Atlas hinh the vi khuan va khuan lac

Khuẩn lạc của các loại tụ cầu trên môi trường Uri Select 4 của Bio-Rad A-S... MRSA trên môi trường thạch máu Tụ cầu vàng trên môi trường thạch máu với kích thước khuẩn lạc và vòng tan

LỜI NÓI ĐẦU

Định danh một vi khuẩn được bắt đầu với nhận định về hình thể và khuẩn lạc của chúng Nhận định sai lạc sẽ dẫn đến định hướng cho các công việc tiếp

theo của chuỗi công việc định danh sai lạc theo và kết quả là không định danh

chính xác được vi khuẩn gây bệnh Tuy vậy, nhận định chính xác hình thể, tính chất bắt màu, cách sắp xếp và cảm nhận được các đặc điểm về khuẩn lạc của chúng lại là công việc rất khó khăn, đòi hỏi người làm phải kiên trì và phải được đào tạo tốt; trong đó, thực hành có ý nghĩa quyết định

Hiện nay, tổ chức thực hành về Vi sinh y học cho sinh viên các trường Y gặp rất nhiều khó khăn về nguyên vật liệu, trang thiết bị, các chủng mẫu và các điều kiện để phân lập vi khuẩn từ các bệnh phẩm lâm sàng Cơ sở thực hành của các Bộ môn Vi sinh y học thường không tương xứng với quy mô tuyển sinh, số sinh viên

các hệ gấp nhiều lần so với đáp ứng thực hành của Bộ môn Vì vậy, chất lượng thực

hành không cao Khi sinh viên ra trường, những kỹ năng cơ bản nhất về vi sinh để phục vụ cho chẩn đoán, điều trị trên lâm sàng; phục vụ chẩn đoán và dự phòng các

vi khuẩn gây dịch chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tế

Từ thực tế đó, để tăng cường chất lượng thực hành và hiểu biết thêm lý thuyết, chúng tôi đã biên soạn cuốn "A£as Hình thể Vi khuẩn uà Khuẩn lạc"

Cuốn sách gồm những hình ảnh về hình thể điển hình của các vi khuẩn gây

bệnh chủ yếu ở nước ta hiện nay và hình ảnh khuẩn lạc của chúng Những tính chất này là cơ sở đầu tiên, trực quan sinh động cho định hướng chẩn đoán xác định vi khuẩn Đồng thời, mỗi vi khuẩn cũng có thêm những hình ảnh, phân tích kết quả và giá trị chẩn đoán của các kỹ thuật thiết yếu Qua những hình ảnh này, với những lời giải thích ngắn gọn, người học có thể ghi nhận được những tính chất quan trọng của

các vi khuẩn mà mình chưa từng biết đến hoặc mới được giới thiệu qua lý thuyết

Với định hướng trình bày như vậy, sách có thể dùng cho cả các đối tượng đang làm việc trong các Labo vi sinh lâm sàng, các Trung tâm Y tế dự phòng, các Viện nghiên cứu có liên quan đến vi khuẩn gây bệnh; là tài liệu tra cứu hữu hiệu trong các trường hợp gặp các vi khuẩn mới Chúng tôi hy vọng, cuốn sách sẽ đáp ứng

được một phần nhu cầu thực hành và lý thuyết về vi sinh y học

Tuy đã cố gắng hết sức, nhưng do khả năng có hạn, sách xuất bản lần đầu

chắc chắn sách còn nhiều thiếu sót Chúng tôi mong các bạn học viên và các đồng

nghiệp góp ý để lần xuất bản sau, sách được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn các bạn đồng nghiệp đã cung cấp một số hình ảnh đẹp cho cuốn sách, cảm ơn Công ty Vắc xin và Sinh phẩm số 1 (Vabiotech) và Công ty

MSD đã tài trợ kinh phí in cuốn sách này

Chủ biên

PGS TS Lê Văn Phủng

3 Liên cầu đường ruột

4 Não mô cầu, Lậu cầu

5 Moraxella catarrhalis, Acinetobacter

6 Họ vi khuẩn đường ruột

7 Yersinia enterocolitica va Yersinia pestis (Vi khuan dich hach)

8 Vibrio cholerae (Vi khuan ta), Campylobacter va Helicobacter

9; HHGIHDHIIHHBiLiasesesueananaasasaolNaonaa

10 Bordetella, Brucella, Legionella

Bordetella pertussis (truc khuan ho ga)

