CÁCH kể CHUYỆN TRONG “NHẬT kí HOÀN TOÀN có THẬT của một NGƯỜI ANH ĐIÊNG bán THỜI GIAN” của SHERMAN ALEXIE

Lời khen của tờ New York Times dành cho tác phẩm: “Nhật ký hoàn toàn có thật của một người Anh Điêng bán thời gian là sự thâm nhập đầu tiên của Alexie vào thể loại văn học dành cho thiếu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

-888 -NGUYỄN DUY ĐỘ

CÁCH KỂ CHUYỆN TRONG “NHẬT KÍ HOÀN TOÀN CÓ THẬT

CỦA MỘT NGƯỜI ANH ĐIÊNG BÁN THỜI GIAN”

CỦA SHERMAN ALEXIE

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN

HÀ NỘI, 2015

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

NGUYỄN DUY ĐỘ

CÁCH KỂ CHUYỆN TRONG “NHẬT KÍ HOÀN TOÀN CÓ THẬT

CỦA MỘT NGƯỜI ANH ĐIÊNG BÁN THỜI GIAN”

CỦA SHERMAN ALEXIE

Chuyên ngành: VĂN HỌC NƯỚC NGOÀI

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn GS.TS Lê Huy Bắc, các thầy cô giáo trong bộ môn Văn học nước ngoài và toàn thể các thầy cô trong khoa Ngữ văn đã tận tình giúp đỡ tôi Xin chân thành cảm ơn người thân và bạn bè đã động viên, ủng

hộ giúp tôi hoàn thành luận văn này.

Học viên

Nguyễn Duy Độ

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Mục đích nghiên cứu 3

5 Phương pháp nghiên cứu 3

6 Cấu trúc luận văn 4

Chương 1.NGƯỜI KỂ CHUYỆN 5

1.1 Khái niệm trần thuật (kể chuyện) 5

1.2 Ngôi kể thứ nhất và điểm nhìn bên trong 5

1.3 Liên văn bản 15

Chương 2 NHÂN VẬT QUA CÁCH KỂ 22

2.1 Tôi – Nhân vật nghi ngờ 24

2.1.1 Tự nhận thức và nghi ngờ về bản thân 24

2.1.2 Tự nhận thức và nghi ngờ về xã hội 31

2.1.3 Tự nhận thức về con người và cuộc sống 38

2.2 Tôi – Nhân vật chống lại hiện thực 41

2.2.1 Lòng dũng cảm và quyết tâm vươn lên 41

2.2.2 Hi vọng và ước mơ 54

Chương 3 THỜI GIAN VÀ KHÔNG GIAN TRẦN THUẬT 60

3.1 Thời gian trần thuật 60

3.1.1 Thời gian gắn với những biến cố trong cuộc sống của Junior 61

3.1.2 Thời gian hồi tưởng về quá khứ 66

3.2 Không gian trần thuật 67

3.2.1 Không gian vùng Anh Điêng Spokane 68

3.2.2 Không gian vùng Reardan 70

3.2.3 Không gian các trận bóng rổ 72

KẾT LUẬN 75

THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 78

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Ngày 4/7/1776 mười ba bang thuộc địa của Mỹ tuyên bố giành độclập, Ngày 30/4/1789 George Washington được bầu làm tổng thống Mỹ làmột quốc gia trẻ, nhưng nền văn học Mỹ với tuổi đời ba thế kỉ đã chứngminh sự phát triển vượt trội qua từng thế kỉ, không hề thua kém những nềnvăn học đại thụ khác Đặc biệt, thế kỉ XX văn học Mỹ đã tự khẳng địnhmình với hàng loạt những cây bút xuất sắc như Eugene O’Neill, WilliamFaulkner, Arthur Miller, Ernest Hemingway…

Sherman Alexie là một trong những nhà văn nổi tiếng và được yêumến nhất trong số những nhà văn thuộc thế hệ của mình Ông là một tiểuthuyết gia, nhà thơ, một nhà làm phim đoạt nhiều giải thưởng, đồng thờiđược biết tới như một tiểu thuyết gia người Mỹ nổi tiếng khi còn trẻ tuổi.Tạp chí Boston Globe ngợi khen ông là “tiếng nói quan trọng trong nềnvăn học Mỹ”

Nhật kí hoàn toàn có thật của một người Anh Điêng bán thời gian gần

như là trải nghiệm hoàn toàn có thật của Sherman Alexie ở vùng AnhĐiêng nghèo đói Nhưng đó không hề là những trải nghiệm buồn Ngượclại, những trang sách được viết với tinh thần hài hước, sâu sắc và đầy chânthành Cuốn sách giành được một loạt giải thưởng danh giá và lọt vào danhsách bán chạy của những tờ báo lớn tại Mỹ Ở Việt Nam, độc giả chưađược tiếp xúc nhiều với Sherman Alexie

Cách kể chuyện là yếu tố quyết định thành công của tác phẩm Cách kểchuyện – một yếu tố quan trọng giúp nhà văn khái quát tính cách xã hội vàmảng đời sống gắn liền với nó, qua nghệ thuật kể chuyện ta thấy được phong

cách nhà văn Vấn đề đặt ra trước Nhật kí hoàn toàn có thật của một người

Anh Điêng bán thời gian là cần làm sáng tỏ cách kể độc đáo, từ đó thấy được

cách nhìn nhận, suy nghĩ của tác giả về xã hội, con người và tâm lí giới trẻ

2 Lịch sử vấn đề

Nhật kí hoàn toàn có thật của một người Anh Điêng bán thời gian của

Sherman Alexie là tác phẩm chứa đựng những khắc họa chân thực nhưngđầy tình yêu về khu Anh Điêng (Indian), một vùng đất đói nghèo, luôn đầyrẫy những cái chết vô nghĩa, nhưng có những con người chưa từng nguôi

hy vọng Tác phẩm đứng ở vị trí best–seller trên bảng xếp hạng của tờ NewYork Times và giành được nhiều giải thưởng danh giá, trong đó có GiảiSách Quốc gia Mỹ Do đây là tác giả mới được giới thiệu ở Việt Nam vàhạn chế nhất định của bản thân người nghiên cứu nên luận văn chỉ tập hợpđược một số ý kiến khiêm tốn sau

Lời khen của tờ New York Times dành cho tác phẩm: “Nhật ký hoàn

toàn có thật của một người Anh Điêng bán thời gian là sự thâm nhập đầu

tiên của Alexie vào thể loại văn học dành cho thiếu nhi và cũng chỉ cần duynhất một cuốn sách này thôi, ông đã thống lĩnh được thể loại này…”

Tờ USA Today ghi nhận, “Nhật ký hoàn toàn có thật của một người

Anh Điêng bán thời gian – giành giải thưởng Sách Quốc Gia – là một thiên

truyện chắc chắn sẽ còn vang dội và vực dậy tinh thần của tất cả các lứatuổi trong nhiều năm liền”

Tờ Los Angeles Times thì cho rằng “Ít có nhà văn nào am hiểu như

Sherman Alexie… Việc một học sinh trung học chưa thích nghi được vớimôi trường mới không phải là đề tài gì xa lạ, nhưng Alexie đã làm nó tươimới bởi nhân vật học sinh này không phải là mẫu người thường xuyên xuấthiện trên sách.”

Neil Gailman viết: “Xuất sắc ở mọi khía cạnh, thấm thía, vô cùng hài

hước, ấm áp, chân thành, và thông thái…”

Cùng cảm hứng ngợi ca, tờ School Library Journal ghi nhận: “Những

bức họa chỉ giản đơn của Forney hoàn toàn ăn khớp với nội dung truyệncủa Alexie và phản ảnh được con người họa sĩ đang hình hài trong Junior.”

Các bài viết trên thư viện điện tử về Nhật kí hoàn toàn có thật của một

người Anh Điêng bán thời gian có thể nói là khá ít ỏi, chủ yếu chỉ đưa ra

những nhận xét, đánh giá mang tính khái quát, chưa cụ thể, quy mô Đặcbiệt các công trình nghiên cứu về tác phẩm này đã in thành sách ở ViệtNam là chưa có Mảng viết về Sherman Alexie chủ yếu là dịch từ các trangđiện tử nước ngoài Dẫu sao với các bài viết tìm được chúng tôi thấy cónhiều luận điểm bổ ích, có thể dùng làm điểm tựa để triển khai đề tài

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Căn cứ vào đề tài, đối tượng nghiên cứu của luận văn là: Cách kể

chuyện trong tiểu thuyết Nhật kí hoàn toàn có thật của một người Anh Điêng bán thời gian của Sherman Alexie.

Phạm vi nghiên cứu là tiểu thuyết Nhật kí hoàn toàn có thật của một

người Anh Điêng bán thời gian của Sherman Alexie Bản dịch của dịch giả

Nguyễn Liên Hương, nhà xuất bản Hội nhà văn, 2012

4 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài này mục đích người viết muốn làm sáng tỏ cách kể

chuyện trong tiểu thuyết Nhật kí hoàn toàn có thật của một người Anh

Điêng bán thời gian của Sherman Alexie Trong quá trình tìm hiểu cách kể

chuyện, chúng tôi mong muốn tìm hiểu thêm về quan niệm nhân sinh, cáchnhìn nhận của tác giả đối với hiện thực xã hội, một phần hiện thực đời sống

xã hội Mỹ sẽ được tái hiện lại ở góc nhìn mới

5 Phương pháp nghiên cứu

Đây là cuốn tiểu thuyết mang tính tự truyện, bởi vậy với đề tài nàyluận văn sẽ tiếp cận tác phẩm từ phương pháp “Tự sự học”

Phương pháp so sánh – đối chiếu sẽ đặt tác phẩm vào tiến trình vănhọc Mỹ nói chung và văn học thế giới nói riêng, đối chiếu tiểu sử tác giả đểkhảo sát toàn bộ tác phẩm

Ngoài ra, luận văn còn sử dụng phương pháp xã hội học và phươngpháp liên ngành để khảo cứu những đóng góp đặc thù về nội dung tư tưởngcủa tác phẩm

6 Cấu trúc luận văn

Ngoài Mở đầu và Kết luận, luận văn gồm ba chương

Chương 1: NGƯỜI KỂ CHUYỆN

Chương 2: NHÂN VẬT QUA CÁCH KỂ

Chương 3: THỜI GIAN VÀ KHÔNG GIAN TRẦN THUẬT

Chương 1

NGƯỜI KỂ CHUYỆN

1.1 Khái niệm trần thuật (kể chuyện)

Theo các tác giả trong cuốn Lí luận văn học, tập 2, tác phẩm và thể

loại văn học do Trần Đình Sử chủ biên: “Trần thuật là hành vi ngôn ngữnhằm kể, thuật, miêu tả, cung cấp thông tin về sự kiện nhân vật, theo mộtthứ tự nhất định trong không gian, thời gian và về ý nghĩa” [33,100]

