Luận văn báo cáo: Đánh giá hiện trạng và đề xuất loại hình sử dụng đất nông nghiệp theo hướng hiệu quả kinh tế và thị trường tiêu thụ nông sản phẩm trên địa bàn huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang

Bài luận văn thạc sĩ Nông nghiệp gồm 54 trang, bản đẹp, được chuyển từ word, dễ dàng chỉnh sửa và tách trang làm tài liệu tham khảo. KHÔNG KHUYẾN KHÍCH COPY TOÀN BỘ. Mở đầu 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, là cơ sở của sản xuất nông nghiệp, là đối tượng lao động độc đáo đồng thời cũng là môi trường sản xuất lương thực, thự phẩm với giá thành thấp nhất, là một nhân tố quan trọng của môi trường sống và trong nhiều trường hợp lại chi phối sự phát triển hay hủy diệt các nhân tố khác của môi trường.

BAO CAO TIEN ĐỘ

LUAN VAN THAC SI NONG NGHIEP

ĐÁNH GIÁ HIEN TRANG VA DE XUAT LOAI HINH SU DUNG

DAT NONG NGHIEP THEO HUONG HIEU QUA KINH TE VA

THI TRUONG TIEU THU NONG SAN PHAM TREN DIA BAN

HUYEN YEN DUNG - TINH BAC GIANG

Chuyén nganh : QUAN LY DAT DAI

MA SO : 60.62.16 Người hướng dẫn khoa hoc : PGS.TS NGUYEN XUAN THANH

HA NOI - 2009

1.MO DAU

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, là cơ sở của sản xuất nông

nghiệp, là đối tượng lao động độc đáo đồng thời cũng là môi trường sản

xuất ra luơng thực, thực phẩm với giá thành thấp nhất, là một nhân tổ quan trọng của môi trường sống và trong nhiều trường hợp lại chỉ phối sự phát triển hay huỷ diệt các nhân tô khác của môi trường

Nông nghiệp là hoạt động sản xuất cổ nhất và cơ bản nhất của loài ngư-

ời Hầu hết các nước trên thế giới đều phải xây dựng một nền kinh tế trên cơ

sở phát triển nông nghiệp dựa vào khai thác tiềm năng của đất, lẫy đó làm bàn đạp cho việc phát triển các ngành khác Vi vậy, tổ chức sử dụng nguồn tài nguyên đất hợp lý, có hiệu quả cao theo quan điểm sinh thái và phát triển bền vững đang trở thành vấn đề mang tính toàn cầu Mục đích của việc sử dụng

đất là làm thế nào để bắt nguôn tư liệu có hạn này mang lại hiệu quả kinh tế, hiệu quả sinh thái, hiệu quả xã hội cao nhất, đảm bảo lợi ích trước mắt và lâu dài

Nói cách khác, mục tiêu hiện nay của loài người là phân đấu xây dựng một nền

nông nghiệp toàn diện về kinh tế, xã hội, môi trường một cách bên vững

Xã hội ngày càng phát triển, trình độ khoa học kỹ thuật ngày càng cao,

con người tìm ra nhiều phương thức sử dụng đất có hiệu quả hơn Tuy nhiên,

do có sự khác nhau về chất lượng, mỗi loại đất bao gồm những yếu tố thuận

lợi và hạn chế cho việc khai thác sử dụng (chất lượng đất thể hiện ở yếu tố tự nhiên vốn có của đất như địa hình, thành phần cơ giới, hàm lượng các chất

dinh dưỡng, chế độ nước, độ chua, độ mặn) nên phương thức sử dụng đất

cũng khác nhau ở mỗi vùng, mỗi khu vực, mỗi điều kiện kinh tế xã hội cụ thẻ

Thực tế, trong những năm qua, đã có nhiều biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả như tiến hành giao quyền sử dụng đất lâu dài, ôn định cho người sử

dụng đất, hoàn thiện hệ thống thuỷ lợi, chuyển đổi cơ cầu cây trồng, đa dạng

hoá các giống cây tốt, năng suất cao vào sản xuất, nhờ đó mà năng suất cây trồng, hiệu quả sử dụng đất tăng lên rõ rệt Trong đó, việc thay đổi cơ cấu cây trồng, sử dụng giống mới với năng suất và chất lượng cao, áp dụng các tiễn bộ khoa học kỹ thuật đã ảnh hưởng rõ rệt đến hiệu quả sử dụng đất

Đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của loại hình sử dụng

đất nông nghiệp không chỉ dự vào năng suất cây trồng, mà còn vốn đầu tư,

đặc biệt nhu cầu của thị trường tiêu thụ hàng nông sản đó Nghĩa là thể hiện

tính bền vững trong sản xuất nông nghiệp

Thực tế đã trả lời nhiều bài học đắt giá mà người nông dân phải gánh

chụi, đó là hàng ngàn ngàn tấn vải không nơi tiêu thụ, không bán được, người

dân đến mùa thu hoạch không thu hoạch cứ dé vai chin tu rung xuống đất Yên Dũng là một huyện miền núi của tỉnh Bắc Giang, có thuận lợi cơ

bản là năm sát thành phố Bắc Giang nên quá trình đô thị hoá nhanh, đất nông nghiệp bị chuyển dần sang các mục đích khác Mặc dù vậy, nông nghiệp vẫn

là ngành sản xuất chủ yếu của huyện Những năm gần đây, kinh tế nông nghiệp, nông thôn tuy có những bước phát triển mới song nhìn chung vẫn còn

lạc hậu, sản xuất nông nghiệp manh mún, nhỏ lẻ, công cụ sản xuất đa phân là

thủ công, năng suất lao động và hiệu quả kinh tế thấp

Để giúp cho huyện Yên Dũng có hướng đi đúng về phát triển ngành nông nghiệp, giúp người dân lựa chọn được phương thức sản xuất phù hợp

trong điều kiện cụ thể của từng loại hình sử dụng đất, từng loại nông sản

phẩm sao cho có hiệu quả kinh tế, góp phần tăng thu nhập cho người nông dân Được sự phân công của khoa Tài nguyên và Môi trường, chúng tôi di nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiện trạng và đề xuất loại hình sử dụng đất nông nghiệp theo hướng hiệu quả kinh tẾ và thị trường tiêu thụ nông sản phẩm trên địa bàn huyện Vên Dũng tỉnh Bắc Giang”

1.2 Mục tiêu nghiên cứu:

- Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội ảnh hưởng trực tiếp đến

phát triển sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang

- Đánh giá thực trạng hiệu quả kinh tế các loại hình sử dụng đất nông nghiệp và thị trường tiêu thụ hàng nông sản phẩm của huyện Yên Dũng

- Đề xuất một số loại hình sử dụng đất nông nghiệp theo hướng hiệu quả kinh tế và thị trường tiêu thụ nông sản phẩm trên địa bàn huyện Yên Dũng tỉnh Bắc Giang”

2 TONG QUAN TAI LIEU NGHIEN CỨU

2.1 Đất nông nghiệp và tình hình sử dụng đất nông nghiệp

2.1.1 Khái quát về đất nông nghiệp và tình hình sử dụng đất nông nghiệp Đất nông nghiệp là đất được xác định chủ yếu để sử dụng vào sản xuất nông nghiệp như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thuỷ sản hoặc nghiên cứu thí nghiệm về nông nghiệp

Trong giai đoạn đầu phát triển kinh tế, xã hội, khi mức sống của con người còn thấp, công năng chủ yếu của đất là tập trung vào sản xuất vật chất, đặc biệt trong sản xuất nông nghiệp chủ yếu nhỏ lẻ, tự cung, tự cấp để phục

vụ việc ăn, ở, mặc khi con người biết sử dụng đất đai vào cuộc sống cũng

như sản xuất thì đất đai đóng vai trò quan trọng trong hiện tại và tương lai

Từ thế kỷ XVIII và nhất là từ thé ky XX, việc phát triển công nghiệp và khoa học kỹ thuật đã đem lại thành tựu kỳ diệu là thay đôi hắn bộ mặt trái đất

Và cuộc sống con người nhưng do chạy theo lợi nhuận tối đa cục bộ không có

một chiến lược phát triển chung nên đã gây ra hậu quả tiêu cực: ô nhiễm môi trường và thoái hoá đất hàng năm gần 12 triệu ha rừng nhiệt đới bị tàn phá ở

châu mỹ la tinh và châu á cân bằng sinh thái bị phá vỡ, hàng triệu ha đất đai

bị hoang mạc hoá theo kết quả điều tra của UNDP và trung tâm thông tin nghiên cứu đất quốc tế (ISRIC) đã cho thấy cả thế giới có khoảng 13,4 tỷ ha

