HOẠT ĐỘNG NHÂN đạo QUỐC tế của ủy BAN CHỮ THẬP đỏ QUỐC tế và tác ĐỘNG CHÍNH TRỊ của nó từ 1991 đến NAY

Nâng cao hiệu quả hoạt động nhân đạo, tiếp tục đưa các mối quan hệ hợp tác đi vào chiều sâu, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động nhân đạo, nhằm đẩy mạnh vị thế của Việt Nam trên trườ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Mã số: 6 2 3 1 0 2 0 1

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS Hoàng Phước Hiệp

Hà Nội - 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tác giả xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tác giả, có sự

hỗ trợ từ giáo viên hướng dẫn là PGS.TS Hoàng Phước Hiệp Các nội dung nghiên cứu và kết quả nghiên cứu của đề tài là trung thực và chưa từng được

ai công bố trong bất cứ công trình nào trước đây Những số liệu phục vụ cho việc phân tích, nhận xét và đánh giá được chính tác giả thu thập từ các nguồn khác nhau có ghi trong phần tài liệu tham khảo Ngoài ra, đề tài còn sử dụng một số nhận xét, đánh giá, cũng như số liệu của các tác giả, cơ quan tổ chức khác và cũng được thể hiện trong phần tài liệu tham khảo.

Nếu phát hiện có bất kỳ gian lận, tác giả xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Hội đồng, cũng như kết quả khóa luận của mình.

Hà Nội, ngày 11 tháng 5 năm 2016

Phạm Thị Thu Huyền

LỜI CẢM ƠN

Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS TS Hoàng Phước Hiệp, người thầy kính mến, vì đã hết lòng chỉ bảo, hướng dẫn và tạo mọi điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành luận án này

Tác giả xin gửi lời tri ân sâu sắc tới các thầy, các cô, giảng viên của Khoa Chính trị học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội đã tích cực giúp đỡ để tác giả được học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án

Xin chân thành cảm ơn các bạn đồng nghiệp trong Khoa Quốc tế học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã nhiệt tình giúp đỡ, tạo điều kiện về thời gian để tôi hoàn thành tốt luận án của mình

Tác giả luận án

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN……… … i

LỜI CẢM ƠN……….….ii

MỤC LỤC……… iii

BẢNG CHỮ VIẾT TẮT………iv

BẢNG CHỮ VIẾT TẮT

Humanitarian Aid Office

Văn phòng trợ giúp nhân đạo của Ủy ban Châu Âu

4 ICCPR International Covenant on

Civil and Political Rights

Công ước quốc tế

về quyền dân sự và chính trị

5 ICESCR International Covenant on

Economic, Social and Cultural

Rights

Công ước quốc tế

về quyền kinh tế, xã hội và văn hóa

6 IISS International Institute for

Psychosocial Support

Hỗ trợ sức khỏe tâm thần và tâm lý xã hội

Organization

Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương

10 OXFAM Oxford Commitee for Famine

đỏ Pakistan

Organization of the United

Nations

Tổ chức Nông Lương của Liên Hợp Quốc

13 FARC Revolution Armed Forces of

Colombia

Lực lượng vũ trang cách mạng

Colombia

the Treatment of Prisoner

Quy tắc chuẩn tối thiểu về đối xử với

Commissioner for Refugee

Cao ủy Liên Hợp quốc về Người tị nạn

17 UNAMIR United Nations Assistance

Mission For Rwanda

Phái đoàn Liên hợp quốc hỗ trợ cho Rwanda

18 USAIDS United States Agency for

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong bối cảnh các vấn đề nhân đạo quốc tế ngày càng đóng vai trò quan trọng trong quan hệ quốc tế, hợp tác quốc tế nhằm kết hợp và phát huy tốt nguồn lực bên ngoài với nguồn lực trong nước để phát triển là điều cần thiết Bản chất của hoạt động nhân đạo mang tính nhân loại và nguyên tắc toàn cầu

là một nguyên tắc cơ bản được đề cao, nhằm gắn bó Hội chữ thập đỏ của mỗi quốc gia với phong trào quốc tế Hiện nay, ICRC có mạng lưới trải rộng trên

80 quốc gia, phân chia hoạt động ở các khu vực Châu Phi, Châu Mỹ, Châu Thái Bình Dương, Châu Âu và Trung Á, Trung Đông với các tình nguyện viên của tổ chức luôn liên kết chặt chẽ với nhau giải quyết các vấn đề nhân đạo quốc tế Hiện nay, ICRC có 194 thành viên ICRC mong muốn mở rộng mạng lưới tại Đông Nam Á Trong khi đó, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam đã phối hợp với nhiều tổ chức nhân đạo trên thế giới thực hiện hoạt động nhân đạo ở Việt Nam Đối với ICRC, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam đã có mối quan hệ hợp tác từ lâu, nhưng hiệu quả hợp tác chưa cao Tháng 3 năm 2015, ICRC đã mở văn phòng đại diện tại Hà Nội Nâng cao hiệu quả hoạt động nhân đạo, tiếp tục đưa các mối quan hệ hợp tác đi vào chiều sâu, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động nhân đạo, nhằm đẩy mạnh vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế thông qua các hợp tác quốc tế, đề tài về hoạt động nhân đạo của ICRC

Á-và tác động chính trị của nó từ 1991 đến nay được lựa chọn nghiên cứu

Hoạt động nhân đạo đã được Đảng và Nhà nước quan tâm bằng các chủ trương chiến lược đúng đắn, kịp thời, chính sách cụ thể Ngay ở giai đoạn đầu của công cuộc đổi mới, Chỉ thị số 14-CT/TW, ngày 7 tháng 9 năm 1987 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa VI) đã khẳng định nhiệm vụ chủ yếu của công tác nhân đạo nhằm góp phần thực hiện tốt nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu cho nhân dân, góp phần thực hiện chính sách xã hội [23] Những quan điểm, nhận thức về hoạt động nhân đạo tiếp tục được thể hiện

trong Chỉ thị 254/CT-TTg, ngày 16 tháng 5 năm 1994, của Thủ tướng Chính phủ về việc các cấp chính quyền hỗ trợ và tạo điều kiện để nâng cao hiệu quả hoạt động của Hội Chữ thập đỏ Việt Nam: “Hoạt động nhân đạo góp phần thiết thực giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn, cùng Nhà nước thực hiện chính sách xã hội và phát huy lòng nhân ái trong mọi tầng lớp nhân dân.”[33] Đặc biệt, để đáp ứng yêu cầu và nhiệm vụ của công tác nhân đạo trong tình hình mới, Chỉ thị số 43-CT/TW, ngày 08 tháng 6 năm 2010 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa X) về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác nhân đạo đã khẳng định “ Công tác nhân đạo là bộ phận quan trọng trong công tác dân vận của Đảng, là nhiệm vụ của mỗi cấp

ủy Đảng, của cán bộ, đảng viên và các tổ chức trong hệ thống chính trị, nâng cao nhận thức trách nhiệm của cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân đối với hoạt động nhân đạo”[24] Trong những năm qua, Việt Nam đã thực hiện tốt chỉ tiêu giảm nghèo, từng bước nâng cao đời sống của nhân dân Như vậy, việc lựa chọn đề tài nghiên cứu này phù hợp với chủ trương và đường lối của Đảng và Nhà nước Việt Nam

Việt Nam là một dân tộc văn hiến, các thế hệ người Việt Nam đã tạo nên nhiều truyền thống quý báu, trong đó nổi bật là truyền thống yêu chuộng hòa bình, nhân đạo và khoan dung Quá trình phát triển hoạt động nhân đạo của nước ta là một quá trình phát triển bền vững, trong đó, hạnh phúc của con người là mục tiêu của mọi quá trình xã hội Trong quá trình phát triển đó, định hướng nhân văn xác định tất cả vì hạnh phúc của nhân dân đã góp phần quan trọng vào sự ổn định xã hội, phát huy nhiều tiềm lực vật chất và tinh thần của nhân dân cả nước Đặc biệt, tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề nhân

đạo đã định hướng nhân văn cho chính sách của Đảng và Nhà nước: “ Mỗi con người đều có thiện và ác ở trong lòng Ta phải biết làm phần tốt ở trong mỗi con người này nảy nở như hoa mùa xuân và phần xấu bị mất dần đi, đó

là thái độ của người cách mạng Lấy gương tốt, việc tốt để hàng ngày giáo dục lẫn nhau là một trong những cách tốt nhất để xây dựng đảng, xây dựng

các tổ chức cách mạng, xây dựng con người mới, cuộc sống mới”[18, tr.558]

Định hướng nhân đạo, tiếp tục phát huy truyền thống nhân ái của dân tộc, xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện đã được thể hiện trong việc thành lập Hội Chữ thập đỏ Việt Nam Hội Chữ thập đỏ Việt Nam là tổ chức

xã hội của quần chúng, hoạt động vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, vì hạnh phúc của nhân dân Các hoạt động nhân đạo của Hội Chữ thập đỏ Việt Nam đã thu được một số kết quả quan trọng trong lĩnh vực phòng chống thiên tai, biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và giúp đỡ người có hoàn cảnh khó khăn Tuy nhiên, hoạt động nhân đạo quốc tế ở Việt Nam chưa được nghiên cứu đầy đủ, toàn diện Vì vậy, việc lựa chọn đề tài nghiên cứu này giúp khắc phục khoảng trống trong hoạt động nhân đạo quốc tế của ICRC ở Việt Nam

Xuất phát từ ý nghĩa khoa học và giá trị thực tiễn như đã phân tích ở

trên, nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài“ Hoạt động nhân đạo quốc tế của ICRC

và tác động chính trị của nó từ 1991 đến nay” làm đề tài nghiên cứu tiến sĩ

của mình

Việc nghiên cứu đề tài này sẽ giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn về các hoạt động nhân đạo của ICRC, đặc biệt góp phần điều chỉnh cơ chế nhằm nâng cao hiệu quả hơn nữa hoạt động nhân đạo quốc tế và duy trì những giá trị nhân đạo ở Việt Nam

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích: Làm rõ thực trạng hoạt động nhân đạo của ICRC và tác động chính trị của nó từ năm 1991 đến nay

Nhiệm vụ đề tài tập trung:

- Phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn về hoạt động nhân đạo quốc tế của ICRC và tác động chính trị Hoạt động nhân đạo quốc tế mang tính thực tiễn cao, nhưng thực tiễn không thể tách rời với những lý thuyết

cơ bản Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn của hoạt động nhân đạo của ICRC.