Các tác giả trong cuốn Từ điển thuật ngữ văn học đã đưa ra khái niệm

về trần thuật: “Trần thuật là phương diện cấu trúc của tác phẩm tự sự, thểhiện mối quan hệ chủ thể – khách thể trong loại hình nghệ thuật này Nóđánh dấu sự đổi thay điểm chú ý của ý thức văn học từ hệ thống sự kiệnthắt nút, mở nút sang chủ thể thẩm Mỹ của tác phẩm tự sự” [22;248]

Như vậy, từ những quan điểm trên ta có thể hiểu: Trần thuật chính làgiới thiệu, khái quát, miêu tả nhân vật, sự kiện, hoàn cảnh, sự việc, theođiểm nhìn nhất định Trần thuật là biện pháp cơ bản nhất để tạo thành vănbản văn học, nó soi sáng tư tưởng nội dung của tác phẩm văn học cũng nhưnhững sáng tạo nghệ thuật mới, độc đáo của nhà văn

1.2 Ngôi kể thứ nhất và điểm nhìn bên trong

Trong tác phẩm văn học người kể chuyện đóng vai trò hết sức quantrọng, nó tạo nên sự thành công hay thất bại của ý đồ viết tác phẩm của nhàvăn Đó là một người do nhà văn sản sinh ra để thay mình thực hiện hành

vi trần thuật Người kể chuyện ấy có thể được kể bằng ngôi thứ ba, ngôithứ hai, ngôi thứ nhất

Trong cuốn Lí luận văn học, tập 2, tác phẩm và thể loại văn học, do

Trần Đình Sử (chủ biên): “Người kể chuyện xưng tôi “là một nhân vật”trong truyện, chứng kiến các sự kiện đứng ra kể Nội dung kể không rangoài phạm vi hiểu biết của một người, thường gắn với quan điểm đánh giáriêng của nhân vật ấy” [33;102]

Trong tiểu thuyết Nhật kí hoàn toàn có thật của một người Anh Điêng

bán thời gian của Sherman Alexie, nhà văn đã kể lại câu chuyện bằng cách

để nhân vật chính là Arnold Spirit Junior kể lại câu chuyện, bằng ngôi kểthứ nhất xưng “tôi”: “Chào các bạn!

“Tôi là Arnold Spirit Junior, còn được gọi là quỹ đạo hay địa cầu vì

sở hữu cái đầu khổng lồ chứa đầy nước mà theo cách nói hoa hòe củabác sĩ là mắc phải bệnh tràn dịch não Thân hình bút chì, nhưng bàn chânlại to đùng cách mạng, nhìn tôi chẳng khác nào chữ L viết hoa đang đitrên đường Cái đầu làm khổ cái thân, tôi có đến bốn mươi hai cái răng,

bị động kinh ít nhất hai lần một tuần, và tới năm mười bốn tuổi mà vẫnnói l…l…lắp và nói ngọng”

Chính yếu tố này mà Arnold Spirit Junior – người kể chuyện xưng

“tôi”, vừa là người dẫn chuyện, là người chứng kiến, đồng thời là ngườitrong cuộc, trực tiếp tham gia vào các tình tiết, các sự kiện trong câuchuyện Nhân vật “tôi” xuất hiện ngay từ đầu một cách tự nhiên, dưới hìnhbóng của một chú bé 14 tuổi khi kể về câu chuyện cuộc đời của chính nhânvật cùng các sự kiện, mà nhân vật cho đó là quan trọng nhất trong cuộc đờimình, với giọng kể vừa chân thực, vừa mang tính hài hước: “tôi sinh ra với

bộ não đầy nước Được rồi, điều đó không hoàn toàn chính xác Thực ra lúcmới chào đời tôi đã có quá nhiều dịch não tủy trong hộp sọ Nhưng dịch tủychỉ là cách nói hoa hòe hoa sói của bác sĩ về mỡ não mà thôi” [1;9] Lối kểvừa cho chúng ta thấy bức chân dung chân thật của một cậu bé mới lớn vớinhững dị biệt, nhưng pha trộn trong đó lại chính là sự hài hước: “Não củatôi đang chìm trong mỡ Nhưng câu này làm cho sự việc nghe thật kỳ cục

và buồn cười, như thể não bộ tôi là một miếng khoai tây chiên khổng lồ,cho nên nói, “Tôi sinh ra với bộ não đầy nước” nghe có vẻ nghiêm túc, văn

vẻ và xác thực hơn” [1;9]

Tiếp đó hàng loạt sự kiện xung quanh nhân vật xảy ra qua đôi mắt củanhân vật “tôi” tại khu Anh Điêng nơi mà Arnold Spirit Junior, được sinh ra

và lớn lên hay những trải nghiệm tại ngôi trường toàn người da trắngReardan Người đọc sẽ hình dung thấy được cuộc sống, hoàn cảnh và vănhóa từng vùng đất, từng phong tục, qua cái nhìn, sự trải nghiệm và nhữngđánh giá chủ quan của nhân vật chính Arnold Spirit Junior, người kểchuyện xưng “tôi”

Bên cạnh người kể chuyện thì điểm nhìn cũng là một yếu tố hết sứcquan trọng “Điểm nhìn” trở thành cơ sở để phân biệt người kể chuyện vàtác giả Người kể chuyện có thể mang điểm nhìn của tác giả, song tác giảkhông phải là trung tâm của truyện kể và không có vai trò đáng kể trongviệc tổ chức truyện Điểm nhìn và người kể chuyện trở thành hai phươngdiện không thể tách rời

Nhận thức được vai trò đặc biệt quan trọng của điểm nhìn trần thuật,Phương Lựu đã nhấn mạnh “Nghệ sĩ không thể miêu tả, trần thuật các sựkiện của đời sống nếu không xác định cho mình một điểm nhìn đối với sựvật, hiện tượng, nhìn từ góc độ nào, xa hay gần, cao hay thấp, từ bên tronghay bên ngoài” Bởi sự trần thuật trong văn xuôi nghệ thuật bao giờ cũngphải xuất phát từ một điểm nhìn nào đó Chính vì thế mà việc chọn lựa chomình một điểm nhìn trần thuật là vô cùng quan trọng, nó đánh dấu sự thànhcông hay thất bại, thể hiện được sự sáng tạo của nhà văn trong sự nghiệpvăn chương của mình

Về việc phân loại điểm nhìn, trong cuốn Lí luận văn học (Phương Lựu

chủ biên), điểm nhìn trần thuật được phân chia trên hai bình diện:

* Xét về trường nhìn trần thuật được chia thành hai loại: Trường nhìntác giả và trường nhìn nhân vật

Trường nhìn tác giả: Là người trần thuật đứng ngoài câu chuyện đểquan sát đối tượng Kiểu trần thuật mang tính khách quan tối đa cho ngườitrần thuật

Trường nhìn nhân vật: người trần thuật nhìn sự vật hiện tượng theoquan điểm của một nhân vật trong tác phẩm Trường nhìn nhân vật mangđậm sắc thái tâm lí, chất trữ tình hoặc châm biếm do sự chi phối trực tiếpbởi địa vị, hiểu biết, lập trường của nhân vật.

* Xét về bình diện tâm lí có thể phân biệt thành điểm nhìn bên trong

và điểm nhìn bên ngoài

Điểm nhìn bên trong: Người trần thuật nhìn thấy đối tượng qua lăngkính của một tâm trạng cụ thể, dễ dàng tái hiện diễn biến trong tâm hồnnhân vật

Điểm nhìn bên ngoài: Chủ thể trần thuật giữ cái nhìn khách quan từ vịtrí bên ngoài có khoảng cách nhất định đối với đối tượng được trần thuật.Bất kể một tác phẩm tự sự nào cũng đều được kể ở một điểm nhìn

nhất định “Điểm nhìn” là một khái niệm đã được đề cập khá sớm, đặc biệt

ở Anh và Mỹ Theo M.H Abrams (Từ điển thuật ngữ văn học – A

Glossary of Literature terms), điểm nhìn chỉ ra “những cách thức mà một

câu chuyện được kể đến – một hay nhiều phương thức được thiết lập bởitác giả bằng ý nghĩa mà độc giả được giới thiệu với những cá tính, đốithoại, những hành động, sự sắp đặt và những sự kiện mà trần thuật cấuthành trong một tác phẩm hư cấu” [40,165] Có các điểm nhìn phổ biến:Điểm nhìn bên ngoài; Điểm nhìn bên trong; Điểm nhìn không gian; Điểmnhìn thời gian

Trong Nhật kí hoàn toàn có thật của một người Anh Điêng bán thời

gian, Sherman Alexie đã xây dựng người kể chuyện, dẫn dắt câu chuyện

của mình chủ yếu với điểm nhìn bên trong, thể hiện qua độc thoại nội tâmcủa nhân vật Với điểm nhìn bên trong thì khoảng cách giữa người trầnthuật và nhân vật được rút ngắn lại, có khi còn trùng với nhân vật Trongtác phẩm này, chúng ta dường như nhiều lúc thấy hình ảnh của ArnoldSpirit Junior, nhân vật chính với những suy nghĩ, biểu cảm mang dáng dấpcủa nhà văn Sheman Alexie một con người cũng sinh ra tại vùng Anh

Điêng Spokane.

Arnold Spirit Junior với những độc thoại nội tâm giằng xé ngổnngang, đã phơi bày tất cả mọi thứ xung quanh về những gì xảy ra xungquanh Người kể này đã cho mọi người thấy được số phận bất hạnh củamình khi mới sinh ra với căn bệnh quái ác và những di chứng của nómang lại, ảnh hưởng tới cuộc sống sau này “Tôi sinh ra với bộ não đầynước” [1;9], Chính căn bệnh này, đã mang trong Junior những dị biệtkhác biệt với những đứa trẻ khác “Đầu tiên, tôi có đến bốn mươi hai cáirăng Một người bình thường chỉ có ba mươi hai cái, phải không nhỉ?Nhưng tôi lại có tới bốn mươi hai cái cơ đấy” [1;10] Hình dáng củaJunior thật dị dạng “Đầu tôi to đến nỗi những chiếc đầu nhỏ của nhữngngười Anh Điêng có thể trở thành vệ tinh bay xung quanh nó Một sốđứa gọi tôi là quỹ đạo Số khác chỉ đơn giản là địa cầu Bọn đầu gấu hayxách tôi lên, quay tròn tôi, đặt một ngón tay lên đầu tôi và bảo, “taomuốn đến đây” Vậy rõ ràng bề ngoài tôi thật ngớ ngẩn” [1;12]

Bệnh tật đã biến Junior, trở nên dị biệt với những người xung quanh,hành hạ cả về thể xác lẫn tinh thần của nhân vật, cũng từ đây người đọc cóthể thấy được chân dung của nhân vật cũng như những dự báo về cuộc đờicủa nhân vật, dẫn tới hiếu kì về những gì người kể – nhân vật chính sẽ diễn

ra như thế nào? Số phận có phải như thế đã an bài với nhân vật chăng? Hay

nó sẽ diễn ra như thế nào? Hay như trong cái nhìn thực tế về cuộc sốngcủa gia đình mình như suy luận của người kể, “Bạn có biết khi nghèo thìđiều gì là tồi tệ nhất không? Ồ, có thể bạn đã tính nhầm và bạn cho rằng:

Nghèo đói = tủ lạnh rỗng + cái bụng rỗng” [1;17].

