Luận văn Nghệ thuật xây dựng tiếng cười hài hước trong Truyện Pickwick của Charles Dickens

Luận văn Nghệ thuật xây dựng tiếng cười hài hước trong Truyện Pickwick của Charles Dickens Charles Dickens (Charles John Huffam Dickens) là nhà văn hiện thực tiêu biểu của nước Anh thế kỷ XIX bên cạnh các tên tuổi như: William Thackeray và Charlotte Bronte. Ông sinh ngày 7/12/1812 tại Landport gần Portsea trong một gia đình công chức bình thường. Bố của Dickens – ông John Dickens là một viên chức nhỏ, không nuôi nổi gia đình gồm bà vợ và tám người con, ―bao giờ ông cũng chi nhiều hơn thu, và bởi vậy ―ngày càng chìm sâu vào một đại dương nợ nần với một thái độ pha trộn kì quặc vừa thản nhiên, vừa thất vọng, vừa nhẹ dạ‖ [27, 8]. Sống trong gia đình của mình, tuổi thơ của Dickens đã phải trải qua đầy rẫy những nỗi bất hạnh mà sau này còn in đậm trong các sáng tác của ông. Song cũng chính vì vậy mà Dickens trở thành con người có đầy nghị lực và vốn sống. Những tri thức mà Dickens có được phần lớn là do sự tự học và tích lũy. Nói về điều này chính ông bố của Dickens cũng thừa nhận: ―…có thể nói…rằng nó đã tự đào tạo lấy nó‖ [Dẫn theo 3, 9]. Theo đó, những tác phẩm của Dickens viết ra rất chân thực và những nhân vật của Dickens ít nhiều đều được dựa trên những hình mẫu có thật. Đọc Dickens người ta sẽ hình dung được toàn cảnh về xã hội Anh nửa đầu thế kỉ XIX một cách hình tượng và sống động. Có thể nói, Dickens may mắn là một trong số ít những nhà văn vĩ đại của nhân loại được người ta yêu thích và mến mộ ngay lúc đương thời mà nhà văn còn sống. Trong cuốn sách Ba bậc thầy: Đôxtôiepxki – Balzắc – Đickenx, Stefan Zweig đã không tiếc lời để ngợi ca Dickens và để nói về sự mến mộ của độc giả dành cho ông. Tình yêu và sự mến mộ ấy đủ sức mạnh để xóa nhòa mọi ranh giới của không gian và thời gian: ―Hệt như cái thành phố nhỏ kia, mỗi làng, mỗi thị trấn, cả nước và còn xa hơn nữa, cái vũ trụ nói tiếng Anh rải rác trên tất cả các phần của trái đất, lúc đó, đã yêu mến Sac Đickenx. Họ yêu ông từ ngày họ biết ông cho đến giờ cuối cùng của cuộc đời ông…lúc Đickenx mất, hầu như một sự trống rỗng tràn khắp nước Anh…Sac Đickenx là người kể chuyện được yêu mến nhất, được ca ngợi nhất và được chúc tụng nhất của đất nước ông‖ [37, 158-159].Luận văn: Nghệ thuật xây dựng tiếng cười hài hước trong Truyện Pickwick của Charles Dickens 2 Charles Dickens sáng tác trên nhiều thể loại như truyện ngắn, kịch, kí...nhưng thành công nhất là thể loại tiểu thuyết. Ở thể loại này, ông đã để lại cho văn chương thế giới những tác phẩm lớn như: Oliver Twist, David Coppefied, Ngôi nhà lạnh (Bleak House), Thời buổi khó khăn (Hard time),…. Song trước khi viết ra những tác phẩm này, sự nghiệp tiểu thuyết của Charles Dickens đã thành công ngay từ tác phẩm đầu tay in năm 1936 với cái tên: Di cảo của câu lạc bộ Pickwick (The Pickwick Papers). Cuốn tiểu thuyết dài kì được công chúng đón nhận nồng nhiệt, người ta hồi hộp chờ đợi từng số của tác phẩm được in trên tạp chí hàng tháng. Có thể thấy rất rõ ở cuốn tiểu thuyết này sự ảnh hưởng của Dickens từ nhà văn Cervantes với tác phẩm Don Quijote mà nhà văn yêu thích và đọc từ năm lên mười. Người ta thấy phần nào bóng dáng của thầy trò Don Quijote và Sancho Pansa trong hai hình tượng là ông Pickwick và người đầy tớ Sam Weller. Song, điểm mới ở đây là tính cách đa chiều trong con người Pickwick: ―Nhân vật Pickwick vừa khờ dại một cách đáng yêu, vừa mềm yếu một cách đáng chê cười, nhưng cũng vừa tỉnh táo vừa sáng suốt và dũng cảm.‖ [3, 13]. Với tác phẩm này, Charles Dickens đã phơi bày cuộc sống của giới trưởng giả Anh đầu thế kỉ XIX thông qua tiếng cười hài hước, uy – mua nhưng cũng không kém phần trào lộng, chua xót. Cũng từ đây, hài hước trở thành một trong những khuynh hướng sáng tác nổi bật của Dickens. Thậm chí, Dickens được Stefan Zweig đánh giá như một nhà nghệ sĩ của cái hài hước: ―Dickens cường điệu như mọi nhà nghệ sĩ lớn, không phải bằng cách tìm kiếm lớn lao, mà đơn giản là tìm kiếm cái hài hước‖ [37, 176]. ―Sự hài hước của Đickenx nâng tác phẩm của ông lên trên thời đại của ông – lên tầm của mọi thời đại‖ [37, 186]. Vì vậy, nghiên cứu về Charles Dickens không thể không nghiên cứu nghệ thuật xây dựng cái hài hước trong sáng tác của ông. Bởi tiếng cười trong sáng tác của Dickens mang hơi thở của nền văn hóa Anh, chất uy – mua của người Anh: ―…Nó là một thứ hài hước đặc Anh…luôn ngay ngắn và lạnh lùng. Đickenx, như mọi người Anh, chỉ mỉm cười với cái miệng, chứ không với toàn thân‖ [37, 186]. Tuy nhiên, trong những công trình nghiên cứu về Dickens ở Việt Nam bàn về nghệ thuật hài hước mới chỉ có khóa luận tốt nghiệp của Nguyễn Thị HườngLuận văn: Nghệ thuật xây dựng tiếng cười hài hước trong Truyện Pickwick của Charles Dickens 3 viết về ―Tiếng cười trong tiểu thuyết David Copperfield và Oliver Twist của Charles Dickens‖ và hầu như chưa có một luận văn, luận án nào nghiên cứu về Truyện Pickwick như một đề tài riêng. Chính vì vậy, nghiên cứu về ―Nghệ thuật xây dựng tiếng cười hài hước trong Truyện Pickwick của Charles Dickens‖ là một hướng nghiên cứu hoàn toàn mới mẻ, nó góp phần đưa Dickens – một đại văn hào nước Anh và của toàn thế giới tiệm cận gần hơn với bạn đọc Việt Nam khi mà tác phẩm của ông được dịch, được nghiên cứu và được giảng dạy ở Việt Nam vẫn còn hạn chế. Bên cạnh đó, với công trình này người viết muốn đóng góp một cách hiểu về tác phẩm của Dickens từ góc độ thi pháp tiểu thuyết đặc trưng của tác giả - góc độ nghệ thuật xây dựng cái hài hước. 2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2.1. Các ý kiến đánh giá về Charles Dickens Charles Dickens là một tên tuổi tiêu biểu, là niềm tự hào của nền văn học Anh. Đánh giá về Dickens, người ta luôn nhắc đến ông với đầy lòng tôn kính và nể phục. Nhà cách mạng lỗi lạc F. Engel cũng đánh giá Dickens là ―một bậc thầy của chủ nghĩa hiện thực‖. Trong giới phê bình, Charles Dickens được nhìn nhận như một đại văn hào. Nói như Cazamian ―…ít ai đọc ông mà không bực bội đôi khi, nhưng thường là bị nể phục‖ [Dẫn theo 16, 242]. Còn John Drew trong chuyên luận ―Dickens, nhà báo‖ đã viết: ―Ông không chỉ là một nhà văn nổi tiếng thế giới, không chỉ là cây đại thụ của thời đại Victoria như mọi người đã biết, mà qua những bài thơ này ta còn thấy ông là một con người sáng tạo, không ngại giễu cợt chính bản thân mình, ông đã, bằng các nguyên liệu là những trải nghiệm riêng tư hòa trộn với loại văn hóa đại chúng, nhằm chuẩn bị sẵn sàng để đúc ra những thỏi vàng óng ánh‖ [Dẫn theo 3, 12 – 13]. Đó là đánh giá của John Drew về Dickens với loạt bài thơ quảng cáo ông viết khi làm việc trong xưởng sản xuất xi đánh giày. Cũng chính từ những bài thơ này mà Dickens được nhận vào làm trong chương trình ―Thời sự buổi sáng‖ để rồi c Luận văn Nghệ thuật xây dựng tiếng cười hài hước trong Truyện Pickwick của Charles Dickens Luận văn Nghệ thuật xây dựng tiếng cười hài hước trong Truyện Pickwick của Charles Dickens Luận văn Nghệ thuật xây dựng tiếng cười hài hước trong Truyện Pickwick của Charles Dickens Luận văn Nghệ thuật xây dựng tiếng cười hài hước trong Truyện Pickwick của Charles Dickens Luận văn Nghệ thuật xây dựng tiếng cười hài hước trong Truyện Pickwick của Charles Dickens Luận văn Nghệ thuật xây dựng tiếng cười hài hước trong Truyện Pickwick của Charles Dickens Luận văn Nghệ thuật xây dựng tiếng cười hài hước trong Truyện Pickwick của Charles Dickens Luận văn Nghệ thuật xây dựng tiếng cười hài hước trong Truyện Pickwick của Charles Dickens

Lời cảm ơn

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến PGS TS Lê Nguyên Cẩn – ng-ời thầy đã tận tâm, nhiệt tình chỉ bảo, h-ớng dẫn em trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Đồng thời, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến các thầy giáo, cô giáo trong

Tổ Văn học N-ớc ngoài, Khoa Ngữ Văn – Tr-ờng Đại học S- phạm Hà Nội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập và thực hiện

đề tài

Lời cuối cùng, tôi xin gửi lời tri ân đến gia đình, bạn bè – những ng-ời

đã luôn động viên, khích lệ, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian qua để tôi có thể hoàn thành tốt luận văn

Hà Nội, tháng 10 năm 2014

Tác giả

Nguyễn Thị Thanh Mai

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Phạm vi nghiên cứu 8

4 Phương pháp nghiên cứu 9

5 Đóng góp của luận văn 9

6 Cấu trúc luận văn 9

NỘI DUNG 10

CHƯƠNG I: ĐỀ TÀI, NHÂN VẬT HÀI HƯỚC 10

1 Khái niệm tiếng cười, đề tài, nhân vật hài hước 10

1.1 Tiếng cười hài hước 10

1.2 Đề tài hài hước 11

1.3 Nhân vật hài hước 12

2 Các kiểu đề tài hài hước trong Truyện Pickwick 12

2.1 Những cuộc phiêu lưu kì thú 13

2.1.1 Thăm thú, du lịch 13

2.1.2 Những cuộc rượt đuổi, chạy trốn 15

2.2 Các kiểu đề tài về tình yêu và hôn nhân trong Truyện Pickwick 16

2.2.1 Những mối tình nực cười 16

2.2.2 Những cuộc hôn thú 18

2.3 Kiểu đề tài về hội hè, vui chơi 18

2.3.1 Tiệc tùng, dạ hội 18

2.3.2 Săn bắn, trượt tuyết 20

2.3 3 Ngày hội bầu cử 20

2.4 Kiện tụng và xử án 21

3 Các kiểu nhân vật hài hước trong Truyện Pickwick 23

3.1 Nhân vật đeo mặt nạ 23

3.1.1 Kẻ đội lốt trá hình 23

3.1.2 Người mang vỏ bọc 26

3.2 Nhân vật đầy tớ hài hước 28

3.2.1 Sam Weller 29

3.2.1.1 Sam Weller - người đầy tớ trung thành 29

3.2.1.2 … khôn ngoan 31

3.2.1.3 … dí dỏm, hài hước 32

3.2.2 Wardle Joe 33

3.2.3 Job Trotter 34

3.3 Nhân vật kẻ si tình không biết yêu 35

3.4 Nhân vật của những chuyện ngược đời 37

3.4.1 Ngược đời trong bản chất 37

3.4.2 Ngược đời trong những tình huống khách quan đem lại 40

CHƯƠNG II: TÌNH HUỐNG, TÌNH TIẾT HÀI HƯỚC 43

2.1 Tình huống hài hước 43

2.2.1 Tình huống gây hiểu lầm 44

2.1.2 Tình huống nghịch lí, éo le 49

2.2.3 Tình huống lột mặt nạ 56

2.2.4 Tình huống đảo ngược và những kết thúc bất ngờ 61

2.2 Tình tiết hài hước 63

2.2.1 Tình tiết đối phó 64

2.2.2 Tình tiết lầm tưởng 67

2.2.3 Tình tiết bị bắt quả tang 70

CHƯƠNG 3: CÁC BIỆN PHÁP NGÔN NGỮ GÂY CƯỜI 74

3.1 Lời nói gây cười 74

3.1.1 Lời nói mâu thuẫn 74

3.1.2 Lối nói giễu nhại 77

3.2 Biện pháp tu từ gây cười 78

3.2.1 Tổ chức câu văn gây cười 78

3.2.1.1 Tổ chức hình ảnh gây cười 79

3.2.1.2 Tổ chức từ ngữ gây cười 80

3.2.2 Thủ pháp tương phản 83

3.2.3 Thủ pháp chơi chữ 86

3.3 Ngôn ngữ cử chỉ gây cười 89

3.3.1 Cử chỉ giễu võ, dương oai 89

3.3.2 Cử chỉ chữa thẹn 93

3.3.3 Cử chỉ làm duyên, làm dáng 95

3.4 Cốt truyện gây cười 97

3.4.1 Cốt truyện ngẫu nhiên 98

3.4.2 Cốt truyện kịch tính 100

3.4.3 Cốt truyện nghịch hướng 105

KẾT LUẬN 109 TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Charles Dickens (Charles John Huffam Dickens) là nhà văn hiện thực tiêu biểu của nước Anh thế kỷ XIX bên cạnh các tên tuổi như: William Thackeray và Charlotte Bronte Ông sinh ngày 7/12/1812 tại Landport gần Portsea trong một gia đình công chức bình thường Bố của Dickens – ông John Dickens là một viên chức nhỏ, không nuôi nổi gia đình gồm bà vợ và tám người con, ―bao giờ ông cũng chi nhiều hơn thu, và bởi vậy ―ngày càng chìm sâu vào một đại dương nợ nần với một thái độ pha trộn kì quặc vừa thản nhiên, vừa thất vọng, vừa nhẹ dạ‖ [27, 8] Sống trong gia đình của mình, tuổi thơ của Dickens đã phải trải qua đầy rẫy những nỗi bất hạnh mà sau này còn in đậm trong các sáng tác của ông Song cũng chính vì vậy mà Dickens trở thành con người có đầy nghị lực và vốn sống Những tri thức mà Dickens có được phần lớn là do sự tự học và tích lũy Nói về điều này chính ông bố của Dickens cũng thừa nhận: ―…có thể nói…rằng nó đã tự đào tạo lấy nó‖ [Dẫn theo 3, 9] Theo đó, những tác phẩm của Dickens viết ra rất chân thực và những nhân vật của Dickens ít nhiều đều được dựa trên những hình mẫu có thật Đọc Dickens người ta sẽ hình dung được toàn cảnh về xã hội Anh nửa đầu thế kỉ XIX một cách hình tượng và sống động Có thể nói, Dickens may mắn là một trong số