- Phân tích thực trạng hoạt động nhân đạo của ICRC từ 1991 đến nay

- Làm rõ các mô hình, sáng kiến, cách làm hiệu quả của hoạt động nhân đạo góp phần đáp ứng yêu cầu thiết yếu của người dân do các xung đột

vũ trang quốc tế, hỗ trợ dịch bệnh, nghèo đói và do thiên tai gây ra

- Đánh giá các thuận lợi và hạn chế trong hoạt động nhân đạo quốc tế của ICRC

- Phân tích các tác động chính trị của hoạt động nhân đạo quốc tế của ICRC khó khăn mà tình nguyện viên của Ủy ban Chữ thập đỏ phải đối mặt nhằm đánh giá rủi ro khi triển khai hoạt động nhân đạo trên thực tiễn

- Làm rõ mối quan hệ giữa ICRC và Việt Nam, đồng thời tác giả đưa ra khuyến nghị nhằm tăng cường mối quan hệ này

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu

Đối với công trình nghiên cứu này, đối tượng nghiên cứu của luận án này là hoạt động nhân đạo quốc tế của ICRC và tác động chính trị của hoạt động nhân đạo quốc tế của ICRC

Hoạt động nhân đạo quốc tế được nghiên cứu trong đề tài bao gồm các hỗ trợ nhân đạo trong xung đột vũ trang quốc tế, hỗ trợ nạn nhân sau xung đột vũ trang quốc tế và hỗ trợ nhân đạo trong các trường hợp khác như nghèo đói, thiên tai, dịch bệnh Hoạt động nhân đạo của ICRC đang có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo hộ các nạn nhân trên thế giới, đáp ứng tốt nhất hoạt động nhân đạo và nhu cầu của người dân khi khủng hoảng nhân đạo xảy ra Việc ra đời của ICRC cùng hoạt động nhân đạo của

ủy ban là minh chứng cho những nỗ lực của cộng đồng thế giới, nhằm giảm thiểu những đau khổ và thiệt hại cho con người trong các cuộc khủng hoảng nhân đạo

Xét về nguồn gốc, hoạt động nhân đạo quốc tế xuất phát từ những tư tưởng nhân đạo Bên cạnh bản chất nhân đạo, hoạt động nhân đạo quốc tế có những tác động chính trị trong quan hệ quốc tế Thông qua ngoại giao nhân đạo của mình, ICRC đã thiết lập mạng lưới nhân đạo rộng khắp toàn cầu, thúc đẩy cộng đồng chung tay đóng góp, phát triển xã hội Hoạt động nhân đạo quốc tế của ICRC đảm bảo nguyên tắc độc lập, trung lập, nhưng ICRC có tác động chính trị đến các quốc gia, các tổ chức quốc tế nhằm tìm ra giải pháp hiệu quả cho hoạt động nhân đạo Hòa bình, hợp tác và phát triển là xu thế chính trị, phản ánh lợi ích cộng đồng Sự tồn tại và phát triển của các hoạt động nhân đạo quốc tế đã phản ánh nỗ lực của ICRC trong việc bảo vệ quyền con người thoát khỏi các khủng hoảng nhân đạo Hoạt động nhân đạo quốc tế của ICRC không thể chấm dứt khủng hoảng nhân đạo, nhưng có thể góp phần làm giảm thiểu những hậu quả tàn nhẫn gây ra cho con người

1991 đến 2016, cộng đồng thế giới đã chứng kiến sự tiến bộ đáng kể và phát triển về vai trò của pháp luật quốc tế trong việc bảo vệ nhân đạo Đây là giai đoạn hoạt động nhân đạo quốc tế gia tăng có hiệu quả cả về chất và lượng

Về mặt không gian, hoạt động nhân đạo của ICRC được tiến hành trên phạm vi 80 quốc gia, trong đó có 8 văn phòng đại diện khu vực Châu Phi, 2 văn phòng đại diện ở Châu Mỹ, 2 văn phòng đại diện ở Châu Á-Thái Bình

Dương, 2 văn phòng đại diện ở Châu Âu, Trung Á và 6 văn phòng đại diện ở Trung Đông Như vậy, phạm vi hoạt động nhân đạo của ICRC rất rộng Khi nghiên cứu đề tài, tác giả lựa chọn một số nước trong khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của khủng hoảng nhân đạo như Trung Đông, Châu Phi, Châu Á làm minh chứng cho hoạt động nhân đạo của ICRC, như Syria, Afghanistan, Israel, Indonesia

Về nội dung nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu hoạt động nhân đạo quốc tế của ICRC và tác động chính trị của hoạt động nhân đạo quốc tế từ năm 1991 đến nay

4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được tiến hành nghiên cứu trên cơ sở quán triệt quan điểm duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước, pháp luật, công tác đối ngoại, quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước ta

về chính sách đối ngoại, về tình hình khu vực và thế giới Trong quá trình triển khai đề tài, các phương pháp nghiên cứu sau đây đã được sử dụng:

Phương pháp lịch sử để phân tích, đánh giá các hoạt động nhân đạo quốc tế của ICRC Mốc lịch sử năm 1991 là thời điểm so sánh hoạt động nhân đạo của ICRC nên rất cần áp dụng phương pháp lịch sử để thấy được sự khác nhau giữa thời điểm trước và sau năm 1991 Ngoài ra, người nghiên cứu cũng dùng hai phương pháp nghiên cứu trên để đánh giá mối quan hệ giữa ICRC và Việt Nam qua các giai đoạn lịch sử

Phương pháp thống kê các số liệu liên quan đến thiệt hại của người dân trong các cuộc xung đột vũ trang hay số liệu về nguồn lực hỗ trợ cho thiệt hại cũng được người nghiên cứu sử dụng trong đề tài này

Phương pháp tổng hợp và phân tích để nghiên cứu, lý giải vấn đề Khi nghiên cứu đề tài này, qua việc khảo sát tài liệu, tôi thấy rằng các hoạt động nhân đạo cụ thể được ICRC đưa ra rất rõ ràng Vì vậy, phương pháp tổng hợp, thống kê và logic được sử dụng, nhằm khái quát hơn vấn đề, lĩnh vực hoạt

động nhân đạo, đưa ra cách đánh giá khoa học, khách quan đối với nhiệm vụ của ICRC.

Các phương pháp chính trị quốc tế được sử dụng nhằm tìm hiểu tác động chính trị trong hoạt động nhân đạo quốc tế Đồng thời khẳng định vị trí, vai trò của ICRC tác động đến quan hệ quốc tế

Phương pháp chuyên gia với sự tham gia của các chuyên gia có uy tín của các bộ, ngành và viện nghiên cứu, cơ sở giảng dạy để làm căn cứ cho việc đánh giá sự việc, đề xuất giải pháp Việc tham khảo ý kiến của các chuyên gia, các nhà khoa học làm việc trực tiếp của ICRC là nguồn cơ sở quan trọng giúp người nghiên cứu hoàn thành tốt hơn bản luận án này

Phương pháp so sánh, đối chiếu để thấy được những mặt được, chưa được của hoạt động nhân đạo quốc tế, những điểm chung và khác biệt trong

mô hình tổ chức, phương thức hoạt động trong lĩnh vực nhân đạo quốc tế của ICRC ở trên thế giới cũng như ở Việt Nam, góp phần làm rõ quá trình phát triển của vấn đề nghiên cứu trong một thời gian nhất định

Phương pháp phân tích dự báo để rút ra những nhận xét, đánh giá về tình hình hoạt động nhân đạo quốc tế của ICRC trên thế giới sẽ góp phần quan trọng cho chiến lược của Việt Nam về lĩnh vực nhân đạo, phù hợp với tình hình cụ thể ở nước ta

5 Đóng góp của đề tài

Hoạt động nhân đạo quốc tế của ICRC đã trải qua quá trình hình thành

từ lâu trong lịch sử nhân loại đời, năm 1864, được xây dựng trên cơ sở Luật nhân đạo quốc tế Thực tiễn cho thấy, ICRC là một tổ chức có ảnh hưởng tại Liên Hợp quốc và có những đóng góp đáng kể trong việc khắc phục khủng hoảng nhân đạo trên thế giới hiện nay Đóng góp về mặt lý thuyết, kết quả nghiên cứu của đề tài nhằm tăng cường hiểu biết các hoạt động nhân đạo quốc

tế của ICRC Đây là tiếng nói chung, mục tiêu chung và phương tiện chung của nhân loại để bảo vệ và thúc đẩy nhân phẩm, hạnh phúc của con người

Được chính thức công nhận hoạt động nhân đạo quốc tế của ICRC từ năm 1864, thúc đẩy việc tôn trọng và bảo vệ thường dân cần hơn bao giờ hết

nỗ lực, sự đóng góp của các quốc gia, dân tộc, giai cấp, tầng lớp và cá nhân

Để đạt được mục tiêu trong lĩnh vực này, nghiên cứu của luận án đang hướng tới giá trị nhân đạo của dân tộc Việt Nam, trong đó, kết hợp hài hòa những đặc thù của đất nước và các tiêu chuẩn quốc tế được thừa nhận chung về giá trị con người Trên cơ sở quan điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam về hoạt động nhân đạo, xuất phát từ thực trạng của đất nước ta, luận án đề xuất một số giải pháp để hoàn thiện hơn nữa hoạt động nhân đạo ở Việt Nam