Chỉ cần như thế thôi chúng ta thấy được cuộc sống nghèo khó của giađình Junior như thế nào Cũng chính vì nghèo đói mà Junior đã không thểlàm gì khi con chó oscar bị ốm nặng và chết trong tuyệt vọng và đau đớn,

khi gia đình em không có tiền để đưa nó tới bác sĩ thú y để chạy chữa.Trong cuốn tiểu thuyết ta luôn thấy xuất hiện một loạt những độcthoại nội tâm diễn ra giằng xé và gay gắt xung quanh trải nghiệm củaJunior, tại vùng đất của những người Anh Điêng nghèo khó, nơi hi vọng đãtắt “nằm cách Quan Trọng một triệu dặm về phía Bắc và cách Hạnh Phúchai tỉ dặm về phía Tây” Nơi tồn tại rất nhiều vấn đề không an toàn nhưchính những cái vấn đề trong não của Junior vậy.

Nơi con người chìm trong men rượu với những cái chết do rượu gây

ra “Tôi đang khóc bởi vì tôi biết mươi, mười lăm người Spokane nữa cũng

sẽ chết trong năm tới, và hầu hết bọn họ cũng sẽ chết vì rượu” [1;277]

Và những người Anh Điêng vùng Spokane này mất hết hi vọng và ước

mơ đó chính là hình ảnh của bố mẹ Junior, những con người trước đâycũng từng có những ước mơ, khát vọng của riêng mình, nhưng rồi họ cũngtrở thành những người thất bại, bởi không có ai quan tâm tới những ước mơcủa họ “Thật tình tôi cũng biết bố mẹ cũng có những ước mơ của mình khicòn bé Họ mơ trở thành ai đó không phải sống trong nghèo khổ, nhưng họchưa có cơ hội để trở thành bất cứ một cái gì vì không có ai để ý đến nhữngước mơ của họ” [1;22]

Junior nhân vật chính của câu chuyện, với điểm nhìn bên trong, đã dần

hé lộ cho người đọc thấy được tình cảnh mà những người Anh Điêng vùngSpokane này đang phải hứng chịu, đó là nạn phân biệt chủng tộc và phânbiệt đối xử, đó là lối sống thu mình bó hẹp, sợ sự thay đổi, dẫn tới tính cáchcon người nơi đây trở nên vô cùng hung hãn, bạo lực Đó là hình ảnh ngườibạn thân Rowdy bạo lực, luôn sẵn sàng nổi khùng lên và đánh bất kì aingay cả với Junior Những người Anh Điêng bạo lực ngay cả trong lễ hội tế

lễ “Những người Anh Điêng bất tài, hát sai nhịp, lạc điệu này rất có thể sẽsay mèm và đánh tơi bời bất cứ thằng ất ơ nào đứng sẵn quanh đó” [1;28].Cùng với việc dẫn dắt tình tiết, sự kiện, người trần thuật đã không

ngần ngại thể hiện những cảm xúc, quan điểm của mình Nhân vật “tôi” cóvai trò định hướng tư duy, tư tưởng, tình cảm của độc giả Sheman Alexie

đã chỉ ra vấn đề đáng lo ngại hiện nay nhất trong xã hội Mỹ, đó chính lànạn phân biệt chủng tộc và phân biệt đối xử Cụ thể là sự kì thị dân tộc giữangười da trắng và da đỏ Một bên là những con người tràn đầy hi vọng, ước

mơ, hoài bão, một bên là những con người đã đánh mất hết trong mình hivọng, cuộc sống tù túng, như muốn quên hết mọi việc xảy ra, mà quên mấtrằng họ đang bị khinh, bị coi thường, bị lãng quên Và họ mất hết niềm tinvào cuộc sống và chỉ sống qua ngày trong những cái bóng vật vờ

Đối lập với cuộc sống vùng Anh Điêng với những vấn đề không antoàn trong môi trường sống, là hình ảnh vùng Reardan, một vùng đất nôngnghiệp trù phú, vùng đất của người da trắng, trong cảm nhận của Junior thìđây là vùng đất của những con người có nhiều hi vọng nhất, con người đềusống và có ước mơ của riêng mình Nơi mà hầu hết học sinh sau khi tốtnghiệp phổ thông đều vào học đại học, điều đó hoàn toàn ngược lại vớivùng Anh Điêng Spokane Mặc dù vùng Spokane vẫn tồn tại đó những vấn

đề của sự phân biệt chủng tộc, phân biệt đối xử khi Junior chuyển tới đâyhọc Nhưng dẫu sao cuộc sống ở đây vẫn an toàn nơi cậu sinh ra và lớn lêncùng gia đình Dọc theo mạch truyện, người đọc thấy được Junior đang đi

từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác bởi lối sống và con người nơi vùngđất Reardan này Dẫu cuộc sống nơi đây cũng có những vấn đề của nó tuynhiên nó vẫn an toàn hơn nơi vùng Anh Điêng Spokane Con người sốngtràn đầy ước mơ hi vọng, là một vùng nông nghiệp trù phú, không phải đốimặt với chứng nghiện rượu và bạo lực, con người nơi đây dường như nóikhông với bạo lực, với điều luật bất thành văn là không tham gia vào bất kìtrận ẩu đả nào

Với việc để nhân vật chính của mình tự quan sát và kể câu chuyệntheo điểm nhìn của chính nhân vật, với điểm nhìn bên trong, nhân vật đã kể

lại câu chuyện một cách chi tiết, rành mạch, bên cạnh đó còn với vai trò lànhân vật chính trong tác phẩm, Junior còn thể hiện được những đánh giá,nhận xét, thái độ, tình cảm, quan điểm của mình trước những sự kiện, hiệntượng xảy ra xung quanh: “Chị rất tuyệt vời Chị hẳn phải rất dũng cảm khirời bỏ tầng hầm rồi chuyển tới Montana Chị đi tìm giấc mơ của mình, và

dù không tìm thấy, nhưng ít nhất chị cũng đã cố gắng Tôi cũng đang cốgắng Có lẽ việc này cũng sẽ giết chết tôi, nhưng tôi biết rằng sống ở khuAnh Điêng cũng sẽ giết tôi” [1;277]; “Người Anh Điêng chúng tôi đã mấttất cả chúng tôi đã mất lãnh thổ của mình, mất ngôn ngữ, mất những bàihát và điệu nhảy của mình Chúng tôi đã mất nhau Chúng tôi chỉ biết cáchlàm mất và bị mất” [1;220]

Cùng với việc dẫn dắt các tình tiết, sự kiện, “tôi” đã không ngần ngạithể hiện cảm xúc quan điểm của mình, nhân vật “tôi” có vai trò địnhhướng tư duy, tư tưởng tình cảm của độc giả nhà văn Sheman Alexie đãphát hiện và đề cập tới một vấn đề cấp bách, mang tính sống còn đối vớicộng đồng người Anh Điêng vùng Spokane, đó là lối sống tù túng trì trệ,con người chìm ngập trong tệ nạn không có lối thoát, sống không có hivọng, không dám vươn lên để thực hiện được ước mơ của mình Chínhđiều đó đang dần dần đưa người Anh Điêng lùi sâu vào quá khứ và biếnmất Nhà văn thông qua những hành động nổi loạn của nhân vật “tôi”,muốn cảnh tỉnh cả cộng đồng người Anh Điêng vùng Spokane về nhữngcái vô cùng nguy hiểm đang xảy ra với họ Ông muốn họ hãy tỉnh táo hơn

để nhận ra tất cả, muốn cuộc sống của họ có ước mơ hơn, hi vọng Bởi chỉ

có thức tỉnh và sống có ước mơ và khát vọng vươn lên, thì mới có thể cứuvãn hiện thực họ đang gặp phải

Nhân vật mang tính cách nổi loạn trong văn học Mỹ, và đặc biệt ở thểloại truyện dành cho thiếu nhi, không phải là chưa từng có Trước Sheman

Alexie, người đọc đã biết đến Tom Sawyer trong Những cuộc phiêu lưu

của Tom Sawyer của nhà văn Mỹ nổi tiếng Mark Twain Trong tác phẩm

này, cậu bé Tom cũng thể hiện sự nổi loạn với xã hội bằng hành vi xemthường chuyện học hành, trêu đùa, chọc phá các thầy giáo và muốn đi làmcướp biển Tom ở cái tuổi của một học sinh cấp một, sự nổi loạn của cậu bénày là hành động trẻ con, Tom xuất hiện như một nhân vật phiêu lưu Hìnhảnh cậu bé Tom, một đứa trẻ không chỉ biết vui đùa, phiêu lưu khám phá

mà còn nhận thức đúng đắn về các thói hư tật xấu, những kẻ tham lam.Như trong chi tiết Tom Sawyer lừa Ben và những người bạn khác quét vôicho mình “Thế là, làm ra vẻ miễn cưỡng, Tom giao chổi sơn cho tên kia.Trong bụng, nó lấy làm vui sướng với tài khéo léo của mình! Nó chỉ cònchờ những nạn nhân khác, bọn này chẳng mấy chốc đến ngay Tiền đấu giátăng nhanh và như vậy trong khoảng chưa đầy hai tiếng đồng hồ, hàng ràođược quét vôi trắng không sót chỗ nào cả, mặt trong vườn và mặt ngoàiđường, còn Tom thì thu được một số hiện vật đáng kể: một chiếc diều cònsửa lại được, một con chuột cống chết buộc vào một sợi dây, mười hai viên

bi, một đầu cắm còi, một chìa khóa, một cục phấn, một nút đậy bình nước,một vòng cổ chó hơi bị sứt móc, một cán dao, một vỏ cam còn nguyên vẹn

và rất nhiều món khác vô cùng đáng giá

Qua cách đùa vui và làm giàu như thế, Tom đã phát hiện ra một trongnhững quy luật lớn của tâm lý con người, ấy là để làm cho một người nàothèm muốn một vật thì chỉ cần đặt vật đó xa ngoài tầm tay, làm cho kẻ ấykhó với tới” Chi tiết này đã cho chúng ta thấy, bên cạnh sự tất bận, bộn bềcủa những con người ngày ngày lao động mệt nhọc để có được những đồngtiền chân chính, tiền của bản thân, tiền của sức lao động do chính mình tạo

ra thì ở đâu đó trong xã hội này, vẫn có những người lười biếng, khôngchịu lao động mà bóc lột sức lao động của người khác một cách vô lươngtâm Trong khi mọi người (các bạn Tom) phải làm việc mồ hôi nhễ nhại,vất vả là vậy thì Tom đại diện cho những người lười biếng, bóc lột sức laođộng người khác lại thản nhiên, ung dung ngồi đung đưa chân tận hưởng

cuộc sống Một sự bất công ở xã hội, ở thế giới người lớn đã được nhà vănMark Twain tái hiện một cách tinh tế.