đất thì đã có 2 ty ha bi thoái hoá ở các mức độ khác nhau trong đó châu á và

châu phi là 1,2 tỷ ha chiếm 62% tổng diện tích đất bị thoái hoá Số liệu trên

cho ta thấy đất đai bị thoái hoá tập trung ở các nước đang phát triển

Theo E.r de Kimpe và Warkentin b.p (1998) thì đất có 5 chức năng

chính: một là duy trì vòng tuần hoàn sinh hoá và địa hoá học, hai là phân phối

nước, ba là tích trữ và phân phối vật chất, bốn là tính đệm và phân phối năng

lượng nhưng chức năng này trợ giúp khả năng điều chỉnh cân băng hệ sinh

thái tuy nhiên, con người đã tác động lên các hệ sinh thái là thay đỗi vượt khả năng tự điều chỉnh của đất là nguyên nhân chính dẫn đến sự mất cân băng trong đất, làm suy thoái đất ngoài ra con người còn tác động đến khí quyến làm thay đôi cân bằng nhiệt lượng, làm suy giảm nguồn nước, mực nước biển dâng lên trong nông nghiệp, việc lạm dụng phân hoá học và các hoá chất bảo

vệ thực vật làm hỏng kết câu và làm nhiễm độc đất vì vậy, nhăm hạn chế, cải tạo môi trường đất đai, đảm bảo sự sống hiện tại và tương lai của loài người thì cần có chiến lược bảo vệ môi trường đất

Trong lịch sử phát triển của thế giới bất cứ nước nào đủ phát triển hay đang phát triển thì việc sản xuất nông nghiệp đều có vị trí quan trọng trong

nền kinh tế, tạo ra sự ỗn định xã hội và mức an toàn lương thực quốc gia sản

phẩm nông nghiệp là nguồn tạo ra thu nhập ngoại tệ, tuỳ theo lợi thế của mình

mà mỗi nước có thể xuất khẩu thu ngoại tệ hay trao đôi lẫy sản phẩm công nghiệp để đầu tư lại cho nông nghiệp và các ngành khác trong nên kinh tế quốc dân

Theo báo cáo của World Bank (1995), hàng năm mức sản xuất so với

yêu câu sử dụng lương thực vẫn thiếu hụt từ 150-200 triệu tấn, trong khi đó

vẫn có 6 - 7 triệu ha đất nông nghiệp bị loại bỏ do xói mòn trong 1.200 triệu

ha đất bị thoái hoá có tới 544 triệu ha đất canh tác bị mất khả năng sản xuất

do sử dụng không hợp lý

Ngày 28/02/2007, bộ tài nguyên và môi trường đã phê duyệt công bố

diện tích đất đai năm 2005 của cả nước việt nam với tổng diện tích tự nhiên là

33.121.159 ha, trong đó đất nông nghiệp chỉ có 24.822.560 ha; dân số là

80.902,4 triệu người, bình quân diện tích đất nông nghiệp là 3.068 m2/người (theo báo cáo của tổng cục thống kê năm 2005) so sánh với 10 nước khu vực

đông nam á, tổng diện tích tự nhiên của việt nam xếp thứ 2, bình quân diện

tích đất tự nhiên trên đầu người của việt nam đứng vị trí thứ 9 trong khu vực

Vì vậy, việc nâng cao hiệu quả sử dụng đất nhằm thoả mãn nhu cầu cho

xã hội về nông sản phẩm đang trở thành một trong các mối quan tâm lớn nhất của người quản lý và sử dụng đất