Qua khảo sát tư liệu về hoạt động nhân đạo của ICRC ở Việt Nam, nghiên cứu sinh đã thấy mảng nghiên cứu này chưa được phát triển, vì vậy, đóng góp trước hết là hệ thống hóa hoạt động nhân đạo của ICRC không chỉ trong, sau chiến tranh, mà còn trong các lĩnh vực thiên tai, dịch bệnh, nghèo đói Việc nghiên cứu đề tài này góp phần tiếp tục trao đổi và chia sẻ kinh nghiệm chuyên môn trong lĩnh vực hoạt động nhân đạo, qua đó đề xuất cách thức hợp tác giữa ICRC và Việt Nam Việc mở rộng hợp tác giữa Việt Nam

và ICRC là điều cần thiết trong hoạt động cứu trợ nhân đạo quốc tế ỏ Việt Nam Đề tài mong muốn góp phần tăng cường mối quan hệ này

Đối với việc giảng dạy, học tập và nghiên cứu khoa học, luận án có một

ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học Trong điều kiện thiếu tài liệu tham khảo về hoạt động nhân đạo quốc tế Có tài liệu tham khảo, công tác nghiên cứu khoa học mới được triển khai theo đúng cách của nó, tạo ra những tìm tòi và khám phá mới Kết quả nghiên cứu còn là tài liệu cho các cơ quan hoạch định chính sách xây dựng và hoàn thiện hoạt động nhân đạo của Việt Nam

Các ý kiến, kết luận được trình bày trong luận án làm cơ sở cho việc xây dựng chương trình tuyên truyền, phổ biến nội dung các hoạt động nhân đạo quốc tế mà Việt Nam là thành viên

6 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận án gồm 4 chương

- Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu: Khảo sát các tài liệu nước ngoài

và Việt Nam đã nghiên cứu về hoạt động nhân đạo của ICRC Qua các tài liệu này cho thấy khoảng trống cần nghiên cứu của luận án

- Chương 2: Hoạt động nhân đạo của ICRC và tác động chính trị sau năm 1991: Cơ sở lý luận và thực tiễn Tác giả làm rõ các khái niệm liên quan đến luận án như nhân đạo, hoạt động nhân đạo quốc tế, tác động chính trị Đồng thời, đưa ra những nguyên tắc cơ bản làm nền tảng cho hoạt động nhân đạo của ICRC Bên cạnh đó, cơ sở thực tiễn của hoạt động nhân đạo của ICRC sau năm 1991 được nghiên cứu sinh làm rõ trong chương này

- Chương 3: Thực trạng hoạt động nhân đạo của Ủy ban Chữ thập đỏ từ 1991 đến nay Chương này nghiên cứu về các hoạt động nhân đạo cụ thể trong và sau các cuộc xung đột vũ trang quốc tế, các lĩnh vực khác như đói nghèo, thiên tai, dịch bệnh Qua những hoạt động nhân đạo này, nghiên cứu sinh làm

rõ những hỗ trợ nhân đạo và khó khăn Ủy ban Chữ thập đỏ đang phải đối mặt.Chương 4: Tác động chính trị của hoạt động nhân đạo quốc tế của ICRC từ

1991 đến nay và khuyến nghị cho Việt Nam Từ những nội dung nghiên cứu của các chương trước, tác động chính trị của hoạt động nhân đạo quốc tế được phân tích và đánh giá khách quan Đồng thời, tác giả phân tích mối quan hệ giữa ICRC và Việt Nam Qua đó, tác giả đưa ra khuyến nghị nhằm thúc đẩy hơn nữa mối quan hệ giữa ICRC và Việt Nam

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.1.Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam

1.1.1 Các khái niệm

Trong Tạp chí Nhân đạo, số 14, tháng 7 năm 2005 đã có một bài viết của tác giả Lê Hà về khái niệm nhân đạo truyền thống của Việt Nam Theo tác giả, khái niệm nhân đạo có nhiều từ đồng nghĩa như nhân ái, nhân văn, nhân hậu Những vốn từ của người Việt đã thể hiện ý nghĩa nhân đạo Bài viết

đã đưa ra quan điểm về nguồn gốc nhân đạo đã được hình thành từ lâu đời

Nó khuyến thiện, ngừa ác, đùm bọc con người trong lúc khó khăn Tuy nhiên, tác giả chưa đưa ra được khái niệm về nhân đạo

Hoạt động nhân đạo và hoạt động nhân quyền có mối quan hệ tương tác với nhau, giáo trình Nguyễn Đăng Dung, Vũ Công Giao, Lã Khánh Tùng

(2009), Lý luận và pháp luật về quyền con người, NXB Đại học Quốc gia, Hà

Nội [5], đã khái quát về quyền con người như khái niệm, nguồn gốc, đặc điểm, lịch sử phát triển, phân loại quyền con người Đồng thời, giáo trình cũng đưa ra khái quát luật quốc tế về quyền con người như đối tượng, phương pháp điều chỉnh, mối quan hệ giữa quyền con người và pháp luật quốc gia, mối quan hệ giữa quyền con người và luật nhân đạo quốc tế Cuối cùng, cuốn sách đã đi sâu về nội dung của quyền con người trong các lĩnh vực chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội và đề cập đến các quyền của một số nhóm người dễ bị tổn thương, cũng như cơ chế bảo vệ và thúc đẩy quyền con người Khi tham khảo giáo trình này, nghiên cứu sinh đã thấy rõ những điểm giống

và khác nhau cơ bản giữa hoạt động nhân đạo và nhân quyền quốc tế

1.1.2 Về lịch sử hoạt động nhân đạo của ICRC

Hiện nay, việc nghiên cứu về ICRC ở Việt Nam chưa nhiều, các công trình chỉ tiếp cận một phần hệ thống văn bản luật nhân đạo quốc tế

Năm 2001, cuốn International Committee of the Red Cross (2001),

“Tìm hiểu về ICRC”, Đoàn đại diện khu vực của ICRC Bangkok, Thái Lan ấn

bản [11], đã giới thiệu khái quát về cơ cấu tổ chức và nhiệm vụ của ICRC

Bên cạnh đó, cuốn sách cũng cung cấp các hiệp ước chủ yếu của luật nhân đạo quốc tế quan trọng như các công ước Geneva năm 1949, các hiệp ước hạn chế hoặc nghiêm cấm sử dụng một số vũ khí như vũ khí sát thương, mảnh vỡ không thể phát hiện được, mìn sát thương Hoạt động phòng ngừa vi phạm nhân đạo cũng được cuốn sách đưa ra Tuy nhiên, cuốn sách này mang nặng tính hình ảnh minh họa cho các hoạt động, chưa phân tích cụ thể các hoạt động của Ủy ban, cũng như chưa nêu ra thực trạng khó khăn của các hoạt động nhân đạo

Năm 2005, Trung tâm nghiên cứu quyền con người (2005), Các văn kiện cơ bản về Luật Nhân đạo quốc tế, Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội [29]

Đây là tư liệu quý, cung cấp hệ thống các văn bản khái quát về luật nhân đạo quốc tế như giới hạn việc sử dụng các phương pháp và phương tiện chiến tranh; bảo vệ tài sản văn hóa trong trường hợp xung đột vũ trang; Luật về vũ trang trên biển và luật về xung đột vũ trang áp dụng trong việc sử dụng không quân; bảo vệ những đối tượng không có khả năng tự vệ trong chiến tranh; Luật về xung đột vũ trang không mang tính chất quốc tế Quyển sách đóng góp quan trọng trong việc nâng cao nhận thức và hiểu biết về các văn kiện cơ bản của hoạt động nhân đạo quốc tế Tuy nhiên, đây mới chỉ là văn bản đã được các quốc gia ban hành, việc thực thi các văn bản trên thực tế thông qua các hoạt động nhân đạo cụ thể của ICRC chưa được đề cập trong nội dung của quyển sách này

Cuốn sách thứ hai của Trung tâm nghiên cứu quyền con người( 2005),

Luật Nhân đạo quốc tế: những nội dung cơ bản, Nhà xuất bản Lý luận Chính

trị, Hà Nội [31], là nền tảng cho các hoạt động nhân đạo quốc tế Trong đó, để thuận tiện cho bạn đọc trong quá trình nghiên cứu, tham khảo, tập hợp các văn kiện, cuốn sách được chia thành năm phần, tương ứng với các lĩnh vực cơ bản của luật nhân đạo quốc tế, đó là những khái quát về luật nhân đạo quốc tế;

giới hạn việc sử dụng các phương pháp và phương tiện chiến tranh; luật về xung đột vũ trang mang tính chất quốc tế và xung đột vũ trang không mang tính chất quốc tế; thực hiện và hiệu lực của luật nhân đạo quốc tế; quan hệ giữa luật nhân đạo quốc tế và luật nhân quyền quốc tế Đặc biệt, cuốn sách còn phân tích truyền thống và việc thực hiện luật nhân đạo quốc tế ở Việt Nam, với những chính sách của Việt Nam trong 30 năm chiến tranh (1945-1975) và tính nhân đạo trong tư duy lập pháp hình sự Việt Nam Tuy nhiên, những thông tin được đưa ra trong cuốn sách đều tiếp cận ở góc độ lý thuyết, chưa có tình huống cụ thể trong các hoạt động nhân đạo của ICRC.