ít những nhà văn vĩ đại của nhân loại được người ta yêu thích và mến mộ ngay

lúc đương thời mà nhà văn còn sống Trong cuốn sách Ba bậc thầy: Đôxtôiepxki

– Balzắc – Đickenx, Stefan Zweig đã không tiếc lời để ngợi ca Dickens và để nói

về sự mến mộ của độc giả dành cho ông Tình yêu và sự mến mộ ấy đủ sức mạnh

để xóa nhòa mọi ranh giới của không gian và thời gian: ―Hệt như cái thành phố nhỏ kia, mỗi làng, mỗi thị trấn, cả nước và còn xa hơn nữa, cái vũ trụ nói tiếng Anh rải rác trên tất cả các phần của trái đất, lúc đó, đã yêu mến Sac Đickenx Họ yêu ông từ ngày họ biết ông cho đến giờ cuối cùng của cuộc đời ông…lúc Đickenx mất, hầu như một sự trống rỗng tràn khắp nước Anh…Sac Đickenx là người kể chuyện được yêu mến nhất, được ca ngợi nhất và được chúc tụng nhất của đất nước ông‖ [37, 158-159]

Charles Dickens sáng tác trên nhiều thể loại như truyện ngắn, kịch, kí nhưng thành công nhất là thể loại tiểu thuyết Ở thể loại này, ông đã để lại cho văn chương

thế giới những tác phẩm lớn như: Oliver Twist, David Coppefied, Ngôi nhà lạnh (Bleak House), Thời buổi khó khăn (Hard time),… Song trước khi viết ra những tác

phẩm này, sự nghiệp tiểu thuyết của Charles Dickens đã thành công ngay từ tác

phẩm đầu tay in năm 1936 với cái tên: Di cảo của câu lạc bộ Pickwick (The

Pickwick Papers) Cuốn tiểu thuyết dài kì được công chúng đón nhận nồng nhiệt, người ta hồi hộp chờ đợi từng số của tác phẩm được in trên tạp chí hàng tháng Có thể thấy rất rõ ở cuốn tiểu thuyết này sự ảnh hưởng của Dickens từ nhà văn

Cervantes với tác phẩm Don Quijote mà nhà văn yêu thích và đọc từ năm lên mười

Người ta thấy phần nào bóng dáng của thầy trò Don Quijote và Sancho Pansa trong hai hình tượng là ông Pickwick và người đầy tớ Sam Weller Song, điểm mới ở đây

là tính cách đa chiều trong con người Pickwick: ―Nhân vật Pickwick vừa khờ dại một cách đáng yêu, vừa mềm yếu một cách đáng chê cười, nhưng cũng vừa tỉnh táo vừa sáng suốt và dũng cảm.‖ [3, 13] Với tác phẩm này, Charles Dickens đã phơi bày cuộc sống của giới trưởng giả Anh đầu thế kỉ XIX thông qua tiếng cười hài hước, uy – mua nhưng cũng không kém phần trào lộng, chua xót Cũng từ đây, hài hước trở thành một trong những khuynh hướng sáng tác nổi bật của Dickens Thậm chí, Dickens được Stefan Zweig đánh giá như một nhà nghệ sĩ của cái hài hước:

―Dickens cường điệu như mọi nhà nghệ sĩ lớn, không phải bằng cách tìm kiếm lớn lao, mà đơn giản là tìm kiếm cái hài hước‖ [37, 176] ―Sự hài hước của Đickenx nâng tác phẩm của ông lên trên thời đại của ông – lên tầm của mọi thời đại‖ [37, 186] Vì vậy, nghiên cứu về Charles Dickens không thể không nghiên cứu nghệ thuật xây dựng cái hài hước trong sáng tác của ông Bởi tiếng cười trong sáng tác của Dickens mang hơi thở của nền văn hóa Anh, chất uy – mua của người Anh:

―…Nó là một thứ hài hước đặc Anh…luôn ngay ngắn và lạnh lùng Đickenx, như mọi người Anh, chỉ mỉm cười với cái miệng, chứ không với toàn thân‖ [37, 186] Tuy nhiên, trong những công trình nghiên cứu về Dickens ở Việt Nam bàn

về nghệ thuật hài hước mới chỉ có khóa luận tốt nghiệp của Nguyễn Thị Hường

viết về ―Tiếng cười trong tiểu thuyết David Copperfield và Oliver Twist của

Charles Dickens‖ và hầu như chưa có một luận văn, luận án nào nghiên cứu về Truyện Pickwick như một đề tài riêng Chính vì vậy, nghiên cứu về ―Nghệ thuật xây dựng tiếng cười hài hước trong Truyện Pickwick của Charles Dickens‖ là

một hướng nghiên cứu hoàn toàn mới mẻ, nó góp phần đưa Dickens – một đại văn hào nước Anh và của toàn thế giới tiệm cận gần hơn với bạn đọc Việt Nam khi mà tác phẩm của ông được dịch, được nghiên cứu và được giảng dạy ở Việt Nam vẫn còn hạn chế

Bên cạnh đó, với công trình này người viết muốn đóng góp một cách hiểu về tác phẩm của Dickens từ góc độ thi pháp tiểu thuyết đặc trưng của tác giả - góc độ nghệ thuật xây dựng cái hài hước

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

2.1 Các ý kiến đánh giá về Charles Dickens

Charles Dickens là một tên tuổi tiêu biểu, là niềm tự hào của nền văn học Anh Đánh giá về Dickens, người ta luôn nhắc đến ông với đầy lòng tôn kính và nể phục Nhà cách mạng lỗi lạc F Engel cũng đánh giá Dickens là ―một bậc thầy của chủ nghĩa hiện thực‖

Trong giới phê bình, Charles Dickens được nhìn nhận như một đại văn hào Nói như Cazamian ―…ít ai đọc ông mà không bực bội đôi khi, nhưng thường là bị

nể phục‖ [Dẫn theo 16, 242] Còn John Drew trong chuyên luận ―Dickens, nhà báo‖

đã viết: ―Ông không chỉ là một nhà văn nổi tiếng thế giới, không chỉ là cây đại thụ của thời đại Victoria như mọi người đã biết, mà qua những bài thơ này ta còn thấy ông là một con người sáng tạo, không ngại giễu cợt chính bản thân mình, ông đã, bằng các nguyên liệu là những trải nghiệm riêng tư hòa trộn với loại văn hóa đại chúng, nhằm chuẩn bị sẵn sàng để đúc ra những thỏi vàng óng ánh‖ [Dẫn theo 3, 12 – 13] Đó là đánh giá của John Drew về Dickens với loạt bài thơ quảng cáo ông viết khi làm việc trong xưởng sản xuất xi đánh giày Cũng chính từ những bài thơ này mà

Dickens được nhận vào làm trong chương trình ―Thời sự buổi sáng‖ để rồi có cơ hội

tập dượt và tiếp cận gần hơn với công việc sáng tác văn chương chuyên nghiệp

Tổng kết lại, sự nghiệp văn chương mà Dickens để lại đã trở thành niềm tự hào của nước Anh và tên tuổi của ông vươn ra khỏi ranh giới quốc gia Anh để trở thành một nhà văn vĩ đại trên toàn thế giới Điều đó một lần nữa được khẳng định trong lời đánh giá của Stefan Zweig về Dickens: Dickens trở thành ―vầng hào quang bao quanh cuộc sống hàng ngày của người Anh, ông là vầng hào quang của những vật hèn mọn và những con người bình dị, là thơ tình đồng nội của nước Anh‖ [37, 169]

2.2 Đánh giá về tác phẩm “Truyện Pickwick”

Ngay từ khi tác phẩm Truyện Pickwick chưa ra đời thì người ta đã chờ đợi để

đón đọc nó khi thông tin về tác phẩm được đăng kèm với tin đám cưới của Dickens

với cô con gái của người bạn cùng làm việc trong tờ ―Thời sự buổi sáng‖ Cả nước

Anh chào đón tác phẩm này với một niềm say mê và sự hân hoan đặc biệt Khi tác phẩm được in, hàng tháng người ta hồi hộp chờ đợi đến ngày 30, 31 để được đọc số

mới nhất của Truyện Pickwick Thậm chí, ―Một mục sư kể lại với nhà văn Carlyle

rằng một lần, đến rửa tội cho một người hấp hối, lúc ra về ông ta nghe thấy người

này lẩm bẩm: ―Đội ơn Chúa, ngày mai được xem số Pickwick tiếp theo, rồi muốn ra

sao thì ra!‖ [Dẫn theo 3, 13] Bản thân Charles Dickens cũng coi tác phẩm của

mình như một món quà dành tặng đến toàn thể nhân dân Anh: ―Tôi xin tặng nhân dân Anh loại sách in giá rẻ của tôi; nếu sách của tôi đúng, sự đánh giá của nhân dân

sẽ làm cho nó sống mãi; nếu sách của tôi sai nhân dân sẽ nhanh chóng quên ngay‖

(Charles Dickens, Lời tựa, 1847) Và cho đến hôm nay, tác phẩm của ông vẫn là

những trang tư liệu quý báu và sinh động cho những ai muốn khám phá và tìm hiểu toàn cảnh xã hội nước Anh nửa đầu thế kỉ XIX Cũng như vậy, những ước mơ mà Dickens gửi gắm trong tác phẩm của mình sẽ mãi là điều vươn tới của mọi thời đại:

―Thế giới mà Dickens miêu tả không có xung đột gay gắt, trong những va chạm của nhân vật với xung quanh, không có mâu thuẫn đối kháng, tại nước Anh của Pickwick xét cho cùng, tất cả đều tuyệt vời, nếu có kẻ nào đối lập với không khí vui tươi chung thì hoặc do lầm lẫn bản thân, hoặc do ngẫu nhiên không may mắn Với cái nhìn lạc quan yêu đời, Dickens thấy và phê phán một vài mặt xấu của cuộc sống

nhưng tin rằng có thể sửa chữa được: theo ông, cái ác là ngẫu nhiên trong thực tế đương thời và cái thiện nhất định thắng‖ [Dẫn theo 16, 210] Tức là tiếng cười mà Dickens đem lại cho độc giả là tiếng cười có ý nghĩa tái sinh, thanh lọc, nó hướng con người biết vươn tới cuộc sống tốt đẹp hơn

2.3 Nhận xét, đánh giá về nghệ thuật hài hước, tiếng cười trong tiểu thuyết của Charles Dickens

Theo như tổng hợp trong cuốn ―Lịch sử văn học Anh quốc‖, tập II của Đỗ

Khánh Hoan thì sự nghiệp sáng tác của Dickens đi vào ba khuynh hướng chính: hài hước, xã hội và tình cảm Đặc biệt tiếng cười xuất hiện hầu hết trong các sáng tác từ

1836 – 1850 Trong đó, Truyện Pickwick là tác phẩm nằm trong giai đoạn này

Ngoài ra, có rất nhiều nhận xét khác khẳng định về tài năng nghệ thuật xây dựng cái hài hước trong tác phẩm của Charles Dickens Như Nguyễn Thành Thống

trong cuốn ―Văn học Anh trích yếu‖ đánh giá: ―Dickens tỏ ra khá xuất sắc trong

việc biếm họa những nhân vật của mình một cách phức tạp, tỉ mỉ‖ [40, 332] Còn Stefan Zweig đã đề cao Dickens như sau: ―Dickens cường điệu như mọi nhà nghệ sĩ lớn, không phải bằng cách tìm kiếm lớn lao, mà đơn giản là tìm kiếm cái hài hước Hiệu quả toàn diện, vui vẻ một cách đặc biệt đến như thế, do cách trình bày các nhân vật gây nên, xét cho kĩ, không phải là kết quả của trạng thái tâm lí của ông, cũng không phải là kết quả của sự vui tính của ông, mà phần lớn, là do năng lực kì

lạ của con mắt ông, nó làm nổi bật mạnh mẽ vẻ ngoài các đồ vật để mà cường điệu

đến sự kì quái và biếm họa.‖ [37, 176 – 177] Hay trong cuốn ―Văn học lãng mạn và

hiện thực phương Tây thế kỉ XIX‖ của hai tác giả Đặng Thị Hạnh và Lê Hồng Sâm

khi nhắc đến tiểu thuyết của Charles Dickens đã cho rằng: ―Tiểu thuyết Dickens đem lại cho ta sự giải trí lành mạnh, một tiếng cười thành thực, một nguồn cảm xúc mênh mông và một số nhân vật thú vị.‖

2.4 Tình hình nghiên cứu về Charles Dickens

2.4.1 Trên thế giới

Ở châu Âu, Dickens là tác giả được chú trọng nghiên cứu rất sớm từ những năm 30 của thế kỉ trước và trở thành một bộ môn nghiên cứu riêng – bộ môn

