NGHỆ THUẬT xây DỰNG NHÂN vật TRONG TIỂU THUYẾT “CHÂU CHẤU đỏ” của mạc NGÔN

Đóng góp của luận văn Đề tài đi sâu vào nghiên cứu những đặc sắc nghệ thuật xây dựng nhân vật trong Châu chấu đỏ của nhà văn Mạc Ngôn sẽ tạo ra một cách tiếp cận mới đối với sáng tác củ

LỜI CẢM ƠN

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô giáo Khoa Ngữ văn Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, những người đã tận tình giảng dạy em trong những chuyên đề cao học vừa qua, giúp em có được vốn kiến thức như ngày hôm nay.

-Đặc biệt em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo Nguyễn Thị Diệu Linh- Tiến sĩ Ngữ văn, giảng viên Tổ Văn học nước ngoài, trường Đại

học Sư phạm Hà Nội - người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và giúp đỡ em hoàn thành luận văn tốt nghiệp này.

Cảm ơn gia đình, các anh chị em và bạn bè thân yêu đã luôn đồng hành, động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận văn !

Hà Nội, tháng 10 năm 2014

Học viên

Lê Thị Minh Chính

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu 4

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 7

4 Phương pháp nghiên cứu 7

5 Đóng góp của luận văn 8

6 Bố cục luận văn 8

CHƯƠNG 1 BỨC TRANH THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG “CHÂU CHẤU ĐỎ” CỦA MẠC NGÔN 9

1 Các nhân vật trong gia tộc ăn cỏ 9

1.1 Từ ấn tượng về một gia tộc 9

1.2.… đến các nhân vật cụ thể 16

2 Các nhân vật không thuộc gia tộc ăn cỏ 28

2.1 Các nhân vật ở Đông Bắc Cao Mật nhưng không thuộc gia tộc ăn cỏ 28

2.2 Các nhân vật từ thành phố 32

3 Nhân vật “tôi” 38

4 Nhân vật “châu chấu” 46

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG THỨC XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG “CHÂU CHẤU ĐỎ ” CỦA MẠC NGÔN 55

1 Xây dựng ngoại hình nhân vật 55

3 Không gian nghệ thuật, thời gian nghệ thuật 74

4 Điểm nhìn 81

CHƯƠNG 3 QUAN NIỆM NGHỆ THUẬT VỀ CON NGƯỜI TRONG “CHÂU CHẤU ĐỎ” 86

1 Con người - tổng hòa của những gì cao quí và đê tiện nhất 86

2 Con người trong quan hệ xã hội 91

3 Con người trong quan hệ với thế giới tự nhiên 101

KẾT LUẬN 109

TÀI LIỆU THAM KHẢO 113

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1.Trung Quốc có một nền văn học lâu đời và vĩ đại Ngay từ trước Công

nguyên, Trung Quốc đã có những thành tựu rực rỡ như Kinh thi, Sở từ, Sử

ký Nền văn học đó đã sản sinh ra những danh nhân văn hóa nổi tiếng như

Khổng Tử, Đỗ Phủ, Lỗ Tấn… những thể loại độc đáo như thơ Đường, từTống, tiểu thuyết Minh Thanh… Không ai có thể phủ nhận được sức ảnhhưởng của văn học Trung Hoa trong dòng chảy văn hóa nhân loại

Từ sau thời kỳ đổi mới, cùng với sự giao lưu, mở cửa, hội nhập với thếgiới bên ngoài và sự phát triển vượt bậc về kinh tế, các nền văn hóa khác củaTrung Quốc cũng phát triển rất mạnh mẽ Đặc biệt văn học đương đại TrungQuốc ngày càng đổi mới và gặt hái được những thành quả đáng kể với nhữngtác phẩm nổi tiếng gây xôn xao dư luận, ảnh hưởng đến đời sống văn họctrong và ngoài nước Văn học Trung Quốc đương đại có nhiều thành tựu nổibật và ngày càng được khẳng định cả về số lượng và chất lượng Văn học thời

kì này đã tự tin tiếp nối một cách xứng đáng với văn học truyền thống Kể từkhi kết thúc “cách mạng văn hóa” (1966 - 1976), về sáng tác văn học, TrungQuốc đã từ bỏ chủ nghĩa vật bản, trở lại chủ nghĩa nhân bản vốn là chức năng

cơ bản của văn học Các nhà văn Trung Quốc đương đại, đặc biệt là các nhàvăn trẻ đã đoạn tuyệt với sáng tác trong khuôn khổ “lễ trị” áp đặt hàng ngànnăm của giai cấp phong kiến Trung Quốc và cả cách văn nghệ phục tùngchính trị

Với nhận thức mới về thời đại những tác giả Trung Quốc đã đưa hiệnthực cuộc sống xã hội vào tác phẩm của mình một cách tự nhiên và chân thật

Họ đã đưa văn học về đúng với chức năng của nó, tức là phản ánh số phậncon người Để hiện thực được phơi bày rõ nét và chân thực nhất các nhà văn

đã xây dựng được hệ thống nhân vật nổi bật trong từng tác phẩm của mình.Nhân vật không chỉ là nơi bộc lộ tư tưởng, chủ đề của tác phẩm mà còn là nơitập trung các giá trị nghệ thuật của tác phẩm

Nhân vật văn học là một thuật ngữ chỉ hình tượng nghệ thuật về conngười, một trong những dấu hiệu về sự tồn tại của con người trong nghệ thuậtngôn từ Bên cạnh con người, nhân vật văn học có khi còn là các con vật, cácloài cây, các sinh thể hoang đường được gán cho những đặc điểm giống vớicon người Nhân vật văn học là một đơn vị nghệ thuật, nó mang tính ước lệ,không thể bị đồng nhất với con người có thật, ngay cả khi nhà văn xây dựngnhân vật với những nét rất gần với nguyên mẫu có thật Nhân vật văn họckhông hoàn toàn giống như con người thật ngoài đời vì chúng có những đặctrưng nghệ thuật riêng Nhân vật được thể hiện trong tác phẩm bằng cácphương tiện văn học thông qua quan niệm và biện pháp nghệ thuật của nhàvăn, nhưng không vì thế mà chúng kém phần chân thật Nhân vật là đứa continh thần của nhà văn, là máu thịt của nhà văn để thể hiện quan niệm thẩm mĩ

và lí tưởng thẩm mĩ của nhà văn về cuộc đời và con người Tác phẩm văn họcđược đông đảo độc giả đón nhận là do nhà văn đã xây dựng một hệ thốngnhân vật hoàn chỉnh Các nhân vật trong tác phẩm móc nối, liên quan đếnnhau không chỉ bằng tiến trình các sự kiện miêu tả mà còn bằng logic nộidung nghệ thuật của nhà văn Hệ thống nhân vật được xây dựng cụ thể, tỉ mỉgiúp cho nghệ thuật của tác phẩm có được sự đồng nhất và phản ánh mốiquan hệ xã hội hiện thực của con người một cách chân thật

1.2 Mạc Ngôn sinh ngày 17 tháng 2 năm 1955 tên thật là Quản MạcNghiệp Nơi ông sinh ra và lớn lên chính là thành phố Cao Mật, tỉnh SơnĐông, Trung Quốc Xuất thân là nông dân nên ông thấu hiểu cuộc sống cơcực của quê hương mình Chính vì vậy mà hầu hết các tác phẩm của ông đềuviết về vùng đất Cao Mật thân quen với những con người và cuộc sống hiện

thực hết sức gần gũi, chân thật Ông là một trong những nhà văn nổi tiếng, cóảnh hưởng sâu rộng tới tất cả các nhà văn Trung Quốc đương đại Năm 2005,dưới sự chủ trì của nhà văn nổi tiếng Bạch Hoa, 25 nhà phê bình, nghiên cứucùng các giáo sư đại học đã bình chọn được “60 nhà văn của văn học thế kỉXX”, Mạc Ngôn được xếp thứ 13 sau Lỗ Tấn, Lão Xá, Mao Thuẫn Ở ThụyĐiển, năm 2012, Mạc Ngôn được trao giải thưởng Nobel về văn học Ôngcũng được so sánh với những văn hào nổi tiếng như Frank Kapka hay JosephHeller Các tác phẩm của Mạc Ngôn thường chứa đựng những bình luận xãhội, được cho là chịu ảnh hưởng mạnh mẽ quan điểm chính trị của Lỗ Tấn vàchủ nghĩa hiện thực huyền ào của Gabriel Garcia Marquez Sáng tác của ông

là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa các yếu tố truyền thống và hiện đại, sử dụngbút pháp đa dạng, linh hoạt Các sáng tác của ông được dịch ra nhiều thứtiếng và phát hành rộng rãi ở nhiều quốc gia khác nhau, một số tác phẩm đượcchuyển thể thành phim và gây được tiếng vang lớn

Năm 1981, ông cho công bố tác phẩm đầu tay và đến nay, ông đã cho

in 10 truyện dài, 20 truyện vừa, hơn 60 truyện ngắn và 5 tuyển tập những bài

ký, phóng sự, tùy bút,… tổng cộng trên 200 tác phẩm Mạc Ngôn là tác giảkhá gần gũi với độc giả Việt Nam Các tác phẩm của ông được dịch ra khoảng

18 thứ tiếng Phần lớn các tác phẩm của ông đã được dịch ra tiếng Việt Ôngnhận được trên 40 giải thưởng và danh hiệu cho sáng tác văn chương: giải

Tiểu thuyết toàn quốc 1987, giải nhất tiểu thuyết của Hội Nhà văn Trung Quốc 1996, giải Laure Batailin của Pháp 2001, giải Văn học Hoa ngữ New York – Mỹ 2004, giải Văn học quốc tế Nornio của Ý 2005, Huân chương Kỵ

sĩ Nghệ thuật văn hóa Pháp 2004, giải Hồng lâu mộng 2008, giải Mao Thuẫn

2011, giải Nobel 2012…

1.3 “Châu chấu đỏ” là một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất của nhà

văn Mạc Ngôn Tác phẩm là một câu chuyện đầy kỳ lạ và táo bạo mang

phong cách viết vô cùng dữ dội của Mạc Ngôn qua bút pháp trần thuật đậm

đà Ở đó, những vấn đề của hiện thực hiện lên thật đến trần trụi về bản chấtcủa con người, những dục vọng, đố kị… đôi khi vượt ra khỏi tầm kiểm soátcủa chính bản thân họ Đó còn là một thế giới thu nhỏ của xã hội Trung Quốcđang trong giai đoạn chuyển mình với nhiều thói xấu hoành hành nơi cuộcsống phồn hoa đô hội, và đi cùng với nó là những hủ tục, sự đói nghèo làm xơxác những miền quê xa xôi hẻo lánh Và khi con người ta bị dồn vào bế tắc,thì họ lại tự tìm cách giải thoát cho chính mình, mà đôi khi chính họ cũngkhông nhận thức được rằng mình lại vướng vào những thói xấu của xã hộiđương thời

Thế giới hiện thực của Châu chấu đỏ là thế giới mà Mạc Ngôn đã lấy hình

ảnh từ vùng đất Cao Mật - quê hương ông vào trong tác phẩm Trong đó, CaoMật là hình ảnh do ông tưởng tượng ra trên cơ sở những trải nghiệm thực tếcủa tuổi thơ, ông biến nó thành một Trung Quốc thu nhỏ, rồi đồng hoá niềmvui nỗi buồn của người dân Cao Mật với những niềm vui nỗi buồn, những vấn

đề thường thấy của nhân loại

1.4 Châu chấu đỏ, Cao lương đỏ và Củ cải đỏ trong suốt là ba tác phẩm

tạo nên “hiện tượng Mạc Ngôn” mà giới nghiên cứu thường gọi là “Mạc

Ngôn tam hồng” Đây hầu hết là những tác phẩm mới, đặc biệt là Châu chấu

đỏ Chính vì những những lý do trên, chúng tôi triển khai đề tài nghiên cứu

nhằm đi sâu vào tìm hiểu nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết

Châu chấu đỏ của Mạc Ngôn Qua đó, chúng ta có thể có một cái nhìn toàn

diện hơn về phong cách văn chương độc đáo của nhà văn tài năng này

2 Lịch sử nghiên cứu

Là một trong những cây bút xuất sắc của văn học Trung Quốc đươngđại, những sáng tác của nhà văn Mạc Ngôn đã được giới nghiên cứu văn học

rất quan tâm Tính đến thời điểm hiện tại, với khoảng hơn 200 tác phẩm gồm:tiểu thuyết, truyện ngắn, tuyện vừa và tạp văn, nhà văn Mạc Ngôn đã thực sựkhẳng định được vị thế của mình trong nền văn học Trung Quốc đương đại.Nhiều tác phẩm của ông đã được dịch ra nhiều thứ tiếng, được dựng thành

phim và gây xôn xao dư luận Có thể kể tên một số tác phẩm như: Đàn hương

hình, Báu vật của đời, Cao lương đỏ, Châu chấu đỏ, Củ cải đỏ trong suốt …

Ở Việt Nam, công trình dịch thuật tác phẩm của Mạc Ngôn tương đốinhiều nhưng các nghiên cứu về Mạc Ngôn còn khá thưa vắng Đến nay, theotôi được biết, chỉ có một số bài viết trên các tờ báo hoặc tạp chí, trên các trangweb điện tử Ngoài ra còn có một số đề tài luận văn ở các trường đại học.Hiện nay ngoài một số bài báo mang tính chất giới thiệu, đã có những côngtrình khoa học nghiên cứu về tiểu thuyết của Mạc Ngôn nhưng chưa nhiều vàchưa xứng tầm tác giả Mạc Ngôn được giới thiệu đến độc giả Việt Nam qua

cuốn Mạc Ngôn và những lời tự bạch (Nguyễn Thị Thại dịch, NXB Văn học,

2004) thu thập nhiều bài nói chuyện của Mạc Ngôn ở các trường đại học, các

cuộc phỏng vấn Cuốn Mạc Ngôn- chuyện văn, chuyện đời (Nguyễn Thị

Thại dịch, NXB Lao động, 2003) đem đến cho người đọc những cái nhìn cụ

thể về cuộc đời, con người và sự nghiệp sáng tác của nhà văn Ngoài ra Một

số vấn đề văn học Trung Quốc đương đại (Hồ Sĩ Hiệp, NXB ĐH QG Tp.Hồ

Chí Minh, 2005) cũng điểm qua các sáng tác của Mạc Ngôn, phân tích nhữngnét đặc sắc của tác phẩm nhưng chưa đi sâu nghiên phân tích tác phẩm cụ thể

Bài viết “Về một vài xu hướng nghiên cứu Mạc Ngôn ở Trung Quốc (TS.

Nguyễn Thị Diệu Linh, Kỷ yếu hội nghị cán bộ trẻ khoa Ngữ văn, 2003) kháiquát chung các nghiên cứu về một số phương diện sáng tác trong phong cáchvăn chương Mạc Ngôn Hầu hết các nhà nghiên cứu thường tập trung đi vào

một khía cạnh hoặc một tác phẩm cụ thể như bài viết về Thế giới nghệ thuật

của Mạc Ngôn qua hai tiểu thuyết Báu vật của đời và Đàn hương hình của

Nguyễn Khắc Phê, (Tạp chí Sông Hương số 166 tháng 12 năm 2002); Thế

giới nghệ thuật trong tiểu thuyết Mạc Ngôn, PGS.TS Lê Huy Tiêu (Tạp chí

Văn học nước ngoài số 4-2003); Mạc Ngôn nhà văn của nông dân, Trần Minh Sơn (Báo văn nghệ số 35+36 tháng 9 năm 2003 Đặc biệt luận án tiến sĩ Nghệ

thuật tự sự trong tiểu thuyết của Mạc Ngôn của Nguyễn Thị Tịnh Thy là công

trình đầu tiên khảo sát toàn bộ 11 tiểu thuyết trường thiên của Mạc Ngôn dướigóc độ nghệ thuật tự sự trên các bình diện người kể chuyện, điểm nhìn, thờigian, kết cấu, ngôn ngữ và giọng điệu

Nghiên cứu về sự nghiệp sáng tác đồ sộ của nhà văn Mạc Ngôn qua một sốtác phẩm tiêu biểu xuất sắc có các luận văn thạc sỹ ở nhiều trường đại học.Tuy nhiên các luận văn này mới chỉ đề cập về đặc điểm tiêu biểu qua một vàitiểu thuyết thời kì đầu của nhà văn Mạc Ngôn Có thể kể đến thạc sĩ Phan Thị

Nga, giảng viên trường Đại học Vinh năm 2009 với Điểm nhìn trần thuật

trong Cao lương đỏ của Mạc Ngôn; Nguyễn Thị Minh Quân với luận văn

thạc sĩ Nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết Đàn hương hình của Mạc Ngôn (ĐHSP Hà Nội, 2006); Lê Thị Hương Thủy với“Con người bản năng trong

Báu vật của đời của Mạc Ngôn (ĐH Vinh, 2011); Bùi Hải Hà và Nghệ thuật

tự sự trong tiểu thuyết Ếch của Mạc Ngôn (ĐH KHXH&NV, 2013)

Việc thống kê, tìm hiểu về các nhân vật, thế giới nhân vật và nghệ thuậtxây dựng nhân vật trong các sáng tác của Mạc Ngôn có rất ít các bài viết,công trình nghiên cứu một cách tỉ mỉ và toàn diện Theo ý kiến đánh giá củadịch giả Trần Trung Hỷ về số phận nhân vật trong các sáng tác của nhà vănMạc Ngôn đa phần là những “người nông dân Cao Mật yêu nước, cần cù laođộng, dám đấu tranh với số phận như Lỗ Toàn Nhi trong “Báu vật của đời”,Tây Môn Náo trong “Sống đọa thác đày” nhưng cuối cùng họ đều nhận lấynhững số phận bi kịch Họ gắn kết cộng đồng, mặc dù ý thức cộng đồng

ấy không giúp họ thoát chết trước mũi súng của người Đức như hình

ảnh đám đông nông dân trong “Báu vật của đời”, “Đàn hương hình” Tậptục truyền thống và yêu cầu của đời sống nông nghiệp khiến họ thích có nhiềucon, đặc biệt là con trai nên dẫn đến những kết cục bi thảm thời hiện đại trong “Ếch”; nghèo đói và ít học khiến họ gặp những số phận bi hài trong

“Trâu thiến”; ước mơ đậu đại học để cải tạo số phận không thành khiến họchọn lấy cái chết như là một sự giải thoát như anh nông dân Tề Văn Đống

trong “Hoan lạc”

(laodong.com.vn/van-hoa/nhieu-nguoi-noi-mac-ngon-ac-tam-177997.bld)

Riêng với Châu chấu đỏ cho đến thời điểm hiện tại chưa có công trình

nào chuyên sâu nghiên cứu về tiểu thuyết này Đặc biệt chưa có ý kiến nàobàn trực tiếp về nghệ thuật xây dựng nhân vật của tiểu thuyết

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng:

Với đề tài “nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết Châu chấu

đỏ của Mạc Ngôn” thì đối tượng nghiên cứu của chúng tôi là những chi tiết,

hình ảnh liên quan đến toàn bộ các nhân vật trong tác phẩm Châu chấu đỏ.

3.2 Phạm vi nghiên cứu:

- Phạm vi nghiên cứu của đề tài này là toàn bộ nội dung cũng như

những đặc sắc về thủ pháp nghệ thuật xây dựng nhân vật của tiểu thuyết Châu

chấu đỏ Từ đó để rút ra một cái nhìn toàn diện hơn về phong cách văn

chương độc đáo của Mạc Ngôn

- Vì khả năng ngoại ngữ hạn chế nên chúng tôi chọn văn bản chuyển

ngữ là tác phẩm Châu chấu đỏ của Mạc Ngôn do Trần Trung Hỷ dịch được

Nhà xuất bản Văn học ấn hành năm 2008

4 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng hướng tiếp cận thi pháp học để tìm hiểu “nghệ thuật

xây dựng nhân vật” trong Châu chấu đỏ của Mạc Ngôn.

Các phương pháp phân tích, tổng hợp so sánh, thống kê phân loại được

sử dụng trong suốt quá trình hoàn thành luận văn

5 Đóng góp của luận văn

Đề tài đi sâu vào nghiên cứu những đặc sắc nghệ thuật xây dựng nhân

vật trong Châu chấu đỏ của nhà văn Mạc Ngôn sẽ tạo ra một cách tiếp cận

mới đối với sáng tác của ông, qua đó khẳng định những nét mới, sáng tạotrong sáng tác của nhà văn

Luận văn sẽ góp phần tạo nên cái nhìn có hệ thống về phong cách sángtác độc đáo, mới lạ và toàn diện của nhà văn Mạc Ngôn

CHƯƠNG 1 BỨC TRANH THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG

“CHÂU CHẤU ĐỎ” CỦA MẠC NGÔN

1 Các nhân vật trong gia tộc ăn cỏ

1.1 Từ ấn tượng về một gia tộc

Châu chấu đỏ đã đưa độc giả trở về với mảnh đất quê hương của chính

tác giả Mạc Ngôn - mảnh đất Cao Mật của tỉnh Sơn Đông Mảnh đất Cao Mậtnghèo khó, khắc nghiệt, hẻo lánh là thế nhưng vẫn luôn hiện diện trong tâmtưởng của Mạc Ngôn, nó luôn trở đi trở lại và là đề tài xuyên suốt trong cácsáng tác của ông, từ đó mà Cao Mật được độc giả cả thế giới biết đến tênthông qua các sáng tác ấy

Mạc Ngôn đã từng viết về vùng quê Cao Mật của ông với nhiều cảmxúc: “Ôi Cao Mật, nơi tôi yêu nhất và cũng là nơi tôi ghét nhất, mãi sau nàylớn lên học hành, giác ngộ, tôi mới hiểu ra không nơi nào trên trái đất đẹpnhất và xấu nhất như Cao Mật, cực kỳ siêu thoát và cũng cực kỳ thế tục, sạch

sẽ nhất và bẩn thỉu nhất, anh hùng hảo hán nhất và đầu trộm đuôi cướp nhất,

nơi biết uống rượu nhất và cũng là nơi biết yêu đương nhất.” Cao lương đỏ,

NXB Phụ nữ, Hà Nội, 2000 (13)

Đông Bắc Cao Mật trong Châu chấu đỏ là vùng đất độc đáo, nhiều bản

sắc và sống trên vùng đất đó có một gia tộc ăn cỏ và đại tiện không thối Điềunày khiến chúng ta hết sức bất ngờ Một gia tộc ăn cỏ xanh đồ sộ sinh sống vàtồn tại ở vùng Đông Bắc Cao Mật Gia tộc ấy có bề dày lịch sử phát triển vàsuy vong với không ít những biến cố, thăng trầm của số phận những conngười trong dòng tộc

Niềm tự hào của những con người biết ăn cỏ đó là truyền thống của giatộc Thói quen nhai cỏ tranh khiến những người trong gia tộc ăn cỏ luôn luôncảm thấy mình cao cả hơn những loài động vật ăn cỏ khác Việc nhai cỏ là

một tập tục lâu đời của dòng tộc Họ nhai những cọng rễ cỏ tranh khô “nhâm

nhi vị ngọt của rễ cỏ và cũng là để kỳ cọ bựa cơm đóng ở chân răng” Tất cả

những người sống trong gia tộc đều có ý thức nhai cỏ hàng ngày giống nhưviệc ăn cỏ của các loài động vật khác Chẳng thế mà cuộc hội ngộ giữa ôngCửu và Can Ba sau mười mấy năm không bắt đầu bằng lời chào, lời hỏi thămsức khỏe thông thường của những người đi xa mới về quê mà nó được bắt đầu

bằng lời nhắc nhở của bậc tiền bối: “Trên thành phố có cỏ tranh cho mày ăn

không?” Can Ba đã rất xấu hổ trước ông lão tám mươi sáu tuổi mà “đôi hàm răng vẫn trắng đều” còn mình “bởi lâu ngày không ăn cỏ nên hàm răng vừa vàng khè vừa cáu bẩn” Nỗi xấu hổ của Can Ba mỗi lúc một dâng cao và xen

lẫn trong đó là sự thành kính khi ông Cửu dạy lại cách nhai cỏ:“Ông Cửu vừa

dùng chiếc đầu lưỡi hồng hồng đẩy những cọng rễ cỏ đang nhai trong miệng đến độ nát nhừ ra ngoài, dùng môi kẹp lại cho tôi xem.” Khi nhìn ông Cửu

nhai cỏ, tiếng nhai chóc chách vang lên có vẻ rất ngon lành với câu nói gần

như ra lệnh của vị trưởng bối “Nhai kĩ rồi nuốt đi!” Can Ba đã thực sự tỉnh

ngộ và nhớ ra mình cũng là một người biết ăn cỏ

Bất cứ nhân vật nào trong gia tộc ăn cỏ xuất hiện thì đồng thời việcnhai cỏ cũng được nhà văn miêu tả lại hết sức tỉ mỉ, cẩn trọng và có phầnthành kính Thói quen ăn cỏ không phải chỉ là để vệ sinh răng miệng sau bữacơm Việc ăn cỏ thường ngày giúp cho những người trong gia tộc cảm thấy tựtin hơn Điều đó được thể hiện rõ nét nhất qua hình ảnh ông Tứ - vị tộc trưởngđứng đầu gia tộc Ông nhai cỏ ở bất cứ nơi đâu và không kể thời gian nào