Cuốn sách dịch của Khoa Quốc tế học, trường Đại học Khoa học Xã

hội và Nhân văn, của Frits Kalshoven (2014), Những hạn chế về việc tiến hành chiến tranh, ICRC xuất bản[14], đã phân tích chính xác và tỉ mỉ giúp

tăng cường kiến thức về quy định của hoạt động nhân đạo quốc tế Giáo sư đã phân tích các công ước Hague, công ước Geneva và công ước New York cùng phát triển theo lịch sử và có mối liên kết chặt chẽ với các lĩnh vực của hoạt động nhân đạo quốc tế, dần hội tụ thành một chỉnh thể mà không đánh mất đi đặc trưng riêng Những đặc điểm của hoạt động nhân đạo và phạm vi

áp dụng trước và những bước phát triển sau các nghị định thư năm 1977 cũng được giáo sư phân tích sâu sắc Tuy nhiên, góc độ tiếp cận của cuốn sách mang tính chất lịch sử của hoạt động nhân đạo quốc tế trước năm 1991

Năm 2012, Khoa Quốc tế học đã có hai cử nhân nghiên cứu và hoàn

thành khóa luận với đề tài “Vai trò của ICRC trong việc thực hiện Luật nhân đạo quốc tế” của sinh viên Trần Diệu Anh và “ Vấn đề bảo vệ nạn nhân trong các cuộc xung đột vũ trang theo pháp luật nhân đạo quốc tế” của sinh

viên Trần Thị Oanh Hai khóa luận cử nhân, đã tiếp cận cơ bản việc thực hiện luật nhân đạo quốc tế của ICRC Do khóa luận ở bậc cử nhân, nên việc nghiên cứu các vấn đề chưa chuyên sâu cũng như các đánh giá việc thực thi luật nhân đạo quốc tế chưa toàn diện

1.1.3 Về hỗ trợ nạn nhân trong các cuộc khủng hoảng nhân đạo quốc tế

Trong Lịch sử hội chữ thập đỏ Việt Nam đã cho thấy những hoạt động nhân đạo của Việt Nam đối với các nước bị ảnh hưởng bởi khủng hoảng nhân đạo quốc tế Như năm 2001, Việt Nam đã hỗ trợ sang Iraq thuốc kháng sinh, vitamin, sữa bột dinh dưỡng, quần áo cho trẻ em tại quốc gia này Đối với Angieri chịu ảnh hưởng của đợt lũ lụt khiến hơn 1.000 người thiệt mạng, Việt Nam đã chuyển 10.000 USD, ủng hộ thuốc chữa bệnh, thiết bị y tế trị giá 3.000 USD nhằm giúp đỡ người dân ở đây Năm 2004, thông qua Đại sứ quán Nga tại Hà Nội, Việt Nam đã trao tặng 50.000 USD để chia sẻ tổn thất, đau thương với người dân Bexlan trong vụ khủng bố bắt cóc con tin, khiến hơn

400 học sinh bị thiệt mạng Khi xảy cơn bão Katrina tại Hoa Kỳ năm 2005, Việt Nam đã vận động ủng hộ nạn nhân của cơn bão với tổng số tiền gần 250.000 USD Động đất và sóng thần xảy ra ở một ở một số nước Đông Nam

Á và Nam Á, gây tổn thất về người và tài sản, Việt Nam đã tổ chức đợt vận động cứu trợ để ủng hộ Thái Lan, Ấn Độ, Sri Lanka, Indonesia, Philippines, Lào, Triều Tiên Hội Chữ thập đỏ Việt Nam đã phối hợp cùng Hiệp hội Chữ thập đỏ, Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế ra Lời kêu gọi hàng năm hoặc trong các trường hợp khẩn cấp nhằm giúp đỡ người dân trong khu vực chịu ảnh hưởng của khủng hoảng nhân đạo quốc tế

Như vậy, cuốn sách đã cho thấy các hoạt động nhân đạo quốc tế đã được Việt Nam quan tâm, giúp đỡ người dân các nước Khẳng định tính cộng đồng trách nhiệm cao, sự chia sẻ, giúp đỡ lẫn nhau giữa Việt Nam và các nước Tuy nhiên, cuốn sách chưa đưa ra thông tin về kết hợp giữa Việt Nam

và ICRC trong các hoạt động nhân đạo Đây sẽ là khoảng trống cần nghiên cứu của luận án về hoạt động nhân đạo của ICRC và tác động chính trị từ

1991 đến nay

1.1.4 Về hoạt động nhân đạo quốc tế ở Việt Nam

Khi nghiên cứu về hoạt động nhân đạo quốc tế ở Việt Nam, cuốn sách

Trung ương Hội chữ thập đỏ Việt Nam ( 2009), Lịch sử hội chữ thập đỏ Việt

Nam, Nxb Thanh Niên, Hà Nội [33], của Trung ương Hội chữ thập đỏ Việt

Nam ban hành năm 2009, là nguồn tư liệu quý báu cho việc tổng hợp mối quan hệ giữa ICRC và Việt Nam Đồng thời, cuốn sách đã cung cấp thông tin

về chặng đường lịch sử của công tác nhân đạo của Việt Nam, với hậu quả chiến tranh nặng nề, tình hình thiên tai, thảm họa diễn biến phức tạp, sự bùng phát dịch bệnh đã có trợ giúp nhân đạo của các tổ chức, cá nhân nước ngoài, trong đó có Ủy ban Chữ thập đỏ

Các báo cáo hàng năm từ 1991 đến 2015 đã cung cấp bức tranh toàn cảnh về công tác đối ngoại nhân đạo ở Việt Nam đang tiếp tục mở rộng, vận động nhiều hơn nguồn lực cho các hoạt động nhân đạo Mặc dù kinh tế thế giới và trong nước còn gặp nhiều khó khăn, nhưng Việt Nam vẫn duy trì được mối quan hệ tốt đẹp, hiệu quả với các đối tác song phương và đa phương Trong đó, Việt Nam nhận được sự hỗ trợ tích cực của các đối tác quốc tế như ICRC, 09 Hội Chữ thập đỏ các nước: Germany, Netherland, United States, Norway, Australia, France, Italia, Spanish, Switzerland Hội Chữ thập đỏ của các nước đã ủng hộ và giúp đỡ Việt Nam trong các lĩnh vực nhân đạo như trồng rừng chống ngập mặn, hành động vì nạn nhân da cam, ngân hàng bò, phục hồi chức năng cho người khuyết tật

Với dung lượng 5 trang, bản tóm tắt về “ Hoạt động của ICRC ở Thái Lan, Campuchia, Việt Nam và Lào” đã khái quát dự án, hoạt động khác nhau

nhằm giảm thiểu tổn thất của các nhóm dễ bị tổn thương như thăm hỏi tù nhân, khôi phục các mối liên hệ gia đình, hỗ trợ nạn nhân của xung đột vũ trang, hỗ trợ xây dựng các công trình nước và vệ sinh, thúc đẩy sự tôn trọng luật nhân đạo quốc tế và hợp tác với các tổ chức chữ thập đỏ quốc gia

Phối hợp cùng ICRC, Bộ Ngoại giao Việt Nam đã tổ chức cuộc tọa đàm

về “ Sự tương thích giữa pháp luật Việt Nam và các công ước của Luật nhân đạo quốc tế” năm 2011 Tọa đàm đã phân tích, nghiên cứu những văn kiện

nòng cốt của Luật nhân đạo quốc tế mà Việt Nam là thành viên như công ước Geneva và nghị định thư bổ sung, đánh giá các biện pháp mà quốc gia áp dụng

để thực hiện luật nhân đạo quốc tế thông qua các bộ luật hình sự, dân sự, luật báo chí Tọa đàm được diễn ra trong thời gian một ngày, nên dung lượng thảo luận còn hạn chế và chỉ khái quát ở góc độ luật pháp về hoạt động nhân đạo,

mà chưa có những khuyến nghị cụ thể hay lộ trình thiết lập mối quan hệ giữa Việt Nam và ICRC

Trong khuôn khổ hợp tác giữa ICRC và Khoa Quốc tế học, Trường Đại

học Khoa học Xã hội và Nhân văn, các hội thảo về “ Thực thi luật nhân đạo quốc tế trong các cuộc xung đột vũ trang” năm 2013, “Hoạt động nhân đạo quốc tế trong xung đột vũ trang và ứng phó thảm họa thiên tai” năm 2015,

các chuyên gia của ICRC đã trình bày nghiên cứu về các lĩnh vực lịch sử hình thành ICRC, vai trò của Ủy ban trong các cuộc xung đột vũ trang và lĩnh vực hoạt động cũng như thách thức mà Ủy ban gặp phải khi thực hiện hoạt động của mình Những báo cáo này góp phần quan trọng cho việc định hướng đề tài nghiên cứu của nghiên cứu sinh Tuy nhiên, với thời gian hội thảo có hạn

và số lượng chuyên gia tham gia hội thảo không nhiều nên lĩnh vực hoạt động nhân đạo của ICRC chưa đề cập một cách toàn diện

Đối với hệ thống các bài nghiên cứu đăng tải trên các website http://www.chuthapdo.org.vn/redcross/vn hay tạp chí còn nghèo nàn, tập trung vào các hoạt động nhân đạo của Việt Nam, chưa có bài nghiên cứu nào

về hoạt động nhân đạo quốc tế của ICRC

Chính vì vậy, nghiên cứu về hoạt động nhân đạo quốc tế của ICRC từ

1991 đến nay là một hướng tiếp cận còn khá mới mẻ, nhất là ở Việt Nam

1.2 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

Các hoạt động nhân đạo quốc tế của ICRC trải qua 150 năm hình thành

và phát triển, từ 1864 đến nay, với hàng loạt các hoạt động nhân đạo phong phú trên cơ sở các quy định của pháp luật nhân đạo quốc tế Vì vậy, đã xuất hiện nhiều công trình nghiên cứu, các bài báo, tạp chí có giá trị của các học giả trong và ngoài nước Khi nghiên cứu tư liệu của nước ngoài về hoạt động

nhân đạo của ICRC, tác giả thấy có những nghiên cứu được chia thành các mảng tài liệu như sau:

1.2.1.Các khái niệm

Khi nghiên cứu đề tài này, nghiên cứu sinh thấy cần làm rõ các khái niệm như nhân đạo là gì? Các nguyên tắc hoạt động nhân đạo? Tác động chính trị

để làm sáng tỏ nội dung cần nghiên cứu

Nhằm hướng dẫn các khái niệm, cuốn sách Nils Melzer (2009),

Interpretive guidance on the notion of direct participation in hostilities under international humanitarian law, ICRC press, Switzerland (Hướng dẫn về khái niệm của các bên tham gia trực tiếp vào các hành động thù địch theo quy định của luật nhân đạo quốc tế) của tác giả Nils Melzer, xuất bản năm 2009

