Luận văn Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka

Luận văn Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka Jack London sinh ngày 12 tháng 1 năm 1876 tại San Francisco, Hoa Kì trong một gia đình nghèo khó. Tên thật của ông là Jack John Griffith (Giắc Giôn Griphit). Từ nhỏ Jack London đã sớm bộc lộ năng khiếu văn học và được biết đến như là một trong những đại biểu xuất sắc của nền văn học tiến bộ Hoa Kì cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX. Tuy cuộc đời ngắn ngủi, ông mất ngày 22 tháng 11 năm 1916 khi mới được 40 tuổi đời nhưng nhà văn của hai thế kỉ này đã từng trải qua những chuyển biến phức tạp trong đời sống xã hội Mỹ và để lại một sự nghiệp văn học đồ sộ. Tiếng tăm văn chương của Jack London bắt đầu được giới phê bình văn học và độc giả biết đến từ năm 1900 khi tập truyện ngắn Con trai của sói (The Son of the Wolf) ra đời. Từ đó, các tác phẩm do Jack London sáng tác được dịch ra nhiều thứ tiếng và được độc giả nhiều nước trên thế giới mến mộ, trong đó có độc giả Việt Nam. Jack London không chỉ nổi danh là một tiểu thuyết gia với nhiều tác phẩm tiêu biểu như: Tiếng gọi nơi hoang dã (The Call of the Wild), Nanh trắng (White Fang), Gót sắt (The Iron Heel), Mắctin Aiđơn (Martin Eden)…mà còn được coi là bậc thầy viết truyện ngắn về người Mỹ ở thành thị cũng như ở các trang trại với các sáng tác nổi tiếng: Những đứa con của băng giá (Children of the Frost), Chuyện về đội tuần tra cá (Tales of the Fish Patrol), Tình yêu cuộc sống (Love of Life), Người sinh ban đêm (The Night Born), Đoạn kết của câu chuyện cổ tích (The End of the Story), Sóng lớn Kanaka (The Kanaka surf)… 1.2. Với tư cách là một trong những nhà văn vô sản đầu tiên của thế giới phương Tây, bằng ngòi bút sắc sảo của mình, Jack London đã lột trần bản chất của chủ nghĩa tư bản, đồng thời ca ngợi những phẩm chất tốt đẹp của những con người lao động chân chính. Nhân vật của ông là những người có cá tính mạnh mẽ, luôn phải chiến đấu để sinh tồn trong những hoàn cảnh khóLuận văn: Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka 2 khăn. Trong những tình thế ngặt nghèo ấy nhân vật của Jack London bộc lộ mình một cách đầy đủ nhất cả cái tốt lẫn cái xấu. Jack London sáng tác ở nhiều thể loại: kí sự, kịch, truyện ngắn, tiểu thuyết…. Trong đó, truyện ngắn là thể loại được nhà văn đặc biệt yêu thích và chiếm một vị trí quan trọng trong sáng tác của ông. Truyện ngắn của Jack London mang những nét đặc trưng vô cùng độc đáo, cốt truyện hấp dẫn, mỗi câu chuyện hàm chứa trong nó một triết lí sống sâu sắc, đồng thời lối viết đầy sáng tạo, vừa mạnh bạo, ào ạt, vừa không kém phần tinh tế và thâm sâu, vừa truyền thống, vừa hiện đại. 1.3. Những tác phẩm nổi tiếng của Jack London đã được dịch và giới thiệu ở Việt Nam từ những năm 60 của thế kỉ XX. Tuy nhiên số lượng các học giả nghiên cứu về ông còn rất ít ỏi. Ngoài một số ít các công trình nghiên cứu và bài viết của các nhà nghiên cứu văn học Mỹ tên tuổi như: Đỗ Đức Dục, Lê Đình Cúc, Nguyễn Đức Đàn, Lê Huy Bắc,…thì chỉ mới có 02 luận án tiến sĩ và 05 luận văn thạc sĩ nghiên cứu về tác phẩm của Jack London. Đặc biệt số lượng các công trình, bài viết nghiên cứu chuyên sâu về thể loại truyện ngắn của Jack London còn khá ít. Vì vậy, chúng tôi cho rằng việc thực hiện đề tài: Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka có ý nghĩa thiết thực, góp phần mở rộng hơn đề tài nghiên cứu về Jack London, là một phần tư liệu khiêm tốn nhưng cần thiết cho việc nghiên cứu, giảng dạy và học tập tác phẩm của Jack London ở Việt Nam. Chúng tôi hy vọng đề tài này sẽ giúp những người yêu mến Jack London ở Việt Nam hiểu hơn về những đóng góp to lớn của nhà văn tài hoa này trong “khu vườn” văn học nghệ thuật rực rỡ sắc màu. 2. Lịch sử vấn đề 2.1. Các công trình viết bằng tiếng Anh Jack London đã được giới thiệu và nghiên cứu ở nhiều nước trên thế giới, nhưng do rào cản về ngoại ngữ nên bước đầu chúng tôi chỉ mới tiếpLuận văn: Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka 3 cận một số công trình viết bằng tiếng nh có liên quan đến luận văn của chúng tôi. Dưới đây chúng tôi xin điểm lại những công trình tiêu biểu nhất trong phạm vi nguồn tài liệu chúng tôi đã thu thập được. Đầu tiên phải kể đến cuốn Through the South Seas with Jack London (Đi qua những vùng biển phía Nam với Jack London) của tác giả Martin Johnson. Nhà nghiên cứu đã nhận định: “Cũng vẫn là cảnh biển trời, non nước mà nhiều nhà văn đã từng viết, nhưng Jack London lại nắm bắt nó theo cách riêng của mình. Ông tạo nên một đặc trưng từ cái bình thường, cái riêng từ cái chung. Người ta luôn muốn đến khám phá vùng biển miền Nam từ những trang viết của ông” [67,149]. Nhận định trên cùng những thông tin mà cuốn sách cung cấp là nguồn tư liệu quý báu để chúng tôi hiểu hơn về cuộc đời, vốn sống, tư tưởng, quan niệm của Jack London, từ đó có sự đánh giá chính xác về chất hiện thực trong tác phẩm của ông. Marcus Cunliffe trong cuốn The Literature of The United States (Văn học Hợp chủng quốc) đã từng bàn đến vấn đề “siêu nhân”, thái độ lên án chủ nghĩa tư bản, và “luật chó sói” trong tác phẩm của Jack London. Những phát hiện trong công trình nghiên cứu trên sẽ giúp chúng tôi làm sáng rõ hơn những nội dung tư tưởng được nhà văn gửi gắm trong tác phẩm của mình. King Hendricks trong bài viết Jack London: Master Crafisman of The Short Story (Jack London: Bậc thầy truyện ngắn) đã chỉ ra một số nét đặc trưng cơ bản trong truyện ngắn của Jack London thông qua việc lựa chọn và phân tích bốn truyện ngắn tiêu biểu của J. London: Nhóm lửa, Tình yêu cuộc sống, Luật đời, và Người Chicago. Tác giả bài viết đã khẳng định: “có 4 câu chuyện được tuyển chọn trong gần 150 câu chuyện. Tất cả 150 câu chuyện này không phải là những kiệt tác nhưng rất nhiều chuyện đã tồn tại và có một vị trí trong nền văn học thế giới. Chúng chứng nhận thiên tài Jack London, bậc thầy nghệ thuật châm biếm và là bậc thầy của truyệnLuận văn: Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka 4 ngắn” [65, 30]. Bên cạnh đó, tác giả bài viết đã phân tích và chứng minh rằng đề tài tình yêu cuộc sống luôn xuyên suốt trong nhiều tiểu thuyết và truyện ngắn của Jack London. Chúng tôi cho rằng nhận định của tác giả bài viết là đúng đắn khi khẳng định tài năng bậc thầy của Jack London ở thể loại truyện ngắn. Đây là nhận định hết sức thú vị, góp phần giúp chúng tôi xác định hướng triển khai đề tài. Nhà nghiên cứu Jonathan uebach đã cũng đã chỉ ra một số điểm nổi bật trong sáng tác của Jack London thông qua cuốn sách Male call – Becoming Jack London (Tiếng gọi nam nhi – Điều làm nên Jack London). Đặc điểm thứ nhất là Jack London đã tiếp thu thuyết tiến hóa luận của Herbert Spencer kết hợp với bản tính nam nhi mạnh mẽ của ông trên những cuộc hành trình phiêu lưu mạo hiểm. Đặc điểm thứ hai là trong sáng tác của Jack London hay xuất hiện những mảng không gian quen thuộc như miền biển phương Nam xa lạ, tuyết trắng giá lạnh trong những khu rừng phương Bắc… Đây chính là cơ sở để chúng tôi nghiên cứu vấn đề nhân vật trong mối quan hệ với thiên nhiên. Hai tiểu thuyết Martin Eden của Jack London và Heart of Darkness (Trung tâm bóng tối) của Conrad được tác giả Sam S. Baskett đem ra so sánh trong bài viết Jack London’s Heart of Darkness (Trung tâm bóng tối của Jack London) của cuốn sách Jack London Essay in Criticism (Jack London – Tiểu luận và phê bình. Qua phân tích, so sánh hai tác phẩm tác giả luận bàn về thế giới quan của hai nhà văn này. Tuy quan điểm của tác giả có phần phiến diện khi cho rằng cả hai nhà văn chỉ quan tâm đến những mặt xấu của con người nhưng điều này đã giúp chúng tôi nhìn nhận rõ hơn thế giới quan của Jack London. Đó là nhà văn luôn tư duy theo lối biện chứng, vì vậy ông đề cao những phẩm chất tốt đẹp của con người và luôn hướng con người đến cuộc sống tươi sáng hơn trong tương lai.Luận văn: Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka 5 2.2. Các công trình viết bằng tiếng Việt Jack London là một trong những nhà văn vô sản đầu tiên ở phương Tây, là người đã mở đường cho sự phát triển của dòng văn học cách mạng Mỹ. Ông sáng tác ở nhiều thể loại: kí sự, kịch, truyện ngắn, tiểu thuyết…. nhưng thành công hơn cả vẫn là ở thể loại truyện ngắn. Hiện nay tác phẩm của Jack London được dịch ra tiếng Việt khá nhiều nhưng số lượng các công trình nghiên cứu về tác phẩm của ông còn rất khiêm tốn. Tuy vậy, những công trình nghiên cứu về Jack London và tác phẩm của ông từ trước đến nay đa phần được đánh giá là có ý nghĩa thiết thực và là nguồn tư liệu xác đáng, tin cậy có thể giúp ích cho chúng tôi trong quá trình nghiên cứu, tìm hiểu về ông. Sau đây chúng tôi xin điểm qua một số công trình nghiên cứu tiêu biểu: Đỗ Đức Dục có thể nói là người Việt Nam đầu tiên nghiên cứu về Jack London với bài viết Giấc mơ đầu thế kỉ của Giắc Lơnđơn,Tạp chí Văn học, số 02, 1966. Tác giả đã nhìn nhận về Jack London ở góc độ là một nhà văn hiện thực tiến bộ. Trong tác phẩm của mình, Jack London luôn chỉ ra quy luật xã hội cực kì tàn khốc: “mạnh được yếu thua, khôn sống mống chết, ăn người hoặc bị người ăn” [20, 19-29]. Đặc biệt, Jack London khi miêu tả những cuộc xung đột gay gắt giữa người da trắng và người dân bị áp bức, bóc lột thì “rõ ràng Jack London không đứng về phía bọn thực dân da trắng kiêu căng, tàn ác, mà ông ngả về phía những dân tộc bị áp bức, bị nô dịch” [20, 19 - 29].Ông luôn thể hiện niềm tin vào ý chí, nghị lực của con người có thể vượt qua những khó khăn hướng về một cuộc sống tốt đẹp hơn. Nhà nghiên cứu Lê Đình Cúc cũng có những bài viết và công trình nghiên cứu về Jack London rất sâu sắc. Vào năm 1976, Lê Đình Cúc đã có một bài viết in trên tạp chí Văn học, số 04 với tiêu đề Giắc Lơnđơn và cuộc đấu tranh giai cấp, đấu tranh dân tộc [17].Tác giả ngoài việc đề cập đến quan điểm giai cấp, dân tộc của Jack London cũng đề cập đến một vài đặc điểm nổi bật trong sáng tác của nhà văn Mỹ này về thiên nhiên luôn hoang sơ, Luận văn Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka Luận văn Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka Luận văn Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka Luận văn Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka Luận văn Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka Luận văn Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka Luận văn Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka Luận văn Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka Luận văn Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka Luận văn Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka Luận văn Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka Luận văn Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka Luận văn Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka Luận văn Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka Luận văn Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka Luận văn Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka Luận văn Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka Luận văn Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka Luận văn Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka

Chúng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới GS.TS Lê Huy Bắc, người

đã trực tiếp hướng dẫn chúng tôi thực hiện luận văn này

Chúng tôi cũng xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong tổ văn học nước ngoài cùng các thầy cô giảng dạy tại Khoa Ngữ văn Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ chúng tôi trong quá trình thực hiện đề tài của mình

Xin gửi lời cảm ơn chân thành đến bạn bè, đồng nghiệp và gia đình đã

cổ vũ, động viên, khuyến khích và cung cấp nguồn tư liệu quý giá để chúng tôi hoàn thành luận văn này

Hà Nội, ngày 15 tháng 6 năm 2015

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Giới thuyết khái niệm 13

4 Giới hạn đề tài 14

5 Phương pháp nghiên cứu 15

Chương 1: NGƯỜI KỂ CHUYỆN 16

1.1 Điểm nhìn 16

1.1.1 Điểm nhìn gắn với ngôi kể 17

1.1.2 Sự dịch chuyển điểm nhìn 26

1.2 Giọng điệu trần thuật 33

1.2.1 Giọng sử thi hoành tráng 35

1.2.2 Giọng suy tư, triết lí 42

*Tiểu kết 48

Chương 2: NHÂN VẬT 49

2.1 Khái niệm “nhân vật” 49

2.2 Nhân vật trong mối quan hệ với thiên nhiên 50

2.3 Nhân vật trong mối quan hệ với xã hội 61

*Tiểu kết 75

Chương 3: CỐT TRUYỆN 76

3.1 Khái niệm “cốt truyện” 76

3.2 Cốt truyện tuyến tính 79

3.3 Cốt truyện gấp khúc 88

3.4 Cốt truyện khung 97

*Tiểu kết 108

KẾT LUẬN 109

TÀI LIỆU THAM KHẢO 112

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Jack London sinh ngày 12 tháng 1 năm 1876 tại San Francisco, Hoa

