chương trình Methadone Tuy nhiên, kết quả công tác cai nghiện hiệu quả chưa cao
Theo ông Nguyễn Hoàng Long, Cục trưởng Cục phòng, chống HIV/AIDS
Bộ Y tế, đến ngày 15/10/2014, mới có 38/63 tỉnh, thành phố triển khai điều trị Methadone cho 21.613 người nghiện chất dạng thuốc phiện, đạt 27% so với mục tiêu điều trị cho 80.000 người vào cuối năm 2015, chiếm 12% số người nghiện
ma túy có hồ sơ quản lý
Biểu đồ 1: phân bố số cơ sở điều trị Methadone toàn quốc qua các năm
6
41
127
245
0 50 100 150 200 250 300
Trang 9Biểu đồ 2: số người bệnh điều trị Methadone ở Việt Nam qua các năm
1.2.3 Tại Thái Bình
Thực hiện Quyết định số 657/QĐ-UBND ngày 30/3/2012 của UBND tỉnh Thái Bình về việc phê duyệt Đề án điều trị thay thế các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone tại Thái Bình
Tính đến ngày 23/7/2015, toàn tỉnh điều trị Methadone cho 1.561 người
nghiện ma túy (trong đó: Trung tâm phòng chống HIV/AIDS 246 bệnh nhân; Trung tâm Y tế Thành phố điều trị 296 bệnh nhân; cơ sở methadone huyện Đông Hưng 146 bệnh nhân; huyện Vũ Thư 125 bệnh nhân; huyện Quỳnh Phụ
217 bệnh nhân; huyện Hưng Hà 88 bệnh nhân; huyện Tiền Hải 197 bệnh nhân; huyện Kiến Xương 101 bệnh nhân; huyện Thái Thụy 145 bệnh nhân);
1735
6931
23160
80000
0 10000 20000 30000 40000 50000 60000 70000 80000 90000
Trang 10Biểu đồ 3: phân bố số lượng bệnh nhân tại các các cơ sở điều trị
Methadone của tỉnh Thái Bình
1.3 Hiệu quả của chương trình điều tri Methadone
1.3.1 tại Việt Nam
Theo thống kê cục phòng chống HIV/AIDS chương trình điều trị methadone đã minh chứng cho thấy tính hiệu quả tại Việt Nam Một số kết quả bao gồm:
Việc sử dụng ma tuý trong số những người nghiện ma túy đã giảm từ 100% khi bắt đầu điều trị xuống còn 15,9% sau 24 tháng Nếu trước khi điều trị
có trên 86,9% số bệnh nhân có hành vi tiêm chích ma túy, thì sau 6 tháng điều trị, tỷ lệ này chỉ còn 53,9% và sau 24 tháng giảm xuống còn 42,4% Sau 24 tháng điều trị, trong 1000 bệnh nhân chỉ phát hiện 1 trường hợp nhiễm mới HIV
Giảm nguy cơ lây truyền các bệnh qua đường máu như HIV và viêm gan
B, C: 4 trong tổng số 956 người bệnh điều trị methadone chuyển thành HIV dương tinh sau 24 tháng điều trị methadone
Giảm tội phạm liên quan đến ma túy: Tỷ lệ người bệnh tự báo cáo có các
296
146
125
88
197
145
0 50
100
150
200
250
300
350
thành phố đông hưng Vũ Thư Hưng Hà Tiền Hải Thái Thụy
Trang 11 Mâu thuẫn với những thành viên trong gia đình và hàng xóm giảm từ 41% xuống còn 1% sau 1 năm
Tỷ lệ người bệnh có việc làm trước điều trị là 64,04% và sau 24 tháng điều trị là 75,9%
cải thiện chất lượng cuộc sống của người bệnh Đa số người tham gia điều trị đã có những cải thiện về sức khỏe, chuyển biến tích cực về thái độ cũng như cuộc sống (thang đo chất lượng cuộc sống tăng từ 69 lên 81 điểm cho sức khoẻ) Nhiều người bệnh trước đây chưa có việc hiện nay đã và đang tích cực tìm việc làm, dành thời gian hỗ trợ gia đình
Biểu đồ 4: Kết quả đạt được sau 24 tháng điều trị Methadone
100.0%
86.9%
15.9%
42.4%
0.0%
20.0%
40.0%
60.0%
80.0%
100.0%
120.0%
nghiện ma túy chích ma túy tội phạm ma túy mâu thuẫn xung
quanh
trước sau
Trang 121.3.2 kết quả chương trình tại Thái Bình
• Tuân thủ điều trị: bệnh nhân tuân thủ điều trị tốt đạt 96%
• Liều điều trị: Cao nhất 21ml, thấp nhất 0,5ml, trung bình: 6,6ml
• Về mặt sức khoẻ:
- Sau điều trị không có BN mắc mới các bệnh truyền nhiễm như Lao, HIV, viêm gan…Ph51% bệnh nhân có tăng cân, người tăng cao nhất 9kg, thấp nhất 0,5kg, trung bình tăng cân: 1,04kg
- Phản ứng với methadone: Tỷ lệ không cao, phần lớn đều diễn biến nhẹ
• Về tình trạng sử dụng ma tuý : Bình quân số BN đã sử dụng ma túy là 9
năm, sau khi được điều trị số người còn dùng ma tuý giảm rất nhanh: Sau
01 tháng giảm còn 33,3%, sau 03 tháng tỷ lệ còn 15,6 %; sau 06 tháng còn 3% ( 02BN)
• Về tình trạng vi phạm pháp luật
- Trên 75% bệnh nhân trước điều trị có hành vi vi phạm pháp luật, trộm cắp tài sản trong gia đình để lấy tiền mua ma túy
- Sau điều trị tỷ lệ phạm tội của bệnh nhân giảm nhiều, từ 75% xuống còn 5,1% sau 01 tháng và sau 06 tháng không còn bệnh nhân nào vi phạm
• Về việc làm của bệnh nhân: Trước điều trị có 35,6% bệnh nhân có việc làm , sau 6 tháng điều trị tỷ lệ này tăng lên 60,3%
• Hiệu quả kinh tế: Trước điều trị chi phí trung bình để bệnh nhân mua heroin trong một ngày: 321,000đ Khi được tham gia điều trị methadone chi phí điều trị trung bình cho một bệnh nhân chỉ hết 27.000đ/ngày (giảm gần 12 lần)
Trang 13Biểu đồ 4: tỷ lệ người sử dụng ma túy qua các giai đoạn điều trị
tại Thái Bình
1.4 Thách thức trong công tác điều tri nghiện ma túy bằng Methadone
tại Việt Nam và Thái Bình
- Theo báo cáo của Mạng lưới những người sử dụng ma túy tại Việt Nam (VNPUD), thì 90% người sử dụng ma túy và gia đình của họ mong muốn được tiếp cận chương trình điều trị Methadone, bởi Methadone sẽ góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống của họ, sức khỏe để sống và làm việc; giảm nguy cơ
bị bắt vào trung tâm cai nghiện bắt buộc Bên cạnh đó, người sử dụng ma túy có
có thời gian chăm sóc con cái và gia đình
Các chuyên gia tại hội nghị cũng nêu rõ, người nghiện ma túy rất khó khăn trong tiếp cận chương trình điều trị bằng Methanone, trong khi các cơ sở điều trị
0%
20%
40%
60%
80%
100%
120%
trước điều trị sau 1 tháng sau 3 tháng sau 6 tháng
sử dụng ma túy