[104, tr.1-85] đã đưa ra các khái niệm chung về luật nhân đạo quốc tế, thường dân trong cuộc xung đột vũ trang quốc tế, khái niệm thường dân trong xung đột vũ trang phi quốc tế, xác định các bên tham chiến và quyền của nhà nước

về bảo vệ công dân Tuy nhiên, cuốn sách không đưa ra khái niệm về nhân đạo hay hoạt động nhân đạo Nghiên cứu sinh chỉ sử dụng một phần nhỏ về nguyên tắc quân sự cần thiết và nhân đạo, cấm các cuộc tấn công không mang tính chất phân biệt

Trong báo cáo độc lập của Ms Beth Eggleston và Carrie McDougall

(2010), Expert Roundtable on the Protection of Humanitarian Personnel,

Melbourne press, Switzerland [42, tr.2-7] (Hội nghị bàn tròn chuyên gia về bảo vệ nhân viên làm công tác nhân đạo) tại Melbourne, hai tác giả đã đưa ra thông tin nhằm tăng cường sự hiểu biết tốt hơn về các vấn đề liên quan đến việc bảo vệ nhân đạo và cuộc đối thoại giữa các bên liên quan nhằm xây dựng ứng phó với những thách thức thực tiễn đặt ra Trong báo cáo đã chỉ rõ việc nhận thức của các bên liên quan về việc tôn trọng và bảo hộ cho những người tìm kiếm để cung cấp hỗ trợ nhân đạo và ngày càng có nhiều các cuộc tấn công vào đội ngũ nhân viên nhân đạo Rõ ràng việc tìm giải pháp toàn diện và thực tế để giải quyết các vấn đề này cần nhiều thông tin hơn, và một

sự hiểu biết sâu sắc hơn về ý nghĩa của hoạt động nhân đạo Nhằm tránh việc lợi dụng hoạt động nhân đạo để can thiệp vào chính sách của các quốc gia, báo cáo đã đưa ra một số vấn đề cần điều tra như là một ưu tiên Tuy nhiên, báo cáo này phản ánh cách hiểu dưới góc độ cá nhân của các báo cáo viên thông qua tình huống và sự hiểu biết của họ.

Đề cập đến các nguyên tắc của hoạt động nhân đạo quốc tế, nhà nghiên

cứu chính sách nhân đạo của Châu Âu, Nocholas Leader (2000), The Politics

of principle: The principles of humanitarian action in practice, HPG press,

Switzerland [102, tr.1-45] (Chính trị của nguyên tắc: các nguyên tắc nhân đạo trong thực tiễn) đã phân tích các nguyên tắc nhân đạo Nghiên cứu chia làm

ba phần, trong đó, phần đầu đưa ra giới thiệu về ý tưởng của nguyên tắc nhân đạo, phương pháp luận của nguyên tắc nhân đạo Phần thứ hai đưa ra nguyên tắc nhân đạo trong một thế giới biến động đã đề cập đến hiệp ước, quốc gia, cách hiểu về xung đột, những cuộc chiến tranh mới nổi lên và sự phát triển của hệ thống nhân đạo quốc tế Phần thứ ba phân tích về sự phát triển của các nguyên tắc nhân đạo, đặc biệt đề cập đến nguyên tắc trung lập trước những thách thức về chính trị Nghiên cứu cũng đưa ra tình huống của Sudan

và Liberia làm minh chứng cho luận điểm của họ Qua quá trình tham khảo, nghiên cứu sinh cũng đã tham khảo thông tin về nguyên tắc trung lập khi thực hiện hoạt động nhân đạo quốc tế

Đặc biệt, năm 2013, báo cáo của International Committee of the Red

Cross (2013), Annual Report 2013: Principle Humanitarian Action in a Difficult Environment, ICRC press, Switzerland [76] ( Báo cáo thường niên

2013: thực hiện nguyên tắc nhân đạo trong môi trường khó khăn), do Peter Maurer là Chủ tịch ICRC báo cáo, đã đưa ra khó khăn khi thực hiện các hoạt động nhân đạo tại các khu vực bị ảnh hưởng bởi xung đột như việc bảo vệ thường dân ở Syria, thăm người bị giam giữ ở Myanmar, hỗ trợ an ninh lương thực ở Colombia và triển khai ba đội phẫu thuật để trợ giúp hàng trăm người

bị thương trong bạo lực ở Sudan Việc đảm bảo thực hiện nguyên tắc nhân

đạo là nền tảng của ICRC trong hoạt động nhân đạo Theo đó, việc xây dựng lòng tin, sự chấp nhận của các bên liên quan chủ yếu dựa vào việc đàm phán song phương, đối thoại bí mật là điều tạo nên thành công của ICRC trong việc bảo vệ và hỗ trợ cho người dân

Đối với thuật ngữ tác động chính trị được nghiên cứu sinh sử dụng từ điển

của Harper Collins (2002), “ American Government and Politics: a wealth of information on national, state and local government and Politics, nxb Chính

trị Quốc gia, đưa ra thuật ngữ chủ nghĩa tác động chính trị, trang 691, để nghiên cứu về vấn đề này

Đặc biệt, David P.Forsythe (2005), The humanitarians: The International Commitee of the Red Cross, Cambrige University press [45], đã chỉ ra quá

trình hình thành và phát triển của ICRC, đồng thời đưa ra các nguyên tắc cơ bản và thực hiện chính sách đảm bảo hoạt động nhân đạo hiệu quả hơn

1.2.2.Về lịch sử hoạt động nhân đạo của ICRC.

Nghiên cứu về lịch sử hình thành và phát triển hoạt động nhân đạo của ICRC phải dựa trên nền tảng hệ thống luật nhân đạo quốc tế Hệ thống luật nhân đạo quốc tế do ICRC cùng các quốc gia xây dựng nên, được cộng đồng quốc tế thừa nhận, nhằm giảm thiểu những đau khổ, thiệt hại cho con người trong các cuộc chiến tranh, các cuộc xung đột vũ trang Luật nhân đạo quốc

tế đã và đang có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo hộ các nạn nhân, các hoạt động nhân đạo khi thực hiện bảo hộ phải tuân thủ theo các quy định trong luật nhân đạo quốc tế Đây là những tài liệu tham khảo có giá trị khoa học cao cho cán bộ nghiên cứu, giảng dạy hay tuyên truyền về hoạt động nhân đạo của ICRC

Thứ nhất là những nghiên cứu chung, khái quát các vấn đề cơ bản hoặc quy định, hướng dẫn về hoạt động nhân đạo quốc tế nhằm giới thiệu chung sự

ra đời và phát triển của hoạt động nhân đạo quốc tế của ICRC Đó là, cuốn

sách của International Committee of the Red Cross (2009), The ICRC its mision and work, ICRC Kuala Lumpur Regional Delegation Malaysia press,

Malaysia ( ICRC: nhiệm vụ và hoạt động) [62, tr.1-23] là cuốn sách cơ bản đưa ra khái quát về việc thành lập ICRC, nhiệm vụ của Ủy ban dựa trên nền tảng luật nhân đạo quốc tế, cũng như phạm vi hoạt động của Ủy ban và các hoạt động hợp tác của Ủy ban với tổ chức Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế Đây là cuốn sách cơ bản, nên chỉ khái quát những thông tin chung, chưa đi vào các lĩnh vực hoạt động cụ thể của Ủy ban và chưa có những đánh giá hay nhận xét về phạm vi hoạt động của ủy ban.

Với sự hình thành và phát triển của các hoạt động nhân đạo quốc tế khá hoàn thiện, các nhà nghiên cứu đã đưa ra các công trình nhằm cung cấp thông tin để độc giả tham khảo các quy định về hệ thống văn bản luật này về lĩnh vực này

Được tái xuất bản năm 2012, cuốn sách của International Committee of the

Red Cross (2012), The Geneva Conventions of 12 August 1949, ICRC

reference, Switzerland ( Các công ước Geneva ngày 12/8/1949) [73, tr.1-60]

đã đưa ra bốn công ước cơ bản được ký kết năm 1949, là nền tảng cho mọi hoạt động nhân đạo quốc tế, đó là Công ước về việc cải thiện điều kiện của những người bị thương và bị bệnh thuộc các lực lượng vũ trang trên chiến trường, Công ước về việc cải thiện điều kiện của những người bị thương, bị bệnh và bị đắm tàu thuộc các lực lượng vũ trang trên biển, Công ước về việc đối xử với tù binh, Công ước về việc bảo hộ thường dân trong chiến tranh Ngoài bốn công ước trên, cuốn sách còn đề cập đến công ước về biểu tượng của Ủy ban Chữ thập đỏ, các quy định về tù binh chiến tranh, cũng như việc thi hành các công ước trên Các hoạt động nhân đạo của ICRC phải được thi hành trên cơ sở nền tảng của thỏa thuận giữa các quốc gia Cuốn sách cung cấp những quy định của công ước, là sự kết tinh thỏa thuận qua các cuộc đàm phán của các quốc gia để bảo vệ thường dân được tốt hơn trong các cuộc chiến tranh, xung đột vũ trang hay bạo lực Tuy nhiên, cuốn sách này chưa cung cấp đủ các quy định đặt nền tảng cho việc thực thi hoạt động nhân đạo quốc tế, còn nhiều lĩnh vực liên quan như các văn kiện về giới hạn các

phương pháp và phương tiện chiến tranh như cấm phát triển, sản xuất, tàng trữ và thủ tiêu các loại vũ khí sinh học có sử dụng độc tố, cấm hoặc hạn chế

sử dụng vũ khí thông thường gây thương vong quá mức hoặc có tác hại không phân biệt, cấm sử dụng hơi ngạt, hơi độc hoặc các loại khí độc trong chiến tranh chưa được cuốn sách đề cập đến