Kì trong một gia đình nghèo khó Tên thật của ông là Jack John Griffith (Giắc Giôn Griphit) Từ nhỏ Jack London đã sớm bộc lộ năng khiếu văn học và được biết đến như là một trong những đại biểu xuất sắc của nền văn học tiến

bộ Hoa Kì cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX

Tuy cuộc đời ngắn ngủi, ông mất ngày 22 tháng 11 năm 1916 khi mới được 40 tuổi đời nhưng nhà văn của hai thế kỉ này đã từng trải qua những chuyển biến phức tạp trong đời sống xã hội Mỹ và để lại một sự nghiệp văn học đồ sộ Tiếng tăm văn chương của Jack London bắt đầu được giới phê bình

văn học và độc giả biết đến từ năm 1900 khi tập truyện ngắn Con trai của sói

(The Son of the Wolf) ra đời Từ đó, các tác phẩm do Jack London sáng tác được dịch ra nhiều thứ tiếng và được độc giả nhiều nước trên thế giới mến

mộ, trong đó có độc giả Việt Nam Jack London không chỉ nổi danh là một

tiểu thuyết gia với nhiều tác phẩm tiêu biểu như: Tiếng gọi nơi hoang dã (The Call of the Wild), Nanh trắng (White Fang), Gót sắt (The Iron Heel), Mắctin Aiđơn (Martin Eden)…mà còn được coi là bậc thầy viết truyện ngắn về người

Mỹ ở thành thị cũng như ở các trang trại với các sáng tác nổi tiếng: Những đứa con của băng giá (Children of the Frost), Chuyện về đội tuần tra cá (Tales of the Fish Patrol), Tình yêu cuộc sống (Love of Life), Người sinh ban đêm (The Night Born), Đoạn kết của câu chuyện cổ tích (The End of the Story), Sóng lớn Kanaka (The Kanaka surf)…

1.2 Với tư cách là một trong những nhà văn vô sản đầu tiên của thế

giới phương Tây, bằng ngòi bút sắc sảo của mình, Jack London đã lột trần bản chất của chủ nghĩa tư bản, đồng thời ca ngợi những phẩm chất tốt đẹp của những con người lao động chân chính Nhân vật của ông là những người có cá tính mạnh mẽ, luôn phải chiến đấu để sinh tồn trong những hoàn cảnh khó

khăn Trong những tình thế ngặt nghèo ấy nhân vật của Jack London bộc lộ mình một cách đầy đủ nhất cả cái tốt lẫn cái xấu

Jack London sáng tác ở nhiều thể loại: kí sự, kịch, truyện ngắn, tiểu thuyết… Trong đó, truyện ngắn là thể loại được nhà văn đặc biệt yêu thích và chiếm một vị trí quan trọng trong sáng tác của ông Truyện ngắn của Jack London mang những nét đặc trưng vô cùng độc đáo, cốt truyện hấp dẫn, mỗi câu chuyện hàm chứa trong nó một triết lí sống sâu sắc, đồng thời lối viết đầy sáng tạo, vừa mạnh bạo, ào ạt, vừa không kém phần tinh tế và thâm sâu, vừa truyền thống, vừa hiện đại

1.3 Những tác phẩm nổi tiếng của Jack London đã được dịch và giới

thiệu ở Việt Nam từ những năm 60 của thế kỉ XX Tuy nhiên số lượng các học giả nghiên cứu về ông còn rất ít ỏi Ngoài một số ít các công trình nghiên cứu và bài viết của các nhà nghiên cứu văn học Mỹ tên tuổi như: Đỗ Đức Dục, Lê Đình Cúc, Nguyễn Đức Đàn, Lê Huy Bắc,…thì chỉ mới có 02 luận

án tiến sĩ và 05 luận văn thạc sĩ nghiên cứu về tác phẩm của Jack London Đặc biệt số lượng các công trình, bài viết nghiên cứu chuyên sâu về thể loại truyện ngắn của Jack London còn khá ít

Vì vậy, chúng tôi cho rằng việc thực hiện đề tài: Kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka có ý nghĩa thiết thực, góp phần mở

rộng hơn đề tài nghiên cứu về Jack London, là một phần tư liệu khiêm tốn nhưng cần thiết cho việc nghiên cứu, giảng dạy và học tập tác phẩm của Jack London ở Việt Nam Chúng tôi hy vọng đề tài này sẽ giúp những người yêu mến Jack London ở Việt Nam hiểu hơn về những đóng góp to lớn của nhà văn tài hoa này trong “khu vườn” văn học nghệ thuật rực rỡ sắc màu

2 Lịch sử vấn đề

2.1 Các công trình viết bằng tiếng Anh

Jack London đã được giới thiệu và nghiên cứu ở nhiều nước trên thế giới, nhưng do rào cản về ngoại ngữ nên bước đầu chúng tôi chỉ mới tiếp

cận một số công trình viết bằng tiếng nh có liên quan đến luận văn của chúng tôi Dưới đây chúng tôi xin điểm lại những công trình tiêu biểu nhất trong phạm vi nguồn tài liệu chúng tôi đã thu thập được

Đầu tiên phải kể đến cuốn Through the South Seas with Jack London (Đi qua những vùng biển phía Nam với Jack London) của tác giả Martin

Johnson Nhà nghiên cứu đã nhận định: “Cũng vẫn là cảnh biển trời, non nước mà nhiều nhà văn đã từng viết, nhưng Jack London lại nắm bắt nó theo cách riêng của mình Ông tạo nên một đặc trưng từ cái bình thường, cái riêng từ cái chung Người ta luôn muốn đến khám phá vùng biển miền Nam từ những trang viết của ông” [67,149] Nhận định trên cùng những thông tin mà cuốn sách cung cấp là nguồn tư liệu quý báu để chúng tôi hiểu hơn về cuộc đời, vốn sống, tư tưởng, quan niệm của Jack London, từ đó có

sự đánh giá chính xác về chất hiện thực trong tác phẩm của ông

Marcus Cunliffe trong cuốn The Literature of The United States (Văn học Hợp chủng quốc) đã từng bàn đến vấn đề “siêu nhân”, thái độ lên án

chủ nghĩa tư bản, và “luật chó sói” trong tác phẩm của Jack London Những phát hiện trong công trình nghiên cứu trên sẽ giúp chúng tôi làm sáng rõ hơn những nội dung tư tưởng được nhà văn gửi gắm trong tác phẩm của mình

King Hendricks trong bài viết Jack London: Master Crafisman of The Short Story (Jack London: Bậc thầy truyện ngắn) đã chỉ ra một số nét đặc

trưng cơ bản trong truyện ngắn của Jack London thông qua việc lựa chọn

và phân tích bốn truyện ngắn tiêu biểu của J London: Nhóm lửa, Tình yêu cuộc sống, Luật đời, và Người Chicago Tác giả bài viết đã khẳng định: “có

4 câu chuyện được tuyển chọn trong gần 150 câu chuyện Tất cả 150 câu chuyện này không phải là những kiệt tác nhưng rất nhiều chuyện đã tồn tại

và có một vị trí trong nền văn học thế giới Chúng chứng nhận thiên tài Jack London, bậc thầy nghệ thuật châm biếm và là bậc thầy của truyện

ngắn” [65, 30] Bên cạnh đó, tác giả bài viết đã phân tích và chứng minh rằng đề tài tình yêu cuộc sống luôn xuyên suốt trong nhiều tiểu thuyết và truyện ngắn của Jack London Chúng tôi cho rằng nhận định của tác giả bài viết là đúng đắn khi khẳng định tài năng bậc thầy của Jack London ở thể loại truyện ngắn Đây là nhận định hết sức thú vị, góp phần giúp chúng tôi xác định hướng triển khai đề tài

Nhà nghiên cứu Jonathan uebach đã cũng đã chỉ ra một số điểm nổi

bật trong sáng tác của Jack London thông qua cuốn sách Male call – Becoming Jack London (Tiếng gọi nam nhi – Điều làm nên Jack London)

Đặc điểm thứ nhất là Jack London đã tiếp thu thuyết tiến hóa luận của Herbert Spencer kết hợp với bản tính nam nhi mạnh mẽ của ông trên những cuộc hành trình phiêu lưu mạo hiểm Đặc điểm thứ hai là trong sáng tác của Jack London hay xuất hiện những mảng không gian quen thuộc như miền biển phương Nam xa lạ, tuyết trắng giá lạnh trong những khu rừng phương Bắc… Đây chính là cơ sở để chúng tôi nghiên cứu vấn đề nhân vật trong mối quan hệ với thiên nhiên

Hai tiểu thuyết Martin Eden của Jack London và Heart of Darkness (Trung tâm bóng tối) của Conrad được tác giả Sam S Baskett đem ra so sánh trong bài viết Jack London’s Heart of Darkness (Trung tâm bóng tối của Jack London) của cuốn sách Jack London Essay in Criticism (Jack London – Tiểu luận và phê bình Qua phân tích, so sánh hai tác phẩm tác giả luận bàn

về thế giới quan của hai nhà văn này Tuy quan điểm của tác giả có phần phiến diện khi cho rằng cả hai nhà văn chỉ quan tâm đến những mặt xấu của con người nhưng điều này đã giúp chúng tôi nhìn nhận rõ hơn thế giới quan của Jack London Đó là nhà văn luôn tư duy theo lối biện chứng, vì vậy ông đề cao những phẩm chất tốt đẹp của con người và luôn hướng con người đến cuộc sống tươi sáng hơn trong tương lai

2.2 Các công trình viết bằng tiếng Việt

Jack London là một trong những nhà văn vô sản đầu tiên ở phương Tây,

là người đã mở đường cho sự phát triển của dòng văn học cách mạng Mỹ Ông sáng tác ở nhiều thể loại: kí sự, kịch, truyện ngắn, tiểu thuyết… nhưng thành công hơn cả vẫn là ở thể loại truyện ngắn Hiện nay tác phẩm của Jack London được dịch ra tiếng Việt khá nhiều nhưng số lượng các công trình nghiên cứu về tác phẩm của ông còn rất khiêm tốn Tuy vậy, những công trình nghiên cứu về Jack London và tác phẩm của ông từ trước đến nay đa phần được đánh giá là có ý nghĩa thiết thực và là nguồn tư liệu xác đáng, tin cậy có thể giúp ích cho chúng tôi trong quá trình nghiên cứu, tìm hiểu về ông Sau đây chúng tôi xin điểm qua một số công trình nghiên cứu tiêu biểu:

Đỗ Đức Dục có thể nói là người Việt Nam đầu tiên nghiên cứu về Jack

London với bài viết Giấc mơ đầu thế kỉ của Giắc Lơnđơn,Tạp chí Văn học, số

02, 1966 Tác giả đã nhìn nhận về Jack London ở góc độ là một nhà văn hiện thực tiến bộ Trong tác phẩm của mình, Jack London luôn chỉ ra quy luật xã hội cực kì tàn khốc: “mạnh được yếu thua, khôn sống mống chết, ăn người hoặc bị người ăn” [20, 19-29] Đặc biệt, Jack London khi miêu tả những cuộc xung đột gay gắt giữa người da trắng và người dân bị áp bức, bóc lột thì “rõ ràng Jack London không đứng về phía bọn thực dân da trắng kiêu căng, tàn ác, mà ông ngả về phía những dân tộc bị áp bức, bị nô dịch” [20, 19 - 29].Ông luôn thể hiện niềm tin vào ý chí, nghị lực của con người có thể vượt qua những khó khăn hướng về một cuộc sống tốt đẹp hơn

Nhà nghiên cứu Lê Đình Cúc cũng có những bài viết và công trình nghiên cứu về Jack London rất sâu sắc Vào năm 1976, Lê Đình Cúc đã có

một bài viết in trên tạp chí Văn học, số 04 với tiêu đề Giắc Lơnđơn và cuộc đấu tranh giai cấp, đấu tranh dân tộc [17].Tác giả ngoài việc đề cập đến

quan điểm giai cấp, dân tộc của Jack London cũng đề cập đến một vài đặc điểm nổi bật trong sáng tác của nhà văn Mỹ này về thiên nhiên luôn hoang sơ,

bất trắc, đầy những mối hiểm nguy, về loài vật luôn ẩn chứa sự hoang dã và

con người với tình yêu cuộc sống thiết tha Trong cuốn Tác gia văn học Mỹ thế kỷ XVIII-XIX, nhà nghiên cứu Lê Đình Cúc cũng từng khẳng định: “Với

Jack London, văn học Mỹ bắt đầu một dòng mới: Dòng văn học vô sản” [18, 415] Bởi vì, cuộc đời Jack London nằm trọn trong một thời kỳ lịch sử đó là thời kỳ chủ nghĩa tư bản bộc lộ hết mọi nhược điểm của nó Qua những tác

phẩm Gót sắt, Thung lũng ánh sáng, Đám người trong vực thẳm…, Jack

London đã bày tỏ mối đồng cảm sâu sắc của bản thân với những cơ cực của con người dưới đáy của xã hội Đồng thời, tác giả còn khẳng định Jack London với tư tưởng tiến bộ và sự đa dạng trong lối viết của mình “ông không những có vị trí đặc biệt đối với văn học vô sản Mỹ mà còn có vai trò quan trọng trong văn học thế giới” [18, 415]

Bên cạnh đó, nhà nghiên cứu Lê Đình Cúc cũng đi sâu lí giải tại sao Jack London lại có cái nhìn sâu sắc về xã hội tư bản đến như vậy trong cuốn