Một số vi khuẩn ky khí, không sinh nha bào

15 Xoắn khuẩn gây bệnh

16 Rickettsia, Mycoplasma va Chlamydia

Rickettsia

Mycoplasma

Chlamydia

Tụ cầu là những cầu khuẩn Gram Tụ cầu (mũi tên) là những cầu khuẩn

dương, có đường kính 0,8-1,0 pm, Gram dương, đứng thành đôi, thành đứng thành từng đám hình chùm nho bốn, hoặc tụ lại thành đám như chùm

nho, nằm trong bạch cầu đa nhân trung tính, xung quanh có nhiều bạch

cầu đa nhân trung tính thoái hóa

có màu vàng chanh uong mọc

chậm hơn tụ cầu, đôi khi phải cần

18 giờ nuôi cấy mới nhìn thấy khuân

lạc mọc Thường không gây tan máu

1.6 Thứ nghiệm Catalase

Thử nghiệm này dùng để phân biệt tụ

cầu và Ä//erococei (catalase đương tính)

với các cầu khuân Gram dương khác Phản ứng âm tính khi không có hiện

mm; bén trai 1A Staphylococcus aureus

(để kháng) vòng ức chế < 9 mm

Dùng để phân biệt tụ cầu vàng với các tụ cầu

ác Có 2 loại coagulase: tự đo và cố định

ng nghiệm để xác định

Test coagulase trên 6 coagulase tu do Tu cầu vàng, do có coagulase, nên gây đông huyết tương thỏ

1.10 Tụ câu vàng trên môi trường 1.11 aureus (phải v

MSA (Mannitol Salt Agar) - Chapman S epidermidis (trai) trén MSA Môi trường này dùng để phân biệt tt Các cầu uấn Gram dương kh cầu vàng các câu khuân Gran catalase ) và khong sin ›agt lương có catalase (+) khác Trong MSA không men mannitol nér

có 7.5% NaCl, nên nhiều vi khuẩn Ì sir acl khong m tt

uc ché, khéng mo trér màu môi trười môi trưởng

trường này Tụ ‹ ó 2 nau hồi

fen men mannito sinh r acid là

chat chi thi mau (do phenol) tu d

huyén thanh vang

khac S saprophyticus (trái, kháng

Novobiocin), S epidermidis (phai,

nhạy cảm với Novobioein)

Tiêu chuẩn: Vòng ức chế < 16 mm là

vi khuẩn đề kháng

1.18 Khuẩn lạc của các loại tụ

cầu trên môi trường Uri Select 4

của Bio-Rad

A-S aureus B-S saprophyticus

C - S epidermidis

1.14 MRSA trên môi trường thạch

máu

Tụ cầu vàng trên môi trường thạch

máu với kích thước khuẩn lạc và vòng

tan máu rất thay đổi, to nhỏ không

đều Đây thường không phải là chủng

tụ cầu thông thường, mà là MRSA (Tụ

cầu vang khang Methicillin)

do đó cần phải làm khang sinh dé

trước khi điều trị Trong hình xuất

hiện hai khuẩn lạc

aph để chẩn đoán xác định tụ cầu

API 20 giúp phân biệt và chân đoán xác định các loại tụ cầu khác nhau

Là những cầu khuẩn Gram dương, xếp

thành đôi hay chuỗi dài ngắn khác

nhau, đường kính 0,6-1,0 tim

2.2 Tiêu bản nhuộm Gram dịch viêm khớp gối, hình ảnh liên cầu nhóm A

Streptococcus pyogenes là những cầu khuẩn Gram dương, đứng thành

chuỗi, nằm trong bạch cầu đa nhân Trên tiêu bản nhuộm Gram, rất khó phân biệt liên cầu nhóm A với các liên cầu khác (mũi tên)

3.3 Hình ảnh nhuộm Gram của

liên cầu viridans

Có rất nhiều loài trong nhóm liên cầu

viridans, chúng thuộc hệ vi khuẩn chí bình thường trên niêm mạc đường hô hấp trên của người, rất ít loài gây bệnh can phai chan doan nhu S bovis Liên cau viridans thường đứng thành chuỗi đài, đặc biệt là trên môi trường lỏng có máu (mũi tên)

2.4 Hình ảnh nhuộm Gram của phế

cau (Streptococcus pneumoniae)

Tiêu bản nhuộm trực tiếp từ bệnh

phẩm đờm, hình ảnh điển hình là

những cầu khuẩn Gram dương hình

ngọn nến, xếp thành đôi hoặc chuỗi,

xung quanh nhiều bạch cầu đa nhân

trung tính, vỏ phế cầu có thể nhìn thấy

là quầng sáng xung quanh vi khuẩn,

đối lập với nền màu hồng

beta-hemolysis alpha hemolysis

2.5 Hình ảnh nhuộm Gram của

rõ vỏ của phế cầu (vòng sáng) xung quanh vi khuẩn hình ngọn nến, xếp thành đôi, nằm bên trong

gamma hemolysis (so bemotysss) 2.7 Hinh anh tan mau beta, alpha va gamma trén thach mau

Dang tan mau la đặc điểm rất quan trọng dùng để phân biệt các loại liên cầu

13

2.8 Hinh ảnh liên cầu tan máu

B (tan máu hoàn toàn) trên thạch máu

Phần lớn liên cầu các nhóm A, B, C,

G, F (Lancefeld) gây tan máu j;

quan trọng nhất là nhóm A Nhóm D

gây tan máu ơ hay y hoặc B Khuẩn

lạc của chúng trên thạch máu tương

tự nhau, nhóm C, F, G cũng có thể phân lập được từ đường hô hấp trên nên rất khó phân biệt chúng với nhóm A trên đĩa thạch máu