Cuốn sách của International Committee of the Red Cross (2010),

Protocols additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, ICRC

Reference, Switzerland [65, tr.1-81] ( Các nghị định thư bổ sung công ước Geneva năm 1949) đã bổ sung thêm các thông tin cho độc giả về quy định đưa ra trong các Nghị định thư bổ sung về bảo hộ nạn nhân trong các cuộc xung đột vũ trang quốc tế, bảo hộ nạn nhân trong các cuộc xung đột vũ trang không có tính chất quốc tế, phương pháp, phương tiện chiến tranh và địa vị của tù binh chiến tranh Ngoài ra, cuốn sách còn đưa ra những mẫu thẻ căn cước cho phóng viên, mẫu thẻ căn cước cho nhân viên bảo hộ dân sự làm việc trong khu vực nguy hiểm Cuốn sách này nhằm bổ sung các quy định trong Công ước Geneva ngày 12/8/1949 về bảo hộ nạn nhân chiến tranh Tuy nhiên, cuốn sách chưa phản ánh đầy đủ các lĩnh vực khác của hoạt động nhân đạo quốc tế như bảo vệ quyền trẻ em và sử dụng trẻ em trong cuộc xung đột vũ trang hay vị thế trung lập trong chiến tranh

Với hai tập sách xuất bản năm 2006, cuốn nghiên cứu của tập thể tác giả Marco Sassoli, Antoine A.Bouvier, Sussan Carr, Lindsey Cameron và

Thomas de Saint Maurice (2006), How does law protect in war, ICRC Press,

Switzerland (Luật bảo vệ như thế nào trong chiến tranh) [110, tr.1-85] Hai tập sách đã đưa ra lý thuyết về luật nhân đạo quốc tế (định nghĩa, mục đích, lịch sử phát triển của luật nhân đạo quốc tế từ công ước Hague năm 1907 đến nghị định thư năm 1997), chỉ ra luật nhân đạo quốc tế là một nhánh của luật quốc tế, đồng thời đưa ra mối quan hệ giữa luật nhân đạo và luật về quyền sử dụng vũ lực Cuốn sách cũng đưa ra sự phân biệt giữa thường dân

và người lính và việc bảo vệ thường dân và những khó khăn của hoạt động

nhân đạo quốc tế khi thực hiện Hạn chế của tập một chỉ là những trích dẫn ngắn gọn nhằm tra cứu thông tin hoặc đưa ra những gợi ý cho người đọc các quy định của luật nhân đạo quốc tế, mà không phân tích hay bình luận về hoạt động nhân đạo quốc tế Vì vậy, khi tham khảo cuốn sách này, bắt buộc người đọc phải tìm đến những quyển sách khác có nội dung cần thiết cho việc nghiên cứu

Đi sâu nghiên cứu về khu vực Châu Á- Thái Bình Dương, cuốn sách

Michael Crowley (2012), Introduction international Humanitarian law and IHL moot in Asia-Pacific region, Thai Lan published [40, tr.1-60] ( Giới thiệu

về luật nhân đạo quốc tế và IHL tranh luận trong khu vực Châu Á-Thái Bình Dương) năm 2012 là tập hợp bài viết của các nhà nghiên cứu về việc áp dụng luật nhân đạo quốc tế, mối quan hệ giữa ICRC và Hội Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế, vai trò của Ủy ban Chữ thập đỏ trong các cuộc xung đột

vũ trang quốc tế và tình huống bạo lực, việc thực thi các quy định của luật nhân đạo quốc tế Cuốn sách cũng chỉ tiếp cận ở góc độ lý thuyết, chưa phân tích các lĩnh vực hoạt động nhân đạo cụ thể của ICRC

Nhân dịp kỷ niệm 150 năm ngày thành lập ICRC, Trung tâm Giáo dục

và Nghiên cứu quyền con người đã xuất bản cuốn sách “The Future of Humanitarian Action”(Tương lai của hoạt động nhân đạo) ngày 21 tháng 3

năm 2012 đã cung cấp các bài viết về các nguyên tắc của Công ước Geneva, vấn đề hiện tại và khó khăn đối với luật nhân đạo quốc tế

1.2.3.Về hỗ trợ nhân đạo trong xung đột vũ trang quốc tế

Trong các cuộc xung đột vũ trang, việc hỗ trợ đào tạo cán bộ quân sự cao cấp trong việc ứng phó yêu cầu nhân đạo, định hướng các mối quan hệ quốc tế trong thế giới hiện đại là cần thiết Chính vì vậy, cuốn International

Committee of the Red Cross (2013), Decision- making process in military combat operations được Cục Dân Vận dịch “Luật trong xung đột vũ trang

áp dụng trong quá trình ra quyết định cấp chiến thuật và chiến dịch”[10,

tr.21], ban hành quy trình ra quyết định đảm bảo nhu cầu nhân đạo cho

thường dân trong quá trình giải quyết xung đột vũ trang quốc tế, bao gồm những phương án cần thiết đảm bảo an toàn cho người, của cải, công trình

và phân biệt thường dân và người lính Cuốn sách được biên soạn dựa trên trải nghiệm thực tế trên chiến trường của ICRC Tuy nhiên, đánh giá thực tế giữa lợi ích quân sự và nhu cầu nhân đạo chưa được đề cập đến trong nội dung cuốn sách này

Đối với hoạt động bảo vệ nạn nhân trong các xung đột vũ trang quốc tế,

có rất nhiều công trình nghiên cứu cụ thể về lĩnh vực này, như bài viết của

Ahmed Mohamed Hassan (2002), Thirty year of working within the Red Cross and Red Crescent Movement in a country affected by conflict [48, tr.1-

28] ( Ba mươi năm làm việc trong Phong trào Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm

đỏ quốc tế) Giáo sư Ahmed Mohamed Hassan đã phân tích sự hợp tác giữa ICRC và Hội Chữ thập đỏ Somania trong việc hỗ trợ thường dân trong cuộc nội chiến ở Somania từ 1991 Đỉnh điểm cao nhất, ICRC đã hỗ trợ hơn 1.000 bếp ăn cho người dân Somalia Bài viết này cũng là tình huống thực tiễn nhằm cung cấp cho người nghiên cứu cái nhìn sâu sắc hơn về hoạt động nhân đạo của ICRC

Với kinh nghiệm thực tiễn làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe cho các nạn nhân, Rony Brauman, sinh năm 1950, là một bác sĩ y tế có trình

độ trong dịch tễ học và y học nhiệt đới Sau khi làm việc như một bác sĩ trong lĩnh vực này trong nhiều năm, ông trở thành chủ tịch của Me'dessins Sans Frontieres (Bác sĩ không biên giới) vào năm 1982 và giữ chức vụ đó cho tới năm 1994 Ông là hiện nay Giám đốc nghiên cứu tại Fondation Me'dessins Sans Frontieres, phó giáo sư tại Viện Nghiên cứu Chính trị Paris, và là giám đốc của Viện Nhân đạo và xung đột Response tại Đại học Manchester, Vương

quốc Anh Rony Brauman (2002), Medecins Sans Frontieres and the ICRC: matters of principle”, ICRC press, Switzerland [39, tr.1-80] ( Mối quan hệ

bác sỹ không biên giới và ICRC: vấn đề về nguyên tắc), chia sẻ kinh nghiệm của bác sỹ không biên giới khi kết hợp cùng ICRC trong việc hỗ trợ nạn nhân

tại các cuộc xung đột vũ trang quốc tế hoàn toàn dựa trên nguyên tắc trung lập

và độc lập, không có sự can thiệp vào công việc nội bộ của các nước Trong bài viết của mình, ông Rony Brauman đã chỉ ra thách thức mà ICRC phải đối mặt khi thực hiện nguyên tắc trung lập của mình

Đối với tư liệu về kết nối gia đình ly tán còn hạn chế do điều kiện giải quyết nhu cầu của hàng triệu người phân tán bởi chiến tranh, thiên tai và các trường hợp khẩn cấp khác, nên thông qua website về familylinks.icrc.org để nghiên cứu vấn đề này Bài viết của International Committee of the Red Cross

(2001), War and family links: The ICRC’s Rwandan Unaccompanied children programme (1994-2000), ICRC press, Switzerland [54, tr.1-34] (Chiến tranh

và liên kết gia đình: Chương trình của ICRC về giúp đỡ trẻ em ở Rwandan), năm 2001, đã nêu ra những thách thức đặc biệt nghiêm trọng và phức tạp trong việc kết nối gia đình ly tán và việc lưu giữ hồ sơ của tất cả các trẻ em sơ tán bị tách ra khỏi những người thân của mình Bài viết đã miêu tả sự phối hợp giữa ICRC cùng UNHCR, UNICEF và Liên đoàn Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế đã tiến hành khôi phục các liên kết gia đình và truy tìm người mất tích Bài viết đã đưa ra số trẻ em ở Rwanda được giúp đỡ Những

dữ liệu về tập tin của đứa trẻ không được bàn đến nếu gia đình muốn xem hồ

sơ hoặc có những tranh chấp xảy ra

Vấn đề bảo vệ tù nhân đã được nghiên cứu và thảo luận trong cuốn

International Committee of the Red Cross (2014), Strengthening International Humanitarian Law Protecting Persons Deprived of Their Liberty, ICRC press, Switzeland [84, tr.3-45] ( Củng cố luật nhân đạo quốc tế

đối với những người bị tước quyền tự do) do ICRC công bố năm 2014 đưa ra nguyên tắc cơ bản trong việc đối xử với những người bị tước quyền tự do Những nguyên tắc này đặt ra những vấn đề được chấp nhận chung trong việc đối xử với những người bị tước quyền tự do và quản lý của các nhà tù về việc

ăn ở, vệ sinh cá nhân, đặc biệt là thông tin cho những người bị tước quyền tự

do Các nguyên tắc này liên quan đến việc quản lý tổng thể các nhà tù và áp

dụng cho mọi loại tù nhân, dù là hình sự hay dân sự, chưa xét xử hay đã bị kết

án, kể cả những người chịu các biện pháp an ninh hay các biện pháp cải tạo theo lệnh của thẩm phán