Lịch sử văn học Mỹ Đó là vì “Jack London đã trải qua cuộc đời thiếu niên

đầy đau thương cơ cực… ông đã phải bỏ học đề kiếm ăn từ năm mười ba tuổi Ông đã làm đủ mọi nghề như chăn súc vật, gác cổng trại, làm thủy thủ, làm phu khuân vác ở các bến tàu, làm công nhân ở nhiều nhà máy và đi cả laska để tìm vàng nhưng chẳng đủ ăn… Jack London đã thấy và thực sự sống cái bần cùng của người lao động” [19, 269] Vì vậy “Jack London đã mạnh dạn phanh phui mổ xẻ đời sống và xã hội nước Mỹ ghê tởm mà ông đang sống… Cái xã hội tư bản ấy chà đạp tàn bạo lên mọi thứ nhân phẩm của con người Đó là một

xã hội bất công, một xã hội áp bức bóc lột” [19, 271-272] Tác giả cũng phân

tích một số tác phẩm của Jack London như Gót sắt, Âm mưu của những ông già, Tên da trắng không tránh khỏi… làm cơ sở cho lập luận của mình

Lê Đình Cúc còn phát hiện sự phong phú trong đề tài của Jack London

“Ngoài những tác phẩm trực tiếp nói đến đời sống xã hội… Jack London còn

có một mảng lớn, rất quan trọng và chiếm vị trí đặc biệt trong sự nghiệp sáng

tác của ông là mảng viết về thiên nhiên” [19, 278] Nhưng điểm đặc biệt tạo nên sự phong cách riêng trong của Jack London so với các nhà văn khác cùng viết về cùng đề tài là “ông luôn luôn nhấn mạnh mặt hung dữ điên cuồng, tàn khốc của tự nhiên và ông lồng vào khung cảnh ấy cuộc đấu tranh giữa người với người” [19, 278-279]

Nguyễn Đức Đàn trong cuốn sách Hành trình văn học Mỹ mặc dù chỉ

dành khoảng một trang sách để giới thiệu về Jack London nhưng cũng đã đưa ra những đánh giá của bản thân về sáng tác của Jack London Nguyễn Đức Đàn xếp Jack London vào hàng ngũ những nhà văn đứng “bên cạnh chủ nghĩa hiện thực” với tư cách là một “tác giả truyện vừa, đến cuối thế kỷ XIX biểu thị khuynh hướng từ bỏ chủ nghĩa hiện thực để đi vào loại tưởng tượng hoang đường” [22, 194] Tuy nhiên tác giả cũng mới chỉ dừng lại ở những nhận định chủ quan chứ chưa đưa ra những lý lẽ và dẫn chứng thật

sự thuyết phục để chứng minh nhận định mà mình đưa ra

Trong số những nhà nghiên cứu về Jack London ở Việt Nam có thể nói

GS Lê Huy Bắc là một trong những người có nhiều công trình nghiên cứu

chuyên sâu và hệ thống nhất Năm 2003, trong cuốn Văn học Mỹ, GS Lê Huy Bắc đã giới thiệu khá chi tiết về cuộc đời và sự nghiệp của Jack London Tác giả khẳng định “Jack London là cả mối mâu thuẫn kì lạ tuy là nhà văn chân chính, luôn đứng về phía nhân loại tiến bộ, nhưng trong Jack London luôn hàm chứa nhiều mâu thuẫn Ngoại trừ nguyên nhân là đôi lúc ông bị khủng hoảng thần kinh, ta có thể lý giải nguồn gốc của những dằn vặt trong ông ở khía cạnh tiếp thu quá nhiều tư tưởng lớn của thời đại… Bốn nhà lập thuyết

có ảnh hưởng lớn đến Jack London là Charles Darwin, Herbert Spencer, Fređrich Nitz và Karl Marx” [9, 301-321]

Đặc biệt, tác giả đã phân tích các xung đột tay ba và xung đột tay đôi trong một vài tiểu thuyết và truyện ngắn tiêu biểu để minh chứng cho nhận định của mình “Jack London là bậc thầy xây dựng xung đột” [9, 321]

Đồng thời, qua quá trình nghiên cứu GS Lê Huy Bắc có những kiến giải xác đáng về nhận định “sáng tác của Jack London rất gần với ngụ ngôn ở nhiều phương diện” [9, 336] Tác giả đã trình bày một số biểu hiện cơ bản của tính chất ngụ ngôn trong tác phẩm của Jack London qua phương diện: nhân vật loài vật, thiên nhiên – kẻ chinh phục, và tính chất giáo huấn đạo lí Tuy nhân vật loài vật trong sáng tác của Jack London không phong phú về số lượng loài, ông chỉ tập trung miêu tả về loài chó song lại tạo nên sự phong phú về số lượng tác phẩm thành công nhất về kiểu nhân vật này “Điểm đặc biệt về thế giới loài vật của Jack London đấy là những sinh thể bán văn minh bán hoang sơ… Do vậy chúng sở hữu một lúc cả hai kiểu huyết thống Vừa táo bạo, can đảm; vừa thông minh, ma mọi, vừa chung thủy, độc ác đến mức khôn lường” [9, 337] Tác giả còn phát hiện ra điểm khác biệt ở “loài vật của Jack London khác với loài vật của ngụ ngôn ở chỗ chúng không biết nói” [9, 337] Đây thực sự là một nhận định xác đáng giúp chúng

ta có thể lý giải vì sao trong những tác phẩm viết về loài chó của Jack London ta bắt gặp không ít những đoạn văn miêu tả tâm lý bằng kiểu lời văn nửa trực tiếp khi “người kể chuyện phải nói thay, qua miêu tả hành động và diễn biến tâm lý của chúng” [9, 337]

Bên cạnh nhân vật loài vật thì thiên nhiên trong tác phẩm của Jack London đóng vai trò là kẻ thử thách và chinh phục con người GS Lê Huy Bắc nhận định: “Thiên nhiên ban tặng cho con người hình hài, điều kiện sống, môi trường thể hiện… nhưng chỉ trong một giới hạn nhất định; nếu liều lĩnh vượt qua thì rất có thể họ phải trả giá bằng chính mạng sống của mình” [9, 342-343] Một đặc điểm quan trọng của truyện ngụ ngôn là tính chất giáo huấn đạo lí, thông qua những câu chuyện về loài vật, đồ vật hay thực vật, tác giả truyện gửi gắm một bài học đạo lí giúp con người nhìn nhận vấn đề, có cách ứng xử phù hợp trong cuộc sống Qua tác phẩm của mình, “Jack London đã thực sự đóng vai của một người truyền bá đạo lý”

[9, 343] Các nhân vật của ông ngay cả trong hành động luôn luôn được định hướng dưới cái nhìn đạo đức

Đặc biệt, hơn một trăm trang của cuốn sách viết về Jack London, tác giả

ưu ái dành hơn sáu mươi trang phân tích về, tác phẩm nổi tiếng được bạn đọc Việt Nam vô cùng yêu thích, tiểu thuyết “Tiếng gọi nơi hoang dã” Tác giả thực sự đã đưa người đọc lạc vào thế giới của Bấc - chú khuyển siêu cẩu và khẳng định

“chính dòng nội tâm của Bấc là nhân tố quan trọng nhất quyết định sự thành công cho tác phẩm” [9, 359] Qua những trang viết về Jack London trong cuốn sách

Văn học Mỹ chúng ta có thể tự lý giải vì sao Jack London luôn trở thành đề tài

hấp dẫn cho giới nghiên cứu và nhiều thế hệ bạn đọc trên thế giới đến vậy

Trong cuốn sách Đặc trưng truyện ngắn Anh Mỹ, GS Lê Huy Bắc

cũng khẳng định “Tác phẩm của Jack London hấp dẫn độc giả ngoài văn phong hoành tráng, bay bổng, ngoài các cốt truyện lạ, li kì, cách khai thác xung đột cũng góp phần quan trọng bậc nhất cho thành công đó” [13, 160] Đồng thời, tác giả còn gọi truyện ngắn của Jack London là “truyện ngắn người hùng Klondike” [13, 160] “Vùng Klondike đã trở thành huyền thoại dưới ngòi bút của Jack London Vùng đất hoang sơ đánh thức cõi hoang sơ ngủ yên trong lòng người” [13, 157] Nhận định của tác giả cho thấy kiểu nhân vật “người hùng Klondike” xuất hiện với mức độ phổ biến trong sáng tác của Jack London Ngoài ra, những bài viết và công trình nghiên cứu của GS Lê Huy Bắc như: “Nghệ thuật xây dựng cốt truyện xung đột trong tác phẩm của Jack London”, “Truyện ngắn Mỹ thế kỉ XIX”, “Cõi hoang sơ trong “tiếng gọi nơi hoang dã” của Jack London”… đăng trên tạp chí Châu Mỹ; “Nghệ thuật tiểu thuyết và truyện ngắn của Jack London”, đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ, năm 2006; … cũng trở thành tư liệu quý giá và phong phú cho chúng tôi trong quá trình nghiên cứu về tác giả này

Nhà nghiên cứu Huy Liên trong cuốn chuyên luận Văn học Mỹ - Nghệ thuật viết văn và kĩ xảo mặc dù không đi sâu phân tích đặc điểm sáng tác của

Jack London song tác giả cũng đưa ra nhận định có tính chất gợi mở cho những

ai muốn tìm hiểu về nhà văn Mỹ nổi tiếng này “Jack London là nhà văn có một

ý thức hệ khá phức tạp, ông vừa tiếp thu tư tưởng xã hội chủ nghĩa, vừa tiếp thu chủ nghĩa hư vô của Nietzsche” [43, 116]

Trong cuốn sách Phân tích, bình giảng tác phẩm văn học nước ngoài ở trường phổ thông cơ sở, tác giả Lê Nguyên Cẩn đã có một bài bình giảng về

hình tượng con chó Bấc khá chi tiết và sắc sảo ở phương diện nghệ thuật miêu

tả tâm lí và ý nghĩa thẩm mĩ Có lẽ chính tình yêu thương loài vật sâu sắc luôn ngự trị trong tâm hồn giúp Jack London có những trang viết về sự thay đổi tâm

lí của chú chó Bấc khiến độc giả vô cùng ngạc nhiên, đôi khi hoài nghi: tại sao Jack London lại tài năng đến vậy? Phải chăng có một sự tương đồng nào đó giữa bản thân nhà văn và loài chó? Tác giả bài viết cũng có nhận định: “Ông chuyển những tình cảm ấy, những nhận xét ấy vào thế giới nhân vật của mình Từ

đó ông tạo ra một dạng ngụ ngôn hiện đại có giá trị thức tỉnh nhiều mặt … mượn thế giới loài vật cũng chính là để nói tới thế giới con người Khơi dậy tình cảm của con chó Buck cũng chính là khơi dậy trong bản thân con người những tình cảm nhân văn cao thượng và chân chính, khơi dậy để rồi thổi bùng lên những tình cảm trong sáng lành mạnh khác” [16, 223] Như vậy, chú chó Bấc không đơn thuần chỉ

là một nhân vật Nó có thể là một phương thức nghệ thuật mà Jack London đã dụng công để gửi gắm tư tưởng, tình cảm của chính mình

Với nhận định trên đây của tác giả Lê Nguyên Cẩn, chúng tôi nhận thấy

có biểu hiện của tính chất giáo huấn đạo lí trong truyện ngụ ngôn được dung chứa trong cuốn tiểu thuyết Điều này càng khẳng định tính đúng đắn của công trình nghiên cứu mà GS Lê Huy Bắc đề cập đến Jack London

trong cuốn Văn Học Mỹ mà chúng tôi đã nêu ở trên

Bài viết Nhân vật và người kể chuyện trong “Tiếng gọi nơi hoang dã”

đăng trên tạp chí Văn học nước ngoài, số 02, năm 2000, tác giả Đào Duy Hiệp cũng có những nhận định liên quan đến vấn đề nghiên cứu trong luận văn

của chúng tôi Đặc biệt là nhận định: “Thiên nhiên hoang vắng, đầy bất trắc, khốc liệt… khiến cho những tính cách nhân vật bộc lộ rõ rệt hơn trong cuộc tồn sinh dữ dội và quyết liệt” [33]

Nguyễn Kim nh là người đầu tiên ở Việt Nam làm luận án tiến sĩ về

Jack London với đề tài Thiên nhiên đặc trưng trong thi pháp tiểu thuyết của Jack London Trong công trình nghiên cứu này, Nguyễn Kim nh đã “làm sáng tỏ nét đặc trưng mang đậm dấu ấn của Jack London về đề tài thiên nhiên khi xây

dựng các hình tượng nổi bật như những con chó sói, con người hoang dã, không gian hoang sơ” [1, 24]

Người nghiên cứu đã thành công khi làm nổi bật ý đồ của nhà văn Jack London không phủ nhận hoàn toàn những tiến bộ văn minh của xã hội loài người nhưng nếu cuộc sống văn minh ấy ngày càng bị vật chất hóa đi thì những giá trị tốt đẹp vốn có trong truyền thống và ngay cả môi trường sinh thái cũng sẽ bị phá

vỡ hoàn toàn Điều này chứng tỏ sự dày công nghiên cứu của tác giả về nhà văn Jack London Tuy nhiên chúng tôi cho rằng luận án của Nguyễn Kim nh mới chỉ dừng lại ở việc chỉ ra điểm đặc trưng trong thi pháp tiểu thuyết của Jack London còn khả năng đào sâu phân tích vào từng tác phẩm còn nhiều hạn chế Nguyễn Trọng Đức là người thứ hai làm luận án tiến sĩ về Jack London

ở Việt Nam với đề tài Nghệ thuật tự sự trong truyện ngắn của Jack London”

Luận án được triển khai nghiên cứu trên cơ sở mở rộng hơn vấn đề mà tác giả

Nguyễn Trọng Đức đã từng nghiên cứu trong luận văn thạc sĩ với đề tài Đặc trưng nghệ thuật truyện ngắn Jack London” Đây là công trình nghiên cứu có

hệ thống về những phương diện cơ bản nhất trong truyện ngắn Jack London như: tổ chức trần thuật, cốt truyện, nhân vật Luận án đã làm rõ sự đa dạng về phương thức tổ chức trần thuật trong truyện ngắn của Jack London là bởi nhà văn biết sử dụng linh hoạt các điểm nhìn trần thuật trong truyện

