SKKN: một số thủ thuật dùng Power Point thiết kế TN ảo

Sở GD & ĐT Thanh HoáTrờng THPT Tĩnh Gia 1 Sáng kiến kinh nghiệm Sử dụng Power Point tạo một số thí nghiệm ảo và hiệu ứng đặc biệt khi dạy học một số bài trong chơng trình vật lý THPT Phầ

Sở GD & ĐT Thanh Hoá

Trờng THPT Tĩnh Gia 1

Sáng kiến kinh nghiệm

Sử dụng Power Point tạo một số thí nghiệm ảo và hiệu ứng

đặc biệt khi dạy học một số bài trong chơng trình vật lý THPT

(Phần một)

Tác giả: Lơng Minh Việt

Đơn vị: Trờng THPT Tĩnh gia 1

Tổ Bộ môn: Vật lý

Năm học: 2007 – 2008

Tháng 4/2008

Phần một: Đặt vấn đề

dàng tiến hành trong phòng thí nghiệm của trờng THPT Đây là một trong những hạn chế của việc dảng dạy vật lý ở nhà trờng THPT hiện nay

Phần mềm Power Point là một phần mềm chuyên dùng để soạn thảo và trình chiếu văn bản trực tiếp trên máy tính Là phần mềm hỗ trợ đa chức năng, có thể phục vụ đắc lực cho việc dạy học nói chung và đặc biệt cho dạy học bộ môn Vật

lý Một u điểm quan trọng của phần mềm Power Point là có thể giúp ta tạo ra đợc các thì nghiệm ảo, các mô phỏng thí nghiệm và hiện tợng vật lý giống nh thật và có thể trình chiếu để học sinh quan sát và thực nghiệm Hiện nay phầm mềm này đang

đợc dùng rộng rãi trong hầu hết các nhà trờng

Tuy nhiên, đây là một phần mềm mà các chức năng của nó tơng đối đa dạng,

và cũng có nghĩa là việc sử dụng nó không dễ dàng chút nào Đặc biệt là do trình

độ tin học hiện nay trong các nhà trờng còn rất nhiều hạn chế Thế nên, vì lý do khách quan này mà phần mềm Power Point vẫn cha phát huy hết hiệu quả trong việc giảng dạy nói chung, giảng dạy bộ môn vật lý nói riêng

Hiện nay, đã có rất nhiều các tài liệu hớng dẫn sử dụng phần mềm Power Point một cách rất cụ thể Tuy nhiên, tài liệu hớng dẫn sử dụng và làm các loại thí nghiệm ảo và các hiệu ứng đặc biệt riêng cho môn Vật lý hiện nay cha có nhiều Bản thân đề tài này cũng không phải là một tài liệu hớng dẫn sử dụng Power Point

Sau một thời gian nghiên cứu và ứng dụng Power Point vào công việc giảng dạy Vật lý, bản thân tôi, tuy không nhiều, nhng cũng đã tích luỹ đợc cho riêng mình một số kinh nghiệm cụ thể và rất hữu ích khi sử dụng Power Point vào dạy học một số bài Vật lý trong chơng trình vật ý các lớp 10, 11, 12 THPT Trong đề tài này, tôi mạnh dạn chia sẻ với các đồng nghiệp những kinh nghiệm cụ thể đó khi

sử dụng phần mềm này vào giảng dạy một số bài cụ thể trong chơng trình Vật lý THPT hiện nay Đồng thời tôi cũng sẽ trình bày rõ các bớc tiến hành làm từng thí nghiệm cụ thể trong để các đồng nghiệp nếu cần có thể tham khảo thêm

Đề tài này đợc sự thực hiện bằng những nỗ lực tìm tòi nghiên cứu riêng của bản thân và sự nhiệt tình giúp đỡ của một số đồng nghiệp nên chắc chắn còn nhiều hạn chế Rất mong nhận đợc sự góp ý chân thành của quý đồng nghiệp và các thầy cô Xin chân thành cảm ơn

Lơng Minh Việt – Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2007 - 2008

Phần hai: Nội dung đề tài

A Giới thiệu Một số thao tác cơ bản khi sử dụng power point

Microsoft Office PowerPoint 2003.lnk

1 Chọn nền trình chiếu cho Slide

Chọn: Fomart -> Side Design

2 Thực hiện các hiệu ứng đặc biệt trong Power Point

Chọn: Side Show -> Custom Animation…

Chức năng này cho phép chúng ta tạo các hiệu ứng chạy khác nhau cho side trong đó phân làm 4 nhóm chính:

Nhóm 1: Entrance

Nhóm này cho phép ta thiết lập các side ở chế độ ẩn, sau đó lần lợt hiện vào slide trình chiếu theo chủ định