Dickens học Ở Anh, những nhà nghiên cứu Dickens nổi tiếng là Ralph Fox, Jack

Lindsay, Arnold Kettle, Malcolm Andrews…và Jame R Kincaid với những bài

viết, những tiểu luận sắc sảo viết về Charles Dickens như: Laughter and Dickens (James R Kincaid, 1968), Dickensian laughter (Malcolm Andrew)…Năm 1902,

Hội những người hâm mộ Dickens (The Dickens Fellowship) được thành lập ở

London, xuất bản đều đặn tạp chí Dickens (The Dickensian) 3 tháng một lần

Ở Mỹ, Pháp và Liên Xô, Dickens cũng được chú ý nghiên cứu từ những thập niên 50, 60 của thế kỉ XX Có thể nói, J A Jackson là người đi tiên phong trong việc nghiên cứu Dickens ở Mỹ Còn ở Pháp, nhà Dickens học có uy tín là giáo sư Sylvere Monod (Paris) Ở Liên Xô có nhiều công trình nghiên cứu rất đồ sộ về

Dickens, trong số đó đáng chú ý là: Toàn tập Dickens gồm 30 cuốn được in bằng tiếng Nga năm 1963, Thư mục Charles Dickens do Iu, V Fridlender và I, M

Kafarskij biên soạn năm 1962…và các luận án, chuyên luận về Dickens

Vào lễ kỉ niệm 100 năm ngày mất của Charles Dickens (9/6/1970), các nhà nghiên cứu gần như nhất trí cho rằng Dickens là nhà tiểu thuyết lớn nhất của Anh và

là nhà văn Anh thứ hai sau Shakespeare

Đến năm 2012, toàn thế giới kỉ niệm 200 năm ngày sinh Dickens, một chuỗi các hoạt động được tổ chức như các triển lãm xoay quanh cuộc đời và sự nghiệp văn học của nhà văn diễn ra tại nhiều thành phố lớn trên thế giới Trong bài phát biểu của mình, thái tử Charles (Anh) cho rằng: Dickens là ―một trong những nhà văn viết bằng tiếng Anh vĩ đại nhất, người đã dùng sức sáng tạo thiên tài của mình

để đấu tranh mạnh mẽ cho sự công bằng trong xã hội‖ Và năm 2012 được gọi là

―năm Dickens‖

2.4.2 Ở Việt Nam

Là một nhà văn nổi tiếng thế giới nhưng tác phẩm của Dickens được dịch và được nghiên cứu ở Việt Nam chưa nhiều Dưới thời thuộc Pháp, tác phẩm của Dickens đã được du nhập vào Việt Nam nhưng chỉ có giới trí thức mới có thể tiếp cận được Bản dịch tiếng Pháp cũ nhất còn lưu giữ ở Thư viện Quốc gia Việt Nam

là bản dịch Pickwick của Lorrain, Hachette, Paris, 1869 Riêng về tiểu thuyết, trong

khối lượng tác phẩm đồ sộ của Dickens thì có 7 tiểu thuyết được dịch ra tiếng Việt

như sau: David Copperfied (bản dịch của Nguyễn Văn Lữ, Sài Gòn, 1950 dưới cái tên: Đa – úy Cô – phi), Truyện Pickwick (bản dịch của Đỗ Từ Nghĩa: Truyện

phiêu lưu của Pickwick, 1993; bản dịch của Phạm Đăng Phụng: Chuyện vặt ông Pickwick, 1997), Oliver Twist (bản dịch của Phan Ngọc, 1983), Thời gian khổ

(Nguyễn Văn Lữ dịch, 1960), Triển vọng lớn lao, Câu chuyện hai thành phố và

Cô gái Dorrit (Bản trích dịch của NXB Kim Đồng, 2001) Còn các sách, các

nghiên cứu về Charles Dickens thì còn rất hạn chế Mới chỉ có một cuốn sách kể

chuyện về cuộc đời và sự nghiệp của Charles Dickens là cuốn Đích – ken của tác

giả Lê Hồng Mai, được xuất bản bởi NXB Kim Đồng, năm 1974 và một cuốn sách

duy nhất hoàn thiện nghiên cứu về Dickens là cuốn Tác gia, tác phẩm văn học

nước ngoài trong nhà trường: Charles Dickens do PGS TS Lê Nguyên Cẩn chủ

biên, xuất bản năm 2006, NXB Đại học Sư phạm Nghiên cứu về Charles Dickens cũng mới chỉ dừng lại ở một đề tài luận án Phó tiến sĩ khoa học Ngữ Văn của

Nguyễn Thế Hùng về ―Hình tượng nhân vật bình dân trong tiểu thuyết Dickens từ

Pickwick đến Hard Times‖ (1984), ba luận văn thạc sĩ, một là của tác giả Nguyễn

Thị Thanh Hải nghiên cứu về ―Nghệ thuật xây dựng nhân vật của Charles Dickens

trong tiểu thuyết David Copperfield‖ (2001) hai là ―Nghệ thuật kết cấu tiểu thuyết

“David Copperfield” của Charles Dickens‖ (2003) của tác giả Nguyễn Thị Minh

Hải và ba là của tác giả Vũ Thị Thu Trang bàn về ―Tính chất Melodrama trong

tiểu thuyết “Oliver Twist” của Charles Dickens‖ (2004) Gần đây nhất là khóa

luận tốt nghiệp của Nguyễn Thị Hường viết về ―Tiếng cười trong tiểu thuyết

“David Copperfield” và “Oliver Twist” của Charles Dickens‖ (2007)

Như vậy, có thể khẳng định chưa có nghiên cứu nào ở Việt Nam nghiên cứu

riêng về Truyện Pickwick và đặc biệt là nghệ thuật hài hước trong tiểu thuyết này Vì thế, nghiên cứu về ―Nghệ thuật xây dựng tiếng cười hài hước trong

truyện Pickwick của Charles Dickens‖ là một đề tài hoàn toàn mới và là một

hướng nghiên cứu khám phá, không chồng chéo lên các đề tài nghiên cứu trước

Trên đây là những thông tin người viết thu thập được về Charles Dickens cũng

như về tiểu thuyết Truyện Pickwick Các tài liệu đó sẽ là cơ sở để người viết nghiên cứu về tiểu thuyết Truyện Pickwick và định hướng cho quá trình hoàn thành luận

văn này

3 Phạm vi nghiên cứu

3.1 Giới hạn phạm vi vấn đề nghiên cứu

Trong đề tài này, chúng tôi tập trung nghiên cứu làm rõ tiểu thuyết Truyện

Pickwick được viết nên bởi nghệ thuật xây dựng tiếng cười hài hước độc đáo của

Charles Dickens Tiếng cười hài hước trong Truyện Pickwick được thể hiện ở nhiều

khía cạnh: Từ cấp độ đề tài, nhân vật đến cấp độ tình huống, tình tiết và đặc biệt không thể không nói đến cấp độ ngôn ngữ Như vậy, tập trung đi sâu khai thác tiếng cười hài hước trong các cấp độ trên là mục đích và là đối tượng hướng tới nghiên

cứu của luận văn Thông qua việc nghiên cứu sự hài hước thể hiện trong Truyện

Pickwick, luận văn còn muốn hướng tới một cách tiếp cận mới mẻ với hệ thống tác

phẩm của Charles Dickens nói chung dựa trên đặc điểm nghệ thuật này

3.2 Giới hạn phạm vi tác phẩm nghiên cứu

Để phục vụ trực tiếp cho việc nghiên cứu đề tài ―Nghệ thuật xây dựng tiếng

cười hài hước trong Truyện Pickwick của Charles Dickens‖ và trong phạm vi luận

văn thạc sĩ, chúng tôi chỉ nghiên cứu trong giới hạn tác phẩm Truyện Pickwick

thông qua bản dịch tiếng Việt của Đỗ Từ Nghĩa, xuất bản tại NXB Thuận Hóa –

Huế, năm 1994 với tên gọi: Truyện phiêu lưu của Pickwick Tuy vậy, trong quá

trình thực hiện người viết cũng có tham khảo một bản dịch khác của dịch giả Phạm

Đăng Phụng có nhan đề: Chuyện vặt ông Pickwick (NXB Văn nghệ TP HCM,

1997), song nhận thấy đây là bản dịch có nhiều phương ngữ miền Nam nên người viết chọn bản dịch của Đỗ Từ Nghĩa làm tư liệu chính để nghiên cứu Bên cạnh đó,

người viết có sử dụng bản tiếng Anh của truyện (có tên gọi The Pickwick papers với

file bản mềm của Feedbooks trên internet: http://www.feedbooks.com) để có căn cứ

so sánh, đối chiếu tìm ra những đặc sắc nghệ thuật về ngôn ngữ trong chương thứ

ba của luận văn

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện việc nghiên cứu đề tài, chúng tôi vận dụng và phối hợp nhiều

phương pháp khác nhau như :

5 Đóng góp của luận văn

Thông qua việc nghiên cứu đề tài, chúng tôi mong muốn tiếp cận tiểu

thuyết Truyện Pickwick dưới một góc độ mới : tiếng cười hài hước Tiếng cười hài hước biểu hiện ở các cấp độ khác nhau trong Truyện Pickwick, từ đề tài,

nhân vật, tình huống, tình tiết cho đến các yếu tố ngôn ngữ Để từ đó khẳng

định Hài hước chính là một đặc điểm nghệ thuật trong tiểu thuyết Truyện

Pickwick Hi vọng luận văn sẽ cung cấp thêm một hướng tiếp cận mới với tác

phẩm của đại văn hào Anh có tài năng viết truyện đầy sự dí dỏm, hài hước

6 Cấu trúc luận văn

Ngoài Mở đầu và Kết luận, luận văn có bố cục gồm ba chương:

Chương 1: Đề tài, nhân vật hài hước

Chương 2: Tình huống, tình tiết hài hước

Chương 3: Các biện pháp ngôn ngữ gây cười

NỘI DUNG CHƯƠNG I: ĐỀ TÀI, NHÂN VẬT HÀI HƯỚC

1 Khái niệm tiếng cười, đề tài, nhân vật hài hước

1.1 Tiếng cười hài hước

Theo cuốn Dẫn luận nghiên cứu văn học, Tập I, GS G N Pospelov, từ ―hài

hước‖ (tiếng Anh, humour – là chất nước, chất lỏng), ban đầu mang ý nghĩa chỉ chất dịch lỏng trong cơ thể người, nhưng về sau nó chuyển nghĩa, chỉ tư chất con người,

và sau nữa, chỉ khí sắc tinh thần con người, và cuối cùng mới chỉ thiên hướng thích đùa cợt, chế nhạo [11, 200]

Từ điển thuật ngữ văn học do Lê Bá Hán, Trần Đình sử, Nguyễn Khắc Phi

(Đồng chủ biên), NXB Giáo dục, 2009, lại định nghĩa về khái niệm Hài hước

như sau: ―Hài hước (humour) là một dạng của cái hài, có mức độ phê phán nhẹ nhàng, chủ yếu gây cười, mua vui Trên cơ sở vạch ra sự mất hài hòa, cân đối giữa nội dung và hình thức, bản chất và hiện tượng, đặc biệt là lí tưởng và thực tế, ‖ [15, 136]

Còn trong cuốn Từ điển A Glossary of Term for Literary Analysis khái niệm

Hài hước được hiểu: ―Hài hước là đặc tính nhằm để gây cười giải trí Nhà văn tạo ra

sự hài hước thông qua cường điệu, mỉa mai, miêu tả gây cười, châm biếm và đối thoại dí dỏm.‖

Từ đó có thể hiểu một cách tổng quát về khái niệm Hài hước như sau: Hài

hước là một dạng của cái hài, nó được tạo ra từ những mâu thuẫn giữa nội dung và hình thức, lí tưởng và thực tế Sự hài hước thường được biểu hiện trên các bình diện

từ đề tài, cốt truyện, nhân vật đến giọng điệu, ngôn từ thông qua các thủ pháp nghệ thuật như cường điệu, mỉa mai, châm biếm và đối thoại dí dỏm

Tuy nhiên, ―Hài hước khác với cái nghịch dị ở tính chất kín đáo, thâm trầm, không lộ liễu, khác với cái châm biếm ở mức độ nhẹ nhàng, đùa vui, thiện ý Hài hước là sản phẩm của trí tuệ con người, là dấu hiệu của tài năng và là biểu hiện của tinh thần lạc quan.‖ [15, 136]

Hài hước còn là ―tiếng cười trước những mâu thuẫn buồn cười vô hại, kết hợp với sự thương hại cho những con người biểu lộ chất hài ấy‖ [11, 201] Trong

chương VII của Những linh hồn chết, Gogol đã đưa ra định nghĩa tiếng cười rất

thích hợp với hài hước Ông viết rằng tiếng cười ―được xác định từ lâu là sự nhìn lại toàn bộ cuộc sống đồ sộ nặng nề qua tiếng cười hữu hình của thế giới, và qua những giọt nước mắt vô hình của nó‖ [Dẫn theo 11, 201]

Vì vậy, tiếng cười hài hước luôn là tiếng cười khỏe khoắn, tái sinh, nhằm cải tạo thế giới theo chiều hướng tích cực

Nhìn chung, tiếng cười được thể hiện trong tiểu thuyết Truyện Pickwick của

Charles Dickens là tiếng cười hài hước ở cấp độ châm biếm nhẹ nhàng được tạo ra bởi tài năng gây cười đậm chất dí dỏm của tác giả Chúng tôi sẽ khai thác tiếng cười

đó từ các góc độ: Đề tài, nhân vật hài hước; Tình huống, tình tiết hài hước và Các biện pháp ngôn ngữ gây cười

1.2 Đề tài hài hước

Đề tài (tiếng Pháp: thème) được hiểu là ―Khái niệm chỉ loại các hiện tượng đời sống được miêu tả, phản ánh trực tiếp trong sáng tác văn học Đề tài là phương diện khách quan của nội dung tác phẩm.‖ [15, 110]