Từ quan niệm chung về cốt truyện, tác giả đã đưa ra nhận định chung về cốt truyện trong truyện ngắn của Jack London “hết sức đa dạng, bao gồm các

kiểu cốt truyện đã quen thuộc trong văn học truyền thống và một số kiểu cốt truyện mới manh nha từ đầu thế kỉ XX” [26, 64] Luận án cũng đã đi sâu phân tích, biện giải nhằm làm rõ thế giới nhân vật của Jack London có đủ mọi loại nhân vật, từ con người đến cả loài vật và thiên nhiên Luận án đã góp một tiếng nói riêng nhằm khẳng định tài năng, phong cách nghệ thuật của Jack London ở thể loại truyện ngắn

Ngoài ra, còn có một số luận văn thạc sĩ nghiên cứu về Jack London như: Luận văn thạc sĩ của Bùi Văn Thanh, Thế giới nhân vật vùng Klondike của Jack London bảo vệ năm 2003 Cấu trúc luận văn chia thành ba chương

trên cơ sở chia thế giới nhân vật vùng Klondike của Jack London thành ba loại: con người, loài vật, và thiên nhiên Trong khuôn khổ của đề tài, luận văn mới chỉ đề cập đến nhân vật vùng Klondike nhưng đây là những tư liệu bổ ích giúp chúng tôi định hướng, nghiên cứu sâu hơn về nhân vật trong đề tài của mình Luận văn của Đỗ Thị Hằng nghiên cứu truyện ngắn Jack London với đề

tài Kỹ thuật truyện ngắn O Henry và Jack London từ cái nhìn so sánh Tác giả

đã chọn đề tài dựa trên những nét tương đồng giữa hai nhà văn nước Mỹ: Họ sống cùng một thời kỳ lịch sử với nhau, cùng có cuộc sống đời tư nhiều sóng gió và đau khổ song hai ông với ý chí và nghị lực quyết tâm cao để vượt lên trên số phận, đồng thời cả hai lại có cùng một phương pháp sáng tác Luận văn

triển khai thành ba chương: Nhân vật, Điểm nhìn trần thuật, Cốt truyện Thông

qua việc so sánh các tác phẩm truyện ngắn của O.Henry và Jack London, tác giả luận văn đã tìm ra những điểm điểm giống và khác nhau về kĩ thuật viết của hai nhà văn

Luận văn của Trần Thị Lệ, Loài vật trong Tiếng gọi nơi hoang dã và Nanh trắng của Jack London Tác giả đã lựa chọn Tiếng gọi nơi hoang dã và Nanh trắng - hai tác phẩm tiêu biểu cho hình tượng loài vật trong tiểu thuyết của Jack London Cấu trúc luận văn chia thành ba chương: Kiểu nhân vật loài vật, Dấu ấn ngụ ngôn, Nghệ thuật tạo dựng xung đột và khắc hoạ tâm lí Tuy

nhiên chúng tôi nhận thấy có một số đặc điểm của nhân vật loài vật mà người

viết muốn hướng tới trong chương Dấu ấn ngụ ngôn,và Nghệ thuật tạo dựng xung đột và khắc hoạ tâm lí đã vận dụng lại những kết luận trong công trình nghiên cứu Văn học Mỹ của GS Lê Huy Bắc và một số bài viết của các tác giả

nghiên cứu khác

Nguyễn Thị Thu Trang đã lựa chọn một hướng nghiên cứu mới cho luận

văn của mình, Tính sử thi trong truyện ngắn của Jack London, Trường Đại

học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, bảo vệ năm

2012 Luận văn chia làm ba chương: Cảm hứng ngợi ca hoành tráng, Hình tượng con người sử thi, và không gian sử thi Điểm thành công ở luận văn của

Nguyễn Thị Thu Trang là đã phân tích và rút ra được những đặc điểm cơ bản nhất về tính chất sử thi trong truyện ngắn của Jack London

Qua một số công trình nghiên cứu và bài viết tiêu biểu trên đây, chúng tôi cho rằng việc nghiên cứu về Jack London vẫn còn nhiều khoảng trống Việc nghiên cứu dù vẫn được tiến hành nhiều năm qua nhưng dường như vẫn chưa tương xứng với sự nghiệp văn học hết sức đồ sộ, phong phú và đa dạng của Jack London, cũng như những đóng góp của ông về nội dung tư tưởng và nghệ thuật cho nền văn học Mỹ và thế giới Với luận văn này, chúng tôi hy vọng sẽ góp một phần bé nhỏ của mình giúp lấp đầy khoảng trống đó

3 Giới thuyết khái niệm

3.1 Đề tài của chúng tôi đi vào nghiên cứu Kết cấu truyện ngắn Jack

London qua tập Sóng lớn Kanaka Trong tên đề tài, chúng tôi có sử dụng

thuật ngữ “kết cấu” Đây là khái niệm được sử dụng khá phổ biến trong nhiều lĩnh vực của đời sống Thông thường người ta vẫn hiểu “kết cấu” là hệ thống các cấu kiện riêng lẻ được móc nối, kết hợp với nhau Ở đây, chúng tôi chỉ đề

cập đến “kết cấu” với tư cách là một thuật ngữ văn học Theo cuốn Lí luận văn học do Phương Lựu chủ biên: “Kết cấu tác phẩm là toàn bộ tổ chức tác

phẩm phục vụ đặc trưng nghệ thuật và nhiệm vụ nghệ thuật cụ thể mà nhà văn

tự đặt ra cho mình Kết cấu tác phẩm không bao giờ tách rời nội dung cuộc sống và tư tưởng trong tác phẩm… Kết cấu là toàn bộ tổ chức tác phẩm trong tính độc đáo, sinh động, gợi cảm của nó” [47, 295-296] Như vậy, mọi phương diện tổ chức tác phẩm từ nhỏ nhất như cách nói ví von, câu, đoạn, tổ chức trần thuật, nhân vật, cốt truyện, thể loại… với những cấp độ đa dạng và phong phú đều thuộc phạm vi kết cấu Nghiên cứu một tác phẩm văn học, dù nói tới khía cạnh gì, thực chất cũng đang bàn đến kết cấu Trong truyện ngắn, kết cấu góp phần lý giải những hiện tượng độc đáo mà nhà văn sáng tạo ra mà

ta không dễ gì có thể cắt nghĩa được

3.2 Trong khuôn khổ một luận văn thạc sĩ, chúng tôi không thể trình bày

tất cả các phương diện kết cấu của một truyện ngắn cũng như không đem toàn

bộ mô hình lý thuyết về kết cấu để soi chiếu vào các tác phẩm Qua việc nghiên cứu và phân tích, chúng tôi nhận thấy kết cấu truyện ngắn của Jack London tập trung vào ba yếu tố: người kể chuyện, nhân vật và cốt truyện Đây

là những thành phần quan trọng cấu thành thể loại truyện ngắn, cũng là những khâu khó khăn trong quá trình lao động sáng tạo của người nghệ sĩ Do vậy, chúng tôi trong quá trình thực hiện đề tài sẽ cố gắng so sánh, đối chiếu với một

số nhà văn viết truyện ngắn xuất sắc khác để làm nổi bật phong cách nghệ thuật của Jack London

4 Giới hạn đề tài

4.1 Giới hạn phạm vi nghiên cứu:

Kết cấu truyện ngắn Jack London là đề tài khá rộng và đòi hỏi nghiên cứu lâu dài Trong luận văn này của chúng tôi hướng đến việc làm rõ những

đặc điểm nổi bật trong kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka trên các phương diện: người kể chuyện, nhân vật và cốt truyện Từ

đó, chúng tôi có thêm những cơ sở khoa học để khẳng định tài năng, phong cách, đóng góp nghệ thuật của Jack London ở thể loại truyện ngắn

4.2 Giới hạn tác phẩm và tài liệu tham khảo

Đề tài này được thực hiện qua việc khảo sát 10 truyện ngắn của Jack

London được dịch sang tiếng Việt và in trong tập truyện ngắn Sóng lớn Kanaka (trên cơ sở đối chiếu với nguyên bản tiếng nh)

Để làm rõ những đặc điểm trong kết cấu truyện ngắn Jack London qua tập Sóng lớn Kanaka, chúng tôi còn nghiên cứu một số tài liệu về lịch sử, xã

hội, văn hóa, triết học, phong tục tập quán của người Mỹ và một số tài liệu lí luận văn học để làm cơ sở cho việc triển khai đề tài Bên cạnh đó, chúng tôi còn nghiên cứu thêm về một số tác phẩm và tài liệu về các tác giả mà chúng tôi chọn làm dẫn chứng để so sánh với Jack London trong luận văn của mình

5 Phương pháp nghiên cứu

Tiếp cận dưới góc độ thi pháp học và tự sự học, luận văn sử dụng chủ yếu các phương pháp sau đây:

- Phương pháp cấu trúc - hệ thống: giúp chúng tôi thiết lập và sắp xếp các luận điểm một cách logic và khoa học

- Phương pháp so sánh – đối chiếu và các phương pháp liên ngành: giúp chúng tôi nhận diện những nét riêng trong kết cấu truyện ngắn của Jack London trong tương quan so với kết cấu truyện ngắn của các nhà văn khác

- Phương pháp phân tích - tổng hợp: Bằng phương pháp này chúng tôi có thể

đi sâu vào từng tác phẩm, từng khía cạnh của vấn đề, từ cụ thể đến khái quát

6 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, và Tài liệu tham khảo, nội dung chính của

luận văn được triển khai theo ba chương như sau:

Chương 1: NGƯỜI KỂ CHUYỆN

Chương 2: NHÂN VẬT

Chương 3: CỐT TRUYỆN

Chương 1 NGƯỜI KỂ CHUYỆN

1.1 Điểm nhìn

Ở chương này, chúng tôi tiến hành khảo sát, phân tích kết cấu nghệ thuật

“Sóng lớn Kanaka” của Jack London qua người kể với hai phạm trù chủ yếu:

điểm nhìn và giọng điệu trần thuật Thông qua hai phạm trù nghệ thuật này,

luận văn làm sáng tỏ những đặc điểm nổi bật trong kết cấu nghệ thuật “Sóng lớn Kanaka” ở phương diện người kể

Thuật ngữ “điểm nhìn” (the point of view) đã được giới nghiên cứu văn

học đề cập từ khá sớm Theo M.H.Abrahams trong Từ điển thuật ngữ văn học

( glossary of Literature terms) điểm nhìn chỉ ra “cách thức mà người nghe

kể đến – một hay nhiều phương thức được thiết lập với tác giả bằng ý nghĩa

mà độc giả được giới thiệu với những cá tính, đối thoại, những hành động, sự sắp đặt và những sự kiện mà trần thuật cấu thành trong một tác phẩm hư cấu”

[69] Trong Từ điển thuật ngữ văn học, thuật ngữ “điểm nhìn” cũng được đề

cập đến một cách cô đọng như sau: “Điểm nhìn là vị trí mà từ đó người trần thuật nhìn ra và miêu tả sự vật trong tác phẩm Không thể không có điểm nhìn bởi nó thể hiện sự chú ý quan tâm và đặc điểm của chủ thể trong việc tạo ra cái nhìn nghệ thuật Giá trị sáng tạo nghệ thuật một phần không nhỏ là đem lại cho người thưởng thức cái nhìn về cuộc sống Sự đổi thay của nghệ thuật bắt đầu từ sự đổi thay điểm nhìn” [30, 112]

Rõ ràng đối với tác phẩm tự sự, điểm nhìn nghệ thuật là vấn đề cơ bản, then chốt của kết cấu Điểm nhìn chính là vị trí, chỗ đứng để xem xét, miêu

tả, đánh giá sự vật, hiện tượng trong tác phẩm V.E.Khalidev từng nhận xét:

“Trong tác phẩm tự sự, điều quan trọng là tương quan giữa các nhân vật với chủ thể trần thuật, hay nói cách khác là điểm nhìn của người trần thuật đối với những gì anh ta miêu tả” [28, 234] Rõ ràng với nhận xét trên, V.E.Khalidev

đã khẳng định vai trò quan trọng, sự cần thiết của điểm nhìn trần thuật trong trong tác phẩm tự sự

Nhà lí luận Phương Lựu trong cuốn Lí luận văn học cũng đã nhấn mạnh:

“Nghệ sỹ không thể miêu tả, trần thuật các sự kiện của đời sống nếu không xác định cho mình một điểm nhìn đối với sự vật, hiện tượng, nhìn từ góc độ nào, xa hay gần, cao hay thấp, từ bên trong hay bên ngoài” [47, 310], bởi vì trần thuật trong văn xuôi nghệ thuật bao giờ cũng tiến hành từ một điểm nào đó Điểm nhìn trần thuật sẽ góp phần đáng kể vào sự thành công của tác phẩm, qua đó thể hiện sự sáng tạo của nhà văn trên hành trình lao động trí óc nhọc nhằn của mình Khi nghiên cứu về lý thuyết tự sự học, chúng tôi nhận thấy mỗi nhà nghiên cứu đều tìm tòi và khai thác các vấn đề của điểm nhìn theo những cách thức khác nhau: có ý kiến chia thành điểm nhìn bên trong và điểm nhìn bên ngoài; có ý kiến chia thành điểm nhìn khách quan và điểm nhìn chủ quan; có

ý kiến lại chia thành điểm nhìn của người kể chuyện toàn tri, điểm nhìn của người kể chuyện ngôi thứ ba, điểm nhìn của người kể chuyện ngôi thứ nhất… Nhưng trong tác phẩm văn học dù nhà văn đứng ở vị trí nào để nhìn,

từ vị thế của mình hay trao quyền cho nhân vật thì mục đích cuối cùng của tác giả đó cũng nhằm bộc lộ thái độ, quan niệm, tư tưởng của mình Thông qua điểm nhìn trần thuật, người đọc có dịp đi sâu tìm hiểu cấu trúc tác phẩm và nhận ra đặc điểm phong cách của nhà văn Đồng thời, sự đa dạng trong điểm nhìn của tác phẩm văn học sẽ tạo nên cái nhìn sâu sắc và toàn diện hơn cho tác phẩm