Trong khi kể lại giấc mơ gặp vua châu chấu trước toàn thể gia tộc ông “lấy

một nhúm rễ cỏ tranh bỏ vào miệng nhai, đôi mắt hướng về những đám bụi

đang bay trong gió trên đường” Vị ngọt và sự thô ráp của cỏ khiến đầu óc

ông trở lên tỉnh táo lạ thường, qua đó mà câu chuyện trong giấc mơ đã làmmọi người kinh hãi Để lấy lại tự tin, giảm sự căng thẳng hồi hộp và bồn chồntrong khi mong chờ người đàn bà mặc váy đỏ ở thôn Lưu Sa Khẩu đến ông

Tứ cũng không hề bỏ qua thói quen nhai cỏ:“ông vơ vội một nhúm cỏ tranh

nhét vào mồm nhai lấy nhai để” Rồi khi gặp được nhân tình là người đàn bà

mặc váy đỏ ấy ông cũng phải nhờ đến cỏ tranh để giữ bình tĩnh cho mình, che

giấu sự vụng về và trạng thái vui mừng quá đỗi “ông thò tay vào túi lấy một

nhúm cỏ tranh bỏ vào miệng, nhờ có nhúm cỏ tranh nên đầu óc ông cũng đã tỉnh táo lại phần nào, cảm giác nóng ran đến độ phát run của ông đã tạm lui, chân tay cũng trở nên tự nhiên, linh hoạt hơn”.

Phong tục nhai cỏ tranh là một nét văn hóa riêng của gia tộc ăn cỏ Nókhông thể lẫn được với các gia tộc khác trên vùng đất Cao Mật Với một thái

độ trang trọng, Ông Tứ mời người chủ thầu xây dựng miếu Ba Lạp một nhúm

rễ cỏ tranh nhưng người chủ thầu ấy cảm thấy e ngại và hiếu kỳ Ông ta ngầnngại nhận lấy nhúm cỏ khi thấy người tộc trưởng tỏ vẻ không hài lòng và gần

như bắt buộc phải“nhai một cách miễn cưỡng, có vẻ đau khổ vô cùng”.

Truyền thống ăn cỏ tranh của gia tộc trên căn bản là tốt đẹp song nó cũng làmột nguyên nhân tan vỡ của một gia đình Trong các nguyên nhân mà ông Tứ

bỏ vợ có việc bà Tứ đã không nghe lời ông khi về làm dâu gia tộc ăn cỏ Bà

Tứ cự tuyệt lại việc phải nhai rễ cỏ tranh Ông Tứ cho rằng bà Tứ không nhai

cỏ tranh nên miệng bà luôn phả ra“mùi đồng đã bị rỉ sét” Có lẽ lí do mà bà

Tứ không nghe lời ông Tứ nhai cỏ tranh bởi bà cho rằng việc nhai cỏ của ôngkhông khác gì một con lừa và bà không muốn mình cũng trở thành một độngvật biết ăn cỏ như gia tộc kì lạ này Đi ngược lại với qui định của dòng tộckhiến bà phải trả giá cho cả tuổi thanh xuân của mình, đó là cuộc sống ghẻlạnh, thờ ơ của ông Tứ trong suốt mười một năm chung sống

Gia tộc ăn cỏ ở Đông Bắc Cao Mật còn tự hào là họ đại tiện không thối.Đúng là một gia tộc kì lạ vô cùng Họ có thói quen ra đồng đại tiện và rằng

“ngồi xổm trên đồng ruộng mênh mông mà đại tiện là một kiểu hưởng thụ lạc thú trong đời người” Thậm chí họ còn chọn mùa để ra đồng đại tiện, thực

hiện qui luật tự nhiên của con người “có vào phải có ra” Thời gian ra đồngđại tiện tốt nhất là vào mùa xuân, lúc ấy dương khí tăng, âm khí giảm, ánhnắng nhiều nhưng không hại Mùa hạ thì nóng bức, mặt đất ẩm ướt, ruồi muỗinhiều, ra đồng đại tiện không có lợi cho sức khỏe Mùa thu trời cao khí trong,gió thu se lạnh đại tiện ở ngoài đồng cũng tốt Mùa đông gió lạnh như dao cắt

thịt, cắt da chỉ có“kẻ ngu” mới ra khỏi nhà để làm chuyện ấy Ca tụng chuyện

đại tiện của gia tộc không phải là vô lý Để giải thích cho việc đại tiện không

có mùi hôi thối là bởi vì những người trong gia tộc đều ăn rất khỏe, ăn chủyếu là các loại rau nên lượng phân thải ra lớn và có mùi cỏ khô, đôi khi còn

có mùi bạc hà Việc đại tiện trở thành một thú vui của mỗi người trong gia tộcđặc biệt này Mọi người sau khi đại tiện đều biểu hiện vẻ hạnh phúc, nhẹnhàng thái trên nét mặt, đều cảm nhận được cuộc sống vô cùng tươi đẹp

Chẳng thế mà đứa em gái con ông chú thứ tám rất khôn ngoan, “mỗi khi

muốn xin tiền nó đều chọn đúng lúc bố nó vừa đại tiện xong và lần nào nó cũng toại nguyện.” Việc ca tụng đại tiện ở ngoài đồng có lẽ duy nhất chỉ có

gia tộc ăn cỏ ở Đông Bắc Cao Mật Những người không trong gia tộc này đãphê phán việc đại tiện bẩn thỉu, hôi thối có lẽ không bao giờ hiểu và có đượclạc thú đại tiện ngoài đồng vừa hạnh phúc vừa tự hào Người ở thành phố lúc

nào cũng ngập ngụa trong mùi nhà tiêu cống rãnh, thậm chí “hậu môn của

người ở thành phố, bất kì là nam nữ lão ấu đều đã bị tắc” Có lẽ lần đầu tiên

trong lịch sử của loài người việc đại tiện trở thành một lạc thú hết sức sungsướng và nó được ca ngợi một cách say sưa nhất trong gia tộc ăn cỏ

Con người trong gia tộc ăn cỏ mạnh mẽ, gan góc, táo bạo nhưng cũnghết sức linh loạn Tuyệt đại đa số các thành viên của gia tộc đều có một chútkhí chất điên điên cuồng cuồng của những kỵ sĩ Lịch sử gia tộc trải qua rấtnhiều biến cố song cái khí chất quái dị điên cuồng từ tổ tiên vẫn truyền lại đếnthế hệ con cháu sau này Cái chất điên điên đó chảy trong dòng máu của ông

Tứ, ông Cửu những người đứng đầu dòng tộc Ông Tứ thích cưỡi lừa ra đồngđại tiện, mê mệt với người đàn bà góa ở thôn Lưu Sa Khẩu mà bỏ vợ….ÔngCửu huấn luyện cú mèo để nó nói tiếng người, sàm sỡ với chị dâu, thông dâmvới người tình của anh trai… Hai con người trong cùng dòng tộc cùng cóchung huyết thống và cùng điên khùng như nhau

Một gia tộc có tôn ti trật tự nhưng cũng hết sức bình đẳng Khi nghexong giấc mơ về việc gặp vua châu chấu của ông Tứ mọi người sợ hãi và chờđợi quyết định của tộc trưởng là xây miếu Ba Lạp để thờ vua châu chấu

Trong buổi tế lễ khánh thành miếu trang nghiêm và thần thánh “mấy trăm

con người đang quì, châu chấu bám trên đầu họ, cảm giác ngứa ngáy khó chịu nhưng không ai dám động đậy” Không qui định thành văn bản, thành

luật lệ song từ mọi cử chỉ đến hành động của người tộc trưởng đều được cácthành viên trong gia tộc thực hiện theo răm rắp Chỉ một động tác vô thức khiông Tứ đưa tay đập chết con châu chấu đậu trên vành môi, lập tức mọi ngườiđồng loạt làm theo một cách điên cuồng Quan hệ trong gia tộc đông đúc ấycũng gần gũi và thân mật như bản chất vốn có của những người ăn cỏ tranh

Họ chấp nhận những lời bông đùa, trêu chọc của hàng ngũ con cháu đối vớingười có vai vế, tông môn nhẹ nhàng, vui vẻ Ông Tứ là người cao nhất tronggia tộc vậy mà cô em gái nhà ông chú thứ mười tám vẫn mang ông ra làm trò

cười: “Ông Tứ không còn sữa để uống nữa rồi! Mọi người lại cười ầm lên, cô

Thất cười đến độ đánh rắm!” Trong gia tộc ăn cỏ tranh không có sự phân

biệt nam phụ lão ấu, ai cũng có quyền nói, chỉ trích, trêu đùa nhau một cách

thẳng thắn nhất Nhưng có điều tất cả những lời nói bông đùa tiếu táo ấykhông một người nào trong gia tộc cảm thấy ấm ức bởi đó còn là bản chất củanhững người ăn cỏ, tự nhiên, linh loạn.

Sự hưng thịnh và suy tàn của gia tộc ăn cỏ tranh diễn ra trong nhữngthời khắc lịch sử đáng nhớ Năm mươi năm trước, lúc gia tộc ăn cỏ đồ sộ củavùng Đông Bắc đang yên ấm, hạnh phúc thì nạn châu chấu xuất hiện Để tiêudiệt châu chấu ông Tứ đã vận động người trong tộc góp tiền xây miếu để thờvua châu chấu, ông Cửu vận động mọi người xây dựng miếu Lưu tướng quân

để che chở cho dân làng Nhưng dù có xây xong miếu thì đại dịch châu chấuvẫn đang ra sức tàn phá mùa màng, hoa màu của gia tộc Năm mươi năm sauchâu chấu xuất hiện, các trưởng bối đã già, người trong gia tộc cũng khôngcòn đông đúc nữa, công việc diệt châu chấu không còn khẩn trương gấp gápnữa Nó trở nên bình thường, thậm chí những người trong gia tộc còn lại nhưCan Ba cũng cảm thấy nó không nghiêm trọng như đại dịch của năm mươinăm về trước Ông Tứ, ông Cửu không lo diệt châu chấu nữa mà họ đang sámhối trước quá khứ điên đảo của cuộc đời mình Thời khắc suy tàn của một giatộc đã đến, nó nhuốm màu thê lương, buồn bã

Trong quá khứ hào hùng của một gia tộc ăn cỏ tranh không tránh khỏinhững sai lầm của lịch sử dòng tộc Một đôi trai gái cùng họ, có màng chânyêu nhau say đắm bất chấp luật lệ của dòng tộc đã qui định những người cùngdòng họ không được lấy nhau để duy trì nòi giống Họ bị trừng phạt bằnghình phạt thảm khốc nhất: hỏa thiêu Cặp uyên ương coi thường gia pháp, bấtchấp luật lệ đã phải trả giá bằng chính mạng sống của mình và hài nhi cònchưa kịp chào đời Từ câu chuyện đau buồn đó gia tộc ăn cỏ hưng thịnh trởlại Câu chuyện về người đàn ông giao phối với con lừa cái và bị đánh chếtcũng là một vết nhơ của lịch sử gia tộc Để trừng trị kẻ làm bại hoại gia phongloài người, kẻ phạm tội bị đánh cho đến lúc chết Câu chuyện ô nhục đó vẫn

được âm thầm truyền tụng trong gia tộc Để gia tộc tồn tại và phát triển phải

có gia pháp Dùng hình phạt tàn khốc để trung hưng gia tộc, dùng roi da đểduy trì gia đạo, tất cả đều thể hiện sự tiến hóa của một gia tộc Tiến hóa làmột quá trình lâu dài và đau đớn

Trong lịch sử tồn tại của bất kỳ gia tộc nào cũng đều có những sự kiệntrọng đại và nó trở thành nỗi ám ảnh của thế hệ con cháu đời sau Vì thế mà

“gia tộc ăn cỏ xanh đồ sộ ở Đông Bắc Cao Mật rất kính trọng và sợ hãi ngọn lửa trên đồng cỏ” Câu chuyện tình yêu của đôi trai gái có màng chân trong

gia tộc bị thiêu sống trên ngọn lửa đã để lại dấu ấn không thể quên từ đời nàysang đời khác Ngọn lửa của đêm trăng năm nào đã tắt nhưng nó vẫn âm ỉ

cháy trong lòng mỗi con người của gia tộc Mỗi lần “ánh lửa đã từng chiếu

qua gương mặt tổ tiên, ấn tượng về ánh lửa ấy đến nay vẫn còn đang chiếu rọi linh hồn của những thành viên trong gia tộc” Vì vậy không còn cách nào

khác, không thể nhờ thần linh che chở, già trẻ trong làng từ thôn trong đếnthôn ngoài đều triển khai công cuộc tiêu diệt châu chấu khẩn trương và cóhiệu quả Họ đã tìm được cách diệt châu chấu bằng chính cái mà cả gia tộcđều kinh sợ nhất: ngọn lửa Từ câu chuyện trừng phạt đau lòng của đôi trai

gái có màng chân “nỗi sợ hãi đối với lửa được di truyền từ đời này sang đời

khác” Nhưng trước đại nạn châu chấu ngọn lửa lại cứu nguy cho cả gia tộc.