2.9 Khuẩn lạc của S pyogenes

trên thạch máu

Khuẩn lạc trong mờ, bờ rõ, kích thước

nhỏ (1 mm) với vòng tan máu rộng

9.10 Khuẩn lạc của S œgalactiae

trên thạch máu Khuẩn lạc lớn hơn so với khuẩn lạc

của liên cầu tan máu nhóm A và độ

rộng của vòng tan nhỏ hơn so với tương quan độ lớn của khuẩn lạc

2.11 Hình ảnh chụp cận cảnh khuẩn lạc của hai loại liên cầu cùng tan máu

B nhóm A (trái) và nhóm B (phải) có thể thấy rõ sự khác biệt

14

(phải), không bị ức chế, không xuất hiện vùng ức chế vi khuẩn

2.13 Test PYR

Là test nhanh dùng trong chẩn đoán nhanh liên cầu nhóm A Sự

có mặt của enzyme aminopeptidase

giáng hóa cơ chất PYR (L-pyrolidolyl-

B naphthylamide) trong 10 phút Test dương tính khi khoanh giấy chuyển màu đỏ Nhiều phòng xét nghiệm sử dụng test này thay cho test Bacitraein để phân biệt nhanh liên cầu nhóm A (phải) với liên cầu tan máu § khác (trái)

2.14 Test CAMP

Dùng để chẩn đoán liên cầu nhóm

B, S agalactiae Test được tiến

hành: cấy dọc 1 đường chủng tụ

cầu vàng tan máu ÿ, sau đó cấy chủng vi khuẩn cần xác định

1 đường vuông góc với đường cấy

tụ cầu vàng, chú ý 2 đường cấy

không chạm nhau Test dương tính khi xuất hiện vùng tan máu j hình mũi tên là liên cầu nhóm B

(S agalactiae) öỏ trên; phía dưới

không có hình này (S pyogenes)

2.15 Test Hippurate

Liên cầu nhóm B và một số cầu

ø ruột có khả năng thủy

phân Hippurate Test này dùng để

phân biệt liên cầu nhóm B (trái,

dương tính) với liên cầu tan máu ÿ

2.17 Hình ảnh liên cầu gây tan

máu alpha trên thạch máu 5%

ải không hoàn

1 hong cau xanh

e, xung quanh khuan lac Vi khuan

vong tan mau @, màu

gây tan máu a thudng 1a liên cầu

viridans hoặc phế cầu

2.18 Phé cau (S pneumoniae) trén

môi trường thạch máu

Khuân lạc dạng S, tròn, nhầy, bóng, ướt

(ở chủng phế cầu có vỏ), có màu xám, lường kính 0,

œ xung quanh

2 mm, có vòng tan máu

2.19 Khuẩn lạc phế cầu sau khoảng

18 giờ nuôi cấy trên thạch máu

Chóp khuẩn lạc có khuynh hướng mất

đi, khuẩn lạc có xu hướng bẹt xuống

hoặc lõm xuống ở giữa do sự hoạt

động của enzym tự ly giải của phế

cau, điều r giúp ta phân biệt với

nhóm liên cầu viridans, đây là nhóm

vi khuân cũng hay gặp trong bệnh

phẩm họng mũi và cũng tan máu œ

nhưng trung tâm khuẩn lạc không

lõm xuống trong quá trình nuôi cấy

2.21 Test tan trong muối mật

Phế cầu bị ly giải bởi muối mật, canh

khuẩn trở nên trong (hết đục) là test

lương tính (phải) Liên cầu không bị

v giải bởi muối mật nên canh khuẩn

vẫn dục (trái)

2.20 Test Optochin Dùng để phân biệt phế cầu với liên cầu

viridans Sự phát triển của phế cầu bị ức

chế bởi sự có mặt của ethylhydrocupreine hydrochloride (vòng vô khuẩn > 14 mm)

2.22 Test Bile Eseulin (môi trường

BEA - Bile Esculin Agar)

ên cầu nhóm D (S bovis) va Enterococcus

có khả năng mọc trên môi trường có 40% mật bò và thủy ngân esculin Test dùng để phân biệt lién cau nhém D va Enterococcus

với các liên cầu khác

17

2.23 Hinh anh S bovis (trai) va

E faecalis (phai)

Noi chung, lién cau nhom D S bovis

thường gây tan mau a, E faecalis

thường không gây tan máu, tuy nhiên

sau 48 giờ nuôi cấy, E fwecalis có thể

gây tan máu ơ nhẹ, hình ảnh khuẩn lạc

của hai vi khuẩn trên thạch máu đôi khi

rất khó phân biệt

2.25 Hinh anh tan mau gamma (y)

(không tan máu) trên môi trường

thạch máu 5%

Trong ho Streptococcaceae, các vì

khuẩn gây tan máu y thường là liên cầu

dường ruột #nferococcus và một số loài

trong nhóm liên cầu viridans

2.24 Test nuôi cấy trên môi

trường 6,ð% NaCl Dùng để phân biệt liên cầu đường ruột nferococcus với liên

cầu nhóm D (S8 bovis, trai) Lién cầu đường ruột có khả năng mọc

trên môi trường có nồng độ muối cao, làm môi trường chuyển màu

vàng (phải)