1.1.1 Điểm nhìn gắn với ngôi kể

Có một điều chắc chắn rằng, truyện bao giờ cũng được kể từ một điểm nhìn

và bởi một người kể chuyện nào đó Người kể chuyện và điểm nhìn là những phương thức vô cùng quan trọng trong cách thức tổ chức tự sự của nhà văn Trong khi kể chuyện, người kể bao giờ cũng xuất hiện ở một ngôi nào đó Người

ta chia ngôi kể thành ba dạng: ngôi thứ nhất, ngôi thứ hai, ngôi thứ ba Trong các

tác phẩm văn học, người kể chuyện ngôi thứ nhất và ngôi thứ ba xuất hiện nhiều hơn cả Còn người kể chuyện ngôi thứ hai rất ít xuất hiện bởi đây là ngôi kể rất khó để thể hiện, ngôi kể thể hiện vai người nhận thông tin, vai người nghe

Nếu người kể chuyện chính là người trần thuật lại câu chuyện thì điểm nhìn trần thuật là phương thức phát ngôn, trình bày, miêu tả phù hợp với cách nhìn, cách cảm thụ thế giới của một nhân vật, của một chủ thể nhất định Ta

có thể dễ dàng có mối quan hệ mật thiết với nhau: Người kể chuyện và điểm nhìn trần thuật đa phần có sự thống nhất Do vậy sự phong phú của ngôi kể tạo ra sự phong phú của điểm nhìn

Trong truyện ngắn Những người thích đùa ở New Gibbon, Jack London

sử dụng hình thức trần thuật ngôi thứ ba theo điểm nhìn toàn tri có chủ thể trần là một người kể chuyện hàm ẩn Người kể chuyện hàm ẩn không kể chuyện theo điểm nhìn của bất kì của bất cứ nhân vật nào trong truyện, đứng

ở vị trí tùy ý trong không gian và thời gian, bao quát hết toàn bộ diễn biến của câu chuyện đã và đang xảy ra và kể lại toàn bộ diễn biến của câu chuyện Tuy điểm nhìn của người kể chuyện hàm ẩn này không trùng với bất kì nhân vật nào nhưng hành độngvà những cung bậc cảm xúc khác nhau của nhân vật vẫn hiện lên một cách cụ thể, chân thực

Phần đầu truyện, người kể chuyện hàm ẩn, một người “biết tuốt” mọi việc đã giúp người đọc hình dung một cách toàn vẹn về New Gibbon Vẻ đẹp hoang sơ của hòn đảo dần hiện lên qua lời kể và tả của người kể chuyện vô hình “Chiếc Uonder căng buồm chạy thẳng tới bãi thả neo Dưới làn gió nhẹ, thân tàu khẽ lười biếng lắc lư trên mặt biển sáng như gương, tỏa ra những con sông nhỏ Đã sắp qua mùa mưa, không khí nặng và ẩm, trên bầu trời, những khói mây đủ hình trôi chậm Chúng tạo nên trên đảo một màu xám, đây đó ảm đạm hiện ra những đường vòng của bờ biển và những đỉnh núi thấp Một nơi của hòn đảo rực rỡ dưới những tia nắng mặt trời nóng bỏng, còn nơi kia, chỉ cách đấy chừng một dặm, chìm ngập trong làn mưa dày đặc” [37, 32] Người

kể chuyện chọn cho mình điểm nhìn bên ngoài để quan sát và miêu tả đưa đến cho người đọc một hình ảnh thực về cuộc sống trên đảo New Gibbon Quả thực là một thiên đường trên mặt đất, khung cảnh biển trong con mắt người kể chuyện hàm ẩn hiện ra như một bức tranh thủy mặc Đứng trước mặt biển sáng trong như gương lòng người không khỏi bâng khuâng, xao xuyến, cảm giác mỏi mệt trong người dường như tan biến Qua cách miêu tả, người kể không chỉ đem lại cảm xúc cho người đọc mà còn tỏ ra là người có kinh nghiêm già dặn về sự thay đổi của khí hậu, thời tiết của bão, am hiểu cả vị trí địa lí của đảo như một cư dân đảo thực sự “New Gibbon là một hòn đảo lớn: dài một trăm rưỡi và rông bảy mươi lăm dặm Bờ biển đá dựng quanh năm hứng gió, hầu như tàu bè không thể vào được” [37, 32]

Hòn đảo hiện lên qua lời kể và tả của người kể chuyện hàm ẩn với đầy

đủ tính chất của một hòn đảo ẩm ướt, giàu có và hoang sơ, hiểm trở Không chỉ có vẻ đẹp tuyệt mĩ do thiên nhiên ban tặng mà New Gibbon còn ẩn chứa trong nó sự hoang dại Dường như người kể chuyện toàn tri muốn ngầm dự báo trước cho người đọc cuộc sống trên đảo chắc chắn sẽ không yên bình, tĩnh lặng ngược lại đầy nguy hiểm, khắc nghiệt và dữ dội

Bằng cái nhìn đầy kinh nghiệm, người kể chuyện biết rõ New Gibbon là nơi ngự trị của sự hoang sơ, rừng rú, của những người sống và hành động theo bản năng Những thổ dân nơi đây giống nhau ở một điểm bản năng tàn bạo hoang dã luôn là nỗi khiếp sợ tiềm tàng đối với những người đi biển,thương lái, những nhà truyền giáo, những cuộc đổ quân bình định dân bản xứ của người da trắng giống như sự nguy hiểm đến từ thiên nhiên

“Những người săn hải sâm không dám đến gần Gibbon Các lái buôn gỗ đào hương đã từng trải qua những kinh nghiệm cay đắng, cũng thôi không dám đến đảo nữa Những tay tuyển mộ phu không tuyển được người nào ở đây để đưa đến làm…toàn bộ đàn thủy thủ trên chiếc thuyền buồm “Dorxet” bị cắt cổ… Về sau, một công ty Đức tìm cách mở ở New Gibbon một đồn điền

trồng dừa nhưng sau khi mấy người quản lí và khá nhiều công nhân gởi đầu lại đây, đồn điền liền bị bỏ hoang… Đã bốn lần những nhà truyền giáo bắt đầu cuộc tấn công hòa bình lên đảo, nhưng lần nào họ cũng phải tháo chạy, để lại những người bị chết vì lưỡi đao và bệnh tật” [37, 32] Đó thực sự là vương quốc tự do của bản năng tàn bạo

Mặc dù, người kể chuyện hàm ẩn đứng bên ngoài quan sát nhưng có khả năng nhìn thấu mọi việc bên ngoài và bên trong, thấu suốt cả hành động

và các sắc thái tình cảm của nhân vật Chân dung của viên tù trưởng Coho được khắc họa khá toàn vẹn qua con mắt nhận xét khách quan của người kể chuyện ngôi thứ ba Đó là một người thổ dân dáng dấp nhỏ bé, kì quái, cách phục sức không giống ai “Một người thổ dân dáng người thấp nhỏ bước khập khiễng…không mặc quần áo… đi lại trần truồng… Trái tai của ông ta

bị rách nát…những mẫu thịt dài đã bị teo lại treo chảy xuống tận tai… Trong tay ông ta cầm một khẩu súng trường nòng ngắn cỡ lớn kiểu Xnaider Người ông ta bẩn không thể tả được, đầy những vết sẹo…chỉ có đôi mắt nhỏ

và rất đen là sáng rực lấp lánh, trông chúng giống mắt của loài khỉ hơn mắt người” [37, 36]

Như vậy, qua cách nhìn của người kể chuyện biết hết, người đọc cảm nhận con người Coho vẫn còn mang nhiều bản chất của con người hoang dã, bộc lộ bản tính rất tự nhiên với ngoại hình đầy sự quái đản đến đáng sợ Người kể với hiểu biết sâu sắc của mình không chỉ dừng lại ở việc quan sát, miêu tả ngoại diện mà tiếp tục dẫn người đọc tìm hiểu hành động của nhân vật Nhiều khi những hành động của Coho hiện lên thông qua lời đối thoại của các nhân vật trong truyện nhưng những lời đối thoại ấy hoàn toàn chịu sự kiểm soát của người kể giấu mặt Trước hoặc sau lời phát ngôn của nhân vật luôn xuất hiện những lời dẫn của người kể giấu mặt

“Vallenstein, viên công sứ người Đức ở Bughevil rót cho mình một cốc lớn rượu whisky pha xô đa và mỉm cười:

- Này, Grip, chúng tôi nghiêng mình thán phục anh đấy, ông ta nói bằng tiếng Anh rất chuẩn – nh đã làm nên điều kì diệu trên cái hòn đảo chết tiệt này… Đây quả là một hòn đảo của quỷ sứ, mà cái lão Coho già đúng là một con quỷ lớn nhất… Lão ta dối trá kinh khủng và hoàn toàn không ngốc nghếch tí nào…

- Tôi thì tôi không nói rằng chúng tôi đã thuần phục được ông ta – Grip đáp, - Mặc dù đôi lúc ông ta cũng có đến đồn điền này và gần như đi xin ăn

…

- Sau nửa giờ nữa chúng ta sẽ đến nơi thôi – Grip đưa ống nhòm cho khách – Lão già Coho đã văn minh hóa đến mức bắt người của mình phải tìm dừa quả cho chúng tôi” [37, 30-31]

Trong bất kì hoàn cảnh nào bản chất tàn bạo, xảo trá, khá thông minh của Coho đều bộc lộ khá rõ Đoạn đối thoại còn giúp người đọc thấy được thái độ của người nói đối với hành động của Coho Vallenstein và Grip luôn mang thành kiến với Coho, người khác màu da với họ Theo họ, ông ta không phải là người mà là một con dã thú khủng khiếp cần phải được thuần phục Bên cạnh việc biết rõ hành động của Coho, người kể chuyện còn tỏ rõ sự am hiểu của mình về thái độ, cảm xúc bên trong của viên tù trưởng già này Đó là khi ông ta bị sức quyến rũ của rượu rôm dày vò: “Coho cảm thấy mệt mỏi”,

“Coho buồn rầu”, “Coho nghẹn thở”… Thế giới nội tâm của nhân vật không bộc lộ trực tiếp qua những dằn vặt, đau đớn mà chủ yếu thông qua những từ

mô tả cảm nhận hay trạng thái “cảm thấy”, “buồn rầu”, “nghẹn thở” Như vậy, không chỉ có khả năng nhìn thấu mọi việc diễn ra bên ngoài mà điểm nhìn của người kể còn di chuyển theo từng hành động của nhân vật thấy được cuộc đấu tranh nội tâm diễn ra gay gắt diễn ra bên trong Sự đau khổ của viên

tù trưởng Coho dường như bị bóc trần trước mắt ta giúp ta phần nào hiểu được sức hấp dẫn đầy ma lực của rượu rôm Nó giống như một thứ thuốc phiện, dùng một lần rồi không thể quên nó đi được Ngay cả con người có bản

năng tàn bạo kinh người như Coho khi đã uống qua ngay lập tức phụ thuộc hoàn toàn vào nó Hệ lụy là ông ta phải dùng chính thứ chất lỏng đó mới đốt cháy lại trong cơ thể mình sức mạnh, bản năng tàn bạo và lòng căm thù đối với kẻ địch vốn có thời tuổi trẻ

Xen lẫn những đoạn kể, tả là những lời bình luận, đánh giá của chính người kể về sự việc và con người được kể: “Cũng nhỏ bé như Coho, cũng gầy

gò như vậy, với bộ mặt gàu gỗ hồng sắc, Mark Tevis nhìn Grip bằng đôi mắt màu xanh lam gan dạ - trông chúng giống những lỗ khoan hẹp hơn là mắt người Đó không phải là con người, mà là một ngọn lửa lạnh” [37, 47- 48]

Để tránh lối kể theo một điểm nhìn đơn điệu, Jack London tìm đến với lối kể chuyện mới mẻ theo điểm nhìn phức hợp Người kể chuyện và các nhân vật trong truyện cùng tham gia kể chuyện Ưu điểm của hình thức trần thuật này là người đọc tiếp nhận câu chuyện thông qua ý thức của nhiều người kể chuyện, điểm nhìn trần thuật có sự dịch chuyển, luân phiên từ người kể hàm

ẩn sang nhân vật, từ nhân vật này sang nhân vật khác, phối hợp cả điểm nhìn bên trong và bên ngoài Điểm này giúp nhà văn nhấn mạnh số phận bi kịch của con người khi đứng trước những tình huống thử thách quyết định đến sự sống – cái chết

Trong truyện ngắn Koolau hủi nhà văn sử dụng hình thức trần thuật ở

ngôi thứ ba theo điểm nhìn phức hợp Truyện kể về cuộc đấu tranh không cân sức giữa người anh hùng Koolau và thần dân của ông chống lại sự đàn

áp của người da trắng Những kẻ không chỉ cướp đất, gieo rắc bệnh tật mà còn muốn bắt giam vĩnh viễn họ vào nhà tù ở Molokai, để suốt cuộc này họ mãi mãi là người mất tự do Tuy kết thúc cuộc đấu tranh nhiều thần dân của ông đã đầu hàng trước sức mạnh đàn áp của người da trắng, Koolau trở thành người anh hùng đơn độc trong cuộc chiến đấu nhưng đến khi chuẩn bị trút hơi thở cuối cùng, Koolau vẫn toát lên vẻ đẹp của một con người dám sống và đấu tranh cho tự do

Câu chuyện được kể lại bằng sự trao đổi điểm nhìn liên tục giữa chủ thể trần thuật và các nhân vật trong truyện Khi kể bằng chính điểm nhìn của mình, người kể chuyện hàm ẩn đem lại cho người đọc cái nhìn khách quan về tình thế bị dồn đến bước đường cùng của Koolau và thần dân của ông Họ là tập hợp những con người sống ở những hòn đảo khác nhau, cuộc đời trôi qua một cách êm ả Đột nhiên cuộc sống hằng ngày của họ bị xáo trộn hoàn toàn,

ba chục con người ấy, cả đàn ông và phụ nữ đều bị bệnh phong cùi mà người

da trắng mang đến biến thành ba chục con người bị hắt hủi vì trên người họ mang dấu ấn của thú vật Bệnh tật đã cuốn phăng đi tất cả: sức khỏe, đất đai, công việc và một cuộc sống yên lành Giờ đây họ chỉ là những quái vật què quặt mang hình dáng con người “Các ngón tay - ở những người nào còn có chúng – trong giống như vuốt của loài harpia, mặt như những chiếc khuôn mẫu phế phẩm, sai quy cách, bị một vị thần điên rồ nào đó nghịch ngợm đập

vỡ, bóp bẹp trong cỗ máy cuộc đời Có người bị vị thần đó xóa bằng hẳn cả một nửa mặt; trên khuôn mặt một phụ nữ những giọt nước mắt nóng bỏng theo nhau chảy ra từ hai hố đen ngòm, nơi trước đây là đôi mắt” [37, 94-95] Thế nhưng cuộc sống của những con người mang hình hài nửa người nửa vật