2.1.2 Nguyên tac va quan điểm sử dụng đất nông nghiệp bền vững

* Nguyên tắc sử dụng đất nông nghiệp

Đất đai là nguồn tài nguyên có hạn trong khi đó nhu cầu của con người

về các sản phẩm được lấy từ đất ngày càng tăng mặt khác đất nông nghiệp

ngày càng bị thu hẹp do bị trưng dụng sang các mục đích khác vì vậy, sử

dụng đất nông nghiệp ở nước ta cần hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu quả kinh tế xã hội trên cơ sở đảm bảo an ninh lương thực, thực phẩm, tăng cường nguyên liệu cho công nghiệp và hướng tới xuất khâu sử dụng đất nông nghiệp trong sản xuất nông nghiệp dựa trên cơ sở cân nhắc những mục tiêu

phát triển kinh tế xã hội, tận dụng được tôi đa lợi thế so sánh về điều kiện sinh

thái và không làm ảnh hưởng xấu đến môi trường là những nguyên tắc cơ bản

và cần thiết để đảm bảo cho khai thác và sử dụng bên vững tài nguyên đất đai

do đó đất nông nghiệp cần được sử dụng theo nguyên tắc “đầy đủ và hợp lý”

* Quan điểm sử dụng đất nông nghiệp bên vững:

Thuật ngữ “sử dụng đất bên vững” được dựa trên các quan điểm sau:

- duy trì và nâng cao các hoạt động sản xuất

- giảm thiểu mức rủi ro trong sản xuất

- bảo vệ tài nguyên tự nhiên và ngăn chặn sự thoái đất và nước

- có hiệu quả lâu bèn

- được xã hội chấp nhận

Năm nguyên tắc trên là cốt lõi của việc sử dụng đất đai bền vững, nếu

sử dụng đất đai đảm bảo các nguyên tắc trên thì đất đai được bảo vệ cho phát triển nông nghiệp bền vững

Để duy trì sự sống còn của con người, nhân loại đang phải đương đầu với

nhiêu vân đê hêt sức phức tạp và khó khăn, sự bùng nô dân sô, nạn ô nhiễm và

suy thoái môi trường, mất cân băng sinh thái, nhiều nước trên thế giới đã xây dựng và phát triển nông nghiệp theo quan điểm nông nghiệp bền vững

Nông nghiệp bèn vững là tiền đề và điều kiện cho định cư lâu dài một

trong những cơ sở quan trọng bậc nhất của nông nghiệp bền vững là thiết lập được các hệ thông sử dụng đất hợp lý về vẫn đề này Altieri và cộng sự là Susanna B.H 1990 cho rằng: nền tảng của nông nghiệp bên vững là chế độ đa canh cây trồng với các lợi thế cơ bản là: tăng sản lượng, tăng hiệu quả sử

dụng tài nguyên, giảm tác hại của sâu bệnh và cỏ dại, giảm nguy CƠ rủi ro,

quan điểm đa canh va đa dạng hoá nhăm nâng cao sản lượng và tính ổn định này được ngân hàng thế giới đặc biệt khuyến khích ở các nước nghèo

Phát triển nông nghiệp bền vững sẽ vừa đáp ứng nhu cầu của hiện tại, vừa đảm bảo nhu cầu của các thế hệ tương lai Một quan niệm khác cho rằng: phát triển nông nghiệp bền vững là sự quản lý và bảo tồn sự thay đổi về tổ chức và kỹ thuật nhằm đảm bảo thoả mãn nhu cầu ngày càng tăng của con người cả cho hiện tại và mai sau Đẻ phát triển nông nghiệp bền vững ở nước

ta cần năm vững mục tiêu về tác dụng lâu bền của từng mô hình, để duy trì và

phát triển đa dạng sinh học

2.2 Hiệu quá sử dụng đất nông nghiệp

2.2.1 Khái quát hiệu quả và hiệu quả sử dụng đất

Có nhiều quan điểm khác nhau về hiệu quả khi nhận thức của con

người còn hạn chế, người ta thường quan niệm kết quả và hiệu quả là một sau này khi nhận thức của con người phát triển cao hơn, người ta thấy rõ sự khác nhau giữa kết quả và hiệu quả

Theo trung tâm từ điển ngôn ngữ hiệu quả chính là kết quả như yêu cầu của việc làm mang lại

Kết quả hữu ích của một đại lượng vật chất tạo ra do mục đích của con

người, được biểu hiện bằng những chỉ tiêu cụ thể, xác định Do tính chất mâu

thuân giữa nguôn tài nguyên hữu hạn với nhu câu ngày càng tăng của con

người mà người ta phải xem xét kết quả được tạo ra như thế nào? chỉ phí bỏ

ra để tạo ra kết quả đó là bao nhiêu? có đưa lại kết quả hữu ích hay không?