Có thể nói gia tộc ăn cỏ tranh đã chìm vào dĩ vãng song quá khứ, hiệntại, tương lai của gia tộc vẫn cuồn cuộn chảy trong chiều dài của lịch sử, của

đất nước Chính vì thế mà nhà văn Mạc Ngôn đã nhận thấy “lịch sử của một

gia tộc có khi lại là lịch sử của một vương triều thu nhỏ; một vương triều hay một gia tộc trong bước đường suy thoái đều có những kẻ dâm ô, trác táng, đều có cảnh nồi da nấu thịt, cha con anh em tranh đoạt… nhưng bề mặt của

nó vẫn cứ là nhân nghĩa, đạo đức, thân ái, từ nhượng, công bằng, nghiêm minh….”

1.2.… đến các nhân vật cụ thể

Bức tranh thế giới nhân vật trong Châu chấu đỏ được mô phỏng từ

những con người của xã hội Trung Quốc lúc bấy giờ Tất cả tạo thành một hệthống nhân vật vô cùng đa dạng và độc đáo với đủ mọi diện mạo và tính cách

Từ những con người khốn khổ ở miền quê Cao Mật như ông Tứ, ông Cửu, bà

Tứ … đến những kẻ tha hóa như giáo sư, người đàn bà mặc váy đen sa đọa ởthành phố cũng phải chịu sự chi phối của xã hội Họ là hình ảnh tượng trưngcho những con người vừa phải khốn đốn bảo vệ và giành lấy cuộc sống chomình, vừa bị trói buộc bởi những quan niệm phong kiến, những hủ tục, vừa bịnhiễm những thói hư tật xấu của xã hội đương thời

Mối quan hệ trong dòng tộc có sự đan chéo, phức tạp và đôi lúc trở nênnghiệt ngã Đứng đầu gia tộc ăn cỏ tranh là ông Tứ - một thầy lang có y thuậtcao tay nhưng cuộc đời hết sức điên đảo Ông Tứ tính đến thời điểm gặp lại

Can Ba thì đã “ngót nghét chín mươi mà vẫn khỏe mạnh” Cuộc đời ông gắn

liền với sự tồn tại và suy vong của gia tộc ăn cỏ tranh Một cuộc đời với nhiềubiến cố, thăng trầm, buồn nhiều hơn vui

Ông Tứ là một thầy lang nổi tiếng trong gia tộc ăn cỏ Ông tinh thông

âm dương ngũ hành, được coi là cuốn “Bản thảo cương mục” sống Hiệuthuốc của ông đông đúc bệnh nhân từ trong làng đến ngoài làng đều nghedanh ông khám và trị bệnh rất giỏi Khi làm nghề thầy thuốc ông Tứ khôngphải lúc nào cũng là một thầy lang tốt, ông có cứu người nhưng cũng hại

người Ông làm thuốc giả để lừa mọi người “dùng cối giã nát châu chấu rồi

viên thành những viên Bách linh hoàn như hạt ngô đồng đem bán và thu về không biết cơ man nào là tiền” Trong khi châu chấu đang tràn ngập khắp

xóm làng và gây ra nỗi kinh hãi đối với cả gia tộc ăn cỏ tranh ông Tứ vẫn thảnnhiên kiếm tiền để thỏa mãn lòng tham của mình Sự thật trần trụi và trớ trêu

là ông làm thầy thuốc để cứu người nhưng cũng từ tay nghề của mình mà ônglại giết người Điều này quả đúng là thất đức quá Những người biết chuyệngian díu của ông với người đàn bà góa mặc váy đỏ, họ cũng đoán ra nguyênnhân cái chết của bố chồng bà ta Ông bố chồng ấy bị bệnh nặng và đanggiám sát cô con dâu vẫn hừng hực sức xuân, chính vì vậy mà ông phải dọndẹp vật cản đường duy nhất để ông đến với người tình bé nhỏ của mình.Những việc làm suy đồi đối với đạo đức của một thầy thuốc khiến tâm canông không một ngày yên ổn Tình yêu của ông đối với người đàn bà mặc váy

đỏ vô cùng mãnh liệt cho dù tình yêu đó là trái với luân thường đạo lý và nó

đã làm cho cuộc đời ông thêm nhiều tội lỗi hơn Mặc dù xấu xa, bỉ ổi vớinhững tội lỗi tày trời song trong tâm thức ông Tứ vẫn là người có lương tri

Ngày ngày ông vẫn bốc thuốc cứu người, ông không quản ngại “muỗi đốt,

ruồi bâu” để hái cỏ cứu Can Ba khi bị bệnh sốt rét hành hạ Để hái được

thuốc ông đã bị con hà mã trong đầm lầy cắn cho một miếng, bị con ngựa vằnnấp trong lau sậy đá cho một cú Ông đã vì một vị thuốc đông y quí giá màchẳng quản sự nguy hiểm đến tính mạng vào sâu trong đầm lầy, thiếu chútnữa là đã sa vào những vũng bùn đỏ quạch không đáy Thực chất nếu ngườiđời có tha thứ cho những tội lỗi của ông thì bản thân ông vẫn không cho phépmình sống thanh thản Hình ảnh một ông lão chín mươi tuổi ngày ngày thấtthần hướng về ngôi miếu hoang, sám hối mọi tội lỗi trong quá khứ khôngkhỏi khiến mọi người chạnh lòng xót xa

Cuộc sống hôn nhân gia đình của ông Tứ không hạnh phúc Đối với vợ,ông Tứ là người chồng độc đoán, trăng hoa, tàn nhẫn Ông đối xử với bà Tứkhông khác một người dưng, sống thờ ơ, ích kỉ và lạnh lùng Ông không yêu

bà Tứ, mặc dù bà Tứ là một người đàn bà khỏe mạnh, xinh đẹp Ông rất giận

bà khi về làm dâu đã không nghe lời ông là nhai rễ cỏ tranh như bao ngườicon dâu khác trong gia tộc Khi con người đến với nhau không có tình yêu thì

họ viện đủ mọi lí do để xa lánh, trốn tránh nhau Cuộc sống vợ chồng của ông

Tứ thật buồn tẻ, u uất, nặng nề Ông cho rằng miệng bà Tứ phả ra “mùi đồng

gỉ” nên không còn hứng thú gì với chuyện chăn gối, bà Tứ còn có thói quen

ngủ ngáy rất to nên ông Tứ không bao giờ được ngon giấc Ông Tứ rất tànnhẫn khi ruồng rẫy vợ mình Cuộc sống vợ chồng ông vô cùng ngột ngạt, ông

căm ghét mùi đồng gỉ phả ra từ miệng bà Tứ khiến ông “ghét lây cả thân thể

bà” Từ những oán ghét này mà rạn nứt trong tình cảm của gia đình ông Tứ

ngày càng trầm trọng hơn Sau này ông Cửu minh oan cho bà Tứ rằng miệng

bà không có mùi gỉ sét khó chịu ấy, ông cũng không chấp nhận bà Tình cảm

vợ chồng phải xuất phát từ tình yêu đích thực, sự đồng điệu của hai tâm hồn,nhưng ngay từ sau đêm tân hôn ông Tứ đã chối bỏ vợ mình không thươngtiếc Ông Tứ và bà Tứ sống trong một mái nhà mà hai con tim không thể dunghòa được, họ bắt buộc phải sống với nhau vì nghĩa vụ Chính vì thế mà bà Tứkhông kìm chế được dục vọng nên đã phạm sai lầm đắt giá nhất là phản bộichồng ngay trong ngôi nhà mình Ông Tứ đi theo tiếng gọi của con tim đó làtình yêu đầy dục vọng với người đàn bà góa Ông cho mình cái quyền được

bỏ vợ khi người đàn bà của ông ngoại tình, trong khi chính bản thân ông làngười đẩy bà Tứ đến hoàn cảnh phải phản bội chồng đi theo một người đàn

ông khác Người trong dòng họ cho rằng ông “chết mê chết mệt con yêu tinh

mặc váy đỏ ở Lưu Sa Khẩu” nên mới ghẻ lạnh với vợ Bản tính ích kỉ, ông

không chấp nhận được việc vợ ngoại tình nhưng bản thân ông lại say mêngười đàn bà góa mặc váy đỏ đó Con người ông luôn chứa đầy mâu thuẫn,căm giận kẻ đã ăn nằm với vợ mình nhưng lại công khai việc ngoại tình của

mình Kết cục cuộc đời ông đúng như lời bà Tứ nói “Ông đã hại một người

đàn bà, trước sau gì ông cũng bị hại bởi một người đàn bà khác!” Tấn bi

kịch gia đình của người đứng đầu gia tộc ăn cỏ tranh khiến nhiều người trongdòng tộc còn kể mãi

Ông Tứ được coi là người có vai vế trong gia tộc ăn cỏ tranh Đối vớimọi người ông là kẻ bề trên, vừa có kiến thức uyên bác, vừa có uy tín Ôngcũng là người biết lo lắng, bảo vệ cho gia tộc ở vùng Đông Bắc Cao Mật này.Trước đại nạn châu chấu xảy ra ông rất nghiêm túc hỏi ý kiến trong dòng tộc

về việc xây miếu dựng Ba Lạp Cả gia tộc đồng lòng nhất trí góp tiền “mỗi

người một đồng Đại Dương” để xây dựng miếu Ông cùng dân làng xây miếu

với mục đích cao cả là sống chung cùng với gia tộc ăn cỏ tranh khác, khôngtranh giành phần cỏ với vua châu chấu Người đứng đầu dòng tộc ấy quan

niệm phải xây miếu đường không thì “vua châu chấu sẽ thống lĩnh triệu triệu

tinh binh của mình mà tàn phá hết ngay một cọng cỏ tranh cũng không còn.”