Còn trong một định nghĩa khác của Bách khoa toàn thư mở Wikipedia, khái

niệm ―đề tài‖ được hiểu như sau: ―đề tài là thuật ngữ dùng để chỉ phạm vi các sự kiện tạo nên cơ sở chất liệu đời sống của tác phẩm nghệ thuật Khái quát hơn, đề tài thể hiện phạm vi miêu tả trực tiếp của tác phẩm nghệ thuật.‖ Phạm vi miêu tả

đó có thể là chuyện con người, cũng có thể là chuyện loài vật hay chuyện quá khứ, viễn tưởng, từ đó nó nhằm khái quát lên một phạm vi hiện thực đời sống nhất định có ý nghĩa sâu rộng hơn

Nói cách khác, những đề tài gây cười được đề cập đến trong Truyện

Pickwick chính là một phần hiện thực xã hội nước Anh đương thời, qua ngòi bút

của Charles Dickens nó trở thành những thông điệp nhằm cải tạo xã hội mà chúng tôi sẽ nói kỹ hơn ở mục sau

1.3 Nhân vật hài hước

Nhân vật là yếu tố cơ bản không thể thiếu trong tác phẩm văn học Trong Từ

điển văn học của NXB Khoa học Xã hội, tập II, 1984 có viết: ―nhân vật là tiêu điểm

để bộc lộ chủ đề và tư tưởng chủ đề Nhân vật do đó là nơi tập trung giá trị tư tưởng – nghệ thuật của tác phẩm văn học.‖ [33, 109]

Còn trong Từ điển thuật ngữ văn học, nhân vật văn học là ―con người cụ thể

được miêu tả trong tác phẩm văn học Nhân vật luôn luôn gắn với cốt truyện‖ [15, 235] Vì vậy, trong một tác phẩm hài hước, nhân vật hài hước sẽ là hạt nhân, là mấu chốt tạo nên tiếng cười Tất cả những tình huống hài hước, cốt truyện hài hước hay lời văn hài hước đều nằm trong mối quan hệ mật thiết với nhân vật

Theo GS Trần Đình Sử, nhân vật văn học có thể chia thành nhiều kiểu loại dựa trên các tiêu chí khác nhau:

- Dựa vào vị trí, vai trò trong tác phẩm: nhân vật chính và nhân vật phụ

- Dựa vào đặc điểm tính cách, việc truyền đạt ý tưởng của nhà văn: nhân vật chính diện và nhân vật phản diện

- Dựa vào thể loại văn học: nhân vật tự sự, nhân vật trữ tình và nhân vật kịch

- Dựa vào cấu trúc hình tượng: nhân vật chức năng (hay mặt nạ), nhân vật loại hình, nhân vật tính cách, nhân vật tư tưởng

Song, bên cạnh đó, xét từ bản chất thẩm mĩ có thể chia nhân vật thành: nhân vật bi kịch, nhân vật chính kịch và nhân vật hài hước Sự phân chia theo tiêu chí này chỉ mang tính chất tương đối, song nó sẽ đem đến một góc nhìn tiệm cận hơn với

kiểu loại nhân vật trong tiểu thuyết Truyện Pickwick cũng như phục vụ vào việc

nghiên cứu đề tài này

2 Các kiểu đề tài hài hước trong Truyện Pickwick

Tiểu thuyết Truyện Pickwick là một tiểu thuyết dài kì, được đăng báo theo số

ra từng tháng Mỗi chương truyện đều là một câu chuyện riêng tương đối độc lập nằm trong sự liên kết với mạch truyện chung của tác phẩm Và đề tài để xâu chuỗi tất cả những câu chuyện độc lập của cuốn tiểu thuyết chính là ―đề tài những cuộc

phiêu lưu‖ Trong đó, mỗi cuộc phiêu lưu lại đem đến một đề tài nhỏ hơn và tất cả những đề tài đó đều góp phần gợi nên tiếng cười hài hước cho tác phẩm

2.1 Những cuộc phiêu lưu kì thú

Tác phẩm được viết dựa trên phông nền là bối cảnh xã hội nước Anh nửa đầu thế kỷ XIX khi nước Anh đã thực sự trở thành ―công xưởng của thế giới‖, giai cấp tư sản lên ngôi và bộc lộ nhiều mặt trái của nó Vì thế, những thói hư, tật xấu trong giới thượng lưu, trưởng giả Anh trở thành đề tài để các nhà văn hướng ngòi bút của mình

vào châm biếm, đả kích Trong tiểu thuyết Truyện Pickwick, đối tượng châm biếm

của Chales Dickens chính là ―những câu lạc bộ - một cái mốt của những ngài trưởng giả Anh lúc bấy giờ‖ Câu lạc bộ Pickwick được thành lập có bổn phận là ―đi du lịch vòng quanh nước; ghi lại tất cả những điều hay ho thú vị mà họ đã thấy và làm; và báo cáo đều đặn những cuộc phiêu lưu này về cho Hội‖ [4, 5-6] Chính vì thế, tiếng cười hài hước trong tác phẩm được nảy sinh trước hết từ những cuộc phiêu lưu này

2.1.1 Thăm thú, du lịch

Ở tiểu thuyết Truyện Pickwick ta thấy rất rõ sự ảnh hưởng của tiểu thuyết

picaresque (tiểu thuyết bợm nghịch) trong lối viết của Dickens Loại tiểu thuyết mà

Dickens yêu thích và say mê đọc từ khi mới lên mười Don Quijote của Cervantes chính là một trong số đó Vì vậy, khi đọc Truyện Pickwick người ta rất dễ liên tưởng

đến tác phẩm ―vĩ đại của mọi thời‖ của nhà văn Tây Ban Nha Tuy không đạt tới

―tầm cỡ nghệ thuật và triết lí có ý nghĩa toàn nhân loại‖ như Don Quijote, nhưng

Truyện Pickwick đã thành công trong việc mang tới tiếng cười cho độc giả trong

từng hành trình, từng chuyến đi của nhân vật

Chuyến đi đầu tiên của Hội là đến vùng Roschester Điều hay ho đầu tiên họ

có được là việc ông Winkle bất đắc dĩ phải đấu súng với bác sĩ Slammer sau khi ông Tupman lén lút lấy bộ đồ của ông này mặc cho Jingle để tham gia buổi khiêu

vũ Vì thế, ông Winkle vô tình trở thành người xúc phạm đến danh dự của bác sĩ Slammer Ở nơi này, họ còn được chứng kiến một điều hết sức thú vị là cuộc tập trận hoành tráng của quân đội và các hội viên hội Pickwick bị rơi vào tình thế ―tiến thoái lưỡng nan‖ khi bị kẹt giữa hai đoàn quân

Chuyến đi tiếp theo là chuyến đi đến Dingley Dell theo lời mời của người bạn mới quen của họ - ông Wardle Trên đường đi, họ gặp rắc rối với chiếc xe ngựa mà ông Pickwick cầm cương và con ngựa mà ông Winkle đã cưỡi Cuối cùng những

―chàng hiệp sĩ tư sản nửa mùa‖ ấy đành bất lực trước những con ngựa khi họ không thể điều khiển chúng Kết quả là họ đến Dingley Dell trong bộ dạng thảm hại với

―áo quần rách nát, mặt sây sát, giày lấm bùn ‖ [4, 74] Có thể thấy, thực chất những hội viên của một câu lạc bộ ưa phiêu lưu nhưng lại không hề có một chút kinh nghiệm nào trên những chặng đường phiêu lưu hay những hiểu biết cơ bản về một chuyến đi

Tiếp theo là chuyến đi đến Eatanswill Tại đây các thành viên của Hội được chứng kiến cuộc bầu cử quyết liệt và sôi động giữa hai đảng Xanh Da Trời và đảng Nâu Đó là hàng loạt những ―thủ đoạn‖ để tranh phiếu bầu cử và hạ thấp danh dự của đối phương Trong chương truyện này, Chales Dickens đã khắc họa được những mặt trái của những cuộc bầu cử và bỏ phiếu Qua cái nhìn của Chales Dickens, nó chỉ còn là một trò nực cười và vô nghĩa lí Bên cạnh đó, trong chuyến đi này, bản thân ông Pickwick lại có riêng một chuyến phiêu lưu nhỏ cho mình khi quyết trèo vào trường nữ sinh để phục kích Jingle trong đêm Nhưng ông không ngờ đã mắc vào bẫy mà Jingle và kẻ đầy tớ sắp đặt từ trước Cuối cùng, ông rơi vào cảnh ngộ éo

le là mắc kẹt lại trong trường nữ sinh và còn bị nghi ngờ là kẻ trộm hay bị điên Cũng như vậy, trong chuyến đi cùng Hội đến Ipswich, ông Pickwick lại vô tình có một chuyến phiêu lưu khó quên trong đêm khi mò mẫm đi tìm chiếc đồng hồ

bỏ quên của mình Thế rồi, trong đêm tối, sự tình cờ đã đem ông đi nhầm vào phòng một phụ nữ Đó cũng chính là nguyên nhân của sự việc rắc rối khiến ông phải đi gặp ông Thẩm phán của tòa hòa giải – một con người cầm cân nảy mực của công lý nhưng lại không hề biết đến luật pháp

Và chuyến phiêu lưu sau cùng trong 22 chương truyện đầu tiên là chuyến phiêu lưu của Hội đến thành phố Bath – nơi mà tên gọi đã nói lên đặc điểm của nó Tại đây, ông Winkle đã bị nhốt ở ngoài bậc cầu thang của tòa nhà nơi hội đang lưu trú trong bộ đồ ngủ và bị hiểu nhầm là trốn đi cùng phu nhân của ông Dowler Vì

quá sợ hãi, ông Winkle đã phải bỏ trốn một mình đến Crasoent và tiếp đó đi Bristol

Và sự việc được chính ông Dowler hòa giải khi sợ phải có một cuộc đấu súng không đáng có với ông Winkle Thực chất thì đây là sự thỏa hiệp giữa hai con người hèn nhát

2.1.2 Những cuộc rượt đuổi, chạy trốn

Những lần chạy trốn, những cuộc rượt đuổi trong tiểu thuyết Truyện Pickwick

không làm cho người đọc bồn chồn, lo âu mà ngược lại còn tạo ra tiếng cười trong từng cuộc phiêu lưu ấy

Điển hình là cuộc chạy trốn của Jingle và bà cô già Rachel Tên Jingle đã tạo

ra nhiều thử thách cho ông Pickwick và ông Wardle trong suốt hành trình rượt đuổi Với những những ―trò‖ mà hắn tạo ra, Jingle đã biến tất cả những kẻ chạy theo hắn thành một lũ ngốc và vô cùng thảm hại Ban đầu, hắn mua chuộc một người đàn ông gác cổng mà hắn biết trước chắc chắn ―những kẻ đuổi theo‖ sẽ phải thông qua ông già để dò hỏi thông tin Và đúng như dự kiến, khi ông Wardle đến hỏi người đàn ông gác cổng thì lão ta ―bị ngái ngủ‖ một cách bất thường khiến ông Wardle

―chẳng khai thác được gì‖

Nhưng thử thách chưa dừng ở đó, tiếp theo tại trạm đổi ngựa, họ lại gặp những cậu bé giữ ngựa ―ngái ngủ một cách bí mật‖ và chúng còn cố tình ―buộc lộn những sợi dây đai‖ ngựa để làm chậm lại tiến trình của ông Wardle và ông Pickwick Và rồi chính Jingle đã ra mặt để lấn lướt và chế giễu những người đàn ông đã theo hắn một cách đáng thương Thảm hại nhất là cuối cùng họ phải cuốc bộ khoảng sáu dặm

để đến quán trọ gần nhất Sau cùng, tại quán Hươu Trắng khi đã gặp kẻ xảo trá Jingle, họ vẫn bị hắn ―dắt mũi‖ khi phải mất với hắn số tiền là 120 bảng Anh để chuộc bà cô già về nhà Vậy là, hắn đã có cả một cuộc hành trình tiêu khiển được

―đài thọ‖ toàn bộ và hơn thế khi ra về còn nhận được tiền từ phía đối phương

Lấy đề tài là những cuộc phiêu lưu, Chales Dickens đã có cơ hội để khắc họa

và phản ánh lại hiện thực rộng lớn của xã hội nước Anh nửa đầu thế kỷ XIX Đó là giai đoạn mà xã hội bị chi phối mạnh mẽ bởi đồng tiền, đồng tiền có thể ngã giá cho

hành bằng những thủ đoạn của hắn để tống tiền ông Wardle chuộc lại cô em gái của mình Đó còn là một xã hội mà xuất hiện nhiều những tên trưởng giả với những hành động chạy theo, đua đòi theo xu thế của thời đại Vì thế, nhiều câu lạc bộ được

mở ra, nhiều cuộc tham quan, du lịch được tiến hành nhưng đó chỉ là những cuộc du

hí phần nhiều là nhảm nhí Đáng nói hơn là xã hội đó còn cho thấy sự xuống dốc của đạo đức con người khi người ta bằng mọi giá phải có được quyền lực và địa vị

xã hội Những cuộc bầu cử trở thành những cuộc tranh giành quyền lực quyết liệt Tất cả những vấn đề nhức nhối của nước Anh đương thời được Dickens thể hiện một cách độc đáo bằng lời văn đậm chất hài

2.2 Các kiểu đề tài về tình yêu và hôn nhân trong Truyện Pickwick

2.2.1 Những mối tình nực cười

Tình yêu đôi lứa thường là một thứ tình cảm thiêng liêng và nghiêm túc,

nhưng trong tiểu thuyết Truyện Pickwick nó lại bị đưa ra làm trò đùa, làm trò để

người ta tiêu khiển hoặc để trục lợi Chính sự ngược đời này đã đem đến tiếng cười cho độc giả

Mặc dù ngay từ chương truyện đầu tiên, ông Tupman đã được giới thiệu ấn tượng rằng ―mối quan tâm duy nhất của đời ông là tình yêu‖ [4, 6], song những cuộc tình đến với ông thật éo le Ở Rochester, ngay trong đêm đầu tiên khiêu vũ với người góa phụ thì ông đã vô tình chạm phải lòng ghen tuông dữ dội của bác sĩ Slammer Cuối cùng cuộc tình chóng vánh của ông Tupman cũng chỉ qua nhanh như một điệu khiêu vũ, còn danh dự của hội Pickwick bị ảnh hưởng và ông Pickwick thì vô cùng giận dữ