Còn nhân vật Arnold Spirit Junior của Sheman Alexie thì ở độ tuổilớn hơn với khả năng nhận thức cao hơn Junior nhận ra được hiện thựccuộc sống xung quanh mình, nhận thức được tất cả những gì đang xảy ra vànhìn được con đường mà bộ tộc mình sẽ đến Cậu quyết tâm làm thay đổiđiều đó bằng cách tham gia học tập cùng với học sinh người da trắng,những con người tràn đầy hi vọng Với hi vọng làm thay đổi được bi kịchcủa chính mình, gia đình và cả vùng Anh Điêng Spokane

Người đọc thật sửng sốt khi nhận ra bên trong nước Mỹ – đất nướcvốn được coi là thiên đường dân chủ, ngoài vẻ đẹp hào nhoáng thì mặt tráicủa xã hội Mỹ hiện ra với những con người bản địa khốn khổ nghèo đói cả

về vật chất, và nghèo đói ngay cả ước mơ và niềm tin, ta thấy ở họ sự tự ti,pha đôi chút sự bảo thủ và sự tức giận kèm lẫn sự thù ghét

Với việc sử dụng điểm nhìn bên trong, người trần thuật được coi làtham dự vào câu chuyện với tư cách là một nhân vật, được gia nhập vào hộithoại, được nhận xét trực tiếp, được nói tiếng nói của mình Hình thức trầnthuật này có tính bộc lộ chủ quan và mang sắc thái cảm xúc cao Nhà văn đãkhéo léo kết hợp sử dụng ngôn ngữ độc thoại nội tâm, ngôn ngữ lời nói vớingôn ngữ hình ảnh, đó chính là nét độc đáo, đặc sắc tạo nên dấu ấn riêng củatác giả Mang sức hút với trường liên tưởng lớn lao, gây hứng thú cho ngườiđọc đi từ hết cảm xúc này đến cảm xúc khác, ngạc nhiên này đến ngạc nhiênkhác Chính điều đó làm nên sự thành công của tác phẩm, khiến nó được độcgiả đón nhận, trải nghiệm và có sức sống lớn trong lòng người đọc

Như vậy, cùng với việc dẫn dắt các tình tiết, sự kiện Nhân vật “tôi”không ngần ngại thể hiện quan điểm cảm xúc của mình Mặt khác nhân vật

“tôi” còn có vai trò định hướng tư duy, tư tưởng, tình cảm cho độc giả.Thông qua người kể này, người đọc cảm nhận sâu sắc và chân thực hơn về

những vấn đề Anh Điêng đang tồn tại một cách nhức nhối trên đất Mỹ màcác giải pháp không ngừng được đưa ra để cứu vãn tính thế.

1.3 Liên văn bản

Trong cuốn Phê bình văn học hậu hiện đại Việt Nam, ở bài viết Giải

cấu trúc và nghiên cứu, phê bình văn học hôm nay, Trần Đình Sử có đề

cập tới lí thuyết liên văn bản: “Lí thuyết này được gợi ý từ Bakhtin, nhưngđược phát triển bởi nhiều người, từ Kristeva, Bloom, de Man, Miller,Genette, Riffaterre trước đây hễ nói đến tính văn chương, người ta nóitới tính độc đáo, độc nhất vô nhị của sáng tác của tác giả Nhưng với líthuyết liên văn bản thì mọi sáng tác đều có sự lặp lại, lấy lại, mượn lại ýtưởng, ngôn từ, kết cấu, cốt truyện của các nhà văn có trước rồi biến đổi

đi, cấu tạo lại để làm ra cái mới Như thế muốn hiểu nghĩa của tác phẩmcòn cần phải so sánh, đối chiếu, phân tích nhiều mối quan hệ với vô vànvăn bản khác mới có thể xác định, chứ chỉ riêng cấu trúc của nó thì cũngchưa đủ” [8;30]

Liên văn bản (tiếng Pháp: Intertextualité; Anh: Intertextuality) là mộttrong những thuật ngữ cơ bản trong việc phân tích tác phẩm nghệ thuật hậuhiện đại Nó không chỉ được dùng như một phương tiện phân tích văn bảnvăn học mà còn để xác định cảm quan về thế giới và bản thân con ngườiđương đại, đó là cảm quan hậu hiện đại Khái niệm này do nhà ký hiệu học,nhà phê bình nữ quyền người Pháp Julia Kristeva đề xuất lần đầu tiên vào

cuối những năm 60 của thế kỷ XX trong bài viết Bakhtin, từ, đối thoại và

tiểu thuyết Theo Kristeva, “văn bản không được hình thành từ những ý đồ

sáng tác riêng tây của người cầm bút mà chủ yếu là từ những văn bản khác

đã hiện hữu trước đó: mỗi văn bản là một sự hoán vị của các văn bản, nơilời nói từ các văn bản khác gặp gỡ nhau, tan loãng vào nhau và trung hoàsắc độ của nhau” Trong khi miêu tả tính biện chứng của tồn tại văn học, bàcho rằng: “ngoài cái thực tồn tại bên cạnh nhà nghệ sĩ, anh ta còn có quan

hệ với văn học trước đó và văn học cùng thời với mình, văn học mà anh taluôn cùng nó đối thoại, và cuộc “đối thoại” này được hiểu như cuộc đấutranh của nhà văn với những hình thức văn học hiện tồn” Nói một cáchkhác đi, không có văn bản nào thực sự cô lập, một mình một cõi, như một

sự sáng tạo tuyệt đối: văn bản nào cũng chịu sự tác động của văn bản vănhoá (cultural text), cũng chứa đựng ít nhiều những cấu trúc ý thức hệ vàquyền lực thể hiện qua các hình thức diễn ngôn khác nhau trong xã hội

Nhật kí hoàn toàn có thật của một người Anh Điêng bán thời gian là

câu chuyện kể về cuộc sống chân thực của người Anh Điêng vùngSpokane Qua đó ta thấy được nét văn hóa của người Anh Điêng nơi đây.Đấy là sự gắn bó máu thịt với mảnh đất nơi họ sinh ra, nên những ngườiAnh Điêng không muốn rời xa mảnh đất nơi cha ông họ vun đắp và xâydựng Trong bức thư của thủ lĩnh da đỏ Seattle trả lời tống thống MỹFranklin Pierce về việc ông này có ý định mua đất của người da đỏ có đoạnviết “… Mảnh đất này là bà mẹ của người da đỏ Chúng tôi là một phần của

mẹ và mẹ cũng là một phần của chúng tôi Những bông hoa ngát hương lànhững người chị, người em của chúng tôi Những mỏm đá, những vũngnước trên đồng cỏ, hơi ấm của chú ngựa con và của con người, tất cả đềuchung một gia đình” Chính vì thế mà cộng đồng người Anh Điêng luôn

sống gắn kết với nhau từ bao đời Nhật kí hoàn toàn có thật của một người

Anh Điêng bán thời gian cũng giới thiệu sự kết dính của cộng đồng này,

bằng việc để cho nhân vật chính của mình là Junior bộc lộ những đánh giá

về việc đó: “Gia đình người Anh Điêng luôn kết dính chặt với nhau nhưkeo Gorilla, chất kết dính mạnh nhất thế giới Cả bố mẹ tôi chỉ sống cáchnơi họ sinh ra có hai dặm, còn bà tôi chỉ sống cách nơi bà sinh ra có mộtdặm Kể từ khi vùng đất Anh Điêng Spokane được thiết lập vào năm 1881,không ai trong gia đình tôi ở một nơi nào khác”[1;114]

Trong bức thư của mình, thủ lĩnh da đỏ Seattle không chỉ đề cập đến

“đất” mà còn đề cập đến cả các hiện tượng có liên quan đến “đất” như:sông, hồ, rừng, núi, động thực vật, không khí, ánh nắng… Tức là nhữnghiện tượng làm cho đất có giá trị, có ý nghĩa, những hiện tượng tạo nên cái

mà ngày nay ta gọi là tự nhiên và môi trường sinh thái

Ngay từ giữa thế kỉ XIX, khi tự nhiên và môi trường sinh thái mới bắtđầu bị đe dọa bởi sự phát triển của nền công nghiệp cơ khí và ý thức vôtrách nhiệm của con người, thủ lĩnh Seattle đã nhìn thấy nguy cơ của việcvắt kiệt đất đai, biến nó thành hoang mạc; nguy cơ của những tiếng ồn àolăng mạ trong tai; nguy cơ của cuộc sống không nghe được âm thanh lẻ loicủa chú chim đớp mồi hay tiếng tranh cãi của chú ếch ban đêm bên hồ;nguy cơ của bầu không khí bị vấy bẩn bởi khói của các nhà máy; nguy cơcạn kiệt nguồn động vật quý hiếm… Chính những điều này đã tạo nên nạnphân biệt chủng tộc, phân biệt đối xử và mâu thuẫn dân tộc vô cùng gay

gắt Trong Nhật kí hoàn toàn có thật của một người Anh điêng bán thời

gian, đó là hình ảnh thù địch của những người Anh Điêng với những người

da trắng Điều đó được bộc lộ rõ nét nhất qua bầu không khí căng thẳngcủa những trận đấu bóng chuyền giữa hai đội trường Wellpinit, ngôi trườngdành cho những học sinh vùng Anh Điêng Spokane với trường Reardanngôi trường của người da trắng, các trận đấu luôn có sự căng thẳng ghêgớm “Những người dân bộ lạc của tôi nhìn thấy tôi và tất cả bọn họ đềungừng cổ vũ, nói chuyện và động đậy

Tôi nghĩ họ ngừng cả thở

Và sau đó, như một, tất cả đều quay lưng lại với tôi

Đó là biểu hiện của sự khinh bỉ thật tuyệt” [1;185]