Nhóm 2: Emphasis

Lơng Minh Việt – Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2007 - 2008

Nhóm này cho phép ta thiết lập một số hiệu ứng đặc biệt cho các side hiện tại trong slide nh: thay đổi màu chữ, màu nền, thay đổi font chữ , nháy sáng…

Nhóm 3: Exit

Nhóm này cho phép ta thiết lập các side hiện tại trên slide trình chiếu ẩn khỏi màn hình theo nhiều kiểu khác nhau

Nhóm 4: Motion Paths

Nhóm này cho phép ta thiết lập một số kiểu chuyển động cho các side và các hình

vẽ theo những đờng định sẵn hoặc những đợc tự thiết lập theo chủ định VD:

- Chuyển động theo đờng thẳng sang phải, sang trái, lên, xuống

- Chuyển động theo đờng tròn

- Chuyển động theo đờng elip

- Chuyển động theo đờng cong tự vẽ

- …

3 Cách điều chỉnh một số hiệu ứng phụ cho side

Trong Effect Options

L¬ng Minh ViÖt – S¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2007 - 2008

Trong time

B Các tạo một số hiệu ứng và thí nghiệm ảo (cụ thể) trong một

số bài học trong chơng trình vật lý PTTH

1 Mô hình về tính tơng đối trong chuyển động

(File Power Point kèm theo : Tuong doi CD)

(Sử dụng trong bài Chuyển động cơ học“Chuyển động cơ học” ” – VL 10 nâng cao)

a Giới thiệu mô hình

b Cách thực hiện mô hình

* Vẽ hình nền: có thể sử dụng hình nền là một hàng rào ven đờng để học sinh dẽ

quan sát Hoặc giáo viên có thể tự tạo một hình nền tuỳ ý của mình, miễn là giúp

HS dễ dàng quan sát đợc sự chuyển động của vật

* Vẽ vật: ở đây tôi sử dụng vật chuyển động là một hình ảnh quen thuộc đối với

HS, đó là cái bánh xe

Nếu không tự vẽ đợc, chúng ta có thể tìm trên mạng hoặc trong các th viện tranh, ảnh miễn sao chọn đợc những tranh ảnh sinh động, phù hợp với mục đích của mô hình và HS dễ quan sát đợc

* Tạo hiệu ứng:

** Trờng hợp thứ nhất: tạo hiệu ứng chuyển động của cái bánh xe đối với hàng

rào và ngời quan sát

- Tạo chuyển động quay cho bánh xe:

Dùng: Emphasis  Spin.

Chọn Start on click (bắt đầu khi clich chuột)

Trong Effec Options: không chọn Smooth Start, Smooth End và Auto

reverse

–

Trong Time chọn Speed (5 đến 7s), chọn Repeat: Until End of slide

- Tạo chuyển động chạy cho bánh xe:

Dùng: Monition Paths  Right (chuyển động sang phải)

Chọn Start With Previous (bắt đầu theo chuyển động quay trớc đó)

Lơng Minh Việt – Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2007 - 2008

Trong Effec Options: không chọn Smooth Start, Smooth End và

Auto – reverse

Trong Time chọn Speed (5 đến 7s), chọn Repeat: Until End of slide

** Trờng hợp thứ hai: tạo hiệu ứng chuyển động của hàng rào và ngời quan sát

đối với bánh xe

- Tạo chuyển động quay co bánh xe (xem ở trên)

- Tạo chuyển động chạy cho hàng rào:

Dùng: Monition Paths  Left (chuyển động sang trái)

Chọn Start With Previous (bắt đầu theo chuyển động quay trớc đó) Trong Effec Options: không chọn Smooth Start, Smooth End và

Auto – reverse

Trong Time chọn Speed (5 đến 7s), chọn Repeat: Until End of slide

Riêng ngời quan sát không cần tạo hiệu ứng Chỉ cần đặt vào vị trí ngay bên trên bánh xe là đợc

Chú ý: nếu muốn tận dụng luôn mô hình này để hinh hoạ cho HS tính tơng đối của vận tốc Có thể thêm vào một chiếc xe chuyển động cũng chiều và nhanh hơn cái bánh xe (Xem minh hoạ trong file đính kèm)

2 Mô hình về chuyển động tịnh tiến và chuyển động quay

(File Power Point kèm theo : CD tinh tien)

(Sử dụng trong bài Chuyển động cơ học“Chuyển động cơ học” ” – VL 10 nâng cao)

a Giới thiệu mô hình

b Cách thực hiện mô hình

* Tạo một vật rắn bất kì (một hình tam giác chẳng hạn)

* Tạo quỹ đạo: trong trờng hợp này tôi sử dụng quỹ đạo là đờng tròn (đờng tròn

đỏ đậm)

* Tạo chuyển động tịnh tiến theo quỹ đạo tròn của vật:

Dùng: Monition Paths  Circle (chuyển động theo đờng tròn)

Chọn Start on click (bắt đầu khi click chuột)

Trong Effec Options: không chọn Smooth Start, Smooth End và

Auto – reverse

Trong Time chọn Speed (5 đến 7s), chọn Repeat: Until End of slide

- Điều chỉnh đờng chuyển động của vật cho trùn với quỹ đạo đã vẽ sẵn

- Vẽ thêm 3 đờng tròn (nét đứt) giống hệt đờng tròn quỹ đạo để mô tả quỹ đạo 3

đỉnh của tam giác, sao cho học sinh nhận ra đợc 3 đỉnh của tam giác vạch ra những quỹ đạo giống nhau

* Tạo chuyển động quay cho vật rắn nói trên:

Tạo hai đờng tròn: 1 lớn 1 nhỏ sao cho chúng tiếp xúc với các đỉnh của tam giá nh mô hình Tiến hành Group (nhóm) chúng lại với nhau

Lơng Minh Việt – Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2007 - 2008

Dùng: Monition Paths -> Circle (chuyển động theo đờng tròn)

Chọn Start on click (bắt đầu khi click chuột)

Trong Effec Options: không chọn Smooth Start, Smooth End và

Auto – reverse

3 Mô hình làm câu trắc nghiệm nhiều lựa chọn

(File Power Point kèm theo : Trac nghiem)

(Sử dụng khi làm các câu hỏi trắc nghiệm)

a Giới thiệu mô hình

Mô hình này đợc sử dụng để học sinh làm loại câu trắc nghiệm trực tiếp trên Power Point Cụ thể là:

- Trình chiếu câu dẫn và các phơng án trả lời A, B, C, D

- Dùng 1 đồng hồ để giới hạn thời gian

- Nếu học sinh chọn phải phơng án sai thì phơng án đúng vẫn không hiện ra ngay Nghĩa là có thể học sinh phải chọn đến 3 lần mới ra đợc phơng án

đúng

b Cách thực hiện mô hình

Trong Effec Options: không chọn Smooth Start, Smooth End và Auto –

reverse

Trong Time chọn Speed 60s hoặc 90s hoặc 120s tuỳ ý, không chọn Repeat.

Nếu chọn 60s tơng đơng đồng hồ 1p, 90s = 1,5p, 120s = 2p … .

* Tạo câu trắc nghiệm có 4 phơng án lựa chọn A, B, C, D trong 4 ô tròn

- Tạo 4 tròn cùng kích thớc, bên trong viết các chữ đúng sai cho hợp lý với câu trắc nghiệm, gián đè 4 ô tròn đáp án lên trên 4 ô tròn này

* Tạo hiệu ứng cho các ô tròn đáp án A, B, C, D:

Exit  Fade để tạo hiêu ứng ẩn cho ô tròn đáp án

Chọn Start on click (bắt đầu khi click chuột)

Trong Time chọn Speed 1s hoặc 3s tuỳ ý, không chọn Repeat

Delay: 0

Tiggers: Starst effect on click: ovale 2 hoặc Group

* Tạo hiệu ứng ẩn cho câu đáp án tơng ứng: nên chọn hiẹu ứng ẩn cho các đáp án

sai Đáp án đúng để nguyên

Cách thực hiện ẩn cho đáp án sai:

Exit  Fade để tạo hiêu ứng ẩn cho ô tròn đáp án

Chọn Start With Previous (bắt đầu theo hiệu ứng trớc đó)

4 Tạo mô hình chuyển động nhiệt của các nút mạng và e tự do trong mạng tinh thể

(File Power Point minh hoạ: CD nhiet)

(Sử dụng trong bài: Dòng điện trong kim loại – Vật lý 11 Nâng cao)

a Giới thiệu mô hình

Lơng Minh Việt – Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2007 - 2008

b Cách thực hiện mô hình

* Vẽ và tạo mô hình mạng tinh thể (ở đây tôi tạo 1 ô mạng tinh thể cho đơn giản)

* Tạo dao động nhiệt cho các iôn ở nút mạng:

Dùng: Motion Paths  Neutron

Chọn Start With Previous

Trong Effec Options: không chọn Smooth Start, Smooth End và

Auto – reverse

Trong Time chọn Speed (1s  2s), chọn Repeat: Until End of slide

* Tạo chuyển động cho các e tự do:

- Vẽ các e tự do

- Tạo chuyển động:

Dùng: Motion Paths  Zigzag

Phần 3: Kết quả và những đề xuất

1 Kết quả

Chúng ta không cần phải nói nhiều về vai trò của Power Point trong dạy học nói chung và dạy học vật lý nói riêng Bản thân tôi tin nh vậy