Sau đó, ở Dingley Dell ông Tupman lại rung động trước bà cô Rachel Nhưng cũng không lâu sau khi bị phát hiện ôm hôn cô Rachel trong vườn thì ông Tupman

vì quá sợ hãi nên đã mắc mưu Jingle và để cho hắn ta có cơ hội cướp bà cô già đi mất Mối tình với bà cô cũng từ đó mà tan theo ―hành trình cuộc chạy trốn‖ với Jingle Và hơn thế nữa, nhờ thứ tình yêu ―nửa vời‖ của ông Tupman mà Jingle còn kiếm được một khoản tiền lớn của ông Wardle khi muốn chuộc cô Rachel trở về

Rõ ràng thứ tình cảm chân thật của ông Tupman dành cho bà cô già đã bị Jingle

đem ra làm phương tiện cho mục đích kiếm tiền và trục lợi của hắn

Còn với ông Pickwick thì tình yêu đến với ông như một sự bất đắc dĩ mà chính người trong cuộc lại không hề muốn đón nhận Trong chương IX, xuất hiện một tình tiết khi ông Pickwick dò hỏi bà Bardell và xin ý kiến của bà khi ông muốn tìm một người đầy tớ cho mình nhưng những câu nói lập lờ của ông đã bị bà hiểu nhầm thành những lời tỏ tình Và ngay lập tức, dù muốn, dù không thì ông Pickwick cũng đã bị lôi kéo vào cuộc tình với bà Bardell Bởi bà Bardell đã quyết định gắn bó với ông mãi mãi: ―Em sẽ không bao giờ rời xa anh, không bao giờ‖ [4, 21] Khi ý thức được vấn

đề thì ông Pickwick cũng không còn cơ hội để giải thích vì bà Bardell đã khéo léo―ngất lịm‖ trong vòng tay ông già trước sự chứng kiến của tất cả mọi người Rồi từ

đó, ông Pickwick trở thành kẻ bội tình trong mối quan hệ với bà Bardell Ông Chủ tịch câu lạc bộ đã thực sự trải qua một cuộc tình ―không tình yêu‖ và hậu quả của nó thì còn rất dai dẳng

Có lẽ, mối tình hồn nhiên và đẹp nhất trong tiểu thuyết này lại là cuộc tình của Sam với cô hầu Mary Tiếng cười được tạo ra ở đây rất nhẹ nhàng và ý tứ, bởi người đọc được cười vui nhờ một anh Sam hóm hỉnh với những lời tán tỉnh rất có duyên Sam gặp Mary và trao ngay cho cô ―ánh nhìn đầy ái mộ‖ cùng những lời đường mật nhưng cũng không kém phần chân thành: ―Nếu tôi là chủ ngôi nhà này Tôi vẫn cứ muốn dùng bữa trong nhà bếp chừng nào có Mary ở đây‖ [4, 220] Và hơn thế nữa, khi Sam kể những câu chuyện ngộ nghĩnh khiến Mary cười ngả nghiêng thì Sam đã không ngần ngại choàng tay đỡ Mary để cô ta khỏi ngã Có thể nói những hành động thể hiện tình yêu của anh đầy tớ Sam Weller rất sáng tạo và lãng mạn, trái ngược hẳn với ông chủ thuộc tầng lớp thượng lưu nhưng lại vụng về của anh Khi mời Mary uống rượu, Sam nói: ―Hãy uống với tôi, cô bé thân yêu ạ Hãy đặt môi cô vào cái ly này, nơi đã có môi tôi, và đó là nụ hôn đầu của chúng ta!‖ [4, 221] Khi trao cho Mary những nụ hôn nồng nhiệt lúc chia tay thì mặt Sam đã

―đỏ ửng‖, anh ―thở hổn hển‖ đúng như biểu hiện của một con người đang thổn thức

vì tình yêu Và chính tác giả đã nhận định: ―Sam Weller đã ngã một cách nghiêm trọng vào trong tình yêu‖ [4, 225]

2.2.2 Những cuộc hôn thú

Hôn nhân thường là kết quả tất yếu đến từ tình yêu, song không phải lúc nào cũng như vậy và không phải tình yêu nào cũng dễ dàng tiến đến hôn nhân Tiểu

thuyết Truyện Pickwick sẽ cho thấy những diện mạo mới của các cuộc hôn nhân

Trước hết, đó là cuộc hôn thú của Jingle và bà cô Rachel Đó là cuộc hôn thú

mà Jingle sắp đặt ra cũng chỉ vì món tiền thừa kế mà chắc chắn bà cô già sẽ được hưởng, chứ thực tế hắn chẳng yêu đương gì bà cô đã ―ngoại ngũ tuần‖ ấy Chính vì thế, khi được ngã giá cuộc hôn nhân ấy với một món tiền thì hắn sẵn sàng đánh đổi ngay Và bà cô già Rachel bỗng trở thành một món hàng trao đổi rất được giá cho chính vị hôn phu của bà Qua đây, Charles Dickens đã đem đến cho người đọc một tiếng cười mỉa mai, chua chát, bởi trên thực tế không thiếu những hiện tượng hôn nhân như Jingle với Rachel, những cuộc hôn nhân mà người ta không đến với nhau bằng tình yêu mà bằng những toan tính, vụ lợi

Tiếp theo là cuộc hôn thú bất thành mà bà Bardell muốn áp đặt lên ông Pickwick Nhưng rất tiếc, trước người đàn ông mà ―đôi khi rất dũng cảm‖ – Pickwick thì bà Bardell đã chẳng có vị phu quân nào hết, cũng chẳng có được đồng tiền bồi thường nào cho ―cuộc tình tưởng tượng‖ của bà Bởi ông Pickwick đã chấp nhận vào tù thay vì phải kết hôn với bà Bardell hay phải bồi thường cho bà ta Nhưng không vì thế mà Charles Dickens làm người đọc hết niềm tin vào tình yêu và hôn nhân Ở cuối truyện, tác giả đã đem đến ánh sáng của những niềm hạnh phúc ngập tràn khi để cho ông Winkle cưới Arabella, sau đó để cho ông Snodgrass ―đủ can đảm để hỏi Emile làm vợ‖ và người đầy tớ Sam Weller thì có cuộc sống hạnh phúc viên mãn với cô hầu Mary Đó cũng là đặc trưng nghệ thuật viết tiểu thuyết của Charles Dickens với kiểu kết thúc ―happy end‖

2.3 Kiểu đề tài về hội hè, vui chơi

Đây là ảnh hưởng của văn hóa Cacnavan trong sáng tác của Dickens

2.3.1 Tiệc tùng, dạ hội

Đến với những buổi tiệc tùng, dạ hội, con người như được sống một ―thế giới thứ hai‖, một ―cuộc đời thứ hai‖ – đó là nơi người ta được phép lột bỏ tấm áo nghiêm

túc để khoác lên mình một thứ mặt nạ phù hợp với vai diễn mà người ta sẽ sắm trong

lễ hội Lễ hội, tiệc tùng chính là cơ hội để con người giải phóng những ẩn ức, những

khát khao mà mình chưa thực hiện được ngoài đời thực Trong tiểu thuyết Truyện

Pickwick, những buổi tiệc tùng, dạ hội cũng chính là nơi tạo cơ hội để các nhân vật

sắm vai cho thế giới thứ hai của mình

Trong cuộc phiêu lưu đến vùng Roschester, ông Tupman đã cùng Jingle tham gia buổi dạ vũ tại lữ quán Bò Đực Ở đó, ông Tupman đã được thỏa ước nguyện về mối quan tâm lớn nhất của đời ông khi được khiêu vũ cùng ―một người góa phụ‖ Còn Jingle thì được khoác lên mình bộ trang phục cải trang thành một người đàn ông lịch thiệp, sang trọng trong bộ quần áo của ông Winkle Rõ ràng hắn đã khoác lên cho mình một cái mặt nạ hệt như trong lễ hội hóa trang vậy Từ đó mà hắn thoải mái có cơ hội sắm vai diễn xuất trong con người khác của mình Đúng như sở trường của hắn – một kép hát lưu động, Jingle đã diễn rất đạt và chiếm được ngay được cảm tình từ đối tượng mà hắn nhắm đến

Ở đêm hội Giáng Sinh tại nhà ông Wardle, mọi người như được sống trong một thế giới khác, được thoải mái thể hiện mình Trong khoảnh khắc thiêng liêng của đêm Giáng Sinh, những tình cảm được bộc lộ hết sức tự nhiên và nồng nhiệt Tác giả viết ―Thực ra người nào cũng bận rộn hôn một người nào đó, chỉ trừ cậu bé mập, mồm cậu đang đầy bánh ngọt‖ [4, 223] Cụ thể là ông Wardle hôn bà mẹ, ông Winkle hôn Arabella, ông Snodgrass hôn Emile còn Sam lần lượt hôn tất cả các tớ gái, Sau đó, trong đêm Giáng Sinh họ còn chơi trò ―Người mù‖, trong đó một người bị bịt mắt để bắt những người còn lại Những trò chơi trong đêm hội luôn đưa người ta trở về gần nhất với bản năng Và ở đây trò chơi đã làm sảng khoái tất cả mọi người – đặc biệt là ông Pickwick

Cuối cùng là bữa tiệc tại nhà của Bob Sawer Dù kinh phí eo hẹp, song Bob Sawer vẫn làm được một bữa tiệc với đầy đủ các nghi thức của nó Đầu tiên là uống rượu, sau đó là chơi bài và cuối cùng là ăn khuya với thịt chín ―một nửa‖, bia và pho mát Dù phải uống rượu punch lạnh nhưng tất cả mọi người đều vui vì không thể phủ nhận dù sao ―đó vẫn là một bữa tiệc‖

2.3.2 Săn bắn, trượt tuyết

Các hoạt động thể thao luôn là một phần quan trọng của các cuộc vui chơi và phần nào nó thể hiện đẳng cấp của người chơi Nói về những con người thuộc tầng lớp thượng lưu, Chales Dickens đã đưa nhân vật của mình vào những cuộc chơi cũng xứng tầm với địa vị xã hội Đó là những môn thể thao như săn bắn và trượt tuyết, Và tiếng cười hài hước bật ra khi chính những trò chơi thể hiện đẳng cấp của người chơi lại vô tình bóc mẽ sự thật bi đát trong họ

Nổi bật nhất trong các cuộc chơi mà hội Pickwick tham gia là lần đi săn cùng ông Wardle Ngay từ đầu ông Winkle và ông Tupman đã tỏ ra là những người

―chẳng biết gì về săn bắn‖ Bởi họ đã bất cẩn ngay trong cách cầm súng Chưa dừng lại ở đó, ông Winkle lại tiếp tục ―đập cái nòng súng lên đầu Sam Weller‖ [4, 181]

mà cái súng đã được nạp sẵn đạn thì có thể nã đạn bất cứ lúc nào Trong khi đó, ngay từ đầu ông Winkle đã được giới thiệu là một nhà thể thao Tiếp đó, nhà thể thao Winkle lại hai lần liên tiếp làm mục tiêu của cuộc săn bắn (những con chim) bay đi khi mọi người còn chưa kịp định hình vị trí của chúng Còn ông Tupman thì quyết định cứ chĩa súng lên trời mà bắn để ―không gây nguy hiểm cho chính ông và những người xung quanh‖ [4, 186] Nhưng điều nực cười là chính ông Tupman lại bắn rơi một con chim ở tầm bay rất cao trong sự ngỡ ngàng của chính ông Vì thế ông được phong là ―một tay bắn cừ khôi‖, ―một thể thao gia xuất chúng‖ [4, 186]

Rõ ràng, người luôn được mệnh danh là một nhà thể thao thì lại bị hạ bệ thảm hại ngay trong một trò thể thao phổ biến, còn người chỉ mặn mà với đám đàn bà thì lại

vô tình chứng tỏ mình là một nhà thể thao thiện nghệ Sự ngược đời này chính là yếu tố mang lại tiếng cười cho độc giả

2.3 3 Ngày hội bầu cử

Cuộc bầu cử xuất hiện trong 2 chương X và XI của cuốn tiểu thuyết cũng diễn

ra như những ngày hội Và thực sự ―chính trường‖ giờ đây đã trở thành ―đấu trường‖ để hai đảng Xanh Da Trời và đảng Nâu đấu với nhau Ở đó mọi trò, mọi thủ đoạn đều được áp dụng để hòng giành phần thắng về mình Nếu bên này làm thì bên

kia phá rối, phản đối và ngược lại Thậm chí họ còn có cơ quan phát ngôn riêng của hai đảng mà chủ yếu là để ―bút chiến với đảng đối lập‖ Khi đại diện của bên này phát biểu thì bên kia đánh trống, la hét ầm ĩ để chẳng ai nghe tiếng gì Họ còn bắt cóc cử tri, đánh thuốc mê cử tri của nhau, rồi giở hàng loạt chiêu trò để lôi kéo cử tri như trò tặng ô, hôn các cháu bé, Tổng kết lại những ngày bầu cử, tác giả viết:

―Trong suốt cuộc tuyển cử, thành phố ở trong một trạng thái chộn rộn, náo động Rượu vang và rượu cồn được bán rẻ một cách đáng ngạc nhiên trong những quán rượu và những xe bò đi rảo quanh các đường phố để nhặt bất cứ cử tri nào sắp ngất đi‖ [4, 159] Những cử tri là người đang lựa chọn cho mình một ứng cử viên sáng suốt nhưng lại ở trong một trạng thái không hề minh mẫn trong suốt cuộc tuyển cử

Vì thế, có thể nói cuộc bầu cử diễn ra ở đây chỉ là một trò chơi tranh giành quyền lực đầy thủ đoạn và sự lố bịch

Qua đó, Charles Dickens đã chỉ ra về một hiện thực xã hội không đáng tin, khi quyền lực chỉ nằm trong tay những kẻ giả dối và thủ đoạn còn nhân dân thì mù quáng một cách đáng thương