Một sự tin tưởng đậm màu sắc thần bí, mù quáng Công việc xây miếu đượcông Tứ lo liệu cẩn thận từ khâu thuê thợ cho đến việc khánh thành Ôngkhông dùng những người trong gia tộc mà thuê thợ từ nơi khác đến Ôngkhông tin tưởng chính những người của gia tộc mình có lẽ ông hiểu được bảnchất của gia tộc ăn cỏ tranh thông qua chính bản thân ông Ông rất tôn sùngthần châu chấu nên việc xây miếu được ông giám sát chặt chẽ Ngày khánhthành ngôi miếu cũng là ngày bà Tứ bị trả về nhà cha mẹ đẻ vì tội thông dâm.Trong cái ngày trọng đại ấy ông Tứ đã mất đi một người vợ trẻ đẹp và châuchấu vẫn ào vào làng cho dù cả dân làng đã trịnh trọng tế lễ để xua đuổichúng đi

Ông Tứ có một người em trai là ông Cửu Ông Cửu kém anh của mìnhbốn tuổi Quan hệ của họ có những lúc vô cùng căng thẳng cũng chỉ vì đàn bà

“ngay cả lúc ăn cơm, một tay đặt lên bao súng và có thể ngoéo cò súng bất kỳ lúc nào” Ông điên cuồng khi biết việc em trai sàm sỡ với chị dâu Cơn giận

ngút trời khiến ông Tứ trở nên hung dữ vô cùng Ông lao vào người em trai

của mình và “đưa miệng lên trán ông Cửu cắn mạnh một miếng” Trong khi

trừng phạt ông Cửu, ông đã kịp nhận ra kẻ loạn luân ấy là người có cùng

huyết thống với mình Ông đã kìm nén cơn giận dữ để mình không phạm sailầm như việc đã làm với người thợ hàn Có thể thấy trong cùng một thời gianngắn ông Tứ liên tiếp phải chịu đựng hai nỗi đau lớn, người vợ sau mười mộtnăm chung sống phản bội ông, em trai vì dục vọng bất chấp bề bậc đã loạnluân với chị dâu Xét về gia pháp ông Tứ có thể trừng phạt em mình như tìnhđịch của ông, song dường như lương tâm ông đã kịp ngăn trở ông làm điều tồi

tệ Nhưng có lẽ cơn giận dữ thực sự và mối bất hòa của hai anh em ông Tứ đãbùng phát trở lại khi cả hai cùng tranh giành người đàn bà mặc váy đỏ ở thônLưu Sa Khẩu Chuyện đồi bại của em trai bị ông Tứ phát hiện ra khi ông Cửu

ở nhà người đàn bà đó Cơn ghen khủng khiếp ập xuống đầu cả hai con ngườiđiên khùng trong gia tộc ăn cỏ khiến họ mất hết lý trí Họ cầm súng rượt đuổi,cảnh cáo nhau nhưng không ai bắn ai bị thương cả Họ xúc phạm, nhục mạ,chửi rủa tổ tiên của chính mình Ông Tứ và ông Cửu giận nhau đến nỗi có thểbắn chết nhau nhưng trong thâm tâm họ vẫn là người trong một gia đình nên

cả hai đã không để bi kịch xảy ra, đó là cảnh anh em tương tàn chỉ vì mộtngười đàn bà Khi cả hai người trở về già sự căng thẳng giận dữ của hai anh

em cũng phai nhạt theo năm tháng Khi Ông Cửu mang chuyện tình ái, trăng

hoa của anh mình kể lại cho con cháu nghe, ông Tứ cũng “chẳng cảm thấy có

gì là xúc phạm mình quá đáng và cũng chỉ hét lên cho oai thế thôi”

Trước việc giữ gìn gia đạo ông Tứ cũng là người tham gia nhiệt tìnhnhất Người đàn ông có tên “Cái chuông lớn” đã phạm phải tội lỗi tày trời đó

là giao phối với một con lừa cái Khi hành hình con người ấy và con lừa vô tội

ông đã tận lực trừng phạt họ một cách tàn khốc nhất đến nỗi “mình đồng da

sắt cũng bị nát nhừ ra” Ông ra tay mạnh mẽ và không thương xót đối với

những kẻ làm bại hoại gia phong, ô uế dòng tộc Ông trừng phạt người thợhàn đã hủ hóa với vợ ông cũng tàn bạo vô cùng Sau khi bắt gặp bà Tứ ănnằm với gã thợ hàn bản chất điên cuồng trong ông trỗi dậy, ông cảm thấy

mình bị sỉ nhục nên đã dùng cành cây hòe vót nhọn đâm hỏng một mắt người

thợ hàn Ông Tứ cũng nhận ra tấn bi kịch này do chính mình gây nên “nếu

đem một con chó cái đang trong thời kì động tình đặt bên cạnh một con chó đực cường tráng, chuyện tất nhiên sẽ xảy ra là chúng sẽ tiến hành giao phối với nhau” nhưng với bản tính cao ngạo ông không chấp nhận nỗi ô nhục này,

ông phải trừng phạt hai con người tội lỗi đó là bà Tứ và gã thợ hàn Nỗi uấthận trong ông bốc cao ngùn ngụt khi một kẻ không thuộc gia tộc của ông lạidám phá vỡ tôn ti trật tự trong gia đình ông, quyến rũ vợ ông, mặc dù ôngkhông cần đến bà ấy với tư cách là một người vợ Ông đã ghi thêm một tội lỗivào cuộc đời của mình đó là giết chết một tình yêu ngang trái vừa chớm nở

Con người ông Tứ mang dòng máu điên điên khùng khùng của gia tộc

ăn cỏ tranh hết sức phức tạp và rối rắm Trong ông luôn tồn tại hai mặt tốt xấulẫn lộn Ông làm thầy thuốc cứu người song cũng hại người, làm ăn điên đảo,trộn thuốc giả nhưng lại phát minh ra một phương thuốc trị được căn bệnh sốtrét quái ác Ông bỏ vợ vì vợ ngoại tình nhưng chính mình cũng không vượtqua được dục vọng tầm thường của con người, ông cũng ngoại tình Trong khixây miếu thờ vua châu chấu thì bớt tiền của dân nhưng rất tôn sùng loài vậtnhỏ bé này Để bào chữa cho những việc làm tội lỗi của ông tổ gia tộc ăn cỏtranh nhà văn Mạc Ngôn đã mượn lời nhân vật Can Ba, cho rằng vì ông làngười nông dân sinh ra trong thời tao loạn, những người nắm chính quyềncũng không phải là người tốt và so ra ông đã làm được nhiều việc đáng bằng

“một tòa tháp bia mười tầng” Cách lí giải cho những sai lầm trong quá khứ

của một đời người có lẽ không phải là việc so sánh giữa thiện ác, tốt xấu màcần thấy rõ hơn bản chất của con người trong cuộc sống còn đầy những thói

hư tật xấu của xã hội đương thời bấy giờ khiến con người đã tự dần đánh mất

đi giá trị sống của bản thân Vì thế mà dưới con mắt của nhà văn Mạc Ngôn

“con người thực ra cũng chẳng hơn gì loài súc vật, thậm chí con súc sinh hư

hỏng nhất cũng chẳng thể bằng con người” Đây có thể là một lời nhận xét

chua cay và xót xa nhất về loài động vật ăn cỏ bậc cao: con người

Trong cuộc đời ông Tứ có hai người đàn bà: một người được cưới hỏiđàng hoàng và một người ông lén lút qua lại Cả hai người này đều khôngmang lại hạnh phúc thực sự cho ông và chính ông lại đẩy họ vào những bikịch đau khổ nhất Bà Tứ làm vợ ông khi mới mười tám tuổi, sau mười mộtnăm chung sống không hạnh phúc, bà bị trả về nhà cha mẹ vì tội thông dâm

Bà Tứ lấy chồng không phải vì tình yêu mà do sự sắp đặt của gia đình Lúcđầu cuộc sống vợ chồng bà cũng êm ấm như bao gia đình khác trong làng

Thời gian đầu chung sống “ngủ trưa mà hai người vẫn ôm nhau, mồ hôi chảy

ròng ròng” Nhưng hạnh phúc quá mong manh khi ông Tứ bắt đầu chê bai

vợ Bà Tứ là người mạnh mẽ, thân thể cao lớn, nước da trắng đẹp Về nhansắc bà được coi là một mỹ nhân, thế nhưng bà lại không được chồng yêuthương Bà Tứ cương quyết chống lại việc nhai cỏ tranh, bà không chấp nhậnđược lệ tộc của dòng họ Bà sống lặng lẽ, nhẫn nhục bên người chồng ích kỉ,ghê gớm Cuộc sống ngột ngạt mà bà phải chịu đựng trong suốt từng ấy nămtrời khiến người ta không khỏi bùi ngùi, thương cảm Bà còn trẻ, nhiều dụcvọng đam mê vậy mà ông Tứ bỏ rơi bà Những người đồng cảm với bà như bà

Ngũ cho rằng “ruồi muỗi bọ chét cũng cần được làm tình” huống hồ bà Tứ

son trẻ thế mà đã bị chồng chê Cuộc sống gia đình bà với vẻ bề ngoài là vợchồng nhưng bên trong đã tan vỡ từ lâu Bà khao khát yêu thương nhưngchồng lại hờ hững nhạt nhẽo Bi kịch xảy ra khi mâu thuẫn gia đình ngày càngnặng nề hơn Bà Tứ sống với chồng mà cô đơn, buồn khổ vô cùng Thế rồi bàgặp người thợ hàn và thỏa mãn ham muốn xác thịt Bà mắc tội ngoại tình, mộttội lỗi tày trời đối với vợ của người đứng đầu gia tộc Bà không thanh minhhay bao biện cho lỗi lầm đó của mình Chỉ duy nhất trước khi bị trả về nhà bố

mẹ đẻ bà đã vạch tội người đẩy bà đến hoàn cảnh phải ngoại tình “chuyện tôi

làm với thằng thợ hàn kia cũng là do ông mà ra cả thôi” Mang theo tâm

trạng ngổn ngang, u uất bà rời khỏi nhà chồng Bi kịch gia đình vô cùng tồi tệ,người vợ vì khao khát nhục dục mà không giữ được đạo làm vợ, người chồngcùng vì tình mà phản bội vợ Hình ảnh bà Tứ đường hoàng cưỡi lừa trở vềnhà cha mẹ đẻ trên con đường lớn cho thấy bà là một người đàn bà mạnh mẽgan góc Bà không cảm thấy xấu hổ vì việc làm của mình, bà có quyền ngẩngcao đầu vì những gì bà phải chịu đựng trong suốt những năm tháng về làmdâu của gia tộc ăn cỏ Bà xông thẳng vào nơi tế lễ trang nghiêm chửi mắngông Tứ không tiếc lời Bà chia tay những người chị em họ hàng bịn rịn nhưngười ta sắp đi xa chứ không phải là kẻ bị chồng bỏ vì tội thông dâm Nhìn lại

cả cuộc đời bà Tứ từ khi về làm vợ ông Tứ chưa có lấy một ngày hạnh phúctrọn vẹn Đến cái chết tức tưởi của bà cũng không được chôn cất toàn thây

“những con quạ đen xấu xí mổ và cào xé gương mặt của những thi thể không còn ra hình thù gì nữa” Cả gia tộc chứng kiến một đời người ngắn ngủi của

bà Tứ bằng sự thờ ơ, lãnh đạm Số phận con người thật nhỏ bé và mỏngmanh Cái chết của bà Tứ và câu chuyện bà gần như hóa Phật khi ngồi trênlưng lừa vẫn được những người trong gia tộc truyền kể cho nhau

Trong gia tộc ăn cỏ đông đúc có những con người cùng huyết thốngnhưng lại coi nhau như kẻ thù Họ cùng sinh ra từ một cha mẹ nên có chungtính cách Có thể vì thế nên họ không chấp nhận nhau mà luôn tìm cách triệt

hạ tính cách điên khùng của nhau Ông Cửu cũng mang trong mình nhữngthói ích kỉ, tham lam, dục vọng tầm thường giống anh trai mình Là ngườiquan trọng thứ hai trong gia tộc ông Cửu cũng có cuộc sống vợ chồng khôngtốt đẹp gì Bản thân ông là người nát rượu, lúc nào cũng say xỉn Khi biết vợ

bị rơi xuống mương nước có đến ba lần ông nhấp thêm rượu trước khi lao đicứu vợ Trái ngược với gia đình anh trai, ông Cửu là “con sâu rượu” và bàCửu thì nanh nọc, gớm ghiếc Cuộc sống của họ cũng là những chuỗi bi kịch

xen lẫn nhau Ông Cửu thường xuyên uống rượu và không có tài cán như anhtrai Cuộc sống vợ chồng ông Cửu cũng là những chuỗi ngày ảm đạm với sựgằn hắt, chửi rủa lẫn nhau Ở ông Cửu còn là sự hèn nhát khi chứng kiến cảnh

chị dâu bị đám lính trêu chọc ông ta chỉ dám “lắp bắp trong miệng những từ

lửng lơ” mà không có bất cứ hành động phản kháng nào Ông ta thuộc kiểu

người “trước mặt những người yếu đuối thì là một con sói hung tàn, trước

một kẻ mạnh mẽ thì là một con chó nhà nhu nhược” Chính vì với tính cách

như thế nên ông ta đã không bảo vệ được chị dâu mình, cả khi cuộc đọ súnggiữa người thợ hàn và toán lính xảy ra ông ta vẫn nằm im ở dưới ven đê.Trong gia đình ông Cửu cũng là người độc đoán và ghê gớm không kém gìông Tứ Bức tranh cuộc sống vợ chồng gia đình ông Cửu cũng chẳng hề êm