A

5 n @

2.26 Phản ứng ngưng kết xác định nhóm liên cầu theo phân loại Laneefield

Dựa vào sự kết hợp đặc hiệu, các

hat latex gan khang thé don dong

2.27 E-test cho phé cau

VƠ —HÍP CáC “PNA WGAL PUR PGAL PAL LAP

2.28 Sử dụng test API 20 STREP để chẩn đoán, xác định các loại liên cầu,

phế cầu

19

3 Liên cầu đường ruột

(Enterococcus spp.)

ad 3.1 Hình ảnh nhuộm Gram của

Enterococcus ƒœecalis, nhuộm

Ũ từ môi trường cấy máu

E faecalis là những cầu khuẩn

Gram dương, đứng thành đôi hoặc

ý chuỗi ngắn

3.2 Khuẩn lạc cla Enterococcus faeealis trên thạch máu

Khuẩn lạc dang S, mau trang

hoặc xám dục, thường không gây

tan máu

3.3 Khuẩn lạc Enterococcus

faecalis

Trên thạch máu, sau 48 gid nudi

gây tan máu alpha Liên cầu đường ruột có thể

3.4, Enterococcus faecalis trén méi trudng Uri select 4 (Bio-Rad)

Khuẩn lạc có mầu xanh, dang S (trai) Hinh bén phai 1a su pha tron Escherichia coli

(màu héng) véi Enterococcus faecalis (mau xanh)

3.5 Tính chất sinh vật hóa học để xác

dinh Enterococcus

A - Mọc trên môi trường 6,5% NaCl, làm đổi

mầu môi trường từ hồng sang vàng

B - Mọc được trên môi trường Bile Esculin

có 40% mật, thủy phân esculin thành

esculitine kết hợp với sắt tạo màu đen

€ - Test PYR dương tính

D- Test LAP (Leucine arylamidase) duong

tinh

3.6 Test chuyén hóa

arabinose dé phân biệt

E faecalis véi E faecium

E faeeium có thể chuyển hóa

arabinose làm đổi màu môi trường từ tím sang vàng

(trai), E faecalis không chuyển hóa arabinose nên môi trường vẫn giữ nguyên màu tím (phải)

21

4 Não mô cầu, lậu cầu

(Neisseria meningitidis, Neisseria gonorrhoeae)

4.1 Hình ảnh nhuộm Gram của 4.2 Hình ảnh nhuộm Gram của

não mô cầu lậu cầu

Tiêu bản này nhuộm từ mủ niệu đạo

của một bệnh nhân nam mắc lậu cấp

Hình ảnh điển hình là đám song cầu Gram âm, hình hạt cà phê đứng lèn chặt trong bạch cầu đa nhân trung tính

thoái hoá (mũi tên) Hình ảnh này có giá trị chẩn đoán cao Trong lậu mạn, lậu cầu thường đứng ngoài tể bào, ít

đứng trong tế bào

BA

Là những song cầu Gram âm, hình

hạt cà phê, quay hai mặt lõm vào

nhau Đây là tiêu bản nhuộm bệnh

phẩm đờm từ bệnh nhân viêm phổi,

hình thể não mô cầu rất giống

Moraxella catarrhalis

4.3 Nhuộm Gram soi trực tiếp từ

cặn ly tâm dịch não tủy trên

bệnh nhân viêm màng não do

44 Tiêu bản nhuộm Gram của

Moraxella catarrhalis trén bệnh

não mô cầu

Hình ảnh điển hình là song cầu

Gram âm, hình hạt cà phê, nam

trong bach cầu đa nhân cho phép

chẩn đoán nhanh bệnh

22

phẩm đờm của bệnh nhân viêm phổi

Là các song cầu Gram âm đứng thành

đôi hoặc bốn Giống như não mô cầu và

H influenzae, M catarrhalis thường

nằm trong bạch cầu đa nhân trung tính

4.5 Khuẩn lạc của Não mô cầu

trên môi trường thạch sôcôla ủ ở

35”C, khí trường 5-8% CO,, khuẩn lạc

dang S mau xám, hơi vàng, không

tan máu Sau 48 giờ nuôi cấy thấy

xuất hiện ánh xanh trong thạch ngay

sát khuẩn lạc nơi vi khuẩn mọc dày

4.6 Khuẩn lạc lậu cầu trên môi

trường sôcôla, ở khí trường 3-10%

CO,, 35-37°C với độ ẩm 70%, pH 7,3;

khuẩn lạc xám trắng, mờ dục, lấp lánh, đường kính 0,4-1 mm, kích thước khuẩn

lạc to dần trong quá trình nuôi cấy, nếu

để 72 giờ có thể tới 3 mm

4.7 Khuẩn lạc của Neisseria

meningiidis trên môi trường

6 35-37°C, 3-10% CO,, 48 giờ Lậu cầu

khó nuôi cấy, dễ chết, đòi hỏi môi trường giàu chất dinh dưỡng như sôcôla, Thayer- Martin Môi trường Thayer-Martin cải tiến có thêm các kháng sinh colistin,

vancomycin, nystatin, trimethoprim dé tic chế các vi khuẩn khác nhưng không anh

hưởng tới lậu cầu

23

4.9 Phan tng Oxidase

Là test quan trong trong xac dinh Neisseria spp Cac loai trong giống này đều có

oxidase dudng tính Cho khuẩn lạc tiếp xúc với khoanh giấy có tha

p-phenylenediami e dihydrochloride 1% (trái), hay nhỏ trực tiếp vào khuẩn lạc n N-tetramethyl- (phải), khuẩn lạc có màu tím sau 10-30 giây là phần ứng dương tính (mũi tên)