“Sau khi chúng tôi ném phạt xong, hai ông trọng tài hội ý Họ là hai

gã da trắng ở Spokane đang kinh hãi trước những người Anh Điêng điêndại trong đám đông và họ sẵn sàng làm bất cứ điều gì để khiến đám đônghài lòng Thế nên họ bắt lỗi bốn cầu thủ của chúng tôi vì tội rời ghế dự bị

và vì huấn luyện viên đã có những hành động không phù hợp với tinh thầnthể thao” [1;190]

Sự thù địch đó được cả cộng đồng người Anh Điêng trút lên vaiJunior, một cậu bé 14 tuổi, dám tự ý chuyển tới học tập tại Reardan, màtrong quan niệm của họ là một sự phản bội tổ tiên mình, điều đó khôngđược nhận sự tha thứ và chỉ có được những ánh mắt nhìn thù địch mà thôi,thậm chí có thể bị giết chết

Là một công dân của vùng đất Spokane, Sherman Alexie hiểu rất rõquá trình hình thành và phát triển của vùng đất này Ông nhìn thấy rõnhững tháng ngày đau thương của bộ tộc Anh Điêng vùng Spokane NgườiAnh Điêng, tức người da đỏ, là chủng tộc sống lâu đời nhất trên lục địachâu Mỹ Cuối thế kỉ 18, có khoảng 2,5 triệu người Cuộc chiến tranh damàu đã tàn sát và dồn người da đỏ vào những nơi hoang vắng, cằn cỗi, nayngười da đỏ còn lại không nhiều Chính vì những biến cố lịch sử này đãgiải thích vì sao người Anh Điêng vùng Spokane lại có thái độ thù địch nhưvậy với người da trắng Trong cuốn tiểu thuyết, Junior đã thể hiện suy nghĩcủa mình: “Tôi luôn cho rằng việc người Anh Điêng đón lễ tạ ơn thật làbuồn cười Ý tôi là, tất nhiên, người Anh Điêng và những người Pilgrimtừng là bạn tốt trong lễ tạ ơn đầu tiên ấy, nhưng một vài năm sau đó, ngườiPilgrim lại bắn người Anh Điêng” [1;132]; “Bố ơi,” tôi nói “người AnhĐiêng phải tạ ơn vì điều gì ạ?”

“Chúng ta phải tạ ơn họ vì họ chưa giết hết tất cả chúng ta” [1;132].Nghe có vẻ hài hước nhưng đó thực sự là nỗi đau đớn với một chủng tộc.Chính điều đó đã kéo theo hình ảnh những con người mất hết niềm tin vàocuộc sống, không hi vọng, một chủng tộc đang dần đánh mất mình, có thể

bị tuyệt diệt, họ sống không có mục đích, chìm vào những cơn say Tínhcách họ trở nên hung hãn hơn, tựa những vết thương không thể lành Họliều lĩnh hơn, giấu mình hơn, sống trong tuyệt vọng và lòng căm thù được

truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác “Thật là tồi tệ khi nghèo, và thật làtồi tệ khi cảm thấy không hiểu sao bạn lại đáng chịu cảnh nghèo Bạn bắtđầu tin rằng bạn nghèo vì ngu ngốc và xấu xí Sau đó bạn bắt đầu tin rằngbạn ngu ngốc và xấu xí vì bạn là người Anh Điêng Và vì bạn là người AnhĐiêng nên bạn bắt đầu tin vào số phận của bạn là nghèo khổ Đó là mộtvòng luẩn quẩn và bạn không thể làm khác được” [1;24].

Trong văn hóa người Anh Điêng, họ luôn tin tưởng vào thế lực siêunhiên thần thánh Trong suy nghĩ của họ, những gì họ đạt được hôm naychính là do thần linh mang lại Họ hầu như không tin vào năng lực của bảnthân mình

Junior là nhân vật điển hình như vậy, cậu không tin mình sẽ có thểsống sót được, hoặc giả có sống được sau ca phẫu thuật hồi sáu tháng tuổi:

“Tôi chỉ mới sau tháng tuổi và đáng lẽ đã chết nghẻo trong ca phẫu thuật

Kể cả khi bằng cách nào đó tôi sống sót qua được cái thử thách hút nước, lẽ

ra tôi phải bị tổn thương não bộ nghiêm trọng sau quy trình ấy và phải sốngthực vật trong suốt thời gian còn lại” [1;10]

Trong cuộc tuyển chọn làm vận động viên bóng rổ cho đội tuyển củatrường, Junior chưa bao giờ tin vào khả năng của chính mình, không baogiờ nghĩ mình có thể lọt vào đội tuyển nếu như không có sự giúp sức củathánh thần, một thế lực siêu nhiên nào đó “Quái quỷ thật cuối cùng tôiđược chọn vào đội tuyển trường Khi đang là học sinh lớp chín Huấn luyệnviên bảo rằng tôi là đứa ném bóng giỏi nhất từng chơi cho ông Và sắp sửatrở thành vũ khí bí mật của ông Tôi chuẩn bị là vũ khí bí mật của ông”[1;183] Và điều đó đã được giải thích ở bức hình trang 183, sở dĩ Junior cóthể làm được điều đó là do cậu được sự phù trợ của thần linh người AnhĐiêng dành cho cậu

Xuyên suốt tác phẩm, các văn bản viết và văn bản vẽ được bố trí đanxen nhau Các văn bản vẽ này không chỉ bộc lộ nét tinh nghịch của người vẽ

mà còn phụ hoạ rất ăn ý đến giọng điệu của người kể Chẳng hạn trong bức

vẽ dưới đây, hình ảnh Junior với cái miệng đầy răng đã minh hoạ sắc nét cholời kể về mấy chục cái răng của chính người kể “tôi”:

Hay trong trong trận đấu bóng rổ cuối cùng của năm học, khi đối đầuvới đội bóng Wellpinit vùng Spokane, khi đối mặt với Rowdy, một ngườibạn thân và là cầu thủ cừ khôi, Junior cũng không tin vào sự chiến thắngcủa mình có được là do năng lực của bản thân mà nó là do sự phù hộ củathánh thần, một thế lực siêu nhiên “Tôi biết cậu nhảy lên không trung cách

rổ khoảng một mét rưỡi Tôi biết cậu sẽ nhảy cao hơn tôi những sáu mươiphân Vì thế tôi cần phải nhảy nhanh hơn

Rowdy bay lên không trung Và tôi bay lên cùng

RỒI TÔI BAY CAO HƠN CẬU

Đúng thế nếu tin vào pháp thuật, hồn ma, hẳn tôi đã nghĩ mình đangbay trên vai của bà và của bác Eugene đã khuất, bạn thân của bố tôi Hoặc

có thể tôi đang bay trên những ước vọng mà bố mẹ đặt ở tôi” [1;245]

Tiểu kết

Như vậy, với Nhật kí hoàn toàn có thật của một người Anh Điêng bán

thời gian, người đọc thấy được bóng dáng của nền văn hóa, suy nghĩ của

những người Anh Điêng bản địa sống lâu đời tại vùng đất Châu Mỹ này.Những tín ngưỡng và đức tin của họ vào thiên nhiên và thế lực siêu nhiên,

cùng với những biến cố lịch sử xảy ra với họ, mà Sherman Alexie với tưcách là một cư dân trong cộng đồng đó, đã phản ánh một cách chân thực

Nhật kí hoàn toàn có thật của một người Anh Điêng bán thời gian, đã

chiếm trọn trái tim của độc giả Vơi lối kể từ ngôi thứ nhất mang đặc tínhAnh Điêng thật thà và đầy cảm xúc, kết hợp với lối viết liên văn bản cả vềvăn hoá lẫn các nghệ thuật ngôn từ hay hội hoạ, tác phẩm chứa đựng nhữngkhắc họa chân thực đầy tình yêu về khu Anh Điêng, một vùng đất đóinghèo, nhưng có những con người biết dũng cảm đứng dậy để thay đổi sốphận mình

Chương 2

NHÂN VẬT QUA CÁCH KỂ

Trong bất kì một tác phẩm văn học nào, nhân vật là một yếu tố đóngvai trò quan trọng Như đại văn hào Đức W.Goethe từng nói “con người làđiều thú vị nhất đối với con người, và con người cũng chỉ hứng thú với conngười” Chính vì lẽ đó từ xưa tới nay tất cả các tác phẩm văn học, đều tậptrung phản ánh con người ở mọi khía cạnh của cuộc sống và nhận thức.Đại văn hào Nga, Maxim Gorki từng nhận định “Văn học là nhânhọc”, như vậy văn học là nghệ thuật miêu tả, biểu hiện con người, hay tất

cả những gì thuộc về con người, liên quan tới con người, đều nằm trongphạm vi biểu hiện của văn học, từ các mặt xã hội đến thuộc tính tính tựnhiên, tử hữu thức đến vô thức, từ dã man đến văn minh, từ tội ác đến đạođức, từ quá khứ đến tương lai, từ thất vọng đến hi vọng

Chính vì thế, nhân vật văn học là yếu tố đóng vai trò quan trọng trongbất kì tác phẩm văn học nào Việc nghiên cứu tìm hiểu nội dung của tácphẩm buộc phải thông qua nhân vật trong tác phẩm đó

Một tác phẩm văn học không thể thiếu nhân vật, bởi vì đó là hìnhthức cơ bản để qua đó văn học miêu tả thế giới con người một cách hìnhtượng Bản chất của văn học là một quan hệ đối với đời sống Chính vìthế, nó chỉ tái hiện được đời sống qua những chủ thể nhất định, đóng vaitrò như những mô hình của thực tại Bởi thế trước tiên phải hiểu thế nào lànhân vật

Theo Lí luận văn học (tập 2): “Nói đến nhân vật văn học là nói đến

con người được miêu tả thể hiện trong tác phẩm bằng phương tiện văn học.Văn học không thể thiếu nhân vật, bởi vì đó là hình thức cơ bản để qua đó

văn học miêu tả thế giới một cách hình tượng” [24;61].