ấm gì, ông Cửu ngoài tật uống rượu còn có thói trăng hoa Đến cả chị dâu

mình ông ta cũng không nể nang, “lao vào sờ sẫm” Cũng có lúc ông Cửu trở

về với bản chất của một người nông dân hết sức thật thà, ngây ngô Ông nhắcnhở Can Ba về cội nguồn gia tộc phải nhai cỏ tranh, ông biết mình mắc tội

với anh trai và chị dâu nên tha thiết xin anh trai “Anh Tứ! Anh đừng bỏ chị

ấy” Đối với công việc trong gia tộc ông cũng hăng hái không kém gì anh trai

mình Ông cũng hô hào mọi người xây dựng miếu thờ Lưu Mãnh tướng quân

để che chở cho dân làng khi châu chấu tràn về Là một trong những ông tổcủa gia tộc ăn cỏ tranh cuộc đời ông cũng có nhiều biến cố thăng trầm Ôngcũng tham lam và ích kỉ vô cùng Ông tranh giành nhân tình với anh trai đến

nỗi anh em ông khi ăn cơm ”vẫn đặt khẩu súng Pặc-hoọc lên đùi mình” Có

lẽ chỉ có người đàn bà góa mặc váy đỏ biết là mình đã chết dưới tay ai, songtình cảm giữa hai con người trong dòng tộc đã bị sứt mẻ đi rất nhiều, thậm chí

hai con người ấy cùng nhìn nhau “hận là không được băm nhỏ đối phương ra

làm trăm mảnh” Tình cảm ruột thịt nhường chỗ cho những oán hận tầm

thường giữa hai anh em trong cuộc chiến tranh giành đàn bà mỗi lúc một

thêm gay cấn Ông Tứ từng hét lên một cách căm giận “Thằng Cửu! Tao hận

là không thể phanh thây mày ra!” Sự thật là ông Cửu không tốt nên đã đẩy

quan hệ giữa hai anh em ngày càng căng thẳng như hai đối thủ lúc nào cũng

sẵn sàng lao vào nhau “Ông Cửu và ông Tứ tay phải cầm súng, tay trái bê bát

canh hoa hành… chẳng có người nào dám cúi đầu chỉ sự mất cảnh giác là sẽ nhận viên đạn của đối phương.” Đúng như lời bà Tứ đã nói ông Tứ sẽ bị hại

bởi đàn bà, vì tranh giành người đàn bà góa mặc váy đỏ anh em ông trở mặt,thành kẻ tình địch của nhau Một nghịch cảnh trớ trêu khiến những ngườitrong gia tộc sợ hãi Ông Cửu tham lam, háo sắc, đã tư thông với chị dâu còntranh giành người tình của anh Đúng là sự hư hỏng và thói xấu của xã hội đãnhiễm vào máu của những người đàn ông trong gia tộc, nó làm mất dần sựtrong sạch về đạo đức nhân phẩm của cả dòng tộc vốn có gia pháp vô cùngkhắc nghiệt Khi tuổi đã xế chiều, khác với anh trai là ông Tứ thích nuôi chimsơn ca còn ông Cửu thì lại nuôi cú mèo, một loài chim đáng ghét bị gọi là loài

chim “tan cửa nát nhà” Ông chỉ độc tôn cú mèo và cho biết ông sẽ dạy được

con cú mèo biết nói tiếng người Ngày ngày ông Cửu luyện cho con cú mèo

bỏ thói quen ngủ ngày thức đêm và tập nói tiếng người Bản thân ông thường

ra đồng và ca hát cùng cú mèo bằng những ca từ mà chỉ riêng ông mới hiểu

được “những lời ca vô nghĩa như gọi quỷ gọi ma” Ông Cửu đã thành công

khi cải tạo được thói quen của cú mèo song cũng chỉ có ông và con cú mèo làhiểu được ngôn ngữ của nhau Thật đáng buồn khi thế giới mà ông Cửu đangtồn tại không còn ai có thể hiểu được thế hệ các bậc tiền bối của gia tộc ăn cỏtranh Những bậc tiền bối như ông Tứ, ông Cửu đang lùi dần vào quá khứ

song bản chất điên khùng của họ vẫn không hề thay đổi: “bọn đàn ông đều

điên hết cả rồi…bọn đàn ông trong gia tộc ăn cỏ tranh ấy” Cuối truyện hai

ông tổ của gia tộc đang chạm mặt nhau ở ngoài đồng, giữa họ châu chấu đỏ

đang vần vũ và con cú mèo cất tiếng hót quái dị báo hiệu thời khắc suy tàncủa gia tộc ăn cỏ đã đến.

Bà Cửu khác với bà Tứ, bà không đẹp, dáng người thô kệch, bà thườngxuyên chửi mắng chồng thậm tệ mỗi khi có việc xảy ra Bà là đại diện điểnhình của người phụ nữ truyền thống với đôi bàn chân nhọn hoắt do bị bó từnhỏ Bà ta sống hời hợt giữa những người trong cùng gia tộc Khi biết chồngsàm sỡ với chị dâu bà ta cũng không có phản ứng gì Ông Cửu tằng tịu vớingười đàn bà góa mặc váy đỏ bà cũng làm ngơ Có chồng cũng như không cóbởi đối với bà ông Cửu chẳng là gì hết, ông ta điên dại và vô tích sự Bà tatiếc con vịt chết mà lao xuống mương vớt bất kể việc mình có thể bị bùn lầynhấn chìm Thói tham lam, tiếc của khiến bà chửi mắng thậm tệ kẻ gây ra cáichết cho con vịt của bà ta Người đàn bà ấy cũng chẳng hạnh phúc gì khi bên

bà là người chồng luôn say xỉn Cuộc sống mưu sinh vất vả, lo toan đều đếntay bà Bà Cửu cũng giống như bà Tứ bị chồng phản bội nhưng không thểphản kháng được Bà Cửu cũng là người đàn bà mạnh mẽ và có đôi lúc rấthoang dã Sau khi được ông Cửu vớt từ dưới mương lên, bà ta đã cắn đứt một

miếng thịt ở vai chồng “vừa nhai miếng thịt bà ta đuổi theo ông Cửu” Bà

Cửu luôn đứng ngoài cuộc những bi kịch của gia đình Bà ta chịu đựng cuộcsống với người chồng quái gở và lắm tật Những chuỗi ngày dài trong cuộcđời bà là bực bội, là đau khổ khi chung sống với một người chồng điên điênkhùng khùng

Không xuất hiện nhiều trong tác phẩm song bà Ngũ lại là người chứngkiến những sóng gió trong gia đình ông Tứ, ông Cửu Bà là người quan sátnhưng cũng là người phán xét những việc làm của hai anh em nhà ông Tứ.Lần xuất hiện thứ nhất bà Tứ vạch rõ tội của ông Tứ về việc chê bai vợ Bà rấtthẳng thắn và lớn tiếng chỉ trích lên án thói trăng hoa của ông anh bề trên

mình “Cánh đàn ông thối tha của các anh … hôm nay thì đi chim chuột với

con gâi nhă lănh ở thôn đông, ngăy mai lại đi tìm đăn bă góa ở thôn đoăi.”

Trong suy nghĩ của mình, bă Ngũ vẫn tôn trọng bậc đăn anh nhưng cùng rất

rõ răng băy tỏ quan điểm của mình lă không đồng tình với những việc lăm sai

trâi của ông Tứ Bă khẳng khâi bộc lộ rõ những suy nghĩ của mình “chúng tôi

không có gan tìm lấy một người đăn ông khâc cho mình, chúng tôi sống quâ thănh thực để cho câc anh coi thường!” Đúng lă những người phụ nữ như bă

Tứ, bă Cửu, bă Ngũ khi được gả về nhă chồng thì họ phải phục tùng ngườichồng của mình dù người chồng ấy đối xử không tốt họ vẫn phải cam chịuchấp nhận cuộc hôn nhđn không hạnh phúc Trong lòng họ không được tơvương đến người đăn ông khâc Nếu có người đăn ông năo khâc thì cuộc đời

họ phải trả giâ rất đắt giống như số phận của bă Tứ Nhưng trâi lại, người đănông có thể ngoại tình mă không sợ bị kết tội, thậm chí họ bao biện cho nhữngviệc lăm sai trâi của mình một câch công khai Lần xuất hiện thứ hai của băNgũ lă việc bă lín ân ông Cửu không tốt vì tranh giănh người tình của anhtrai Ông Tứ ngoại tình cả gia tộc đều biết vậy mă ông Cửu còn lao văo tranhgiănh với anh Chuyện xảy ra thật đâng xấu hổ, bă Ngũ kết luận một câch

chua cay“ đăn ông chỉ lă những con chó điín” Lời kết tội của bă Ngũ dănh

cho ông Tứ, ông Cửu, những con người bất chấp luđn thường đạo lý, lăm việcđồi bại khiến gia môn tổ tông phải xấu hổ

Một nhđn vật nữa trong gia tộc ăn cỏ xuất hiện đê kể nốt cđu chuyệncuộc chiến tranh giănh người đăn bă góa ở thôn Lưu Sa Khẩu giữa ông Tứ vẵng Cửu đó lă chú Thập Lục Cđu chuyện đau lòng về mối quan hệ của haianh em ông Tứ sau khi người đăn bă đó bị giết chết Chú Thập Lục khôngmuốn kể lại chuyện ấy song vết nhơ năy của gia tộc cũng có ngăy phải gột rửanín chú đê kể lại cho Can Ba nghe toăn bộ sự việc Đứng ở góc độ lă mộtngười gần như cùng trang lứa với ông Tứ, ông Cửu nín chú Thập Lục khônggiấu giếm việc hai anh em đuổi bắn, hù dọa nhau vă cuối cùng lă đânh nhau

thật sự Ông Tứ bị thương nặng, ông Cửu thay ông Tứ lãnh đạo mọi ngườichống lại châu chấu đang tràn vào làng

Quá khứ đã lùi vào dĩ vãng song nó vẫn còn nhức nhối bởi những thói

hư tật xấu hoành hành trong gia tộc Nó sẽ không ngủ yên mà còn âm ỉ chảymãi Những người trong gia tộc ăn cỏ một thời như ông Tứ, ông Cửu, bà Tứ,

bà Cửu, bà Ngũ… rồi cũng sẽ chìm vào quên lãng Bao trùm lên tất cả nhữngchi tiết hiện thực trần trụi lại chính là những quan niệm cũ vẫn còn tồn tạitrong xã hội nông thôn Đó là những hủ tục: bó chân, thiêu sống người… lànhưng tín ngưỡng thờ phụng đầy mê tín, họ tin vào những việc kỳ bí, quái dị,xây đền thờ thần Trùng, cúng bái, làm lễ tế để mong tránh được nạn diệt vongđang kề cận để bảo vệ sự sống… Và cao hơn cả là những quan niệm xa xưa,

đã ruồng rẫy những người phụ nữ bị chồng bỏ như bà Tứ vì thế mà giá trị củacon người càng trở nên bé mọn và tủi nhục hơn bao giờ hết Khép lại những

số phận những kiếp người trong gia tộc ăn cỏ, lịch sử vẫn còn kể mãi về mộtđại gia tộc linh loạn, điên cuồng ở vùng Đông Bắc Cao Mật

2 Các nhân vật không thuộc gia tộc ăn cỏ

2.1 Các nhân vật ở Đông Bắc Cao Mật nhưng không thuộc gia tộc ăn cỏ

Trong bức tranh thế giới nhân vật của Châu chấu đỏ ngoài gia tộc ăn cỏ

tranh sống ở vùng Đông Bắc Cao Mật còn có những con người, những sốphận khác bị cuốn vào dòng xoáy lịch sử của gia tộc điên cuồng đầy phức tạp