1.10 Sử dụng tính chất lên men 4.11 Bình nuôi cất

đường để xác định các Wei

spp bằng môi trường CTA chứa 1 được khí trường 5% CO, dùng để vận

va Maltose duong tinh (mau vang)

¡ cầu (Maltosc

phân biệt với l

âm tính)

5 Moraxella catarrhalis, Acinetobacter

5.1 Hinh anh nhuộm Gram của

cua Moraxella spp

Là các song cầu Gram âm, hình hạt

cà phê, úp hai mặt dẹt vào nhau,

kích thước từ 0.5-1.5 pm, đứng

thành đôi, bốn hoặc từng đám nhỏ

Vi khuẩn có tính chất bắt màu thay

đổi, và có xu hướng kháng tẩy màu

5.2, Hình ảnh nhuộm Gram của

Acinetobacter spp

Là các cầu trực khuẩn Gram âm,

thường ở dạng đôi, kích thước nhỏ

khoang 1-1,5 um

5.3 Hinh anh nhuộm Gram của

Acinetobacter spp trong đờm

Vi khuẩn là những cầu trực khuẩn

Gram âm, rất ngắn, mập gần giống

cầu khuẩn, đôi khi có thể nhầm với

hình anh cua Neisseria spp (mii tén)

5.4 Khuan lac M catarrhalis

trên môi trường thạch máu cừu

õ%, ở nhiệt độ 35-37°C, khí trường

5-7% CO, Khuẩn lạc tròn, nhỏ, lôi,

mờ dục, màu hơi trắng xám, không

tan máu, đường kính từ 1-3 mm, dùng

que cấy đẩy, khuẩn lạc trượt trên mặt

thạch dễ dàng Đôi khi có thể nhầm

lan khuan lac M catarrhalis véi cac

Neisseria spp khéng gay bénh

5.6 Khuan lac Acinetobacter spp

trén thach mau sau 24 gid

Khuẩn lạc trong hoặc hơi đục, không

bao giờ có sắc tố, màu trắng sữa, lồi

tròn, kích thước khoảng 0,5-2 mm

26

5.5 Khuan lac M catarrhalis trén môi trường sôcôla

Khuẩn lạc tròn lôi, sinh sắc tố màu nâu

hồng, điều này không thấy khi vi khuẩn

Khuẩn lạc có màu tím nhạt Hầu hết,

các chung Acinetobacter đều mọc trên MaecConkey mặc dù vi khuẩn không lên men đường nhưng có thể oxy hoá mạnh

lactose sinh acid yéu tao nén mau tím

nhat cua khuan lac.

5.8 Test xac định butyrate

esterase

Đây là một test rất quan trọng trong

chan đoán xác định M catarrhalis

(butyrate esterase +), phân biệt vi

khuẩn với các song cầu khuẩn Gram

âm khác (butyrate esterase -)

5.9 Test DNase

Môi trường DNase là môi trường dùng

để phân biệt các vi khuẩn có khả năng

sinh enzyme deoxyribonuclease (DNase) Vi khuan có enzym này sẽ

thủy phân ADN Khi nhỏ HCI 1N vào

môi trường, một quầng sáng xung

quanh nơi vi khuẩn mọc sẽ xuất hiện

(mũi tên)

5.10 Hinh anh B catarrhalis

nằm trong bạch cầu đa nhân trong bệnh phẩm

6 Họ vi khuẩn đường ruột

(Enterobacteriaceae)

6.1 Hình ảnh nhuộm Gram của trực khuẩn đường ruột

Một số loài như Ö col¿ thường ở dạng trực khuẩn ngắn (9-3 um), map, Gram am (A), trong khi một số loài lại ở dạng trực khuẩn Gram âm dai (5-6 m), mảnh, bắt màu dam hon hai dau, nhu Proteus vulgaris (B)

6.2 Hình ảnh nhuộm Gram vi 6.3 Hình ảnh tiêu bản phân bất

khuẩn chí bình thường trong thường

Hỗn hợp rất nhiều các vi khuẩn dương Sự xuất hiện bạch cầu trong

Gram âm và Gram dương phân rất có ý nghĩa trong định hướng

chẩn đoán căn nguyên gây bệnh (loại xâm nhập)

6.4 Các trực khuẩn đường ruột

còn có thể xuất hiện trong các

bệnh phẩm khác ngoài đường ruột như nước tiểu, sinh dục, Poymophoucer đường hô hấp, dịch não tủy

| neutrophil (PMN)