“Nhân vật văn học là khái niệm dùng để chỉ hình tượng các cá thể conngười trong tác phẩm văn học – cái đã được nhà văn nhận thức, tái tạo, thểhiện bằng các phương tiện riêng của nghệ thuật ngôn từ”

Như vậy nhân vật văn học luôn thực hiện chức năng là khái quát tínhcách của con người, số phận con người, những quy luật cuộc sống của conngười Đồng thời nhân vật văn học còn là phương tiện để nhà văn thể hiệnnhững quan điểm nghệ thuật cùng với lý tưởng thẩm mỹ của nhà văn, lànơi nhà văn thể hiện những hiểu biết, những ước ao, kỳ vọng về con người

Còn theo Từ điển thuật ngữ văn học thì: “Nhân vật là con người cụ thể

được miêu tả trong tác phẩm văn học Nhân vật văn học có thể có tên riêngnhư Tấm, Cám Cũng có thể không có tên như thằng bán tơ Khái niệmnhân vật văn học có khi được sử dụng như một ẩn dụ, không chỉ cụ thể mộtcon người nào cả, mà chỉ một hình tượng nổi bật nào đó trong tác phẩm

như đồng tiền được coi là nhân vật chính trong Eugenie Grandet của

Balzac” [22;235]

Có nghĩa, nhân vật văn học là một khái niệm rất rộng, có thể là conngười hoặc không phải con người, miễn sao đảm bảo nó xuất hiện thườngxuyên trong tác phẩm

Có nhiều kiểu chia nhân vật dựa vào các tiêu chí khác nhau như: kếtcấu, ý thức hệ, cấu trúc Trong đó nếu chia theo cấu trúc thì nhân vật đượcchia ra thành: nhân vật chức năng, nhân vật loại hình, nhân vật tư tưởng,nhân vật tính cách và nhân vật ngụ ngôn

Như vậy nếu xét nhân vật dựa theo cấu trúc thì nhân vật Arnold Spirit

Junior, trong tiểu thuyết Nhật kí hoàn toàn có thật của một người Anh

Điêng bán thời gian được xếp vào kiểu loại nhân vật tính cách Nhân vật

tính cách là loại nhân vật, được mô tả như một nhân cách, một cá nhân cótính cách nổi bật

Theo Lí luận văn học, tập 2 Tác phẩm và thể loại văn học, do Trần

Đình Sử (chủ biên), Nhân vật tính cách là “Nhân vật tính cách thường cónhững mâu thuẫn nội tại, những nghịch lý, những chuyển hoá, và chính vìvậy tính cách thường có một quá trình tự phát triển và nhân vật không đồngnhất đơn giản vào chính nó” [33;135]

2.1 Tôi – Nhân vật nghi ngờ

2.1.1 Tự nhận thức và nghi ngờ về bản thân

Tiểu thuyết Nhật kí hoàn toàn có thật của một người Anh Điêng bán

thời gian là những trải nghiệm hoàn toàn có thật của Sherman Alexie Bởi

vì giống như nhân vật Arnold, Sherman Alexie sinh ra ở khu Bảo tồn ngườiAnh Điêng Spokane ở Wellpinit và cũng có một người cha nghiện rượu.Cuốn tiểu thuyết tồn tại dưới vỏ bọc là nhật kí, nhân vật chính trong truyện

tự kể lại những trải nghiệm của mình xen lẫn những đánh giá về bản thân

và thế giới xung quanh

Là một cậu bé 14 tuổi, lứa tuổi mới lớn có nhiều biến đổi phức tạp vềtâm lí, ở Junior, người đọc thấy được nhân vật này có khả năng nhận thứcsâu sắc về bản thân Câu chuyện được kể theo ngôi thứ nhất, nhân vật xưng

“tôi” với điểm nhìn bên trong, kết hợp với giọng kể lúc nào cũng khôi hài,

có nét gì đó tưng tửng khiến cho người đọc dù cười ngặt nghẽo mà vẫnbuồn một cách nao lòng Những mảnh hiện thực sinh động, chân thật hiện

ra, với những trải nghiệm của bản thân

Junior không xuất hiện theo cách thông thường, qua cách nhìn nhận,miêu tả của chính tác giả hay thông qua một nhân vật khác trong truyện,

mà xuất hiện trực tiếp, nhân vật tự kể, nói ra cảm nhận của chính bản thânmột cách chủ quan nhưng thực chất lại rất khách quan Nhân vật được sốngthật, tự nhận thức Ngay từ ngoại hình, Junior không được sinh ra bìnhthường như bao người khác, mà phải hứng chịu những tổn thương về não

bộ, Junior mắc phải bệnh tràn dịch não Những tổn thương về não bộ của

Junior khi mới sinh ra, đã khiến nhân vật chịu nhiều ảnh hưởng tới thể chất.Điều này đã khiến cho nhân vật thực sự gặp nhiều khó khăn trong sinh hoạthàng ngày và đặc biệt trong ăn uống hàng ngày “Những chiếc răng “đôngđúc” đến mức miệng tôi gần như không thể khép lại Với hi vọng có thể ănuống một cách bình thường chứ không phải con chim kền kền suốt nàychảy nước dãi” [26;10] Những tổn thương não bộ còn ảnh hưởng đến mắt,khi mà nhân vật đồng thời vừa bị cận thị, vừa bị viễn thị “Những tổnthương trong não đã làm tôi cận thị một mắt và viễn thị mắt kia, và vì mắttôi lệch kinh thế nên cặp kính xấu xí của tôi cũng lệch loạn cả lên” [1;10].Ngoại hình của Junior cũng trở nên lập dị, với “thân hình còi dí còi dị”,nhưng bàn tay và bàn chân lại to đùng, trong giống chữ L viết hoa “Vì bànchân to tướng và thân hình bút chì của mình, tôi hệt như một chữ L viết hoađang đi trên đường” [1;11] Nhưng trái ngược lại hoàn toàn với “thân hìnhcòi dí còi dị” thì cái đầu lại quá to

Bên cạnh những dị biệt từ bên ngoài, thì những tổn thương não bộ cònảnh hưởng lớn bên trong con người nhân vật chính – người kể chuyện xưng

“tôi”, mắc phải bệnh động kinh, “Đầu tiên là tôi bị bệnh động kinh Ít nhấthai lần một tuần Tôi thường xuyên làm tổn thương não mình Nhưng vấn

đề ở chỗ, tôi bị co giật như vậy bởi tôi đã bị tổn thương não bộ, cho nênmỗi lần lên cơn là mỗi lần tôi đang mở lại vết thương cũ” [1;12] Còn cả tậtnói lắp và nói ngọng “Tôi còn mắc cả tật nói lắp và nói ngọng Mà có khitôi nên nói là tôi bị tật n–n–n–n–nói lắp và nói ngoọng” [1;12]

Với những dị biệt đó, Junior đã nhận thức được những người AnhĐiêng nhìn nhận cậu như một thằng đần độn: “Mọi người ở vùng AnhĐiêng đều gọi tôi là thằng đần đâu như là hai lần một ngày Họ gọi tôi làthằng đần khi tụt quần tôi, gí đầu tôi vào bồn cầu hoặc có lúc chỉ đơn giản

là đập bốp vào đầu tôi” [1;13] Ngay chính bản thân của Junior cũng tựnhận thức được chính điều đó: “Và nếu bạn mười bốn tuổi, như tôi bây giờ,

mà vẫn nói lắp và nói ngọng, thì bạn đúng là thằng đần độn nhất trên thếgiới này.” [1;13] Rồi Junior nhận ra đến ngay thầy giáo của cậu cũng coicậu là một thằng đần độn: “Đúng, bây giờ thậm chí cả giáo viên cũng đối

xử với tôi như một thằng đần” Cứ thế, Sherman Alexie để cho nhân vậtcủa mình tự nhận thức tự phơi bày, và đối diện với sự thật về bản thânmình, đối mặt với những nét khiếm khuyết của bản thân mà không hề lảngtránh sự thực bản thân, mà không hề tô vẽ hay nói giảm nói tránh Nhờ thế,

“tôi” hiện lên một cách cụ thể với những nét nhìn nhận một cách chính xác

về bản thân mình, đánh giá chính xác về bản thân mà không ai có thể kháiquát thay thế được

Nhân vật “tôi” là một cậu bé mới lớn, có nhiều biến chuyển về tâmsinh lí trong con người “Tôi” có nhận thức sâu sắc về giới tính và tình dụccủa bản thân, “tôi” nhận thức và dần hé lộ những trải nghiệm và suy nghĩrất thật, hồn nhiên, đúng với tâm lí của một chàng trai mới lớn, “hầu hếtđám con trai, bất kể tuổi tác, đều hào hứng với những đường cong vàđường tròn, nhưng tôi thì không Đừng hiểu nhầm tôi Tôi thích các cô gái

và những đường cong của họ Tôi rất thích phụ nữ và những đường conghơn của họ” [1;38] Rồi “tôi” cũng thú nhận việc mình thường xuyên thủdâm, thậm chí điều đó còn có thể là chuyên nghiệp: “Tôi ngồi hàng giờtrong phòng tắm cùng với một cuốn tạp chí có cả nghìn bức ảnh của cácngôi sao màn bạc khỏa thân” [1;38] Hành động đó được đánh giá là sự vui

vẻ với nhân vật tôi: “phụ nữ khỏa thân + tay phải = hạnh phúc hạnh phúcvui vẻ vui vẻ” [1;38] Điều này không làm cho tôi thấy đỏ mặt vì xấu hổ

mà còn làm cho tôi thấy tự hào “nếu như có giải đấu Thủ dâm hạng Chuyênnghiệp, thế nào tôi cũng giành giải nhất và kiếm được hàng triệu đô la”[1;39] Đó là nét nổi loạn, phá cách của một chàng trai 14 tuổi, điều đó lànét biến đổi tâm sinh lí dễ nhận ra, được Junior chia sẻ một cách cởi mở,bởi vì với “tôi” đó là chuyện hết sức bình thường đối với một nam giới:

“tôi sẽ vẫn nói vì Ai Ai cũng làm chuyện đó Và Ai Ai cũng thích chuyện

đó Nếu Chúa không muốn chúng ta thủ dâm, người đã không cho chúng tangón tay cái.” [1;39]

Nhân vật “tôi” cứ dần dần hé mở từng góc trong con người và suynghĩ của mình như thể tôi đang tâm sự với một người bạn Ở đó dường nhưngười đọc có thể cảm nhận thấy được ở Junior những nét nổi loạn, cá tính,muốn thoát ra khỏi tất cả mọi thứ

Junior nhận thức được bản thân chính mình là sự đấu tranh giữa hainửa, hai thế giới, hai chủng tộc Anh Điêng – Da trắng, hai màu sắc đỏ vàtrắng Ngay cái tên của cậu cũng đã là cả một sự đặc biệt, và “tôi” nhậnthức rõ điều đó:

“Tên tớ là Junior,” tôi nói “và trên tớ cũng là Arnold Junior vàArnold Tớ là cả hai.”