ấy trong những năm tháng còn lại của cuộc đời ngoài sự dày vò đau đớn của thể xác còn chịu thêm nỗi ám ảnh về cuộc sống mất tự do Những người da trắng quyết tâm dồn những người bị bệnh hủi vào nhà tù giam giữ cho đến suốt đời Chúng dồn đuổi họ đến chỗ không còn nơi sinh sống phải náu mình trên một cái hang trong những khe núi hẹp giữa những bờ đá dốc lởm chởm, chỉ có duy nhất một con đường để vào cửa hang là vượt qua con đường núi cao hun hút mà xung quanh là vực sâu thăm thẳm “Sống núi này dài chừng trăm acđơ, nhưng chiều rộng không vượt qua mười hai inch Cả hai bên của sống núi này là vực thẳm đen ngòm Chỉ cần trượt chân, bên phải và bên trái đều là cái chết không tránh khỏi đang chờ đợi con người” [37, 101]

Nhiều đoạn, điểm nhìn trong truyện được trao cho nhân vật để tự nhân

vật kể lại, phát biểu những suy nghĩ và nhận xét của bản thân Phần đầu của truyện ngắn, người đọc tiếp nhận tình huống của truyện một cách rất tự nhiên qua điểm nhìn của nhân vật Koolau Trong lời đối thoại trực tiếp của Koolau với thần dân của mình, các không – thời gian sự kiện được thay đổi linh hoạt

từ hiện tại qua hồi tưởng đi ngược trở về quá khứ rồi mạch văn lại đột ngột quay trở về thời điểm hiện tại Điều này giúp Koolau định hướng cái nhìn của mọi người đang chăm chú nghe ông nói theo cách suy nghĩ, đánh giá của chính ông “Vì rằng chúng ta bị bệnh tật nên chúng ta bị tước mất tự do Chúng ta đã tuân theo đúng pháp luật Chúng ta không làm hại, làm nhục ai

cả Thế mà bọn chúng muốn giam chúng ta vào nhà tù… Bọn chúng đến đây với vẻ hiền lành như những con cừu non, nói những lời dịu dàng Điều đó cũng dễ hiểu thôi vì lúc đó chúng ta đông, chúng ta mạnh, và tất cả các hòn đảo đều thuộc về chúng ta… Còn bây giờ bọ chúng đã chiếm đoạt về tay mình tất cả - tất cả các hòn đảo, tất cả đất đai, tất cả súc vật” [37, 93-94] Koolau phân tích, đưa ra những kiến giải của bản thân để thần dân của ông hiểu được bản chất tàn bạo, xảo quyệt của bọn người da trắng Từ chỗ không có gì thì giờ đây chúng đã chiếm được tất cả, còn những người dân bản địa như Koolau – những người chủ thực sự của đất đai màu mỡ nơi đây giờ trở thành những người phải bán sức lao động trên những mảnh đất ấy mà không nhận được một đô la nào Từng lời nói của Koolau như mang lại nguồn sống, thức tỉnh nhận thức, cổ vũ, động viên tinh thần những thần dân đang chìm trong đau khổ

Ở những đoạn truyện mà người kể hàm ẩn trao điểm nhìn sang nhân vật, người đọc dễ dàng nhận ra bản thân nhân vật lúc này tự phơi bày thế giới nội tâm bên trong của mình Họ hay sống với những kỉ niệm đã qua Koolau sau những ngày tháng đơn độc chiến đấu chống lại sự vây ráp của toán lính da trắng, trước lúc nhắm mắt rời bỏ thế giới ông vẫn trăn trở, dằn vặt và sống với những kỉ niệm tuổi trẻ trên mảnh đất quê hương: “Ông nằm mơ màng thấy lại

tuổi trẻ tự do khỏe mạnh của mình cho đến khi một cảm giác đau nhói của cơn hấp hối bắt ông quay lại với hiện thực… Vì sao? Tại sao? Làm sao ông, một người trẻ tuổi, khỏe mạnh, lại hóa ra thế này? Rồi ông nhớ lại tất cả, và trong một thoáng ông đã biến thành Koolau hủi” [37, 115]

Truyện kể theo hình thức trần thuật ngôi thứ ba với điểm nhìn phức hợp,

sự hoán đổi vị trí lẫn nhau giữa điểm nhìn giữa các nhân vật trong câu chuyện được thể hiện một cách thường xuyên, dày đặt Do vậy, chúng ta có bắt gặp những nhân vật rất sống động với những hiện thực được tái hiện trong đó trở

nên gần gũi, thân thuộc Trong truyện ngắn Koolau hủi, chủ thể trần thuật vừa

mới trao điểm nhìn cho nhân vật Koolau thì ngay sau đó điểm nhìn lại dịch chuyển qua hàng loạt các nhân vật khác Đó là điểm nhìn của Kapalei, một quan tòa thừa hành luật pháp nhưng giờ đây là một người ngoài pháp luật, bị săn đuổi; điểm nhìn của Kiloliana, một người bị bệnh hủi trong nhóm của Koolau hay đó là điểm nhìn của Serif, viên chỉ huy đám lính vây bắt nhóm người của Koolau Sự thay đổi linh hoạt điểm nhìn giữa người kể chuyện hàm

ẩn sang các nhân vật, giữa nhân vật với nhân vật tạo nên tính chất đối thoại đặc biệt thông qua đó nhân vật bộc lộ tất cả suy nghĩ, cảm xúc, tâm tư của mình Sự căm thù, tức giận của Koolau đối với những người da trắng xuất phát từ cái nhìn của một con người yêu mến và gắn bó với mảnh đất quê hương luôn khao khát được làm chủ trên mảnh đất của chính mình Ngược lại, cái nhìn của Kapalei đối với người da trắng là cái nhìn đanh thép của một vị quan tòa khi thấy luật pháp bị vi phạm trắng trợn Theo ông ta, luật pháp không cho phép bất cứ ai được quyền tước đoạt đất đai, tự do của người khác, được quyền lây nhiễm bệnh tật co người khác Chính vì vậy, ông tích cực cùng với Koolau thuyết phục những người bệnh hủi ở lại Kauai để cùng sống, cùng chết chống lại những người da trắng xâm lược “Tôi trước đây từng là quan tòa Tôi biết rõ pháp luật và trật tự” [37, 99]

Qua phân tích một số truyện ngắn được kể theo ngôi thứ ba của Jack

London chúng ta thấy rõ sự linh hoạt, đa dạng trong cách kể của nhà văn Việc lựa chọn các hình thức kể chuyện theo những ngôi khác nhau và nỗ lực làm phong phú thêm các điểm nhìn nghệ thuật là một trong những yếu tố hấp của nghệ thuật tổ chức trần thuật của Jack London Sự trao đổi luân phiên điểm nhìn giữa người kể chuyện và nhân vật tạo ra hiệu quả tích cực làm tăng khả năng khái quát hiện thực đời sống cho tác phẩm Mặc dù vẫn sử dụng lối

kể chuyện truyền thống nhưng Jack London đã biết kết hợp với những sáng tạo mới mẻ để thể hiện một lối viết riêng, đánh dấu sự tìm tòi cách tân không ngừng trong việc khẳng định phong cách nghệ thuật tự sự của chính mình

1.1.2 Sự dịch chuyển điểm nhìn

Một trong những thủ pháp nghệ thuật phổ biến để nhà văn tạo dựng thêm nhiều điểm nhìn trong tác phẩm là dịch chuyển điểm nhìn trần thuật một cách

liên tục Việc dịch chuyển điểm nhìn giúp nhà văn phản ánh rõ nét hiện thực

muôn màu của đời sống Thủ pháp này được thực hiện bằng nhiều cách: dịch chuyển điểm nhìn từ người kể chuyện sang nhân vật kể chuyện, từ điểm nhìn

bên ngoài sang điểm nhìn bên trong, dịch chuyển điểm nhìn từ nhân vật này sang

nhân vật khác hay dịch chuyển điểm nhìn theo không gian hoặc thời gian…

Nghiên cứu các truyện ngắn của Jack London trong “Sóng lớn Kanaka”,

chúng tôi nhận thấy một đặc điểm quen thuộc trong bút pháp trần thuật của nhà văn là sự đan cài các điểm nhìn trần thuật Trong nhiều tác phẩm như:

Một người Mexico, Sóng lớn Kanaka, Aloha Oe, A!A!A!, Đêm trên đảo Goboto,… nhà văn không duy trì trọn vẹn từ đầu đến cuối tác phẩm một điểm

nhìn khách quan bên ngoài mà còn dịch chuyển điểm nhìn vào bên trong, điểm nhìn di động từ nhân vật này sang nhân vật khác Nhờ sự dịch chuyển điểm nhìn, người đọc có thể khám phá thế giới nhân vật của Jack London trên

cả hai phương diện: hình thức bề ngoài và tâm hồn bên trong con người

Sự kết hợp các điểm nhìn trần thuật là nét nổi bật trong Aloha oe Hai

điểm nhìn bên ngoài và bên trong phối hợp với nhau như cánh cửa mở ra cho

người đọc có thể thâm nhập sâu vào ý thức, tâm hồn nhân vật Phần đầu, với điểm nhìn bên ngoài, người kể lùi ra xa bao quát và thuật lại cho chúng ta toàn bộ khung cảnh diễn ra cuộc chia tay đầy lưu luyến giữa Dorothy Sambrooke và Xtiv Nait

Trên cảng Honolulu hôm ấy diễn ra một cuộc đưa tiễn long trọng hơn hẳn các cuộc đưa tiễn khác diễn ra trước đó Một nhóm các nghị sĩ của Hợp chủng quốc Hoa Kì và gia đình họ đến đảo Hawaii giải trí đã được một tháng, giờ là thời điểm họ lên tàu trở về Khung cảnh buổi đưa tiễn khiến những ai một lần chứng kiến không thể không ngạc nhiên, phấn khởi vì sự hoành tráng của nó “Trên tàu, ít ra cũng phải đến một nghìn người, còn năm nghìn người thì đứng trên bến Theo những bậc thang cao luôn có người lên và xuống Đó

là các hoàng tử và công chúa bản địa, các vua đường mía, các quan chức cao cấp của Hawaii Phía sau đám đông đang đứng trên bờ là từng dãy dài xe ngựa và ô tô của giới quý tộc địa phương, được cảnh sát trông coi cẩn thận” [37, 82] Trong khung cảnh đó, dàn nhạc Hoàng gia Hawaii đang chơi bài

“ loha oe”, kết hợp với giọng nữ cao bay bổng khiến âm thanh của bài hát vừa đượm vẻ dịu ngọt của tình yêu, vừa đượm vẻ hùng tráng mạnh mẽ mê luyến lòng người Duy chỉ có Dorothy Sambrooke và Xtiv Nait không thể bắt nhịp với khung cảnh đưa tiễn ấy, tâm tư của cả hai đều bối rối, đau khổ vì giây phút này họ đã nhận ra tình cảm thật sự dành cho nhau nhưng đã quá muộn để bày tỏ

Với lợi thế quan sát từ bên ngoài, người kể còn thuật lại toàn bộ mối quan hệ của hai nhân vật Dorothy và Xtiv từ lúc mới quen biết nhau cho đến lúc chia tay Dõi theo câu chuyện của người kể hàm ẩn, người đọc dần hiểu được câu chuyện tình yêu đầy xúc động nhưng cũng thật ngang trái của cả hai nhân vật Dorothy cùng gia đình theo cha là nghị sĩ Gieremy Sambrooke đến Hawaii giải trí Họ được một ban đặc biệt tiếp đón, trong đó Xtiv là một thành viên của ban có nhiệm vụ giúp khách tiêu khiển Ngay từ ngày đầu tiên đến

đảo, Dorothy đã dành rất nhiều thời gian ở bên Xtiv Cô không thích ngồi hàng giờ để nghe các thành viên của ban giảng giải về cà phê và đưa ra các bản thống kê đầy số Xtiv bao giờ cũng là người bạn đường rất tận tụy giúp cô rất nhiều trong các buổi dạo chơi Trước khi đến đảo Dorothy chỉ là một con mọt sách, suốt ngày cắm cúi đọc để cố hiểu những điều bí ẩn của cuộc sống

mà sách mạng lại Không có thời gian chơi các trò chơi vận động nên thân hình cô gầy gò, nhợt nhạt, cộng thêm với đôi mắt khi nào cũng hiện lên vẻ mỏi mệt vì đọc sách quá nhiều Cô thực sự chỉ là một cô bé thơ ngây, yếu ớt Khi có dịp tiếp xúc với Xtiv, một chàng trai trẻ trung, khỏe mạnh, tài giỏi, năng động, Dorothy thay đổi hẳn thói quen sống hằng ngày của mình, và cơ thể cô cũng dần dần thay đổi “Suốt cả tháng vừa qua Dorothy bỏ hẳn không đọc sách, bởi vì bây giờ đối với cô, cuốn sách cuộc đời còn hay hơn nhiều… Bây giờ mắt cô đã ánh lên rực rỡ, đôi má đỏ ửng vì mặt trời, người cô đã bắt đầu hình thành những đường nét uyển chuyển, cong cong” [37, 84] Từ khi lên đảo cho đến lúc chia tay, Dorothy luôn coi Xtiv là một người bạn vui vẻ Nhưng Xtiv đã sớm bị Dorothy chinh phục bởi tính cách dịu dàng, không hề làm nũng hoặc tỏ ra khó tính như các vị tiểu thư con nhà giàu khác của nàng Yêu mến Dorothy song Xtiv cũng sớm ý thức thân phận mình là con lai, màu da và giai cấp khác biệt sẽ là được khoảng cách vô hình án ngữ giữa hai người nên ý định bày tỏ tình cảm dần dần được anh giấu chặt trong tim không dám thổ lộ với nàng Đến khi chuẩn bị rời đi, qua ánh mắt buồn buồn, rực cháy đầy uy lực khi Xtiv nhìn mình và nói những câu rời rạc vì hồi hộp Dorothy mới cảm nhận sâu sắc tình yêu của Xtiv Và bản thân cô cũng bất ngờ nhận ra Xtiv đối với cô không “chỉ đơn thuần là một người bạn vui vẻ” [37, 88] Nhận ra tình cảm thật sự của mình, Dorothy cuống cuồng đưa mắt tìm kiếm Xtiv giữa biển người đưa tiễn Nhưng mọi hành động lúc này đều trở thành vô vọng, Dorothy không thể xóa bỏ được rào cản được cả xã hội thiết lập ra để ngăn trở họ đến với nhau Điều cuối cùng còn lại trong

Dorothy chỉ là niềm day dứt khôn nguôi vì cô đã hoàn toàn đánh mất đi điều tuyệt vời nhất trong cuộc đời mình

“Cô nhìn anh chừng nào nước mắt không làm mờ đục tất cả… Đám đông trên bờ vẫn tiếp tục hát… Và lời của nó vẫn tiếp tục cào xé trái tim như một thứ dung dịch axit, vì trong những lời ấy chẳng có gì ngoài giả dối

loha oe, loha oe, e ke, onaonu no ho jika lipo…

Lần cuối cùng, hãy lại đây với anh!