Hình ảnh E coli (A) va Proteus mirabilis (B) trong nước tiểu cùng

với bạch cầu đa nhân trung tính

(trén) Hinh anh Klebsiella va bach

cầu trong đờm một bệnh nhân bị

viêm phổi (dưới)

Salmonella typhi với lông xung

quanh thân

Trong họ vi khuẩn đường ruột, còn

một số loài có lông và có khả năng di

động nhờ lông như: Profeus mirabilis,

bất kỳ loài nào trong họ vi khuẩn đường ruột

6.8 Hình ảnh một số khuẩn lạc đặc biệt của họ vi khuẩn đường ruột

A - Klebsiella pneumoniae, khuẩn lạc nhầy, bóng, lấp lánh do có vỏ

Tuy nhiên nó không phải là hình ảnh duy nhất của loài này

B - Serratia mareeseens, khuẩn lạc

có màu đỏ trên mọi môi trường

C - Proteus spp., trén méi trường đặc thường không tạo thành khuẩn lạc

mà lan khắp bề mặt như những lớp

sóng đồng tâm.

6.9 Môi trường EMB_ (Eosin

Methylene Blue) agar dung dé phan

lap, chẩn đoán hệ vi khuẩn đường ruột

E coli 1én men lactose sinh acid manh

làm kết tủa chất màu, tạo khuẩn lạc có

màu xanh lá cây và có ánh kim (A) Các

vi khuẩn lên men lactose yếu hơn như Enterobacter spp., Klebsiella spp tạo khuẩn lạc màu nâu hồng, đậm hơn ở

giữa (B) Vi khuân không lên men

lactose khéng sinh acid co khuan lac

lactose va khéng lên men lactose

nhan ao kh màu hồng đậm (đỏ), vì khuân lên men

tose ch

6.12 Khuẩn lạc của vi khuẩn

không lên men laetose

Trong hình trên khuẩn lạc của vi

khuân không lên men lactose là

những khuẩn lạc nhỏ hơn, không

màu (mũi tên)

IB

6.11 A - Khuẩn lạc của vi khuẩn

1én men lactose manh (nhu E£ coli), sinh một lượng lớn acid, tạo màu đỏ khuếch tán ra môi trường xung quanh

và vòng kết tủa muối mật xung quanh

khuẩn lạc

B - Khuẩn lạc E cofi trên môi

trường MacConkey nhìn gần, khuẩn lạc màu hồng đậm, tròn, khô

€ - Môi trường MacConkey sorbitol dùng để phân biệt chủng E coli O157:H7, vi khuẩn không có khả năng

lên men sorbitol sẽ có khuẩn lạc không

màu, # coli khác có khả năng lên men sorbitol khuẩn lạc có màu đỏ

6.13 Shigella sonnei trên môi

trường MaeConkey Khong lén men lactose nén tao khuan

lạc không màu, dẹt, bờ không đều, có

khía xung quanh (mũi tên)

6.14 Enterobacter (trai) va Klebsiella (phai) trén méi trường MacConkey

Khuan lac cia Enterobacter nhỏ (2-3 mm), có màu hồng hoặc không màu do có khả

năng lên men lactose sinh acid yếu Khuẩn lạc K/ebsiella lớn hơn (4-5 mm), có màu

hồng, nhầy do có vỏ, thường là K pneumoniae, nhưng không phải là chủng duy nhất

có dạng khuẩn lạc này

6.15 Khuẩn lạc của Serratia

marcescens trên môi trường

MacConkey

Khuẩn lạc có màu đỏ đặc trưng, đôi

khi có thể nhầm với khuẩn lạc của vi

khuan lén men lactose

616 Khuẩn lạc của Proteus

MacConkey

Vi khuẩn không lên men lactose nên tạo

khuẩn lạc không màu, hơi lan nhẹ

38

3iu/6i5iG6-E08áY g2 6.17 Môi trường DCA

(Deoxycholate Citrate Agar)

Là môi trường chọn lọc vừa, ức chế

sự phát triển của phần lớn trực khuẩn đường ruột không gây bệnh

Các tác nhân gây bệnh không lên men lactose tạo khuẩn lạc không có màu, ngược lại, các vi khuân lên

men lactose (coliform) khuan lac cé mau hồng hoặc đỏ Các vi khuẩn sinh H;ạŠ sẽ có màu đen ở trung tâm hay toàn bộ khuẩn lạc Đĩa nuôi cấy cần được ủ 6 35°C, đọc kết quả sau

đường ruột nên bệnh phẩm phân trên các môi trường chọn lọc cao hơn như HE,

XLD Trên môi trường HE, các vi khuẩn lên men lactose hay suerose/salicin có khuẩn lạc màu vàng hoặc màu da cam; ngược lại, vi khuẩn không lên men lactose hay sucrose/ salicin sẽ có màu xanh (màu môi trường) Vi khuẩn sinh H,S khuân lạc có màu đen ở trung tâm hay toàn bộ khuẩn lạc Trên môi trường HE, khuẩn lạc có màu đen thường là Salmonella spp Hình A - S typhimurium, Hình B - E coli trén HE

Enterobacter cloacae Proteus mirabilis

Citrobacter freundii Serratia marcescens

6.19 Họ vi khuẩn đường ruột trên môi trường Uri Seleet 4 (Bio - Rad)

Dựa vào màu khuẩn lạc có thể sơ bộ xác định tên vi khuẩn, định hướng làm các thử nghiệm xác định tính chất sinh vật hóa học tiếp theo.