ấy Những người không thuộc gia tộc ăn cỏ, không sinh sống ở trong gia tộcsong cuộc đời họ lại gắn với những bi kịch của những người trong gia tộc ăn

cỏ Trước tiên là nhân vật người thợ hàn Lý Đại Nguyên ở thôn Lưu Sa Khẩu

- người tình của bà Tứ Người thợ hàn là một gã trai khỏe mạnh làm nghề hànnồi niêu xoong chảo Mối tình vụng trộm của bà Tứ với người thợ hàn bị phát

hiện khi ông Tứ thấy “nồi niêu xoong chảo trong nhà thi nhau vỡ” Khi chạm

mặt ông Tứ người thợ hàn đã rất bối rối, lén lút, mờ ám “lẳng lặng quảy

quang gánh líu ríu bỏ đi” Người thợ hàn bị ông Tứ bắt quả tang khi đang ăn

nằm với bà Tứ Ông ta phải trả một cái giá rất đắt đó là bị chọc mù một bênmắt Cuộc ghen tuông chấm dứt, người thợ hàn cam chịu đau đớn về thể xácvới khuôn mặt bị đâm nát Không bao biện, thanh minh hay van xin tha tội,ông ta hứng chịu tất cả cơn cuồng ghen của người chồng với một thái độ

“ngang ngạnh trong tư thế cố hữu” Có thể trách người thợ hàn không tốt vì

đã biết bà Tứ có chồng rồi mà vẫn tìm cách ve vãn, dụ dỗ dẫn đến tan vỡ mộtgia đình Nhưng gia đình ấy cũng chỉ còn tồn tại trên danh nghĩa và người thợhàn đã đập tan cuộc sống giả tạo đó Sau khi sự việc vỡ lở không ai thấyngười thợ hàn xuất hiện ở trong làng nữa Chỉ có ông Tứ gặp lại tình địch củamình trong một lần sang Lưu Sa Khẩu chữa bệnh Người thợ hàn có thể trả

thù ông Tứ mà không ai hay biết vì họ giáp mặt nhau trong “một con ngõ

nhỏ” Thế nhưng bài học đắt giá còn đó, những vết thương chưa kịp lành

hoặc cũng có thể người thợ hàn biết được việc làm của mình là sai trái nênông ta đã không ra tay Dù không có hành động gì song qua độc nhãn của

mình với những “ánh mắt xanh lè và sắc nhọn như những mũi tên”, người thợ hàn đã khiến ông Tứ phải khiếp đảm Là kẻ thất bại trong cuộc chiến

ghen tuông nhưng người thợ hàn lại là người chiến thắng trong việc giànhđược trái tim bà Tứ Số phận thật trớ trêu, người thợ hàn gặp lại bà Tứ, gặplại người tình trong một hoàn cảnh đau lòng, bà Tứ đang trên đường bị trả vềnhà cha mẹ đẻ Không còn là kẻ hèn mọn, lén lút, sợ hãi nữa người thợ hàn đãchống chọi với cả một toán lính đang cợt nhả, xúc phạm bà Tứ Lúc này ôngchiến đấu cho tình yêu, ông lo sợ cho bà Tứ đang bị đám lính khốn nạn bủavây Ông ta đến với bà Tứ bằng tình yêu cuồng nhiệt của mình, có lẽ ông tacũng thấy được một phần trách nhiệm của mình trước cuộc đời bà Tứ Trongvòng vây của những tên lính đồi bại người thợ hàn chiến đấu hết mình để bảo

vệ tình yêu ngang trái của ông “đứng như một tấm bia sống để cho những

người lính luyện tập khả năng xạ kích của mình” Tình yêu làm cho con

người ta trở nên mạnh mẽ, bất chấp tất cả, người thợ hàn biết rằng bà Tứ khi

về nhà sẽ bị hỏa thiêu vì theo tập tục xua cũ, người con gái bị chồng dắt trả vềnhà cha mẹ đẻ là nỗi ô nhục cho cả gia đình, dòng họ Chính vì thế mà ông tađợi để gặp bà Tứ, nhưng cuộc gặp gỡ đó lại là cuộc chia ly đầy nước mắt Bà

Tứ bị chòng ghẹo, bị đùa giỡn và cuối cùng bị bắn chết Người thợ hàn đauđớn xót xa khi chứng kiến cái chết của người tình Ông uất hận và căm giậnnhững kẻ đã giết bà Tứ, những người đẩy bà Tứ đến sự bất hạnh như ông Tứ,ông Cửu Ông ta tha thiết kêu tên cúng cơm của người tình khi bà Tứ hấp hối.Tình yêu khiến con người trở lên dũng cảm và mạnh mẽ, ông không thể để bà

Tứ chết một cách tức tưởi như vậy, ông dồn sự căm hận vào toán lính mặc

cho “những viên đạn bay chung quanh ông ta như châu chấu” Kẻ thù của bà

Tứ cũng là của ông, những kẻ hại bà phải bị trừng phạt Giữa vòng vây củanhững kẻ vô nhân tính ông đã chiến đấu một cách ngoan cường để chứngminh tình yêu với bà Tứ Tình cảm của người thợ hàn đối với bà Tứ thật sâunặng Đó là một tình yêu chân thành nhưng ngang trái, nghiệt ngã, thấm đẫmmáu và nước mắt Cái chết của người thợ hàn vô cùng bi tráng, ông ta dámsống, dám chết vì tình yêu Không bảo vệ được người mình yêu ông đã chọnđến cái chết, để chứng minh tình yêu mà ông dành cho bà Tứ là một tình yêu

vô cùng mãnh liệt Kết thúc một chuỗi bi kịch đau lòng là hình ảnh “thi thể

của bà Tứ, người thợ hàn và cả con lừa được người làng khiêng sâu vào trong đầm lầy, vứt dưới bóng râm của những lùm cây dại” Số phận của

những con người tội lỗi rẻ rúng như những đồ vật bỏ đi, thậm chí đến tận lúcchết họ cũng không được chôn cất tử tế Ở trong dòng máu người thợ hàn đãphảng phất nét ngang tàng, điên dại của những người trong gia tộc ăn cỏ Ông

không sinh ra trong gia tộc ấy nhưng dường như sự mạnh mẽ, gan góc, điên

cuồng của những người trong gia tộc ăn cỏ đã chảy trong ông

Người đàn bà góa mặc váy đỏ ở thôn Lưu Sa Khẩu bước vào cuộc đời

ông Tứ, ông Cửu một cách trớ trêu Bà ta là người phụ nữ trẻ đẹp, thích mặc

quần áo màu đỏ Lúc đó bà ta là một người phụ nữ góa chồng, bà ta ở với mộtông bố chồng già yếu, bệnh tật trầm trọng Khi gặp ông Tứ để khám bệnh bà

là người phụ nữ nhỏ bé, sợ sệt, bởi lẽ bà là góa phụ Người đàn bà này làmcho thần trí ông Tứ điên đảo Mỗi lần bà ta xuất hiện là ông Tứ bị kích thíchtâm tưởng đến cao độ Bà góa đến với ông Tứ lúc đầu là để khám chữa bệnh,thế nhưng trước sự cám dỗ nhục dục của ông bà đã không giữ được mình Bà

ta lén lút quan hệ với ông Tứ mặc dù biết ông đã có vợ Những khao khát yêuđương của tuổi thanh xuân khiến bà ngã vào vòng tay ông Tứ Cuộc đời bàlúc nào cũng vội vàng, lén lút, vụng trộm Người đàn bà này đã vì tình, vìnhục dục mà bán rẻ lương tâm của mình, thông dâm với thầy thuốc và âmmưu giết bố chồng Kẻ cản đường bà ta đến với tình nhân là ông bố chồnggần đất xa trời Mượn tay người tình giết chết bố chồng để rộng đường đếnvới tình yêu là một tội ác không dung thứ Người đàn bà góa này còn lànguyên nhân chủ yếu khiến anh em ông Tứ trở mặt với nhau Bà ta là ngườiđàn bà đỗi quá tham lam trong chuyện tình ái Bà ta đã quan hệ bất chính vớiông Tứ nhưng đồng thời cũng lén lút qua lại với ông Cửu Nghịch cảnh tráingang là hai anh em không chấp nhận có chung một người đàn bà mặc váy đỏ

vì thế mà xảy ra chuyện họ đuổi bắn nhau như hai kẻ tình địch điên khùng Bàgóa mặc váy đỏ là loại người ham muốn nhục dục, thể xác Để giải thích choviệc bà có quan hệ với cả hai người đàn ông trong một gia đình, chú Thập Lục

đã đánh giá “có loại đàn bà không bao giờ biết đủ trong chuyện ấy” Chỉ vì

thỏa mãn dục vọng thấp hèn người đàn bà này đã bất chấp luân thường đạo lý,tiếp tay cho người giết bố chồng, mồi chài người đàn ông khác khi vẫn có

người tình bên cạnh Người trong gia tộc ăn cỏ khinh miệt cho rằng bà ta

“chẳng khác nào một con điếm” Số phận của người đàn bà này cũng bất

hạnh không kém gì những người trong gia tộc ăn cỏ, nhưng mỗi người mộtnghịch cảnh khác nhau Góa bụa khi tuổi đời còn quá trẻ, những hủ tục củalàng quê nghèo khó không cho phép người đàn bà này đi bước nữa mà phảithủ tiết thờ chồng Bà ta cũng là người can đảm, dám sống cho tình yêu dù đó

là tình yêu đầy tội lỗi Bà ta tự nguyện đến dâng thân xác cho ông Tứ sau baođêm đấu tranh dằn vặt với lương tâm Cuối cùng bà đã không kìm chế đượctình cảm và những ham muốn đời thường, vứt bỏ ranh giới của sự ràng buộc

lễ giáo gia phong để lao vào cuộc tình éo le Bà cũng sẵn sàng từ bỏ phẩmhạnh, khí tiết của một người vợ góa để sống cho tình yêu Nhưng cuộc tìnhngắn ngủi đã không thay đổi được gì cho số phận của bà, nó càng làm đen tốihơn cuộc đời vốn dĩ đã bất hạnh của bà Từ những ham muốn vô tận về thểxác lẫn tinh thần khiến bà càng trượt dài trong chuỗi tội lỗi triền miên Khôngcam chịu cuộc sống an phận, không giữ đạo hiếu, người đàn bà này đã phảitrả giá cho cuộc đời của mình Cái chết của bà góa mặc váy đỏ chỉ có bà, ông

Tứ, ông Cửu mới biết ai là người bắn mình Bà ta cũng thật đáng thương, giếtngười để được thỏa mãn dục vọng và cũng vì dục vọng mà phải trả giá bằng

cả mạng sống của chính mình

2.2 Các nhân vật từ thành phố

Khác với những con người ở miền quê nghèo khó vùng Đông Bắc CaoMật là những người thành phố cùng tham gia làm nên bức tranh hiện thực

sống động trong Châu chấu đỏ Trước hết là nhóm chuyên viên nghiên cứu về

châu chấu của Viện nghiên cứu Họ có mặt ở vùng quê xa xôi hẻo lánh CaoMật để tìm hiểu về nạn châu chấu đang hoành hành nơi đây Đoàn chuyênviên có chín người, ba nữ sáu nam Từ trang phục diện mạo cho thấy đây làmột đoàn tham quan thì đúng hơn so với nhiệm vụ nghiên cứu về nạn châu

chấu đang xảy ra ở Cao Mật Họ đeo kính đổi màu, đội mũ mềm màu trắng,chẳng phù hợp chút nào với nhiệm vụ mà họ phải làm Khi mặt trời lên cao họmới ra đồng để tìm hiểu về châu chấu Trong con mắt những người nông dân