Vì tình yêu của anh vẫn ở bên em, vẫn chờ gặp lại” [37, 92]

Chọn điểm nhìn bên ngoài, người kể đứng từ xa quan sát, chiêm ngưỡng

và kể lại, miêu tả lại một câu chuyện tình yêu bằng tất cả tình cảm trân trọng Bên cạnh đó, nhà văn còn đan xen vào mạch truyện điểm nhìn bên trong Nhập vào dòng suy nghĩ của Dorothy, người trần thuật cho thấy những suy nghĩ của cô trước thái độ của những người xung quanh đối với những người

“hapa – haole” như Xtiv: “Thế giới này lạ lùng thật! Trong khi Đức cha Clecgiơn đã cưới một công chúa da đen làm vợ, người ta vẫn lấy làm vinh dự được quen với ngài, và các phu nhân thượng lưu, các giới truyền đạo kiêu kì vẫn năng lại chơi với ngài! Còn Xtiv thì… nh có thể ăn cơm với cô và bố cô…, nhưng lấy cô làm vợ lại không được” [37, 91]

Nhiều đoạn trong tác phẩm, người trần thuật đã để nhân vật Dorothy tự bộc lộ cảm xúc, tâm trạng của mình Đó là lúc cô hồi tưởng lại hình dáng của Xtiv khi anh còn ở bên cạnh cô, giúp cô vượt qua các ngọn sóng dữ, hay dìu

cô lên tận những đỉnh núi cao ngất Một cảm giác kì lạ nảy sinh trong cô khi gần một người đàn ông thực thụ như Xtiv: “Mà điều ấy có bộc lộ ra ngoài đâu! Người ngoài không ai dám nghĩ là thế Xtiv thật là đẹp trai… Cô bỗng giật mình xấu hổ với ý nghĩ ấy” [37, 91] Hay những lúc Dorothy trăn trở về thái độ của Xtiv trước đây đối với cô: “Nhưng tại sao, tại sao mãi tới nay Xtiv vẫn im lặng? Còn bây giờ thì đã muộn Tại sao lúc ấy dưới bóng cây mãng cầu ở Vaikiki anh không nói với cô điều gì? Đến đây thì cô chịu không giải

thích nổi Và tim cô như lặng đi vì thất vọng” [37, 89]

Ngòi bút linh hoạt của nhà văn đã khéo léo kết hợp giữa ngôn ngữ độc thoại nội tâm và ngôn ngữ tác giả Sự hòa trộn khéo léo khiến người đọc khó

có thể nhận biết đâu là nhân vật đang nói hay nhà văn đang nói Như vậy dù

kể ở ngôi thứ ba nhưng người trần thuật đã hoàn toàn nhập vào nhân vật để kể

và suy ngẫm Sự dịch chuyển điểm nhìn từ bên ngoài vào bên trong cho phép bóc trần nội tâm của nhân vật, giúp người đọc đến gần hơn với nhân vật của mình để sẻ chia và cảm thông cùng nhân vật Tình yêu đau đớn của Dorothy

và Xtiv vẫn sẽ là sự ám ảnh, khắc khoải không nguôi trong tâm trí người đọc

Trong truyện ngắn A!A!A!, Jack London lại sử dụng điểm nhìn trần thuật

theo điểm nhìn bên trong di động theo điểm nhìn của nhiều người kể chuyện Truyện được kể theo điểm nhìn của hai nhân vật xưng “tôi” kể lại những việc tận mắt chứng kiến xảy ra trên đảo San Hô Ulong Người kể chuyện thứ nhất xưng “tôi” là một thương nhân sống trên đảo trong vòng tám tuần lễ nhưng đã chứng kiến qua hàng loạt những sự việc kì lạ, khó hiểu khiến anh ta bối rối, sửng sốt, cố tìm cách lý giải nhưng không sao lý giải nổi Đó là việc những thổ dân trên đảo San Hô Ulong, tất cả khoảng sáu nghìn người còn nguyên bản tính man di, rất tự cao và hiếu chiến vậy mà đều phục tùng vô điều kện tất

cả mệnh lệnh, ý muốn của Mc llister Người đọc có lẽ sẽ ngầm suy đoán Mc Allister chắc hẳn là một người có tài tiên đoán mọi việc sắp xảy ra nên những thổ dân trên đảo còn kém văn minh vô cùng sợ sệt, kính nể hay ít ra anh ta là người có quyền lực và tiền bạc nhiều nhất nên tiếng nói có trọng lượng khiến mọi người nghe theo Qua lời kể của người kể chuyện xưng tôi, người đọc bất ngờ thực sự vì Mc llister chỉ là một tiểu thương có thân hình nhỏ bé, bàn tay luôn run rẩy hậu quả của chứng nghiện nặng: “Hắn người nhỏ bé, héo hon là đằng khác, trong bụng bị rượu nặng đốt, bên ngoài bị mặt trời nóng bỏng thiêu Người hắn nhẹ như bấc, đi đứng cứng nhắc, lập cà lập cập như người máy Một cơn gió mạnh có thể thổi bay hắn Hắn cân nặng có trên bốn mươi

cân” [37, 116-117] Tiếp tục lần theo mạch kể của người kể chuyện xưng

“tôi”, người ở cùng với Mc llister tám tuần trên đảo, tính cách của hắn ngày càng hiện lên rõ nét, chân thực Khi “tôi” và Mc llister quan sát những người trên đảo nhảy múa, “tôi” vô tình so sánh điệu múa của người Polinedia hay hơn hẳn so với điệu múa của người Pa-pua thì ngay lập tức hắn gạt phắt

đi và ra lệnh cho tên chúa đảo tìm hai trăm người tới nhảy múa trong vòng hai giờ liền dưới ánh nắng mặt trời buổi trưa nóng như thiêu như đốt chỉ để “tôi” chứng thực rằng nhận xét của hắn là đúng Đổi lại công sức bỏ ra của hàng trăm người như vậy, hắn ta không có lấy một tiếng cảm ơn còn đuổi họ đi một cách khinh rẻ và nhạo báng Trong một lần khác khi “tôi” vô tình để lộ cho

Mc Allister biết mình thất bại trong việc đổi một cặp ốc tiên vàng vì người bán ra giá quá cao đến tận ba trăm cọc lá thuốc Hắn ta liền sai người lấy những vỏ ốc đến đưa tận tay “tôi” mà lạ lùng thay ông già Oti lúc này không lên giọng ra giá nữa mà tỏ thái độ khúm núm, mừng rỡ vô cùng dù Mc Allister chỉ cho phép ông ta nhận lại năm mươi cọc lá thuốc Từ lời kể của người kể chuyện xưng “tôi” thứ nhất, người đọc đi hết từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác bởi thái độ lạnh lùng, vô tình, ngang ngược và quyền lực vô song của Mc Allister

Jack London biết sử dụng triệt để ưu thế của người kể chuyện ngôi thứ nhất theo điểm nhìn bên trong Từ điểm nhìn này người trần thuật có thể kể lại diễn biến sự việc một cách chi tiết, rành mạch đồng thời được nhận xét trực tiếp, được nói tiếng nói của mình Nhà văn đã để cho ông già Oti – người từng là chiến binh của bộ tộc Kanac trong các cuộc chiến đấu chống lại sự xâm lược của người da trắng, nhân vật xưng “tôi” thứ hai trong truyện làm nhiệm vụ kể lại câu chuyện xảy đến với mình và bộ tộc Kanac hàng chục năm

về trước: “Đã nhiều lần chúng tôi đánh nhau với người da trắng sống nhờ biển, và chúng tôi luôn đánh bại họ… Chiều hôm đó, họ đổ bộ từ con tàu xuống ba chiếc thuyền con, toàn người da trắng Họ xông thẳng vào làng, bắn

chết bất cứ ai họ gặp Họ bắn cả vào gà, vịt và lợn Chúng tôi còn sống sót, đã chạy trốn trên những chiếc xuồng và bơi ra hồ Nhìn lại, chúng tôi thấy nhà của bị thiêu cháy… Không căn nhà nào, dù bé nhất, trên những hòn đảo nhỏ nhất, lại không bị thiêu cháy… Giếng nước xông lên nồng nặc mùi người chết, xác chồng chất trên đá san hô Trước khi ba chiếc tàu đến, chúng tôi có hai mươi lăm nghìn người trên đảo Ulong Hiện nay còn sáu nghìn Sau khi những con tàu bỏ đi, chúng tôi chỉ còn ba nghìn người” [37, 217-218]

Đó là những hồi ức kinh hoàng, không thể nào quên đi được của ông già Oti Nhân vật xưng “tôi” thứ nhất có thể hình dung rõ mồn một những sự việc kinh hoàng đã xảy ra qua lời kể của ông già Oti Súng đạn, bệnh dịch và sự tàn nhẫn của người da trắng đã giết chết vô số thổ dân trên đảo, khiến mọi người khiếp sợ quy hàng Bằng những hành động khát máu, tàn bạo của mình

mà người da trắng đã làm chủ được hòn đảo, tiến hành bóc lột và đàn áp thổ dân Qua câu chuyện của Oti, nhân vật xưng “tôi” thứ nhất dần vỡ lẽ nguyên nhân sâu xa khiến dân trên đảo hiện giờ không ai dám đắc tội với Mc Allister Hắn là người da trắng, nếu giết hắn có lẽ toàn bộ thổ dân trên đảo còn sót lại

sẽ gặp phải tai họa diệt chủng giống như nhiều năm về trước Không chỉ kể lại

sự việc xảy ra rành mạch, chi tiết, Oti còn trực tiếp bộc lộ thái độ, suy nghĩ của mình khi nhớ lại những sự việc đau lòng đó: “Sau những ngày chết chóc tang thương này, trong óc chúng tôi bừng cháy một ý nghĩ cho rằng thật sai lầm khi làm hại người da trắng” [37, 130]

Vốn dĩ việc lựa chọn vai kể ở ngôi thứ nhất, người kể tự kể lại câu chuyện của mình sẽ tạo tính chủ quan, chân thực cho lời kể Song điều đó

có thể làm cho câu chuyện thiếu tính khách quan vì vậy sức thuyết phục của những thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm có thể bị giảm sút Jack London sử dụng cách dịch chuyển vai kể từ nhân vật này sang nhân vật

khác trong truyện ngắn A!A!A! đã làm tăng thêm tính khách quan cho câu

chuyện được kể

Nhìn chung, dịch chuyển và kết hợp các điểm nhìn trần thuật giúp cho Jack London phát huy tối đa sự sáng tạo của mình, mở rộng hơn cái nhìn về thế giới hiện thực vẫn còn chứa đựng nhiều bất công, nhiều tội ác ghê rợn mà không phải ai cũng nhận ra và dám đối diện cùng nó Sự kết hợp khéo léo các điểm nhìn không chỉ giúp nhà văn phản ánh hiện thực phức tạp, đa dạng của cuộc sống mà còn giúp người đọc hiểu rõ hơn chiều sâu tâm lí, khám phá những vẻ đẹp tiềm ẩn trong tâm hồn con người Có lẽ vì thế truyện của Jack London luôn đọng lại những dư vị khó phai trong lòng người đọc

1.2 Giọng điệu trần thuật

Trong Từ điển thuật ngữ văn học của nhóm tác giả Lê Bá Hán, Trần

Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi, giọng điệu được hiểu là “thái độ, tình cảm, lập trường tư tưởng đạo đức của nhà văn đối với hiện tượng được miêu tả thể hiện trong lời văn quy định cách xưng hô, gọi tên, dùng từ, sắc điệu tình cảm, cách cảm thụ xa gần, thân, sơ, thành kính hay suồng sã, ngợi ca hay châm biếm” [30, 91] Đối với tác phẩm tự sự, giọng điệu trần thuật là một trong những yếu tố giữ vai trò hết sức quan trọng Đó là phương diện cơ bản cấu thành hình thức nghệ thuật của tác phẩm tự sự, cũng là thước đo để xác định

tài năng và phong cách nghệ thuật độc đáo của nhà văn Từ điển thuật ngữ văn học cũng đưa ra nhận định sau: “Giọng điệu phản ánh lập trường xã hội,

thái độ, tình cảm và thị hiếu thẩm mĩ của tác giả, có vai trò rất lớn trong việc tạo nên phong cách nhà văn và tác dụng truyền cảm cho người đọc” [30, 91] Đồng thời, khi thái độ, tình cảm của người kể chuyện với các sự vật, hiện tượng đưa ra miêu tả được bộc lộ sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho người đọc thâm nhập vào chiều sâu tác phẩm và lý tưởng thẩm mĩ của nhà văn