6.20 Khuan lac Salmonella spp

Sinh H,S trén méi truéng XLD

(Xylose Lysine Deoxycholate) Trén

môi trường XLD có thể phân biệt được

Salmonella va Shigella véi cac vi

khuẩn khác: Salmonella sinh H,S,

tạo khuẩn lạc màu hồng, có đốm màu

đen ở trung tâm khuẩn lạc

6.22 Khuẩn lạc Yersinia

enterocolitica trén m6i trudéng CIN

CIN là môi trường chon loc đặc biệt

dùng để phan lap Y enterocolitica trong

phan Y enterocolitica lên men

mannitol sinh acid, tao khudn lac mau

đó đậm ở trung tâm, xung quanh là

vòng không màu Vi khuẩn được ủ ở

25°C doc két qua sau 24-48 gid nuôi cấy

6.21 Môi trường SS (Salmonella Shigella Agar)

Là môi trường dùng để phân lập

Salmonella va Shigella Khuan lạc của

Salmonella va Shigella khéng mau

(màu môi trường) do không lên men lactose Salmonella sinh H,S tạo khuẩn

lạc có chấm den ở trung tâm, còn Shigella thì không

6.23 Oxidase test Tất c vi khuẩn thuộc họ vi khuar đường ruột đều có oxidase âm tính Thử

test oxidase tốt nhất trên khuẩn lạc lấy

từ thạch máu Nếu thử trên các khuẩn lạc lấy từ môi trường chọn lọc cao như CIN hay méi trường MaeConkey đôi khi

có thể gây âm tính hay dương tính giả

C- Ong chứng (chưa cấy)

1 - Glucose (-), Lactose (-),

H;§ (-), Gas (-)

2 - Glucose (+), Lactose (-), HLS (-), Gas (-)

6.24 Môi trường Kligler Iron Agar (KIA) Được sử dụng để phân biệt các trực khuẩn đường ruột dựa vào các phản ứng lên men glucose, lactose, có khả năng sinh H;8, sinh hơi Vi khuẩn được cấy vào môi trường ủ

ở 37°C đọc kết quả sau 18-24 giờ nuôi cấy Ví khuẩn chỉ lên men glueose tạo ống có

màu vàng ở phần đứng, phần nghiêng màu đỏ Vi khuẩn lên men lactose cả phần

đứng và nghiêng đều màu vàng Vi khuẩn không lên men tạo ống có màu đỏ ở cả phần đứng và nghiêng Vi khuẩn sinh H,S sẽ kết hợp với muối sắt tạo kết tủa màu

đen; vi khuẩn sinh hơi sẽ đẩy thạch lên hay làm nứt thạch

6.25 Indol test

Một số vi khuẩn có enzyme tryptophanase

có thể thủy phân tryptophan sinh indol

Vi khuẩn được cấy vào môi trường

giàu tryptophan, ủ 24 giờ ở 35°C, sau đó

nhỏ thêm ð giọt thuốc thử Kovac

(paradimethylaminobenzaldehyde) vào dung dịch nuôi cấy Nếu vi khuẩn sinh indol, indol

sẽ kết hợp với thuốc thử Kovac tạo thành màu đỏ, phản ứng dương tính khi xuất hiện vòng màu đỏ ở phía trên dung dịch nuôi cấy (phải, mũi tên)

6.26 Urease Test

Vi khuẩn được u trong 6 35°C, dọc kết

quả sau 18-24 giờ, test dương tính khi

môi trường chuyển thành màu đỏ hay

hồng cánh sen (giữa) Vi khuẩn có khả

nang sinh urease manh nhu Proteus

cho kết quả dương tính sau 3-4 giờ, với

những vi khuẩn sinh urease yếu như

Klebsiella sé dọc kết quả sau 18-34

gid, vi khuẩn không sinh urease như

E coli, cho kết quả âm tính (phải)

Bên trái là ống chưa

6.27 Tính chất di động Mục dích của test để xác định vi khuẩn

có khả năng di động hay không Trong

họ vi khuẩn dường ruột, hai giống Shigela và Klebsiela luôn không di

động Các vi khuẩn không di động (không có lông) chỉ mọc dọc theo đường

cấy, xung quanh môi trường trong suốt

(trái), các vi khuẩn di động thì mọc lan

sang hai bên đường cấy (giữa) hoặc mọc

lan xung quanh làm dục toàn bộ môi

trường nuôi cấy (phải)

6.28 Citrate Simmons Test

Một số vi khuẩn thuộc họ đường ruột có

kha nang su dung mudi citrate nhu nguồn carbon duy nhất Vi khuẩn được

iy trén bé mặt môi trường, ủ 35°C qua đêm Test dương tính khi môi trường

chuyển sang màu xanh nước biển (trái)