Cũng trong lĩnh vực này, cuốn cẩm nang của International Committee

of the Red Cross (2012), Water, sanitation, hygiene and habit in prisons,

ICRC press, Switzerland [74, tr.1-40] (Nước, môi trường, vệ sinh và cư trú trong nhà tù), dựa trên nhiệm vụ nhân đạo khi tiến hành thăm những người bị tước quyền tự do tại những nơi giam giữ khác nhau, đã đưa ra nghiên cứu này Trải qua nhiều cuộc viếng thăm với những hình thức đàm phán song phương với chính quyền, các cuộc tiếp xúc với những người bị tước quyền tự

do, cũng như xem xét điều kiện giam giữ, bài viết đã khuyến nghị các vấn đề nhân đạo liên quan đến việc giam giữ Mục đích của cuốn cẩm nang là thiết lập một nền tảng phổ biến góp phần cải thiện điều kiện giam giữ, nâng cao sự hiểu biết tổng thể về các điều kiện tối thiểu đáp ứng như cầu cơ bản của con người Cuốn cẩm nang xuất bản nhằm đưa ra các hướng dẫn cho nhân viên của ICRC, chính quyền quốc gia và cộng đồng quốc tế về nền tảng góp phần cải thiện điều kiện giam giữ, việc sử dụng lao động của những người bị giam giữ trong các nhà máy sản xuất Tuy nhiên, cẩm nang cũng đánh giá những khó khăn phổ biến đối với các quốc gia như không có đủ tài chính, nguồn lực hay chuyên môn kỹ thuật cần thiết hoặc sự gia tăng số lượng người giam giữ

Những minh chứng lịch sử cho các cuộc viếng thăm và giúp đỡ những

người bị tước quyền tự do đã được tác phẩm của Valerie Gorin ( 2014),“ Looking back over 150 years of humanitarian action: the photographic archives of the ICRC”, ICRC press, Switzerland [47, tr.1-87] ( Nhìn lại 150

năm hoạt động nhân đạo: kho lưu trữ ảnh của ICRC), do Valerie Gorin, là một giảng viên Đại học Geneva nghiên cứu về giáo dục và nghiên cứu hành động nhân đạo, công bố kho ảnh trong lễ kỷ niệm 150 năm thành lập ICRC

Bộ sưu tập này được sử dụng bởi các nhà nghiên cứu với 120.000 hình ảnh đã miêu tả trực quan nhất thực tế các hoạt động nhân đạo của ICRC Bộ sưu tập

gần như là một bách khoa về hoạt động nhân đạo Mục đích của bài viết này không chỉ đưa ra tình huống cụ thể của hành động nhân đạo quốc tế thông qua thư viện ảnh, mà còn tái hiện một số cột mốc lịch sử sử dụng cho các nhà sử gia, nhà khoa học chính trị, xã hội học và nhân chủng học để tạo ra nhận thức của con người về sự đau khổ Công trình nghiên cứu này không thể đưa hết các sự kiện lịch sử được ghi lại quan hình ảnh, nên nhà nghiên cứu Valerie Gorin đã chọn cái nhìn phân mảnh được thực hiện sau khi khám phá 200 bức ảnh được lựa chọn theo thời điểm.

Với dung lượng 3 trang, ông Sami El-haj, đã làm việc như một nhiếp ảnh gia trên kênh truyền hình Al-Jazeera khi ông bị giam ở Guantanamo, đã

viết cảm tưởng về “A Guantanamo detainee’s perspective” (Quan điểm của

người tạm giam về nhà tù Guantanamo) năm 2008 Bằng cách đưa ra câu chuyện của mình khi ông bị bắt tại nhà tù Guantanamo, ông hy vọng đưa ra

đề xuất giúp cải thiện các hoạt động nhân đạo của ICRC về việc giúp đỡ những người bị tước quyền tự do, những hoài nghi về sự giúp đỡ của ICRC đối với ông và kết quả của sự giúp đỡ này đã mang lại cho ông những điều mong ước

1.2.4.Về hỗ trợ nạn nhân sau cuộc xung đột vũ trang quốc tế hay thảm họa thiên nhiên

Nghiên cứu có tính nền tảng của International Committee of the Red

Cross (2012), Assistant for people affected by armed conflict and other situations of violence, ICRC press, Switzeland [69, tr.1-20] (Hỗ trợ nạn nhân

trong xung đột vũ trang và các tình huống bạo lực), là nền tảng cơ bản đưa ra vấn đề chăm sóc sức khỏe cộng đồng, dịch vụ chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ về kinh tế, nước và môi trường sống Nghiên cứu đã cung cấp những thông tin về các cách hỗ trợ nhân đạo, bao gồm việc phân phối thực phẩm để tránh suy dinh dưỡng, phẫu thuật cho nạn nhân, sửa chữa, xây dựng cơ sở hạ tầng thiết yếu, hỗ trợ nông nghiệp Những hoạt động hỗ trợ nhân đạo này nhằm giải quyết các nhu cầu thiết yếu của cá nhân và cộng đồng dựa trên việc đánh giá bối cảnh và có sự tham vấn chặt chẽ với Hội Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm

đỏ quốc tế Tuy nhiên, nghiên cứu này chỉ giới hạn ở những thông tin cơ bản, chưa có sự phân tích hay bình luận về những khó khăn, thách thức trong lĩnh vực hỗ trợ này.

Bài viết của International Committee of the Red Cross (2012), “Toward

social inclusion physical rehabilitation program”, Geneva Committee International Review (4) [70, tr.5-10] (Chương trình phục hồi chức năng

hướng đến sự hòa nhập xã hội), năm 2012, đã đưa ra khái quát về sự hỗ trợ của ICRC trong việc xây dựng năng lực địa phương để cải thiện sức khỏe tinh thần và giải quyết các vấn đề tâm lý xã hội bởi các cuộc xung đột gây nên Theo nghiên cứu đã đưa ra khái niệm về phục hồi chức năng, chương trình phục hồi chức năng của ICRC giúp phục hồi đối với người khuyết tật bị ảnh hưởng bởi môi trường chiến tranh

Liên quan đến lĩnh vực an ninh kinh tế, báo cáo của International

Committee of the Red Cross (2010), Overview of the ICRC’s work to promote economic security, ICRC press, Switzerland [63, tr.1-15] (Tổng quan về hoạt

động của ICRC nhằm thúc đẩy an ninh kinh tế), đã nhấn mạnh công việc của ICRC nhằm thúc đẩy an ninh kinh tế, đảm bảo cho các hộ gia đình bị ảnh hưởng bởi cuộc xung đột vũ trang hay bạo lực có thể đáp ứng nhu cầu thiết yếu

và khôi phục sinh kế bền vững Báo cáo phác họa những sáng kiến kinh tế được liên kết chặt chẽ với dịch vụ chăm sóc sức khỏe và giáo dục, trải dài từ phân phối khẩn cấp thực phẩm và các mặt hàng gia dụng thiết yếu, cho đến các chương trình sản xuất bền vững và các sáng kiến vi mô

Ngoài ra, các báo cáo của ICRC về hỗ trợ các nạn nhân tại các quốc gia trong vùng chiến sự tại các khu vực xảy ra xung đột là nguồn quan trọng trong việc nghiên cứu vấn đề này như International Committee of the Red

Cross (2010), The ICRC Economic Security Unit (2000) [66] (Vấn đề An ninh

kinh tế của ICRC) đã đưa ra khái niệm an ninh kinh tế, tiêu thụ sản phẩm, điều kiện sống An ninh kinh tế giải quyết các vấn đề nhân đạo thông qua các hoạt động cứu trợ, hỗ trợ sinh kế và hoạt động xây dựng năng lực;

Trong báo cáo của International Committee of the Red Cross report

(2012), Annual Report for 2012: Reaching millions in need [97] (Báo cáo

thường niên năm 2012: tiếp cận hàng triệu người có nhu cầu) đưa ra số người được con số cung cấp lương thực tại 34 quốc gia Cách tiếp cận trung lập, khách quan và độc lập của ICRC trong công việc là điều cần thiết để đảm bảo các hoạt động được hiệu quả nhằm giúp đỡ những người bị ảnh hưởng bởi xung đột vũ trang hay bạo lực Theo báo cáo này, năm 2012 được coi là năm khó khăn nhất, kể từ năm 2003 đến nay, đối với các tình nguyện viên khi thực hiện nhiệm vụ nhân đạo khi phải đối mặt với việc bị bắt cóc và giết hại ở Yemen và sự cố an ninh nghiêm trọng xảy ra ở Afghanistan, Lybia, Somalia

đi sâu vào các hoạt động tại các quốc gia như Cộng hòa dân chủ Congo, Liberia, Ethiopia, Somali, Afghanistan Những con số đưa ra trong báo cáo được nghiên cứu sinh tham khảo trong nghiên cứu của mình

Trường hợp cứu trợ cụ thể tại Uganda trong website: ICRC (1999), Update No.99/01 on ICRC Activities in Uganda [52] ( Hoạt động của

ICRC ở Uganda theo số 99/01), đã đưa ra biến động ở Uganda làm 5.000 người di tản và những khó khăn khi họ trở về nhà khi đối mặt với vấn đề tiếp cận đất canh tác, vệ sinh, nguồn thực phẩm thiết yếu Các khu vực được báo cáo đưa ra như Acholiland, vùng núi Rwenzori, Kampala được

đánh giá là những nơi bị tác động mạnh nhất trong biến động ở Uganda Chính vì vậy, những hỗ trợ nhân đạo của ICRC đã được thiết lập ở khu vực trong các lĩnh vực dịch vụ sức khỏe, di dời dân, thành lập xưởng chỉnh hình cho người dân bị ảnh hưởng.