Một nhà văn tài năng phải tạo ra được trong sáng tác của mình một hệ thống giọng điệu, một môi trường giọng điệu độc đáo, phong phú Turghênhep cho rằng: “Cái quan trọng trong tài năng văn học…, tôi nghĩ rằng, cũng có thể trong bất kì một tài năng nào, là cái mà tôi muốn gọi là

giọng nói riêng biệt, sống động của mình, cái mà không thể tìm thấy trong cổ họng của bất kì một người nào khác… Chính ở chỗ đó là điểm khác biệt chủ yếu của một tài năng độc đáo, sống động” [48, 60] Giọng điệu mang đậm cá tính sáng tạo của tác giả Vì vậy, trong sáng tác, mỗi nhà văn thường tạo cho riêng mình một giọng điệu riêng không trộn lẫn với các nhà văn khác khiến ta đọc tác phẩm của họ dễ dàng nhận ra dáng vẻ và cốt cách riêng ở mỗi người Giọng điệu của tác giả được thể hiện thông qua giọng điệu trần thuật bởi người trần thuật là người phát ngôn chính cho nhà văn Giọng điệu chủ yếu sẽ tạo thành âm hưởng chung bao trùm lên toàn bộ tác phẩm Nó có vai trò quyết định đến nhiều khâu, nhiều yếu tố trong việc xây dựng tác phẩm, chi phối phương thức, cách thức xây dựng nhân vật Do vậy, giọng điệu trở thành

“chìa khóa” giúp cho người đọc mở rộng cánh cửa đi vào khám phá tác phẩm Tuy cuộc đời ngắn ngủi nhưng Jack London – nhà văn của hai thế kỉ đã từng trải qua những chuyển biến phức tạp trong đời sống xã hội Mỹ giai đoạn nửa cuối thế kỉ XIX nửa đầu thế kỉ XX Ngay bản thân nhà văn cũng đã từng trải qua những cay đắng, thăng trầm trong sự nghiệp và gia đình riêng Mỗi nhân vật trung tâm trong truyện của Jack London đều có thể xem như một mảnh ghép trong cuộc đời ông Nhà văn nhập thân vào thế giới nhân vật, tái hiện những đau khổ và vinh quang trong cuộc đời mình Trong các truyện ngắn của Jack London, đối tượng mà ông hướng đến thuộc nhiều tầng lớp khác nhau, có nhiều cảnh ngộ khác nhau Vì vậy, đời sống tâm lí của đối tượng miêu tả biểu hiện khá phức tạp Nhà văn nhìn cuộc sống qua lăng kính đời tư, thế sự nên giọng điệu trần thuật vô cùng phong phú Con người không chỉ là đối tượng để ngợi ca mà còn là tiêu điểm để nhà văn khai thác những biến chuyển tinh vi trong đời sống nội tâm

Jack London là nhà văn có phong cách Quá trình sáng tạo nghệ thuật của nhà văn gắn liền quá trình trăn trở, tìm tòi một phương thức biểu đạt phù hợp và tất nhiên có quá trình ông tìm kiếm, lựa chọn một giọng điệu phù hợp

cho tác phẩm Từ việc nghiên cứu các truyện ngắn trong “Sóng lớn Kanaka”

và một số tác phẩm nổi tiếng khác của Jack London, chúng tôi nhận thấy những sắc thái giọng điệu trần thuật cơ bản trong truyện của nhà văn Mỹ này bao gồm: giọng sử thi hoành tráng và giọng suy tư, triết lí

1.2.1 Giọng sử thi hoành tráng

Trong các tác phẩm sử thi dân gian, giọng điệu trang trọng, hào hùng, ngợi ca luôn được các tác giả dân gian sử dụng triệt để trong việc khắc họa hình ảnh người anh hùng lý tưởng Người anh hùng sử thi luôn được nhìn nhận, đánh giá, ngợi ca với thái độ tôn kính, ngưỡng mộ, say mê Bởi trong thế giới nhân vật sử thi, nhân vật anh hùng là nhân vật trung tâm luôn tỏa sáng với vẻ đẹp phi thường Vẻ đẹp ấy là sự tổng hòa các sức mạnh về vật chất và tinh thần, cho ý chí và sức mạnh của cả cộng đồng Những tác phẩm

sử thi đậm chất anh hùng ca như Iliat và Odyssey của Hy Lạp, Ramayana và Mahabharata của Ấn Độ vẫn luôn được bạn đọc khắp nơi trên thế giới qua bao thế hệ tìm đọc say mê Một điều không thể phủ nhận chính là những phẩm chất cao cả và những hành động phi thường của những người anh hùng trong chiến trận, trong công cuộc chinh phục thiên nhiên bảo vệ cộng đồng mình đã tạo ấn tượng khó quên trong lòng bạn đọc Đó là người anh hùng

Achilles trong sử thi Iliad luôn hăng hái xung phong đi đầu trong chiến trận

Không ai có thể ngăn cản bước tiến của chàng chilles đã triệt hạ 12 thành trên đường thủy và 11 thành trên đường bộ Và cũng chính chàng, từ khi xuất trận đến khi giết chết được Hecto, đã hạ tất cả 12 danh tướng cùng rất nhiều

binh sĩ thành Troy Chàng Rama trong Ramayana cũng luôn được ngợi ca về

chiến công và đạo đức Rama vào sinh ra tử, chiến đấu với quỷ vương Ravana

để giành lại người vợ yêu quý Trong cuộc chiến ác liệt diễn ra, Ravana bắn một trận tên mưa vào Rama nhưng tất cả đều trở nên bất lực trước tài năng của Rama Không những vậy, Rama trong trường hợp bắt buộc cũng dám hy sinh tình cảm riêng tư vì danh dự, bổn phận của một người anh hùng, một đức

vua mẫu mực Điểm chung của những anh hùng trong sử thi khiến họ được ngưỡng mộ, tôn sùng, ca ngợi là: đẹp đẽ, dũng cảm, có sức mạnh lớn lao, hành động phi thường, bách chiến bách thắng, coi cái chết nhẹ tựa lông hồng

Cảm hứng ngợi ca cũng trở thành cảm hứng chủ đạo, xuyên suốt nhiều truyện ngắn của Jack London Ông luôn dành những ngôn từ trang trọng, giọng điệu hào hùng, ngợi ca những con người có thực trong cuộc sống nhưng

luôn biết hành động để cải biến thực tại như: bà lão Nauri (Ngôi nhà của Mapuhi), ông cụ Tawater (Như chàng Argus thời đại xa xưa), Koolau (Koolau hủi), người thanh niên Felipe Rivera (Một người Mexico)… Đó là

những con người gặp biết bao tai ương, thử thách, khó khăn trong cuộc sống

Họ có khi phải đối đầu với môi trường thiên nhiên hoang dã tiềm ẩn nhiều hiểm nguy hay có lúc phải đương đầu với tình cảnh áp bức bóc lột, vùi dập tàn nhẫn của xã hội nhưng trong bất kì hoàn cảnh nào họ cũng ra sức hành động, đấu tranh để bảo toàn sự sống, giải phóng mình thoát khỏi nguy hiểm, chiến đấu đến cùng cho lý tưởng, ước mơ, cố gắng vươn đến một cuộc sống tốt đẹp hơn Trong quá trình đấu tranh quyết liệt đó, những nhân vật của Jack London

tự bộc lộ hết những phẩm chất tốt đẹp của một người anh hùng Tính cách, hành động, vẻ đẹp của họ cũng cao đẹp, phi thường, rạng ngời như những người hùng xuất hiện trong sử thi xưa

Bà lão Nauri trong truyện ngắn Ngôi nhà của Mapuhi là nhân vật nữ anh

hùng đẹp đẽ, đáng tự hào mà Jack London đã xây dựng nên Nhà văn dành nhiều trang viết để ngợi ca ý chí, nghị lực, sức sống tiềm tàng đến không ngờ của người phụ nữ đã gần sáu mươi tuổi này Bà là một thổ dân sống trên đảo San hô Hikeuru quanh năm bão bùng, sóng gió Một ngày cuộc sống của những thổ dân trên đảo lại một lần nữa bị đe dọa khi một cơn bão biển như một trận đại hồng thủy càn quét qua đảo San hô Hikeuru Sức công phá của

nó thật là khủng khiếp Hòn đảo lúc này chỉ còn là “một hồ ngổn ngang xác chết Không một ngôi nhà, một túp lều nào còn đứng vững Trên khắp đảo

San hô không còn lấy hai viên đá nào chồng lên nhau Một phần năm mươi số cây dừa còn đứng vững thì cũng đã tả tơi, không cây nào còn lấy một quả trên cành Không có chút nước ngọt nào” [37, 71-72] Trong cơn cuồng nộ của thiên nhiên, bà lão Nauri cũng có chung số phận như nhiều thổ dân khác trên đảo bị bão cuốn đi Nhưng may mắn bà thoát được lưỡi hái của tử thần khi bám được vào một tấm ván thô ráp trôi nổi trên mặt nước Giữa đại dương bao la, không có lấy một tia hy vọng sẽ có người khác tới giúp đỡ, Nauri không hề buông xuôi, tuyệt vọng mà chủ động vạch ra kế hoạch tự cứu mình khỏi tình cảnh hiểm nguy trước mắt Bà gom những trái dừa trôi nổi trên mặt biển, buộc chúng lại làm thành một cái phao giúp bà dạt được vào bờ Gió bão

dữ dội ném bà lên đảo Katotota, cách đảo San hô Hikeuru đến mười lăm dặm Đoán được rằng mình sẽ còn phải ở trên đảo lâu dài, Nauri đã ăn và uống nước từ những trái dừa dùng làm phao một cách dè xẻn Đến ngày thứ mười, trái dừa cuối cùng cũng hết, người bà teo lại vì khát, xung quanh bà ngày càng nhiều những xác chết bị sóng đánh trôi dạt lên bờ Không để nỗi khiếp sợ, kiệt sức nhấn chìm bản thân trong tuyệt vọng, Nauri dốc hết sức lực còn lại đi khắp nơi trên đảo tìm kiếm thức ăn và bất cứ phương tiện gì còn sót lại trên đảo có thể đưa bà thoát khỏi hòn đảo hoang vu này Những cố gắng của Nauri được đền đáp xứng đáng, bà không những tìm được một hòm gỗ thức ăn, lấy được viên ngọc trai của Mapuhi bị người ta tước đi để gán nợ trong người lão

do thái Đức giờ chỉ còn là cái xác mà còn tìm được một chiếc thuyền độc mộc

vỡ Nauri tìm mọi cách sửa chữa chiếc thuyền để đi ra biển Sự thông minh,

óc sáng tạo của bà lão Nauri lúc này đã vượt xa sức tưởng tượng: “Chiếc thuyền nứt toác và bà không thể làm cho nó kín khỏi dò; nhưng bà làm một chiếc gáo dự trữ sẵn trên thuyền để làm gàu tát nước Bà loay hoay nhiều về chuyện mái chèo Với một mảnh thiếc ở hộp cá, bà tự gọt hết tóc đến sát da đầu, bện thành một sợi dây; và bằng dây đó, bà buộc một đoạn các chổi dài gần một mét vào một một mảnh ván lấy từ chiếc hòm đựng cá hộp Bà dùng răng gò những chiếc nêm để ken vào nút buộc” [37, 75-76]

Chỉ bằng một chiếc thuyền độc mộc giản đơn với những thiết bị tự tạo,

bà lão Nauri đã lao thuyền qua những lớp sóng xô, bắt đầu cuộc hành trình trở

về nhà Trí thông minh và lòng dũng cảm đã giúp bà biết tránh các luồng nước và lái chèo đúng hướng Khi hòn đảo Hikeuru đã hiện ra trước mặt thì thể lực của bà đã hoàn toàn suy nhược, một phần vì đói, một phần vì gian khổ, quá nhiều thời gian và sức lực của bà tiêu phí vào việc tát nước Hơn nữa, điều tồi tệ lại xảy ra bất kể những cố gắng của bà, con thuyền vẫn bị cuốn dạt

về phía tây Bà buộc phải tụt xuống khỏi thuyền và bơi vào bờ Nhưng những khó khăn dường như chưa chịu buông tha bà tiếp tục đến như thử thách lòng kiên trì, ý chí, nghị lực của Nauri Cá mập – quái vật của biển cả, xuất hiện ngay sát cạnh bà Ngay lúc này, không biết Nauri có được sức mạnh từ đâu,

bà chủ động ra tay bất ngờ tấn công con cá mập “Bà bơi tiếp chờ cơ hội Cuối cùng, nó uể oải qua chỉ cách hơn hai mét Bà đột ngột xông tới nó giả vờ tấn công Nó quẫy đuôi thật mạnh tẩu thoát và lớp da sần sùi như giấy ráp của nó quệt phải bà, làm tuột da từ khuỷu tay đến vai Nó bơi thật nhanh một vòng rộng hơn và cuối cùng biến mất” [37, 78] Cuối cùng vượt qua những khó khăn gian khổ, bà lão Nauri đã mang theo viên ngọc trai quý giá về được tới nhà đoàn tụ với gia đình Thật khó có thể hình dung nổi một bà lão đã ngót ngét sáu mươi tuổi lại có thể sống sót trở về sau ngần ấy thử thách

Thông qua việc miêu tả tỉ mỉ cuộc hành trình vượt thoát cái chết trở về với cuộc sống, đoàn tụ cùng gia đình của bà lão Nauri, Jack London đã ngợi

ca những con người sống hết mình và chiến đấu hết mình để bảo vệ sự sống,

để được sống Bằng giọng điệu sử thi hoành tráng, nhà văn giúp cho người đọc thấy được chính tình yêu cuộc sống mãnh liệt, lòng can đảm, ý chí và nghị lực phi thường đã tạo nên sức mạnh diệu kì giúp bà lão Nauri vượt qua thử thách của thiên nhiên Việc làm của bà lão Nauri sánh ngang với những hành động phi thường của người anh hùng trong sử thi