Tôi thấy như thể mình là hai người khác nhau trong cùng một cơ thểvậy

Không, tôi thấy như có một ảo thuật gia cắt tôi ra làm đôi, với phầnJunior sống ở Bắc sông Spokane và Arnold sống ở phía nam” [1;82]

Cá tính nhân vật bộc lộ như một giới hạn kết tinh các bản chất xã hộicủa tính cách Ở cái tuổi của mình, “tôi” đã thể hiện là một người hiểu rõ

về bản thân hơn ai hết Một chàng trai đang ở tuổi giao thoa tiến lên để trởthành người lớn nhưng vẫn luôn bị chi phối bởi những đặc tính trẻ con Lờitrần thuật do tự thân nhân vật nói ra chứa đựng cái gì đó vừa non nớt vừacứng cỏi Những câu chuyện mà Julior kể thường hàm chứa trong đó nhữngbất hạnh và đậm chất buồn, nhưng trong cách kể đó người đọc hầu nhưkhông tìm thấy một sự yếu đuối nào cả, thay vào đó là giọng điệu hài hước,cứng cỏi, “Tôi bị đau đầu bởi đôi mắt của tôi cứ như kẻ thù của nhau, cứnhư thể chúng từng là vợ chồng nhưng giờ thì ghét nhau cay đắng Năm lên

ba, tôi bắt đầu đeo kính, vì thế khi chạy loăng quăng nơi vùng Anh Điêng

tôi trông chả khác gì một ông già Anh Điêng ba tuổi” [1;11].

Julior nhận ra những tổn thương về não bộ đã ảnh hưởng tới ngôn ngữvừa thất thường, hạn hẹp của bản thân.

“Tôi vẽ vì từ ngữ quá thất thường

Nhưng nếu bạn vẽ một bức tranh, ai cũng có thể hiểu được nó

Giả dụ tôi vẽ một bông hoa, tất thảy từ đàn ông, phụ nữ và trẻ em trênthế giới đều có thể nhìn vào nó và bảo “đó là một bông hoa” [1;15]

Trong cuộc sống của mình, trong quá trình nhận thức về bản thân,nhân vật “tôi” luôn thể hiện những giằng xé, nghi ngờ Nghi ngờ về bảnthân là nét tính cách xuyên suốt gần như hết cả cuốn tiểu thuyết Nó là mộttính cách đặc trưng của Julior Từ nghi ngờ tất cả mọi điều xung quanhbằng việc con chó Oscar, người mà Julior cho rằng là một người bạn thânnhất, tin tưởng nhất bị ốm: “Ừ thì, Oscar chỉ là một con chó lai đi lạc đượctôi nhặt về nuôi, nhưng nó là sinh vật sống duy nhất tôi có thể tin cậy Nócòn đáng tin hơn cả bố mẹ, bà, các cô dì chú bác và bà chị của tôi Nó dạytôi nhiều điều ý nghĩa hơn bất cứ thầy cô giáo nào của tôi

“Thú thật, Oscar còn tốt hơn tất cả những người tôi quen biết” [1;19].Rồi từ nghi ngờ tất cả mọi thứ “tôi” lại nghi ngờ chính bản thân mình:

“Trời ơi, tôi ngu đến mức nào cơ chứ? Một thằng bé Anh Điêng sống ởvùng Anh Điêng thì có thể kiếm được công việc kiểu gì đây?” [1;20]

Bản thân “tôi” mong muốn tìm việc làm và có tiền để chữa khỏi bệnh

cho Oscar – người bạn thân nhất, nhưng rồi thì “tôi” cũng nghi ngờ về khả

năng thực hiện của chính bản thân mình Cuối cùng với tính cách trẻ concủa một đứa trẻ mới lớn, Arnold đã tìm ra nguyên nhân của tất cả nhữngđiều tệ hại đó là do cảnh nghèo của gia đình, cái nghèo của bố mẹ Nhưngrồi thì Arnold cũng lại nghi ngờ về chính điều đó: “Tôi muốn ghét bố mẹ vì

sự nghèo khổ của chúng tôi

“Tôi muốn đổ lỗi cho họ vì đã làm cho chó của tôi bị ốm cùng tất cảnhững đau ốm khác trên thế giới này

“Nhưng tôi không thể đổ lỗi cho bố mẹ vì hoàn cảnh nghèo khó hiệntại bởi họ là cặp đôi mặt trời mà tôi quay xung quanh và thế giới của tôi sẽ

NỔ TUNG nếu thiếu họ

“Và cũng đâu phải bố mẹ tôi ra đời trong giàu có Đâu phải họ đã chơibài bạc đến tán gia bại sản Bố mẹ tôi sinh ra từ những người nghèo rồinhững người sinh ra họ lại sinh ra từ người nghèo và những người này lạicũng sinh ra từ người nghèo, cứ thế cho đến những người nghèo đầu tiên”[1;21] Cứ thế, “tôi” luôn mang trong mình mối hoài nghi về năng lực củabản thân mình, không tin mình có thể làm được điều gì Ngay cả trongbóng rổ – môn thể thao mà Junior yêu thích nhất, thì “tôi” cũng luôn nghingờ về chính năng lực của bản thân “Năm ngoái, Rowdy và tôi là hai cầuthủ cừ nhất của đội lớp tám Nhưng tôi không nghĩ mình sẽ thành một cầuthủ giỏi ở trường trung học” [1;40], “Tôi suýt nữa đã không tham gia đợttuyển người của đội bóng rổ Reardan Tôi không nghĩ rằng mình thậm chíkhông đủ tài để tham gia đội hạng C Tôi cũng không muốn bị đuổi khỏiđội Tôi nghĩ mình không thể sống sót sau vụ bẽ mặt đó

“Tôi hơi lo Rowdy sẽ bắt đầu kết bạn với những gã lớn tuổi hơn và bỏrơi tôi

Tôi cũng lo là cậu sẽ bắt đầu chọc ghẹo tôi

Tôi sợ rằng cậu có thể sẽ ghét tôi như bao người khác” [1;42]

Và ngay sau hành động ném cuốn sách vào mặt thầy giáo P, bị đuổi

học, tinh thần của Julior xuống một cách trầm trọng, sự xuất hiện của thầy

P khiến “tôi” nghi ngờ về sự hiện diện của thầy P, “Thầy biết không, thầy

P, em không muốn tỏ ra thô lỗ hay gì cả,nhưng thầy đang làm em pháthoảng đấy ạ Ý em là, tại sao thầy lại đến đây ạ?”; Ngay cả khi thầy P nhậnxét về chính Julior là một người thông minh thì Julior cũng nghi ngờ vềđiều tồn tại đó trong chính bản thân mình “Và em cũng là một ngôi sánglấp lánh,” thầy nói “Em là đứa thông minh nhất trong trường Và thầykhông muốn em thất bại Thầy không muốn em mờ dần đi Em xứng đáng

có được cuộc sống tốt hơn”

Tôi không cho rằng mình thông minh” [1;58]; hay “tôi” luôn nghĩ

mình thấp kém, thua kém mọi người: “Không, không, tớ không nghĩ là tớgiỏi hơn bất cứ ai cả Tớ nghĩ mình thua kém tất cả mọi người” [1;72].Trong cuộc chiến đấu để bảo vệ danh dự của mình, Julior đã đấm vào mặtRoger để bảo vệ danh dự của chính mình, khi được bà cho lời khuyên thìtrong lòng Julior cũng lại nghi ngờ “Nhưng cháu chả mạnh mẽ tí nào”[1;93] Ngay cả trong tình yêu với Penelope “Và, ừm, bạn có thể đangnghĩ rằng Penelope hẹn hò với tôi CHỈ vì tôi là lựa chọn tồi tệ nhất mà cô

có thể chọn

Có thể cô đang hẹn hò với tôi CHỈ vì tôi là một thằng trai Anh Điêng

Và, ừm, cô chỉ đang bán–hẹn–hò với tôi Thi thoảng, chúng tôi nắm taynhau và có hôn nhau một hai lần, nhưng chỉ thế thôi

Tôi không biết mình có ý nghĩa gì với cô

Tôi nghĩ cô đã chán khi là người xinh đẹp nhất, thông minh nhất vànổi tiếng nhất trần đời Cô muốn nổi loạn một chút, bạn hiểu chứ? Cômuốn làm mình bẩn một chút

Và tôi là vết bẩn” [1;143]

Cứ như thế, Sherman Alexie đã để cho nhân vật tự bộc lộ tất cả nhữngnghi ngờ về bản thân Tất cả đều thể hiện trong những cuộc đấu tranh nội

tâm Tính cách của Julior được bộc lộ Đó là những suy nghĩ phức tạp,những nét tính cách phức tạp, có lúc như một đứa trẻ con mới sinh ra nhìnmọi thứ đầy lạ lẫm, nhiều lúc như một nhà triết gia, một ông cụ non biết tất

cả mọi thứ Đây chính là nét đặc điểm tâm lí của con người ở giai đoạn này.Sherman Alexie đã để tự nhân vật vận động nhận thức về bản thân,người ta quên rằng Julior là một nhân vật trong tiểu thuyết khi mọi đặcđiểm về tính cách và ngoại hình đều do chính nhân vật nói ra chứ khôngphải Sherman Alexie gán ghép Julior tự trần thuật cho thấy đây là conngười có ý thức, khả năng tự nhận thức về bản thân sâu sắc và luôn cố gắngtiết chế những điểm xấu bên trong Khả năng tự nhận thức theo lối tự tràocũng chính là một biểu hiện mới cho tính đa âm của chủ nghĩa hậu hiện đại.Việc khám phá những mặt mới trong nhân vật, cách thể hiện nhân vật khácvới truyền thống, ngay từ việc khắc họa con người nhân vật cũng là dochính nhân vật tự tô vẽ chân dung cho chính mình đã dự báo một trào lưuvăn học mới đột phát trong việc xây dựng nên những con người tự ý thức

và nghi ngờ chính bản thân của mình trong thể loại văn học dành cho thiếunhi ở lứa tuổi mới lớn với những diễn biến tâm lí phức tạp

2.1.2 Tự nhận thức và nghi ngờ về xã hội

Tự trải nghiệm xã hội luôn là động lực thu hút và đồng thời là biểuhiện cho những con người cá tính Junior sinh ra và lớn lên tại vùng đất củangưới Anh Điêng, Khi Junior bồng bột ném cuốn sách hình học vào giáoviên của mình, Junior bị đuổi học Theo lời khuyên của thầy P, Juniorquyết định rời khỏi số phận Spokane để đến học tại Reardan, nơi đa phần làhọc sinh người da trắng học tập Không chỉ có thể nhận thức bản thân, cậu

có khả năng tự nhận thức xã hội, về những gì đang diễn ra xung quanh.Luôn quan sát mọi sự vật, hiện tượng đang vận động rồi sau đó tự đưa racách nhìn nhận riêng về tất cả mọi thứ Từ các vấn đề về đói nghèo, bạo lựcgia đình và chứng nghiện rượu của cộng đồng xã hội người Anh Điêng nơi

“tôi” sinh ra và lớn lên, tới nạn phân biệt chủng tộc và sự phân biệt đối xửbởi những mâu thuẫn của người da trắng và da đỏ.