2.4 Kiện tụng và xử án

Các vụ án, các cuộc tranh tụng diễn ra luôn được mong đợi là công lí cuối cùng sẽ thuộc về những người trong sạch, kẻ có tội sẽ bị trừng phạt, người oan khuất sẽ được minh oan Muốn có được điều đó thì những người nắm giữ và điều hành luật pháp phải là những người sáng suốt, hiểu biết và công bằng Song dường

như trong Truyện Pickwick những kẻ đại diện cho luật pháp lại là những tên dốt nát,

hợm hĩnh và chẳng hề đếm xỉa đến công lý Chính vì vậy, trong những phiên xét xử,

họ đã tạo ra những tình huống ―dở khóc, dở cười‖ cho người đọc

Trước hết là vụ xử án giữa ông Pickwick và ông Magnus Với vụ án này, ông thẩm phán Nupkins là người xử kiện Đó là một kẻ dường như không biết tí gì về luật pháp Mọi hành động của ông này đều có sự cố vấn của người thư ký Jinks, còn những phản ứng bột phát của ông Nupkins hoàn toàn đều xuất phát từ cảm tính Và khi được ông Jinks tham mưu thì ông này mới kịp thời nắn lại cách cư cử của mình

Tóm lại, tác giả đã thẳng thắn nhận định về ông thẩm phán Nupkins như sau: ―Rõ ràng là ông Nupkins, Thẩm phán Tòa hòa giải, không biết tí gì về luật pháp và ông

ta lệ thuộc một cách miễn cưỡng vào lời khuyên của thư ký của mình‖ [4, 212] Chính vì thế, sau đó ông Pickwick và Sam đã dễ dàng lật ngược ván bài khiến cho ông Nupkins phải lập tức thay đổi thái độ Ban đầu khi ông Pickwick yêu cầu gặp riêng ông Nupkins để thông báo cho ông một chuyện hệ trọng thì ông ta đã cuống cuồng nghĩ ―có người đang âm mưu giết ông‖ và ngay sau đó ông làm theo những yêu cầu của ông Pickwick Điều đó cho thấy, đây không chỉ là người đàn ông dốt nát mà còn sợ chết Cuối cùng, nhờ biết được bí mật và thân thế của Jingle và tên hầu Job Trotter mà ông Pickwick đã giành phần thắng trong vụ kiện tụng với ông Magnus Công lý ở đây không phải đòi được từ cái có lý và đó chính là cách xử án của ông Nupkins

Tiếp đến là vụ xử án giữa vụ kiện tụng của bà Bardell với ông Pickwick

Đây là vụ xử kiện mà bị cáo có bị kết tội hay không còn phụ thuộc vào việc vị bồi thẩm đoàn no bụng hay đói bụng Vì ―nếu ông ta đói bụng thì luôn luôn thấy bị cáo có tội‖ [4, 264] để vụ án nhanh đi đến hồi kết và như thế vị bồi thẩm đoàn mới

có thể sớm dùng bữa trưa Kết quả tất yếu là sau một hồi tranh tụng ông Pickwick bị

―quyết định là có tội‖ và còn phải bồi thường một số tiền cho bà Bardell

Tiểu kết:

Theo những chặng đường phiêu lưu của các hội viên hội Pickwick, người đọc không chỉ có cơ hội thăm thú nước Anh và các nền văn hóa khác nhau của các vùng miền trên nước Anh Mà theo từng chương truyện, tác giả còn đề cập đến nhiều vấn

đề của nước Anh đương thời trên nhiều mặt của đời sống xã hội Tại thời điểm đó, những vấn đề mà Dickens viết ra chắc hẳn phải là những vấn đề thời sự nổi cộm của nước Anh đương thời Từ tình yêu đến hôn nhân, từ những sinh hoạt văn hóa hội hè đến vui chơi, giải trí rồi đến hệ thống luật pháp nước Anh cũng đều có mặt trong cuốn tiểu thuyết dài kì của Dickens Đó chính là hơi thở của cuộc sống Anh đương thời và tiếng cười hài hước ở đây là tiếng cười mang đậm văn hóa Anh Nó vừa là tiếng cười hài hước có tác dụng giải trí, vừa là tiếng cười mang ý nghĩa thức tỉnh

3 Các kiểu nhân vật hài hước trong Truyện Pickwick

Trong tiểu thuyết Truyện Pickwick, Charles Dickens đã xây dựng được một hệ

thống nhân vật phong phú, đa dạng xoay quanh nhân vật trung tâm – ông Samuel

Pickwick Có thể nói, hầu hết các nhân vật trong Truyện Pickwick đều là kiểu nhân

vật mà sự tồn tại của họ nhất định sẽ mang đến tiếng cười cho độc giả Đó có thể là nhân vật mang sẵn trong mình khiếu hài hước, cũng có thể là nhân vật có những tật xấu đáng chê cười, hay cũng có thể là nhân vật được tác giả cho gây cười bằng cách tạo ra những tình huống, cử chỉ lố bịch, nực cười để ném nhân vật vào đó Ở

tiểu thuyết Truyện Pickwick, Charles Dickens đã xây dựng được bốn kiểu loại nhân vật hài hước điển hình là: nhân vật đeo mặt nạ, nhân vật đầy tớ hài hước, nhân vật

kẻ si tình không biết yêu và nhân vật của những chuyện ngược đời

3.1.1 Kẻ đội lốt trá hình

Trá hình theo định nghĩa của Từ điển Tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên) nghĩa

là ―Đóng giả hình dạng một loại người khác để không bị nhận ra Mang một hình thức giả để che giấu thực chất‖ [34, 1019] Đó là sự giả tạo không chỉ thu hẹp trong giới hạn của hình thức và diện mạo mà còn có thể là thái độ, cử chỉ, hành động, lời nói… của nhân vật

Điển hình của nhân vật kẻ đội lốt trá hình trong tiểu thuyết Truyện Pickwick

chính là nhân vật Jingle Ngay từ vẻ hình thức bề ngoài ở hắn đã có sự mâu thuẫn

và khập khiễng Jingle được miêu tả là ―người tầm thước, nhưng cái cơ thể lại gầy

và đôi chân dài ‖ [4, 13] Ấy vậy mà hắn lại mặc bộ quần áo ngắn ―cũn cỡn‖ cho thấy rằng ―rõ ràng nó được may cho một người thấp hơn rất nhiều‖ [4, 13] Thậm

chí, những chi tiết trên trang phục của anh ta cũng luôn tìm cách để che giấu cho nhau những khuyết điểm ―Chiếc quần dài đen sờn rách được buộc vào một đôi giày

vá nhiều chỗ, hình như để che giấu những chiếc bít tất dơ dáy màu trắng ở bên dưới‖,

―mái tóc đen dài lòa xòa xuống dưới‖ che giấu ―một cái mũ cũ mèm‖, ―phong thái vui nhộn và tự tin một cách đáng kinh ngạc‖ che giấu ―khuôn mặt rất gầy và mỏi mệt‖ [4, 14] Bằng một hình dung như vậy, Jingle đã bước đầu thành công trong việc làm người khác khó có thể xác định được chân tướng con người thực sự của hắn Bên cạnh đó, Jingle còn tỏ ra là một người hào hoa, phong nhã, lịch thiệp mang phong thái của những con người thuộc tầng lớp thượng lưu để giấu đi thân phận chỉ là một kép hát lưu động

Trong từng cử chỉ, hành động Jingle đều cố tình tỏ ra là một người ―lịch sự‖ Khi đến Rochester, sau khi được ông Pickwick mời ăn tối thì hắn ―giở mũ chào một cách lịch sự, rồi lại đội lên, lệch sang một bên‖ [4, 18] Còn ở buổi khiêu vũ đi cùng ông Tupman, khi người góa phụ đánh rơi cái quạt thì Jingle đã nhanh tay nhặt lên

và ―trao lại cho bà ta với một nụ cười và một cái cúi đầu lịch sự‖ [4, 24] Đặc biệt, ở Dingley Dell, tại nhà ông Wardle thì Jingle trong mắt những người phụ nữ như một người đàn ông kiểu mẫu Bà cô già nhận định về Jingle: ―Thật là một người đàn ông

dễ mến‖ còn Emile thì trầm trồ ―Và đẹp trai nữa‖ [4, 87] Ở đó, Jingle ―kể những câu chuyện, pha trò trước sự thích thú của cánh phụ nữ‖ Hắn đã khiến cho ông Tupman phải ―nằm thao thức lo lắng về đối thủ của ông‖ và ―ông ước chi ông có thể buộc cái đầu của ông Jingle vào một cái túi xách và ngồi lên nó!‖ [4, 87]

Như vậy, Jingle đã tạo được cho mình một tấm mặt nạ quá hoàn hảo để che giấu

đi bản chất của mình Từ một kép hát lưu động hắn đã sánh ngang hàng với những con người thuộc tầng lớp trên của xã hội và thậm chí còn trội hơn cả những con người ấy khi hắn có thể biến mình thành tâm điểm của sự chú ý Song, bản chất của nhân vật sẽ dần được bộc lộ khi tác giả đặt nhân vật vào những tình huống cụ thể Khi vô tình nghe được sự việc xảy ra giữa bà cô Rachel với ông Tupman, hắn lập tức chớp lấy thời cơ hành động Hắn lợi dụng sự cả tin của bà cô Rachel để tạo

ra sự hiểu nhầm giữa cô Rachel với ông Tupman Về phía ông Tupman, hắn khuyên

ông nên hướng sự chú ý của mình sang những người phụ nữ khác trong nhà để đánh lạc hướng mọi người Và hắn đã thành công trong việc làm tan nát trái tim

bà cô già để cô phải ―chọn một người khác‖ Người khác đó không ai lạ chính là hắn Bằng lòng hám tiền và sự vụ lợi, Jingle đã nhanh chóng đưa bà cô già vào một kế hoạch ―chạy trốn‖ Cuối cùng hắn đã đánh đổi cô Rachel bằng một món tiền với ông Wardle

Như thế, lớp mặt nạ đầu tiên của Jingle đã bị lộ nhưng không có nghĩa là Jingle sẽ sống với bộ mặt thật của mình Hắn lại tiếp tục nặn ra cho mình một tấm mặt nạ khác, thậm chí còn xảo trá hơn những gì hắn đã thể hiện

Bằng một cách kì diệu nào đó, Jingle lại tự phù phép mình thành một đại tá và

có hẳn cho mình một tên đầy tớ ranh mãnh Lần này hắn lấy tên là Fitz - Marshall Và khi ông Pickwick còn chưa kịp trả thù hắn thì đã bị hắn tiếp tục lừa một cú ngoạn mục Kết quả là ông Pickwick mắc mưu vào kế hoạch của hắn khiến ông sau khi đột nhập vào trường nữ sinh thì đã chẳng thu thập được gì lại còn bị mắc kẹt trong đó Với danh hiệu ―đại tá‖, Jingle dưới cái tên Fitz – Marshall còn tiếp tục lừa đảo những đối tượng chóp bu hơn Cả ông Thẩm phán Tòa hòa giải – Nupkins cũng trở thành nạn nhân của hắn

Ông Nupkins đã gặp ―đại tá tại những cuộc đua ngựa‖ và đã ―tin ngay những câu chuyện về dòng dõi trâm anh thế phiệt‖ [4, 216] của đại tá Thậm chí, ―Vợ và con gái ông ta đã hoàn toàn bị mê hoặc bởi câu chuyện của gã đàn ông này và cái

mã bảnh bao của hắn ta và họ đã tự hào giới thiệu hắn với tất cả những láng giềng của ông‖ [4, 216] Chỉ đến khi nghe những lời kể tường tận của ông Pickwick và Sam về Jingle thì bản chất của hắn mới một lần nữa bị bại lộ Và họ dường như đã

―ngả ngửa‖ khi biết rằng đại tá Fitz – Marshall thực chất chỉ là ―một kẻ bịp bợm, một kép hát lưu động, chả có lấy một đồng xu dính túi‖ [4, 218] Ngay lập tức, Jingle phải cuốn xéo khỏi nhà ông Nupkins cùng với gã đầy tớ dị dạng của hắn nhưng không phải bằng cách bình thường mà bị Muzzle ―ném qua những bậc đá, thẳng vào trong một bụi cây trong vườn‖ [4, 224] Một kết thúc đáng đời cho ―kẻ đội lốt trá hình‖!

3.1.2 Người mang vỏ bọc

Đại diện cho kiểu người ―mang cỏ bọc‖ trong tiểu thuyết Truyện Pickwick

chính là nhân vật Winkle Ông Winkle luôn muốn khoác lên mình một thứ vỏ bọc hào nhoáng, ông cố tỏ ra mình là một người mạnh mẽ, thích thể thao, ưa mạo hiểm nhưng kì thực là để che giấu đi sự thật về một con người yếu đuối đến hèn nhát ở trong ông

Ngay từ hình thức bề ngoài, ông Winkle đã trang bị cho mình một lớp vỏ bọc

kĩ càng Ông được miêu tả: ―dáng con nhà thể thao, mặc áo khoác đi săn và đeo cà vạt thời trang‖ [4, 6] Khi Jingle hỏi về sở thích của mỗi thành viên của hội Pickwick thì ông Winkle hết sức thành thật: ―ông Winkle bảo rằng ông thích thể thao‖ [4, 16] Nhưng chỉ khi đưa con người này vào trong những tình huống cụ thể thì bản chất của nhân vật mới được bộc lộ rõ ràng và cái mác ―thể thao, anh hùng‖ của ông Winkle sẽ chỉ còn là một chiếc áo ―dễ cởi‖ mà thôi

Thử thách đầu tiên đến với ông là cuộc đọ súng với bác sĩ Slammer Dù đồng

ý nhưng ông lại không hề muốn nó diễn ra Sở dĩ ông đồng ý chỉ vì muốn bảo vệ

―danh dự và uy tín của ông ở hội Pickwick‖ Vậy nên khi báo tin này cho ông Snodgrass thì ông Winkle hi vọng rằng bạn của ông sẽ tìm mọi cách để ngăn chặn cuộc đấu súng Bằng thứ ngôn ngữ phủ định, ông Winkle đã đưa ra hàng loạt phương

án cho ông Snodgrass để ông này có thể dừng cuộc đấu súng cho ông bạn của mình:

―Snodgrass ạ, đừng ngăn cản tôi trong cuộc đấu súng này Đừng báo với ông Pickwick Đừng yêu cầu cảnh sát bắt giữ tôi hoặc bác sĩ Slammer – tôi dễ dàng cho bạn địa chỉ của ông ta Xin đừng, tôi van bạn‖ [4, 36] Nhưng theo đúng mong muốn của ông Winkle thì từ trong sâu thẳm ông muốn nói: ―Snodgrass ạ, hãy ngăn cản tôi trong cuộc đấu súng này Hãy báo với ông Pickwick Hãy yêu cầu cảnh sát bắt giữ tôi

hoặc bác sĩ Slammer – tôi dễ dàng cho bạn địa chỉ của ông ta‖ Chính sự mâu thuẫn trong lời nói và suy nghĩ của ông Winkle đã làm bật ra cái hài ở nhân vật

Tiếp theo, trong chuyến thăm Dingley Dell ông Winkle được trổ tài thể thao của mình bằng việc một mình cưỡi một con ngựa để cho những người còn lại được

đi xe ngựa Khi ông Pickwick hỏi ông Winkle về việc ông này có cưỡi được ngựa

không thì ông trả lời rất dũng cảm: ―Chắc chắn rồi Tôi rất thích việc ấy‖ Nhưng

―trong thâm tâm, ông Winkle ít tin tưởng vào tài cưỡi ngựa của mình‖ [4, 63] Song ông lại không muốn cho ai biết điều này Sự dũng cảm giả tạo ấy đã làm cho ―ông Winkle hối tiếc ngay‖ sau khi ―nói xong những lời đó‖ Và rắc rối đã xảy ra với ông Winkle ngay khi bắt đầu cuộc hành trình Ban đầu, ―ông leo lộn phía lên yên ngựa‖ Điều đó cho thấy, đây rất có thể là lần đầu tiên ông Winkle cưỡi ngựa Cuối cùng, sau một cuộc vật lộn như ―leo lên mạn một tàu chiến‖, ông Winkle cũng ―leo được lên yên‖ Vì thế, việc điều khiển con ngựa trên đường đi là việc hoàn toàn quá sức đối với ông Winkle Ông hết làm cho nó ―đi xiên‖ rồi nó lại liên tục có những

―phong thái vô cùng bí hiểm‖ như ―cái hông đưa ra trước, còn cái đầu thì thẳng góc với một phía của con đường, đuôi thẳng góc với phía kia‖ [4, 66] Dường như ông Winkle hoàn toàn bất lực trước một con ngựa, ―toàn thân ông run rẩy vì phải dùng quá nhiều sức‖ Và rồi nhà thể thao phải đầu hàng trước nó để cho ông Pickwick cùng xử lý Cuối cùng, lựa chọn tốt nhất được đưa ra là ông Pickwick và các hội viên đi bộ đến Dingley Dell

Đến đây, nhà thể thao Winkle đã phải gạch ra khỏi danh sách một tài năng không thuộc về mình – cưỡi ngựa

Song, ở một lĩnh vực thể thao khác, ông Winkle vẫn không thể nào che giấu được điểm yếu của mình Trong tình huống đi bắn chim bồ câu cho bữa điểm tâm tại nhà ông Wardle, ông Winkle lại có dịp ―chứng tỏ‖ mình là một nhà thể thao ―thiếu kinh nghiệm‖ Trước hết là việc ông bắn súng mà chưa hề nạp đạn Lần bắn tiếp theo ông Winkle đã thành công trong việc bắn súng trúng mục tiêu, nhưng đó không phải

là những con chim bồ câu mà lại là ông Tupman đáng thương Sau tình huống này, niềm tin của ông Pickwick ―đặt vào ông Winkle đã bị lung lay nặng nề‖ [4, 81] Nhưng cơ hội thể hiện của ông Winkle chưa dừng lại ở đó, ông Wardle lại một lần nữa mời mọi người trong hội Pickwick đi săn Ngay từ đầu, ông Winkle cũng đã

bị để ý là ―đang cắp súng dưới nách một cách bất cẩn‖ [4, 180] Tư thế ấy khiến ông

có thể vô tình làm sát thương người khác bất cứ lúc nào Khi thực sự vào cuộc thì ông Winkle liên tục làm mất dấu mục tiêu Ông để những con chim bay đi mất khi

mọi người chưa kịp tới đúng tầm bắn Đến khi ông Winkle lại vô ý để một viên đạn trong khẩu súng của ông nổ ―một cách tự nhiên‖ thì ông Pickwick không thể giữ nổi bình tĩnh trước bạn của mình: ―Hãy cất súng của ông ta đi Hãy cất nó đi, trước khi ông giết chết một ai đó‖ [4, 185] Cuối cùng, ông Winkle đã ―thành công trong việc bắn dăm bảy lượt mà không gây thương tích cho ai‖ nhưng ông vẫn hai lần ―suýt bắn chết những con chó‖ [4, 185]

Sau đó, ông Winkle lại tiếp tục được thử sức bằng một cuộc dạo chơi trên tuyết với trò trượt tuyết Mặc dù thiếu tự tin, nhưng ông vẫn tham gia Vì ông không dám thú nhận trước mặt các bà cô rằng: ―ông chưa từng trượt tuyết lần nào trong đời‖ [4, 224] Song ông vẫn tìm cách thoái thác bằng việc biện lí do không có gậy trượt Lí do lập tức bị bác bỏ và ông Winkle phải tham gia cuộc chơi một cách

―thích thú‖ đến ―khổ sở‖

Như một lẽ tất yếu của một người thiếu kinh nghiệm, ―Trong suốt thời gian này, ông Winkle với hai bàn tay xanh tím vì lạnh, đang cố sức một cách vô vọng để siết chặt những con vít ở gậy trượt tuyết‖ [4, 245] Rõ ràng, ông Winkle đang rất sợ hãi, ―ông Winkle kêu lên, run lẩy bẩy và chộp lấy cánh tay Sam như một người sắp bị đắm‖ Và ―trong tư thế thiếu thoải mái‖, ông Winkle được Sam nhẫn nại ―dìu đi trên băng‖ [4, 246] Sau đó, từ cú đẩy của Sam, ông Winkle bị đưa ra giữa sân băng và có

cú va chạm với Bob Sawyer Trong khi Bob nhanh chóng đứng lên thì ―Ông Winkle

vì tự lượng sức mình nên không dám làm việc ấy‖ [4, 247] Cuối cùng, ông Winkle bị tháo gậy trượt tuyết theo yêu cầu của ông Pickwick Từ đây, tấm áo choàng, lớp vở bọc là một nhà thể thao của ông Winkle đã hoàn toàn bị lột bỏ Lần này trong con mắt ông Pickwick, ông Winkle chỉ còn là ―một thằng ngốc‖, ―một kẻ dối trá‖ [4, 248]

3.2 Nhân vật đầy tớ hài hước

Những nhân vật đầy tớ xuất hiện trong văn học nhân loại từ trước đến nay, cả trong hài kịch và bi kịch thường là những nhân vật mang lại tiếng cười hài hước nhẹ nhàng cho độc giả, trong đó có rất nhiều nhân vật thuộc nhân vật chức năng là

―nhân vật hề‖ Ngay cả trong những vở bi kịch vĩ đại như Romeo và Juliet của

Shakespeare, người xem vẫn thấy tiếng cười của nhân vật bà nhũ mẫu Còn ở đây,

hệ thống nhân vật đầy tớ của Charles Dickens trong Truyện Pickwick rất phong phú,

mỗi một đầy tớ xuất hiện lại mang một nét hài độc đáo riêng Cụ thể như sau:

3.2.1 Sam Weller

Ngay từ khi ông Pickwick gặp Sam Weller tại quán Hươu Trắng thì cả hai người đều đã có ―cảm tình với nhau‖ Ngay lập tức, ông Pickwick có những suy nghĩ ―sẽ hữu ích biết bao, nếu có một người đầy tớ riêng như Sam Weller‖ [4, 116] Vậy Sam Weller là người như thế nào mà ông Pickwick phải cố công thu nạp đến thế? Thậm chí, ý muốn có được Sam của ông Pickwick còn bị bà Bardell hiểu lầm

là ông đang ―muốn cầu hôn‖ một người phụ nữ nào đó cho mình

3.2.1.1 Sam Weller - người đầy tớ trung thành

Trước hết, Sam có thừa đức tính cần thiết của một người đầy tớ - đó là sự trung thành Và sự trung thành của Sam là sự trung thành đến mức lí tưởng hơn là thực tế Vì vậy, đó là sự trung thành mang tính chất hài hước

Từ khi Sam đồng ý là người giúp việc cho ông Pickwick thì Sam đã được theo hội Pickwick đi du lịch khắp nơi và được tham gia vào mọi hoạt động của họ Chính

vì vậy, lúc nào Sam cũng được ở bên cạnh ông Pickwick để kịp thời ―chăm sóc ông‖ và giúp ông giải quyết các công việc

Tại Eastanwill, khi phát hiện ra Jingle ở lữ quán Thiên Thần, ông Pickwick nóng lòng muốn gặp tên này để trả mối thù cũ Và chính Sam đã là người tìm mọi cách tiếp cận với người hầu của hắn là Job Trotter để khai thác thông tin Tất cả những việc làm của Sam đều xuất phát từ việc muốn làm thỏa mãn niềm mong mỏi được trả thù của ông chủ mình Cũng chính vì vậy mà sự nóng vội của thầy – trò Sam Weller đã mắc vào cạm bẫy đã được giăng sẵn của Jingle Từ đó dẫn đến tình huống trớ trêu của ông Pickwick trong trường nữ sinh Để giải cứu ông Pickwick khỏi tình huống ấy, Sam Weller cùng ông Wardle đã phải trực tiếp đến trường nữ sinh để ―bảo lãnh‖ ông Pickwick về nhà Nhưng trước khi rời khỏi trường nữ sinh, Sam không chỉ muốn mang về một ông Pickwick còn nguyên vẹn mà còn muốn bảo

toàn danh dự cho ông chủ của mình sau tình huống ―dở khóc, dở cười‖ Vì thế,

―Sam hậm hực nhìn quanh và hỏi có ai còn nghĩ rằng chủ anh ta là kẻ trộm hay người điên nữa chăng Nếu họ còn nghĩ như vậy, anh ta sẵn sàng làm cho họ thay đổi ý kiến‖ [4, 178]

Tiếp đến là cuộc đi săn của hội Pickwick với ông Warldle ở một vùng đất lân cận

Ở đây, ông Warldle cùng Sam một lần nữa phải đi ―chuộc‖ ông Pickwick về nhà Lần này, do ngủ say trên chiếc xe cải tiến mà ông Pickwick đã bị người ta chở đến bãi rào súc vật, điều này đối với Sam là sự xúc phạm ngiêm trọng đến danh dự của chủ anh ta

Vì vậy, chẳng cần nhiều lời giải thích, Sam ba lần xông vào ―đánh ngã gã đàn ông giữ bãi xuống đất, rồi nhảy vào trong xe‖ [4, 193] Nhờ đó, Sam được uống một ly rượu mạnh với chủ của mình như một phần thưởng cho người đầy tớ trung thành: ―Họ kêu mỗi người một ly rượu mạnh và một ly nữa cho Sam Weller – người đầy tớ trung thành‖ [4, 194]

Ở Ipswich, khi ông Pickwick cùng các hội viên bị bắt đến nhà ông Thẩm phán Tòa hòa giải thì ngay lập tức ―Sam quyết định ra tay can thiệp‖ Sam đánh gục ông Grummer ―xuống đất rồi đánh gục luôn một người khác để cho ông ta có bạn‖ [4, 208] Kết thúc sự việc, Sam đã giúp ông Pickwick chuyển bại thành thắng nhờ thông tin quý báu về Jingle mà anh đã cất công dò la trước đó Rõ ràng, Sam đã sống và làm việc với ông chủ Pickwick bằng tất cả tâm huyết của mình, vì thế anh mới luôn trăn trở trước mối thù của chủ mình và mới ―đánh hơi‖ được tên Jingle dù hắn ở bất cứ đâu và trong bất cứ bộ dạng nào

Ở phiên xử án giữa ông Pickwick với bà Bardell, Sam đã rất cố gắng để đưa ra những lời khai có lợi cho ông chủ của mình Nhưng kết quả là chỉ một mình Sam thì không đủ sức mạnh để chứng minh ông Pickwick vô tội Và ông Pickwick chấp nhận ngồi tù thay vì trả một khoản tiền bồi thường bà Bardell Trước tình huống đó,

để được ―tận trung‖ với ông chủ của mình, Sam đã có một hành động ―không tưởng‖ Sam đã thuyết phục vị cha già của anh cho người bắt giữ anh vì ―một món

nợ tưởng tượng‖ Và Sam đã bày trò quỵt nợ ông bố 25 xtec – linh để được vào tù hầu hạ ông Pickwick

Kết thúc cuốn truyện, Sam đã kết hôn với Mary và cả hai người vẫn sống bên cạnh ông Pickwick để suốt đời chăm sóc ông

3.2.1.2 … khôn ngoan

Ở Sam không chỉ có sự trung thành mà trong anh, người ta còn thấy tư chất rất thông minh của một trí tuệ bình dân Thậm chí, Giáo sư Mario Praz cho rằng: ―đầu

óc thực tế, duy vật của Sam được thể hiện một cách ý nhị, khác hẳn khiếu thực dụng

tầm thường của Sancho Panza‖ (Guljaev, N.A, Teorija literatury, M,

Vysshajashkoka, 1977)

Khi vừa đến Ipswich không lâu, Sam đã ―khám phá ra ngay chỗ mà ông Jingle đang lưu lại và suốt ruột báo tin này với ông Pickwick‖ [4, 207] Chính vì vậy, khi ông Pickwick cùng mọi người bị giải đến nhà ông Thẩm phán Tòa hòa giải thì bỗng nhiên ―ông Weller không còn vùng vẫy nữa Anh ta nhìn quanh ngạc nhiên một lát rồi bắt đầu mỉm cười‖ [4, 209] Đó là cái cười của kẻ ―biết chắc mình sẽ thắng‖ Bởi thông tin mà Sam muốn báo cho ông Pickwick biết chính là thông tin tên tội đồ Jingle đang lưu lại nhà ông Thẩm phán Nupkins Với thông tin quý báu này, ông Nupkins từ việc phải xử ông Pickwick và những người có liên quan lại trở thành kẻ biết ơn ông Pickwick Rõ ràng, với sự nhạy bén của mình Sam đã giúp ông Pickwick đảo ngược tình thế về phía có lợi cho họ