Test âm tính: màu môi trường giữ

nguyên (phải)

VPQ) vr)

6.29 Methyl Red (MR) - Voges Proskauer (VP) test

Cá hai test đều sử dụng chung một canh khuẩn, chia đôi để thực hiện phản ứng Test MR dùng để xác định sản phẩm chuyển hóa cuối cùng của glucose Khi chuyển

hóa glueose, một số vi khuẩn Œ coi) sẽ sinh nhiều acid làm giảm pH môi trường xuống dưới 4,5, vì vậy khi nhỏ thêm chất chỉ màu (methyl red) sẽ làm đổi màu chất chỉ thị thành đỏ, trong khi một số vi khuẩn (#nferobacter, Klebsiella) sinh acetoin

là sản phẩm chuyển hoá cuối cùng tạo pH lớn hơn 6,0 làm chất chỉ thị chuyển màu vàng Test VP dùng để xác định acetoin, thuốc thử ơ-naphthol và KOH được nhỏ vào dung dịch nuôi cấy, tạo thành màu đỏ; nếu không có mặt acetoin dung dịch nuôi

yếm khí nên cần phải phủ một lớp dầu lên bể mặt môi trường Trong giai đoạn đầu, tất cả các ống đều chuyển màu

vàng do sự chuyển hoa glucose sinh

acid làm đổi màu chất chi thi tim

bromcresol thành vàng pH acid làm

hoạt hóa enzyme decarboxylase của vi

khuẩn tạo amin gây kiểm hoá môi

trường, làm chất chỉ thị màu chuyển thành màu tím, phản ứng dương tính

Ống chứng (Control) chỉ chứa glucose

Ba ống còn lại chứa cả glueose và một

trong 3 loại amino acid (tw trai sang

phai) lysine, arginine, ornithine

39

‘ASM Microbel ibrary.org © Reynolds

6.31 Phenylalanine Deaminase

Test (PAD test)

Một số vi khuẩn có khả năng loại bỏ

nhóm amine từ acid amin phenylalanine

tạo nên phenylpyruvic acid, khi nhỏ

dung dịch sắt chlorua 10% sẽ tạo thành

màu xanh (phải Các giống Profeus,

Providencia va Morganella trong ho vi

khuẩn đường ruột có PAD test dương

tính Test âm tính khi mặt thạch không

đổi màu (trái)

6.32 o-nitrophenyl-B-D-

Galactopyranoside (ONPG) Test

Test này dùng để phân biệt các vi

khuẩn lên men lactose cham với các vi khuẩn không lên men laetose, chúng đều có khuẩn lạc không màu trên MacConkey Vi khuan lén men lactose

chậm có enzym thủy phân ONPG thành

o-nitrophenyl tạo màu vàng (trái), test dương tính, đây là test nhanh, cho kết

quả sau 4 giờ

6.33 Eseheriehia coli trên môi trường KIA va phan tng IMViC cua E coli

Trên KIA E coli tao acid 6 ca phan ding va phan nghiêng do sinh acid mạnh từ lên men nhanh ca lactose va glucose làm toàn bộ ống màu vàng, đồng thời sinh hơi

nhiều làm đấy thạch lên cao hoặc nứt thạch (khung trái) Trong phản ứng IMVIC

E coli c6 Indol (1), Methyl red dương tính (M), trong khi VP (V) va Citrate (C) 4m tính (khung phải) Phản ứng IMVIC cua E coli la: + + - -

10

IMViC REACTIONS ++

6.34 Klebsiella, Enterobacter, Serratia trén m6i trudng KIA

va phan ting IMViC

Trên môi trường KIA ti trai sang phai: Klebsiella, Enterobacter, Serratia; ba giéng

vi khuẩn này cé phan tng IMViC giéng nhau: - - + + (ngược lại véi E coli)

Klebsiella, Enterobacter lén men lactose sinh nhiéu hoi day thach lén cao, Serratia lén men lactose cham tao kiém 6 phan nghiêng

khuẩn duéng ruét Phan lén Salmonella spp lén men glucose sinh hơi và sinh nhiều

H,S (4), tuy nhién c6é mét sé trudng hợp đặc biệt như S typhi khong sinh hoi va sinh

rất ít HS (2), va S paratyphi A thi khong sinh H.S nén dé bj bo sét (1) Proteus cing lên men glucose và sinh H,S (3) Một số loài Citrobacter lén men ca glucose va lactose đồng thời sinh nhiều H,6 (ð)

Gopi

ADH

ne toc “ope teins 2s 4 uae TOA ino 4 vp EU GUUẨMAN ino sor‘ ana sac MEL Ay

6.36 API 20E sw dung trong chan đoán, định danh họ vi khuẩn đường ruột

kháng huyết thanh chứa các yếu tố đặc hiệu (yếu tố đã biếU để xác định các

\ tố khán uyên (chưa biết) bằng phí

vụ cho lật 1 ting ngưng kết trên phiến kính, phục

thức kháng nguyên của các Salmonella

cá