Sau một thời gian chịu khó tìm tòi nghiên cứu và bằng những sáng tạo của bản thân, tôi đã dần từng bớc làm quen với phần mềm hỗ trợ này và đã sử dụng nó một cách tích cực trong công việc dạy học của bản thân Cụ thể tôi đã tạo

đợc một số thí nghiệm ảo và hiệu ứng sử dụng trong nhiều bài trong chơng trình vật lý 10 và 11 – Nâng cao Cụ thể tôi xin kể một số bài cụ thể sau:

1 Mô hình tơng đối chuyển động và mô hình chuyển động tịnh tiến, chuyển

động quay (Bài Chuyển động cơ học – Vật lý 10 NC)

2

Từ khi sử dụng đợc các thí nghiệm ảo và các hiệu ứng đặc biệt này tôi đã thu đợc những kết quả cụ thể là:

- Thứ nhất: trong việc giảng dạy, tôi đã có thể diễn đạt một cách rõ ràng hơn những hiện tợng vật lý, những phần kiến thức vật lý từ trực quan đến trừu t-ợng mà trớc đó tôi thờng gặp khó khăn khi diễn đạt cho học sinh

- Thứ hai: trong nhận thức của học sinh có những tiến bộ rõ rệt Các em đã đễ dàng hơn trong việc quan sát và từ đó đi đến nhận biết một cách chính xác hơn về các hiện tợng vật lý Không những thế, bản chất của các hiện tợng vật

lý trừu tợng, của các quy luật vật lý, các định luật vật lý cũng đợc các em nắm bắt một cách cụ thể hơn Các em đã ít sai hơn khi áp dụng các định luật vật lý vào các hiện tợng vào các bài tập vật lý từ cơ bản đến phức tạp

Lơng Minh Việt – Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2007 - 2008

- Thứ ba: trong việc dạy các giờ thực hành và thí nghiệm; với những bài thí nghiệm không thể tiến hành đợc trong phòng thí nghiệm vì một lý do nào

đó, tôi có thể giúp học sinh tiến hành thí nghiệm ảo ngay bằng phần mềm này

2 Đề xuất kiến nghị

Riêng đối với bộ môn Vật lý mà nói, Power Point có thể coi là một cánh tay đắc lực hỗ trợ cho dạy và học Thế nhng, nhìn nhận vào thực tế chúng ta thấy, việc sử dụng nó còn nhiều hạn chế Trong số những hạn chế ấy có thể kể đến một lý do khách quan, đó là việc sử dụng phần mềm này để thiết kế đợc 1 mô hình thôi, cha kể đến thiết kế 1 tiết học, 1 bài học khiến chúng ta mất rất nhiều thời gian

và công sức Vì vậy, nhân đề tài này, tôi muốn gửi đến các thầy cô, các đồng nghiệp một thông điệp: hãy sử dụng phần mềm Power Point để tạo ra cho chúng ta

một phòng thí nghiệm thứ hai – phòng thí nghiệm mang tên “Chuyển động cơ học”Phòng thí nghiệm

ảo”.

Nhân đây, tôi thiết nghĩ và mạnh dạn đề xuất, các nhà trờng cần tạo điều kiện hơn nữa về tinh thần, vật chất cũng nh thời gian, cần quan tâm hơn nữa khuyến khích, động viên các thầy cô, nhất là các thầy cô nhiều tuổi, có nhiều kinh nghiệm chuyên môn Khuyến khích, tạo phong trào thi đua trong đội ngũ giáo viên trẻ, có trình độ tin học căn bản Sao cho ai cũng có thể sử dụng đợc Power Point, tạo thành một phong trào thi đua Nhằm nâng cao chát lợng dạy và học Chống dạy chay học chay Và thêm nữa, là không lãng phí những phơng tiện thiết

bị hỗ trợ dạy học mà chúng ta đang có đây

Tuy nhiên, chúng ta cũng cần chống thái cực thứ hai của việc sử dụng Power Point,

đó là quá lạm dụng các thí nghiệm ảo, các hiệu ứng ảo Tôi xin nhấn mạnh, chúng

ta chỉ nên sử dụng các thí nghiệm ảo khi nào, việc tiến hành thí nghiệm đó trong thực tế gặp khó khắn thực sự hoặc không thể tiến hành đợc, hoặc là những hiện t-ợng đó, không cho phép học sinh có thể quan sát trực quan đợc Để tránh biến một tiết học trở thành nơi phô diễn tin học, làm mất tập trung của học sinh, gây nhiễu

và tạo thành phản tác dụng dạy học

Đề tài này tôi chỉ xin giới thiệu cách tiến hành một số thí nghiệm và hiệu ứng ảo tiêu biểu Còn nhiều thí nghiệm và hiệu ứng khác nữa nhng trong điều kiện giới hạn của đề tài này tôi không thể trình bày hết đợc Hi vọng, sau một năm nữa hoặc