Báo cáo thường niên năm 2000 về chương trình phục hồi chức năng

của International Committee of the Red Cross (2000), “ICRC Physical Rehabilitation Program-Annual Report 2000” [53], đã đi sâu vào việc phục hồi chức năng cho các nạn nhân với tổng 85 dự án tại 25 quốc gia Trong đó, thuật ngữ phục hồi được báo cáo đưa ra trong báo cáo Theo đó, việc cung cấp các thiết bị hỗ trợ và vật lý trị liệu thích hợp là một phần quan trọng của quá trình này Afghanistan là nước có số người được thụ hưởng chương trình phục hồi chức năng cao nhất, theo đó ICRC đã thành lập trung tâm chỉnh hình đáp ứng nhu cầu của những người tàn tật tại quốc gia này Angola có 80% số người tàn tật trong nước bị thương do bom mìn Tại quốc gia này, ICRC đã phối hợp với Bộ Y tế cung cấp hỗ trợ kỹ thuật cho các trung tân chỉnh hình ở Luanda, Huambo và Kuito

Đối với dịch bệnh, thiên tai, nghiên cứu International Committee of

the Red Cross (1999), Strategic partnership to improve the lives of vulnerable people, ICRC press, Switzerland [51] (Hợp tác chiến lược để cải

thiện cuộc sống của những người dễ bị tổn thương), đã đưa ra con số những người nghèo đói, trẻ em bị suy dinh dưỡng trên thế giới Bài viết đã khẳng định sức khỏe cộng đồng là chìa khóa cho sự phát triển tổng thể, khẳng định vai trò của chính phủ và trách nhiệm của xã hội trong việc bảo vệ sức khỏe của người dân

Những cứu trợ thiên tai được các bài viết phản ánh những tiếp cận nhân

đạo của ICRC như “Key message and facts on emergent and recurrent diseases and other public health challenges” (Những thông điệp chính và các

dữ kiện về các bệnh mới xuất hiện, tái phát và thách thức y tế công cộng), năm 2007 đã mô tả những đối phó y tế khẩn cấp với các bệnh sởi, sốt rét, HIV

xảy ra tại quốc gia nơi người dân bị mắt kẹt trong một vòng lẩn quẩn của nghèo đói và bệnh tật Đặc biệt, trong cơn bão nhiệt đới đã làm 127.000 người

chết và 37.000 người mất tích, bài viết “Indonesia: the humanitarian response since the tsunami” (Indonesia: Cứu trợ nhân đạo từ cơn bão nhiệt

đới) năm 2005 đã cứu trợ y tế, nước, phân phối đồ dùng gia đình, cải thiện môi trường sống và sơ tán người dân khỏi cơn bão Đối với trường hợp động

đất ở Haiti, bài viết “ Haiti earthquake: ICRC aids 3.000 survivors living in desperate conditions” (Trận động đất ở Haiti: cứu trợ của ICRC đối với 3.000

người sống sót trong điều kiện tuyệt vọng), năm 2010, đã miêu tả thiệt hại nghiêm trọng trong cuộc động đất và sự giúp đỡ của các tình nguyện viên, cũng như nhiều viện trợ cần thiết do ICRC tiến hành

Đối với các báo cáo hoạt động hàng năm, đã đưa ra những hoạt động nhân đạo tập trung vào từng khu vực như Châu Phi, Châu Âu, Châu Mỹ, Trung Đông và Châu Á- Thái Bình Dương với các nhu cầu hỗ trợ nhân đạo cụ thể tại Afghanistan, Iraq, Nigeria, South Sudan, Syria, Ukraine, Yemen Báo cáo đã đưa ra số liệu về việc viện trợ, chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ cho các nạn nhân trong cuộc xung đột và những thách thức mà Ủy ban Chữ thập đỏ đối mặt trong hoạt động của mình Trong khu vực Châu Á- Thái Bình Dương, các nghiên cứu còn hạn chế Hoạt động nghiên cứu chỉ tập trung vào Philippine, Nhật Bản, Malaysia, Bangkok với các hoạt động về tuyên truyền, hội thảo.Như vậy, nghiên cứu đề tài “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về hoạt động nhân đạo của ICRC từ 1991 đến nay” là một đề tài mới, có tính lý luận

và thực tiễn cao Trên cơ sở tôn trọng những kết quả nghiên cứu, những bài viết của các tác giả đi trước, tác giả hy vọng với nguồn tài liệu này có thể tái hiện một cách có hệ thống, khoa học về đề tài trên

1.3 Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu.

1.3.1 Những nội dung đã được nghiên cứu.

Qua các tài liệu ở nước ngoài đã được trình bày ở trên, tác giả nhận thấy những tài liệu này tập trung giải quyết các vấn đề sau:

• Nhiều công trình nghiên cứu về luật nhân đạo quốc tế.

• Các số liệu hàng năm về hoạt động nhân đạo được đưa ra rõ ràng

• Phản ánh thuận lợi, khó khăn trong từng hoạt động nhân đạo cụ thể

• Việc nghiên cứu về luật nhân đạo là điều kiện quan trọng, không thể thiếu để có thể bảo vệ và thúc đẩy các quyền con người trong thực tiễn một cách hiệu quả Mọi tri thức về các phương diện pháp lý, xã hội, chính trị của quyền con người đều rất cần thiết cho việc hiện thực hóa các quyền con người

Mặc dù nguồn tư liệu nước ngoài về hoạt động nhân đạo của ICRC khá phong phú, nhưng chưa có một công trình nghiên cứu cụ thể, toàn diện về hoạt động nhân đạo của ICRC, cũng như tác động chính trị của nó từ 1991 đến nay

Ở Việt Nam, bước đầu cũng đã có những cuốn sách tham khảo, chương trình thiết thực tầm quốc gia nghiên cứu về của ICRC, tuy nhiên những nghiên cứu này chỉ dừng lại ở mức độ sơ khai về cơ cấu, tổ chức, nhiệm vụ của Ủy ban Có một vài hội thảo song phương giữa ICRC với Bộ Ngoại Giao, Học viện Ngoại Giao, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đem lại trao đổi khoa học giữa các nhà khoa học về vấn đề luật nhân đạo quốc tế Những báo cáo về số liệu hoạt động nhân đạo quốc tế trong các hội thảo khoa học được công bố khách quan, đảm bảo cho việc sử dụng rõ nét Tuy nhiên, nội dung của hội thảo mới chỉ dừng lại ở góc độ tiếp cận sơ khai về vai trò của ICRC Đối với các tư liệu về ICRC là những cuốn sách dịch về góc độ luật pháp của hoạt động nhân đạo quốc tế, chưa có công trình nghiên cứu thực tiễn về hoạt động nhân đạo của ICRC Số lượng sách hay chương trình về hoạt động nhân đạo quốc tế còn mỏng, chưa phát triển về chiều rộng và chiều sâu, chưa đạt được kết quả toàn diện Khi khảo sát tư liệu của Việt Nam phục

vụ việc nghiên cứu của đề tài, tác giả gặp nhiều khó khăn trong việc tìm tư liệu về mối quan hệ giữa Việt Nam và ICRC; bởi việc lưu trữ nguồn tài liệu này tại Trung ương Hội Chữ thập đỏ còn non kém, hệ thống thư viện đang

xây dựng, nên nguồn tài liệu nằm rải rác khắp nơi Nhưng số lượng sách, kỷ yếu hội thảo là nền tảng cơ bản thúc đẩy những nghiên cứu tiếp theo về lĩnh vực này.

Như vậy, những công trình nghiên cứu về hoạt động nhân đạo quốc tế ở Việt Nam mới mang tính sơ khai Chưa có một công trình nào nghiên cứu về hoạt động nhân đạo quốc tế một cách có hệ thống và mang tính liên kết sâu sắc Đây là một khoảng trống cần nghiên cứu, tìm hiểu

1.3.2 Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu.

Từ những nguồn tài liệu trên là cơ sở cho cách tiếp cận về mặt lý luận

và thực tiễn của hoạt động nhân đạo của ICRC từ 1991 đến nay, đồng thời xem xét tác động chính trị của nó khi tiến hành nghiên cứu đề tài này Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu bao gồm:

- Phân tích tổng quát thực trạng hoạt động nhân đạo quốc tế của ICRC

- Phân tích tác động chính trị của hoạt động nhân đạo quốc tế của ICRC

- Phân tích về mối quan hệ giữa ICRC và Việt Nam, từ đó có khuyến nghị cho Việt Nam

Tiểu kết chương 1

Qua nghiên cứu tài liệu nước ngoài và trong nước, tác giả nhận xét như sau:

Thứ nhất, nguồn tài liệu tham khảo đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng nghiên cứu của đề tài Đối với các tư liệu nước ngoài, sau gần 1,5 thế kỷ từ thời điểm hình thành, hiện nay hệ thống văn kiện pháp lý đã đặt nền tảng cho hoạt động nhân đạo quốc tế phát triển mạnh mẽ Hoạt động nhân đạo của ICRC được điều chỉnh phù hợp với yêu cầu thực tiễn Trong giai đoạn đầu hình thành, hoạt động nhân đạo của Ủy ban Chữ thập đỏ tập trung vào việc hỗ trợ nạn nhân trong các xung đột vũ trang quốc tế Sau đó, thiệt hại về người và tài sản do thiên tai, dịch bệnh đem lại hậu quả nặng nề cho người dân, hoạt động nhân đạo đã chung tay góp sức, khắc phục hậu quả về kinh tế,

xã hội

Thứ hai, với nguồn tài liệu đa dạng, bao gồm sách, bài nghiên cứu của các học giả Châu Âu, Châu Á và Châu Phi, đặc biệt là website của ICRC giúp tác giả có hiểu biết sâu rộng về hoạt động nhân đạo quốc tế Đối với các cuốn sách tham khảo, các công trình nghiên cứu đã phản ánh thuận lợi và khó khăn đối với từng hoạt động nhân đạo cụ thể trong các cuộc khủng hoảng nhân đạo Những tư liệu này là nguồn vô cùng quý báu giúp nhận thức của tác giả đi đúng hướng nghiên cứu của mình.

Thứ ba, từ góc độ tiếp cận lịch sử, luật pháp của các tài liệu nghiên cứu

đã giúp cho tác giả có phương pháp luận và luận cứ chặt chẽ hơn khi đưa ra quan điểm và đánh giá của mình dưới góc độ chính trị học