ở Cao Mật nhóm chuyên viên nghiên cứu chẳng làm nên trò trống gì, họ

“cười mũi coi thường nhóm người này” bởi vì so với những người này hiểu

biết về châu chấu của họ còn hơn gấp nhiều lần Những chuyên viên làm côngviệc nghiên cứu nhưng không dám động tay vào châu chấu, chỉ chụp ảnh vàquan sát một cách hời hợt những gì đang diễn ra trên đồng cỏ Công việc tìm

hiểu về châu chấu diễn ra tẻ nhạt và kết thúc khi cô nghiên cứu viên “mặc

chiếc váy màu đỏ” giục mọi người “chúng ta phải ăn sáng đã” Cả một đoàn

chuyên viên với chín con người trong đó người có bằng cấp cao nhất là giáo

sư nghiên cứu châu chấu cũng chưa phát hiện được điều gì mới mẻ về đạidịch châu chấu lần này Kết quả công việc của vị giáo sư là việc ông ta đứng

dậy và đánh rắm “vừa to, vừa dài vừa thối” Đám người nghiên cứu này đã

không tận dụng thực tế sự xuất hiện của châu chấu để tìm hiểu phục vụ chokhoa học Họ làm việc qua loa đại khái và vô cùng hời hợt Đúng như nhânvật tôi nhân định họ không phải là loài động vật ăn cỏ cao cấp nên đối với

châu chấu “họ không hề tôn kính cũng chẳng hề sợ hãi” Thậm chí cô chuyên

viên không có chút hiểu biết gì về nạn châu chấu đỏ ở Cao Mật năm mươinăm trước đã so sánh thật khập khiễng công cuộc tiêu diệt châu chấu của dân

làng năm xưa giống như một cuộc “kháng chiến chống Nhật thu nhỏ, đáng

thương!” Những con người có học vấn và trình độ, họ tưởng rằng họ biết

mọi thứ về khoa học nhưng thực tế họ chẳng biết gì về lịch sử ra đời của khoahọc Trước đám mây châu chấu khổng lồ tràn vào làng những nghiên cứu viên

này chỉ biết đứng “ngây người nhìn cảnh tượng châu chấu di chuyển kì dị và

kêu lên những tiếng vừa sợ hãi vừa thích thú” Bởi lẽ họ không bao giờ có thể

tưởng tượng và cảm nhận được đại dịch châu chấu diễn ra khủng khiếp như

thế nào so với hiểu biết của họ Chính vì vậy mà nhân vật tôi “cảm thấy tiếc

nuối thay cho những kiến thức nông cạn của họ” Khi nạn châu chấu đỏ xuất

hiện năm mươi năm trước có những người trong đoàn nghiên cứu còn chưa rađời, năm mươi năm sau châu chấu trở lại nhưng những hiểu biết về châu chấucủa họ còn nông cạn, hạn hẹp và nhạt nhòa so với ông lão chín mươi tuổi củagia tộc ăn cỏ tranh

Cùng với nhóm nghiên cứu châu chấu là quân đội tham gia diệt châuchấu giúp dân làng Đội quân được cử đến để giúp những người dân nơi đâyđối phó với nạn châu chấu thật đông vui, nhộn nhịp Những người lính trẻ lầnđầu ra quân tiêu diệt châu chấu vô cùng hăng hái Trong cuộc đời người línhđây có lẽ là nhiệm vụ chiến đấu đặc biệt nhất Họ tham gia với tinh thần rất

phấn chấn“họ cười, họ nói, họ gào, họ hét… trông thật vui vẻ” Đối với người

lính thì việc huấn luyện và thực hiện kỉ luật là hết sức khắc nghiệt, thế nhưngđược tham gia diệt châu chấu ở Đông Bắc Cao Mật lại là kì dã ngoại vui vẻđầy hào hứng Cuộc chiến đấu không khó khăn, nó giống như là một cuộc tập

trận giả “họ nhảy nhót như một bầy khỉ lanh chanh” chẳng có kỉ kỉ luật, nề

nếp nào cả So nạn châu chấu bây giờ dưới con mắt của bà Cửu, người đã

chứng kiến đại dịch năm xưa thì“nạn châu chấu năm mươi năm trước mới

được gọi là một nạn châu chấu đích thực” Cuộc chiến đấu của những người

lính hời hợt lướt qua khi châu chấu trên đồng cỏ chẳng khác nào “một trận lũ

đỏ quạch làm vỡ đê chảy thẳng vào làng” Châu chấu đã thực sự vào làng,

nhưng giờ đây việc tiêu diệt châu chấu đơn giản và hiện đại hơn nhiều Conngười đã biết dùng thuốc độc để tiêu diệt châu chấu song cuộc chiến này xem

ra nhỏ bé hơn cuộc chiến của gia tộc ăn cỏ tranh năm mươi năm trước Nhữngngười lính sẽ không bao giờ có được tâm trạng vui sướng hả hê và tự hào nhưnhững người trong gia tộc ăn cỏ khi họ tiêu diệt được đại nạn châu chấu năm

mươi năm về trước Đó mới chính là cuộc chiến đấu thực sự của cả một gia

tộc ăn cỏ tranh chống lại “một gia tộc ăn cỏ tranh khác”.

Ở thành phố có một vị giáo sư rất khả kính mà nhân vật “tôi” quen biết.Ông ta đại diện cho một tầng lớp thượng lưu, phong nhã và đạo mạo Lúc nào

vị giáo sư này cũng tỏ ra hết sức mực thước, đường hoàng Ông ta cao ngạo

ngợi ca cuộc sống chung thủy và tôn trọng người vợ của mình: “Giáo sư nói,

thầy rất yêu người vợ đã từng vào sinh ra tử, sẻ chia hoạn nạn với thầy, thầy còn bảo, thầy nhìn những cô gái trẻ đẹp chẳng khác nào những bộ xương bọc thịt biết đi.” Tất cả những lời rao giảng đẹp đẽ ấy đã khiến người ta không

khỏi bất ngờ khi thấy “vị giáo sư quen biết đang ôm chiếc eo thon thả một cô

sinh viên cũng khá quen biết đi thong thả dưới vòm lá xanh um trên đường.”

Bóng tối của lùm cây là kẻ đồng lõa che giấu những hành vi thô thiển, bẩn

thỉu của vị giáo sư già đang “đưa bàn tay trắng nhờ luồn vào mái tóc vàng

rực của cô sinh viên trẻ” Không chỉ qua lại vụng trộm với cô sinh viên đáng

tuổi con mình, mà vị giáo sư còn có những người tình khác Người đàn bàmặc váy đen đến nhà giáo sư để thỏa mãn dục vọng khi vợ ông ta đi vắng, bà

ta được con trai giáo sư hết sức ngây thơ cho biết “hôm qua bố cháu cùng với

một dì rất mập nữa đóng cửa phòng lại học tiếng mèo kêu đấy” Giáo sư là

con người giả tạo với vợ, với những người đàn bà như con thiêu thân lao vàocuộc đời ông ta

Giáo sư là người có trình độ học vấn cũng chẳng ra gì, mỗi bài giảngcủa ông ta là những lời dối trá, vô nghĩa vì thế mà học trò của ông ta khi nghe

thầy giảng “đứa thì ngáp, đứa thì chảy nước miếng, có đứa cố tình làm mặt

quỉ để chọc cười nhau” Trong khi cặp kè với cô sinh viên tóc vàng giáo sư

vẫn lên giọng giảng dạy bài “chế độ một vợ một chồng là mô thức hợp với

đạo đức gia đình nhất.” Thật là mỉa mai và nực cười khi một kẻ có tư cách

xấu xa như giáo sư mà vẫn ca ngợi giá trị của một gia đình hạnh phúc Giáo

sư là một kẻ hèn nhát, đạo đức giả chứ không phải như vẻ bề ngoài của người

có học thức Trước người tình giáo sư tự khoác cho mình bộ mặt hết sức cao

ngạo và uy nghi“ vênh vênh váo váo theo kiểu ngồi cao nhìn xuống” Ông ta

giới thiệu người đàn bà ở trong nhà mình với vợ bằng thái độ trơ trẽn, đáng sợ

“gương mặt ông ta rất đanh và không có thần sắc” Đối với vợ mình ông ta

phục tùng, sợ sệt “chẳng khác nào kẻ thuộc hạ trông thấy cấp trên, cúi người

khom lưng” Sự hèn hạ của vị giáo sư còn được bộc lộ khi ông ta bị vợ phát

hiện ngoại tình,“ông ta quì trước mặt vợ mình, khuôn mặt khả ái như một

chiếc mâm nhỏ đang vùi giữa hai đầu gối vợ” Không còn hình ảnh cao đạo

của một vị giáo sư khả kính, trước mặt vợ, ông ta chỉ là một kẻ nhu nhược và

yếu hèn:“ông ta vẫn quì, toàn thân rung lên từng đợt” Giáo sư ngoại tình

nhưng không dám thừa nhận chuyện đó, ông ta đổ lỗi cho người đàn bà mêhoặc mình Để vợ tin mình trong sạch ông ta đã trút lên đầu người tình tất cả

tội lỗi: “là cô ta…là con điếm ấy mê hoặc tôi” Không như ông Tứ trong gia

tộc ăn cỏ, khi đem lòng yêu người đàn bà góa ở Lưu Sa Khẩu, ông Tứ côngkhai đến với người tình Còn giáo sư, ông ta bào chữa cho việc làm đồi bạicủa mình là do người khác dụ dỗ, lôi kéo, mồi chài và bản thân ông ta vô tội

Trước cơn thịnh nộ của vợ ông ta chỉ biết “van xin đến độ tuyệt vọng” Ông

ta là một kẻ phũ phàng và đớn hèn khi lên mặt mắng chửi người tình để lấylòng vợ Những cuộc tình vụng trộm, những ham muốn điên cuồng đã làmmất đi giá trị của một con người có học thức như giáo sư Những thói hư tậtxấu đang tồn tại trong một xã hội có tri thức ngày càng làm nhức nhối thêmcuộc sống nơi phồn hoa đô thị Giá trị sống của con người cũng trở lên nhỏ bé

và tầm thường bởi những cám dỗ thường ngày không thể vượt qua được

Một trong số những người tình của giáo sư là người đàn bà mặc váyđen Bà ta là một người phụ nữ đẹp, thời thượng và hấp dẫn Cuộc tình tội lỗicủa bà ta với vị giáo sư chấm dứt khi bà ta nhận ra con người thật của vị giáo

sư đáng kính Bà ta là người sống buông thả, ham muốn nhục dục Khôngphải chỉ giáo sư là người tình duy nhất trong cuộc đời bà Bà đã từng không ítlần nhận được sự ghen tuông của những người đàn bà khác song trước người

vợ của giáo sư bà đã sợ hãi thực sự “bà đã nhận được rất nhiều những ánh

mắt đầy hình sắc như thế này của những người đàn bà khác nhưng bà vẫn cảm thấy khốn khổ vô cùng vì cái nhìn này” Bà đau đớn, nhục nhã và thực sự

thoát ra khỏi cơn mê đắm dục vọng khi nhận hai cái bạt tai của vợ giáo sưdành cho mình Trước khi chết, bà đã cay đắng nhận ra mình chỉ là một món

đồ chơi trong tay vị giáo sư Ông ta “làm tình với bà mà lúc nào cũng nghĩ

mình làm tình với kỹ nữ” Kết cục số phận của người đàn bà mặc váy đen

cũng giống như bà Tứ, bà góa ở vùng Đông Bắc Cao Mật Họ cũng vì tình, vìham muốn dục vọng nên cuộc đời họ đều trở thành nô lệ của tình dục Nhữngcon người cách xa nhau ở các thế hệ nhưng cũng không có gì là khác nhau về

số phận

Những con người đến từ thành phố khiến cho bức tranh hiện thực trong

Châu chấu đỏ thêm phần sinh động Sự hiểu biết nông cạn của nhóm nghiên

cứu châu chấu, sự hời hợt của quân đội diệt châu chấu, và thói xấu giả dối củanhững kẻ có học thức cùng sự buông thả, sa ngã của những kẻ đam mê dụcvọng thấp hèn đã phơi bày một thực tại trần trụi về cuộc sống nơi văn minh,tiến bộ nhất Có lẽ đối với Mạc Ngôn, sự suy thoái, những bon chen và vô ngãcủa cuộc sống những con người thành thị đều xuất phát từ cái mà người ta gọi

là “nhàn cư vi bất thiện”, đó là sướng quá hóa hỏng, sinh ra những thói xấu,những việc làm đi ngược lại với chuẩn mực, với đạo đức mà ngay cả chínhbản thân họ dù biết nhưng cũng chẳng thèm quan tâm đến Hai thế giới conngười khác nhau nhưng đều có điểm chung giống nhau Đó chính là sự suyđồi về đạo đức nhân phẩm của con người Con người dù ở vùng quê xa xôihẻo lánh hay ở thành phố hiện đại, giàu sang cũng không vượt qua được cám