Song, đó vẫn chưa phải là tình huống cho thấy đỉnh cao trí tuệ của Sam Weller Phải đến phiên xử án giữa ông Pickwick với bà Bardell thì Sam mới thực sự tỏa sáng và mới thực sự để tất cả mọi người phải nể phục trí tuệ của anh Khi ra làm chứng trước phiên tòa xử ông chủ của mình, Sam đã bình tĩnh đối đáp một cách hài hước với lão trạng sư Buzzfur và ―năm lần bảy lượt‖ làm cho lão ta tức điên ruột Đầu tiên trước câu hỏi Sam ―mặc gì vào buổi sáng khi ông Pickwick đề nghị Sam phục vụ ông ta‖ thì Sam đã chọn cách trả lời mơ hồ và rất hài hước:

―Vâng, tôi có một bộ đồ mới sáng hôm đó Đó là một biến cố rất đặc biệt trong cuộc đời nghèo khổ của tôi‖ [4, 275] Câu nói này làm mọi người cười ồ, chỉ có ông thẩm phán và ông luật sư Buzzfur là nhìn Sam giận dữ Tiếp tục, trước lời nhắc nhở ―thận trọng‖ của ông thẩm phán, Sam đã có những lời đáp thật táo bạo:

―Và tôi đã rất thận trọng về chuyện quần áo, quả thật là rất thận trọng thưa ngài‖ [4, 275] Với câu trả lời này, ―vị thẩm phán đã nhìn Sam với cái nhìn nghiêm khắc đúng hai phút, nhưng nét mặt Sam cứ tỉnh rớt, thành ra ông ta chẳng thể nói được điều gì cả‖

Và khác với các nhân chứng khác đã thừa nhận việc bà Bardell ngất đi trong vòng tay ông Pickwick thì Sam đã chọn lời khai rất kiên quyết và tỉnh táo để bảo vệ chủ của mình: ―Chắc chắn là không Tôi ở trong hành lang cho đến khi họ gọi tôi đến phòng đó và lúc bấy giờ thì bà ta không còn ở đó nữa‖ [4, 276] Cuối cùng, trước lời nói và hành động hù dọa của ông Buzzfur, Sam đã có một lời đối thoại thật

dí dỏm: ―Vâng, tôi có một cặp mắt Nhưng đó chỉ là một cặp mắt thôi Nếu đó là cặp kiếng với công suất 2 triệu watt như trong ngọn hải đăng, thì hẳn tôi đã có thể thấy xuyên qua một cầu thang và một cái cửa sổ Nhưng rủi thay, tôi chỉ có một cặp mắt bình thường‖ [4, 276] ―Nghe câu trả lời này, mọi người trong tòa đều cười, thậm chí cả ông thẩm phán cũng cười, ‖ [4, 276]

Đến đây, ―trí tuệ hài hước‖ của Sam Weller đã chính thức chiến thắng tất cả những ―trí thức uyên bác‖ nhất có mặt tại phiên tòa

3.2.1.3 … dí dỏm, hài hước

Từ vốn trí tuệ hài hước sẵn có, ở Sam còn hình thành cả một tính cách hài hước được biểu hiện qua ―cách kể chuyện hài hước‖ và ―thái độ ứng xử hài hước‖ Trước hết, Sam Weller có khả năng làm cho người ta cười không ngớt trước những câu chuyện mà anh kể Trong suốt đoạn đường từ Dingley Dell đến Eastanwill, Sam ―làm vui chủ bằng những câu chuyện về thời niên thiếu của mình‖ [4, 162] Trong giờ nghỉ trưa tại cuộc đi săn của hội Pickwick với ông Wardle, Sam cũng kể những câu chuyện khiến hai cậu bé xua thú ―cười bò lăn, bò càng cho đến khi nhức cả xương sườn và ông Pickwick phải yêu cầu người đầy tớ của mình giữ câu chuyện ngộ nghĩnh ấy lại cho bản thân anh ta‖ [4, 188]

Tiếng cười mà Sam mang lại cho mọi người là tiếng cười bình dân, rất tự nhiên, gần gũi, chân thành và dễ đi vào lòng người đọc Hơn thế, ở Sam còn có thái

độ ứng xử rất hài hước mà cũng rất có duyên

Vẫn tại cuộc đi săn với ông Warldle, khi ông Winkle đập cái nòng súng (đã nạp đạn) lên đầu Sam thì anh vẫn bình tĩnh xoa xoa cái đầu mà nói: ―Nếu ông làm như thế một lần nữa, thưa ông, ông sẽ phải đặt tôi vào cái túi, nằm chung với những con chim mất thôi‖ [4, 181] Thái độ ứng xử hài hước của Sam đã làm cho ―anh con trai của người bảo vệ cười ha hả‖ [4, 181]

Hay một lần khác, khi Sam kể những câu chuyện làm Mary cười ngả nghiêng thì anh đã nhanh chóng chớp lấy thời cơ để tán tỉnh cô gái bằng lời mời rượu rất riêng của Sam: ―Hãy uống với tôi, cô bé thân yêu ạ! Hãy đặt môi cô vào cái ly này, nơi đã có môi tôi và đó là nụ hôn đầu của chúng ta‖ [4, 221] Câu nói này đã khiến mọi người cùng cười hả hê

Cuối cùng, trong vụ án xử ông Pickwick – bà Bardell khi được gọi lên làm nhân chứng Sam không chỉ liên tục làm vị trạng sư Buzzfur tức điên lên mà Sam còn tranh thủ tố cáo thủ đoạn trục lợi của hai viên đại tụng là Dodson và Fogg Với thái độ ứng xử khéo léo và hài hước của mình, Sam đã làm cả phiên tòa rộn lên bởi những tiếng cười và hơn hết là tiếng cười từ phía vị thẩm phán Rõ ràng, bằng sự hài hước bình dân của mình, Sam đã có sức mạnh đủ hạ gục cả những phần tử chóp

hề nghe tiếng nổ‖ [4, 57] Có lúc cậu lại ―ngủ thiếp đi bên cạnh lò sưởi‖ hay chỉ cần

―đặt mình xuống sàn xe, dùng một cái thùng làm gối‖, cậu lại ―ngủ thiếp đi ngay‖ Vì thế, để đánh thức cậu bé là điều chẳng dễ dàng: ― xin ông làm ơn véo vào đùi thằng

bé Không còn cách nào khác để đánh thức nó đâu.‖ [4, 58]

Ngoài tật hay ngủ dẫn đến lười biếng thì Joe còn có tật là tham ăn Dọn đồ ăn được miêu tả là công việc mà ―cậu thích thú nhất‖ Nhưng cậu lại luôn muốn giữ lại những món đồ ngon nhất cho mình, cậu dọn những món ngon một cách ―khá miễn cưỡng‖ rồi ―tìm cách để dành cho mình một miếng thịt thỏ‖ [4, 58] Trong khi đón ông Pickwick và mọi người đến Dingley Dell dự Giáng Sinh, ―cậu hau háu nhìn vào những thùng tôm cua và cười một mình‖ [4, 229] Trong đêm Giáng Sinh ―thực ra thì người nào cũng bận rộn hôn một người nào đó, chỉ trừ cậu bé mập, mồm cậu mang đầy bánh ngọt‖ [4, 233] Và chính Joe cũng thừa nhận khi Sam hỏi ―Cậu đã bao giờ nếm một chút ―cay cay‖ chưa?‖ thì Joe trả lời: ―Tôi thích ăn hơn‖ [4, 231] Với những tật tham ăn, hay ngủ, lười biếng, tưởng rằng cậu bé Joe sẽ chẳng còn mối bận tâm nào khác với những chuyện xảy ra xung quanh cậu Vậy mà không Cậu bé cũng là người rất hay thưa chuyện Joe tình cờ nhìn thấy ông Tupman hôn Rachel trong vườn và ngay lập tức cậu bé đi báo cho bà cụ Wardle và

kể tường tận mọi chuyện Chính tình tiết gợi chuyện của Joe với bà cụ già đã là nguyên do chính của việc Jingle dụ dỗ bà cô Rachel bỏ trốn

cơ hội trả thù Cuối cùng thì Job Trotter đã biến khỏi thiên tiểu thuyết bằng cú ném của Muzzle vào tận bụi cây trong vườn nhà ông Nupkins

Những nhân vật đầy tớ chính là một trong những đối tượng đại diện cho tầng lớp nhân vật bình dân trong sáng tác của Dickens Qua đó cho thấy cái nhìn nhân văn, nhân đạo và đầy cảm thông của tác giả dành cho tầng lớp này Điều đó được thể hiện qua cách miêu tả đầy ưu ái dành cho Sam Weller, qua cái nhìn khoan dung với những tật xấu của cậu bé Joe mập và cách trừng phạt nhẹ nhàng rồi lại tha bổng đối với cặp chủ tớ của Job Trotter.

3.3 Nhân vật kẻ si tình không biết yêu

Khác với Jingle là kẻ chuyên đi lừa tình và lợi dụng tình cảm của những người phụ nữ, khác với một ông Pickwick luôn trốn tránh tình yêu và hôn nhân thì ông Tupman lại là kiểu đàn ông rất ―si tình‖ nhưng đó lại là sự si tình mang tính chất

―nửa vời‖ của một người đàn ông ―không hề biết yêu‖ Tất cả những hành động, việc làm và suy nghĩ của ông Tupman đều biểu hiện điều đó Sự mâu thuẫn trong suy nghĩ, tính cách với hành động của ông Tupman chính là yếu tố gây cười của nhân vật này

Dù ―mối quan tâm duy nhất của đời ông là tình yêu‖ [4, 6] nhưng ông chưa bao giờ thừa nhận điều đó: ―Ông này không thú nhận rằng mối quan tâm chủ yếu của ông trên đời là phụ nữ, nhưng ông đang nhìn một thiếu nữ bên vệ đường‖ [4, 17] Và khi tên Jingle ―bắt đầu kể những câu chuyện dài về những cuộc tình‖ của hắn thì ―ông Tupman lắng nghe thích thú‖ [4, 17]

Cũng như khi đến thành phố Rochester, điều đầu tiên mà ông quan tâm là:

―Trong thành phố này có nhiều con gái đẹp không nhỉ?‖ [4, 20] Được thấy những

cô gái đẹp chính là lí do khiến ông Tupman muốn dự buổi dạ vũ ngay tối đầu tiên đến đó: ―Ông muốn thấy những phụ nữ xinh đẹp tại buổi dạ vũ và ông muốn đem ông Jingle đi theo cho có bạn‖ [4, 22] Thực chất của hành động muốn mang theo Jingle là ông Tupman muốn có một người ―kinh nghiệm và từng trải tình trường‖ dẫn dắt ông đến với những ―bóng hồng kiều diễm‖ đang chiếm lĩnh toàn bộ tâm trí ông Nhưng khi ở chính giữa ―thế giới mơ ước‖ của mình, ông Tupman lại không hề

có bất cứ một sự chủ động nào Ông chỉ biết đi và làm theo Jingle, ―quan sát‖ rồi

―sửng sốt‖ thán phục tài tán tỉnh của anh ta Có thể nói, dường như ông Tupman đã

bị Jingle hoàn toàn dắt mũi trong cái lĩnh vực tưởng như phải là ―sở trường‖ của ông Sau khi Jingle nhắm được một đối tượng và chinh phục thành công thì ông Tupman mới được thừa hưởng ―thành quả‖ ấy Cuối cùng, nhờ cố gắng của Jingle, ông Tupman mới có một người phụ nữ khiêu vũ với mình Nhưng mọi chuyện nhanh chóng kết thúc khi có sự can thiệp của bác sĩ Slammer

Tại Dingley Dell, ông Tupman đã biết nắm bắt cơ hội và chủ động hơn để có được ―người mình yêu‖ Chính tai nạn nhỏ mà ông Winkle gây ra cho ông Tupman lại là cơ hội để ông này tiếp cận được bà cô Rachel Và ―hai con tim cùng nhịp đập‖

đã nhanh chóng ―đốt cháy giai đoạn‖ để có thể chiếm lĩnh tình cảm của nhau Khi

có được khoảnh khắc riêng tư đầu tiên với cô Rachel, ông Tupman ngay lập tức ngỏ lời yêu đương: ―Ồ, Rachel thân yêu của tôi! Hãy nói rằng cô yêu tôi!‖ [4, 82] Không chút lưỡng lự, bà cô cũng mở đường cho ông Tupman bằng câu nói ngọt ngào: ―Tôi phải thú nhận rằng tôi không ghét ông‖ [4, 82] Câu nói ấy chính là lời

cổ vũ cho những hành động táo bạo tiếp theo của ông: ―Nghe những lời này, ông Tupman nhảy đứng lên, quàng tay quanh cổ bà cô và hôn tới tấp lên môi bà‖ [4, 82] Còn cô nhân tình bé nhỏ của ông Tupman thì ―giả vờ kháng cự, nhưng bà không phản đối quá mạnh‖ [4, 83] Đó chính là cái gật đầu đầy tự trọng của người đàn bà đang khao khát được yêu Và cặp đôi đó ăn ý đến mức ta tưởng rằng từ đây

họ có thể sống chết vì nhau Vậy mà không! Cái sự si tình của kẻ không biết yêu đã làm tình yêu chết yểu ngay từ những phút sóng gió đầu tiên Đó là từ khi Jingle xuất hiện và chen ngang vào cuộc tình của ông Tupman Với cô Rachel, trước những lời cáo buộc ông Tupman là một kẻ phản bội thì ngay lập tức bà cô đã quên ngay những lời yêu đương thề nguyền đã có của hai người từ trước đó Và không chút đắn đo, bà cô lại chấp nhận ngay tình yêu mới với tên Jingle xảo trá Còn về phía ông Tupman, ông đã trốn tránh việc thừa nhận mối tình với bà cô theo một kế hoạch hèn nhát mà Jingle đã vạch ra cho ông Tupman quyết định đánh lạc hướng mọi người sang cô cháu Emile theo đúng lời Jingle Đến đây, không khó để Jingle đặt dấu chấm hết cho cuộc tình Tupman – Rachel Bằng việc dẫn bà cô già bỏ trốn