Junior và gia đình phải đối mặt với sự đói nghèo như bao người AnhĐiêng tại vùng đất Spokane: “Tôi ước gì mình có phép thuật, nhưng thựcchất tôi chỉ là một thằng bé da đỏ nghèo rớt mùng tơi sống cùng với giađình nghèo rớt mùng tơi của nó tại vùng Anh Điêng Spokane nghèo rớtmùng tơi” [1;17] Sự chân thực về sự đói nghèo của gia đình mình, đượcnhìn một cách chủ quan, rất chân thực của một người trong cuộc, có khipha chút gì đó hài hước, tưng tửng, nhưng lại vô cùng thực tế, cộng thêm

sự nghi ngờ sự tồn tại của đấng cứu thế, của Chúa có tồn tại nơi cộng đồngngười Anh Điêng vùng Spokane này, và với Junior chẳng có gì hạnh phúcbằng một cái đùi gà rán với công thức truyền thống trên tay: “Và này, lạthay, đói bụng thì tự nhiên thức ăn lại ngon hơn Không có gì ngon hơn mộtcái đùi gà khi mà trong vòng (xấp xỉ) mười–tám–tiếng–rưỡi rồi ta chưađược ăn gì Tin tôi đi, một miếng thịt gà ngon có thể làm cho bất cứ ai tinvào sự tồn tại của Chúa” [1;18]

Junior giải thích về sự nghèo đói của gia đình mình: “Và cũng đâuphải bố mẹ tôi ra đời trong giàu có” [1;22] Một sự lí giải logic của một ông

cụ non trong cơ thể của một chàng trai mới lớn Bức tranh cuộc sống nghèokhổ của Junior được minh chứng một cách rõ nét nhất là sự bất lực củaJunior trước cái chết của con chó tên Oscar yêu quý, niềm tin duy nhất trênđời mà Junior có thể dựa vào Nó bị bệnh và gia đình Junior không có tiền

để chữa chạy cho nó, “Junior, con yêu à,” mẹ tôi nói “Mẹ rất tiếc, nhưngchúng ta không có tiền để chữa bệnh cho Oscar” [1;20] Cuối cùng, cha củaJunior đã phải bắn chết nó để đưa Junior ra khỏi sự đau khổ

Junior bắt đầu nghi ngờ tất cả, nghi ngờ về cái nghèo, “Thật là tồi tệkhi nghèo, và thật tồi tệ khi cảm thấy không hiểu sao bạn lại đáng phải chịucảnh nghèo Bạn bắt đầu tin rằng bạn nghèo vì bạn ngu ngốc và xấu xí Sau

đó bạn bắt đầu tin rằng bạn ngu ngốc và xấu xí vì bạn là người Anh Điêng.

Và vì người Anh Điêng nên bạn bắt đầu tin số phận của bạn là nghèo khổ

Đó là một vòng tròn luẩn quẩn và bạn không thể làm khác được.Nghèo khổ không mang lại sức mạnh hay dạy bạn bài học về tính kiên trì.Không, nghèo khổ chỉ dạy bạn làm sao để sống nghèo mà thôi” [1;24] Khi chuyển tới học tại Reardan, thị trấn nhỏ của người da trắng, họcchung với những người bạn cùng trang lứa, nhiều lúc Junior đã nói dối sựthật về cái nghèo của mình “Ừ, thế là tôi giả vờ mình có chút tiền Tôi giả

vờ mình thuộc tầng lớp trung lưu Tôi giả vờ mình giống như những ngườikhác Không một ai biết sự thật cả” [1;154] Cái nghèo gia đình của Juniorphải đối mặt là một chu kỳ không bao giờ kết thúc Junior biết rằng giađình của mình không thể phá vỡ các khuôn mẫu cho bản thân và tự anh taphải nổ lực để phá vỡ chu kỳ “nghèo” của riêng mình

Trong mắt mình, Junior còn nhận ra nạn nghiện rượu và bạo lực giađình đang tồn tại tại cộng đồng Anh Điêng ở Spokane “Rất nhiều ngườiAnh Điêng đã chết vì say rượu Và rất nhiều người Anh Điêng say rượu đãgiết người Anh Điêng say rượu khác” [1;203] Junior phải đối mặt vớichứng nghiện rượu và bạo lực của những người xung quanh mình, như bốcủa Rowdy: “Bố cậu rượu chè be bét rồi lại đánh hai mẹ con Rowdy lên bờxuống ruộng, vì vậy Rowdy và mẹ lúc nào cũng ra đường với khuôn mặtthâm tím và xây xước hết cả” [1;27] Và ngay chính Rowdy cũng thừahưởng dòng máu bạo lực hiếu chiến đó: “Vụ ẩu đả đầu tiên của cậu diễn rahồi mẫu giáo Cậu một mình chấp ba thằng lớp một vì một thằng trong bọn

đã ném một mẩu đá khi chơi trò ném tuyết Rowdy hạ gục bọn nó ngon ơ”.Chính Junior đã phải đau đớn khẳng định: “Tôi đang khóc bởi vì tôi biếtmươi, mười lăm người Spokane nữa cũng sẽ chết trong năm tới, và hầu hếtbọn họ chết vì rượu”[1;277] Đây chính là hoàn cảnh thực tế của nhữngngười Mỹ bản địa, gia đình và bạn bè của Junior đang gặp rắc rối bởi

chứng nghiện rượu, bạo lực gia đình Nhiều trường hợp tử vong xảy ra nhưmột kết quả trực tiếp của rượu và Junior nhận thấy đó là một trong nhữngmối đe dọa lớn nhất đối với cộng đồng của mình Hình ảnh người AnhĐiêng hiếu chiến, bạo lực, sẵn sàng chiến đấu bất kể lúc nào và ở đâu chỉcần đọc 11 điều trong luật bất thành văn về những trận ẩu đả của ngườiAnh Điêng:

“LUẬT KHÔNG CHÍNH THỨC VÀ BẤT THÀNH VĂN (nhưng bạnnên nghe theo nếu không sẽ bị ăn nện đau gấp đôi) CỦA NGƯỜI ANHĐIÊNG SPOKANE VỀ NHỮNG TRẬN ẨU ĐẢ

1 NẾU AI ĐÓ LĂNG MẠ BẠN, BẠN PHẢI ĐÁNH NHAU VỚINÓ

2 NẾU BẠN NGHĨ AI ĐÓ CHUẨN BỊ LĂNG MẠ BẠN, BẠNPHẢI ĐÁNH NHAU VỚI NÓ

3 NẾU BẠN NGHĨ AI ĐÓ ĐANG TÍNH CHUYỆN LĂNG MẠBẠN, BẠN PHẢI ĐÁNH NHAU VỚI NÓ

4 NẾU AI ĐÓ LĂNG MẠ GIA ĐÌNH HAY BẠN BÈ CỦA BẠN,HOẶC NẾU BẠN NGHĨ NÓ CHUẨN BỊ LĂNG MẠ GIA ĐÌNH HAYBẠN BÈ CỦA BẠN, HOẶC NẾU BẠN NGHĨ NÓ ĐANG TÍNHCHUYỆN LĂNG MẠ GIA ĐÌNH BẠN HAY BẠN BÈ CỦA BẠN, BẠNPHẢI ĐÁNH NHAU VỚI NÓ

5 BẠN KHÔNG NÊN ĐÁNH NHAU VỚI MỘT ĐỨA CON GÁI,TRỪ PHI CÔ TA LĂNG MẠ BẠN, GIA ĐÌNH BẠN, HAY BẠN BÈCỦA BẠN, BẠN PHẢI ĐÁNH NHAU VỚI CÔ TA

6 NẾU AI ĐÓ HÀNH HUNG CHA BẠN HAY MẸ BẠN, THÌ BẠNPHẢI ĐÁNH NHAU VỚI CON TRAI VÀ/ HOẶC CON GÁI NGƯỜI ẤY

7 NẾU BỐ HAY MẸ BẠN HÀNH HUNG AI ĐÓ, CON TRAI VÀ/HOẶC CON GÁI NGƯỜI ẤY SẼ ĐÁNH NHAU VỚI BẠN

8 BẠN LUÔN PHẢI GÂY GỔ VỚI CON TRAI VÀ/HOẶC CON

GÁI CỦA BẤT CỨ NGƯỜI ANH ĐIÊNG NÀO LÀM VIỆC TRONGCỤC ANH ĐIÊNG.

9 BẠN LUÔN LUÔN PHẢI GÂY GỔ VỚI CON TRAI VÀ/HOẶCCON GÁI CỦA BẤT CỨ NGƯỜI DA TRẮNG NÀO SỐNG Ở BẤT CỨNƠI NÀO TRÊN VÙNG ANH ĐIÊNG

10 NẾU DÍNH VÀO MỘT VỤ ẨU ĐẢ MÀ BẠN CHẮC CHẮN SẼ

BỊ ĂN ĐÒN TƠI BỜI, THÌ BẠN PHẢI TUNG CÚ ĐẤM ĐẦU TIÊN, VÌ

ĐÓ SẼ LÀ CÚ ĐẤM DUY NHẤT BẠN ĐƯỢC TUNG

11 TRONG BẤT KỲ VỤ ẨU ĐẢ NÀO, KẺ THUA CUỘC LÀ KẺKHÓC ĐẦU TIÊN

Nền giáo dục của nước Mỹ tại vùng Anh Điêng Spokane và Reardan

và được phơi bày trong sự trải nghiệm có thật của một cậu học sinh: “Ngôitrường và bộ lạc của tôi nghèo khổ thảm thương đến độ chúng tôi phải họclại chính những cuốn sách khỉ gió mà bố mẹ mình đã từng học Đấy đúngthật là điều thảm thương nhất trên thế giới

“Và để tôi nói bạn nghe, cái quyển sách hình học cũ rích tả tơi nàyđánh một đòn vào trái tim tôi với công lực của một quả bom nguyên tử.Những hy vọng và ước mơ của tôi trôi đi theo đám mây hình nấm Bạn sẽlàm gì khi mà cả thế giới tuyên bố chiến tranh hạt nhân với bạn?” [1;45].Junior chỉ đóng vai trò là người quan sát, trải nghiệm và nghi ngờ về cáchgiáo dục đó tại vùng Anh Điêng Spokane: “Bạn không thể dạy học ởtrường này nếu không sống trong khu ấy Nó giống như một loại trang trạinhà tù–cơ–quan cho những nhà cải cách thuộc phe Tự do-da trắng-ăn chay,

và những vị cứu tinh truyền giáo thuộc phe Bảo thủ-da trắng này” [1;43];

“Nếu như chính phủ muốn giấu một ai đó, chắc không có nơi nào biệt lậphơn vùng Anh Điêng của chúng tôi nữa, vì vùng này nằm cách Quan Trọng

cỡ một triệu dặm về phía Bắc và Hạnh Phúc hai tỷ dặm về phía Tây

Nhưng thật tình là tôi nghĩ mọi người quá quan tâm đến phim Gia đình