chính vì thế khi đánh giá hoạt động sản xuất không chỉ dừng lại ở việc đánh

giá kết quả mà còn phải đánh giá chất lượng các hoạt động sản xuất kinh doanh tạo ra sản phẩm đó Đánh giá chất lượng của hoạt động sản xuất kinh doanh là nội dung đánh giá hiệu quả

Sử dụng đất nông nghiệp có hiệu quả cao thông qua việc bỗ trí cơ câu cây trồng, vật nuôi là một trong những vấn đề được quan tâm hiện nay của hầu hết các nước trên thế giới Nó không chỉ thu hút sự quan tâm của các nhà

khoa học, các nhà hoạch định chính sách, các nhà kinh doanh nông nghiệp mà

còn là mong muốn của cả nhà nông - những người trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất nông nghiệp

Căn cứ vào nhu cầu thị trường, thực hiện đa dạng hoá cây trồng vật

nuôi trên cơ sở lựa chọn các sản phẩm có ưu thế ở từng địa phương, từ đó nghiên cứu áp dụng công nghệ mới nhăm làm cho sản phẩm có tính cạnh tranh cao, là một trong những điều tiên quyết để phát triển nền nông nghiệp hướng về xuất khẩu có tính 6n định và bền vững

Ngày nay các nhà nghiên cứu cho rằng: việc xác định đúng khái niệm, bản chất của hiệu quả sử dụng đất phải xuất phát từ luận điểm triết học của mác và những lý luận của lý thuyết hệ thống, nghĩa là hiệu quả phải được xem

xét trên 3 mặt: hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường

2.2.1.1 Hiệu quả kinh tế

Hiệu quả kinh tế là một phạm trù chung nhất, nó liên quan trực tiếp tới nền sản xuất hàng hoá và với tất cả các phạm trù và các quy luật kinh tế khác

Vì thế hiệu quả kinh tế phải đáp ứng được 3 vẫn đề:

- Một là, mọi hoạt động của con người đều tuân theo quy luật “tiết kiệm

thời gian”

- Hai là, hiệu quả kinh tế phải được xem xét trên quan điểm của lý luận

hệ thống

- Ba là, hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh mặt chất lượng của

hoạt động kinh tế bằng quá trình tăng cường các nguôn lực sẵn có phục vụ cho lợi ích của con người

Hiệu quả kinh tế phải được tính bằng tổng giá trị trong một giai đoạn, phải trên mức bình quân của vùng, hiệu quả vốn đầu tư phải lớn hơn lãi xuất tiền cho vay vốn ngân hàng Chất lượng sản phẩm phải đạt tiêu chuẩn tiêu thụ trong, ngoài nước, hệ thống phải giảm mức thấp nhất thiệt hại (rủi ro) do thiên

tai, sâu bệnh

Hiệu quả kinh tế được hiểu là mối tương quan so sánh giữa lượng kết quả đạt được và lượng chi phí bỏ ra trong hoạt động sản xuất kinh doanh kết quả đạt được là phân giá trị thu được của sản phẩm đầu ra, lượng chỉ phí bỏ ra

là phần giá trị của các nguồn lực đầu vào mối tương quan đó cần xét cả về phần so sánh tuyệt đối và tương đối cũng như xem xét mối quan hệ chặt chẽ giữa 2 đại lượng đó

Hiệu quả kinh tế là phạm trù kinh tế mà trong đó sản xuất đạt cả hiệu quả kinh tế và hiệu quả phân bô điều đó có nghĩa là cả hai yếu tố hiện vật và

giá trị đều tính đến khi xem xét việc sử dụng các nguồn lực trong nông nghiệp Nếu đạt được một trong hai yếu tô hiệu quả kỹ thuật hay hiệu qủa

nghiệp phân bố mới có điều kiện cần chứ chưa phải là điều kiện đủ cho đạt

hiệu quả kinh tế Chỉ khi nào việc sử dụng nguồn lực đạt cả chỉ tiêu hiệu quả

kỹ thuật và hiệu quả phân bổ thì khi đó mới đạt hiệu quả kinh tế

Từ những vấn đề trên có thê kết luận răng: bản chất của phạm trù kinh

tế sử dụng đất là: với một diện tích đất đai nhất định sản xuất ra một khối lượng của cải vật chất nhiều nhất với một lượng đầu tư chỉ phí về vật chất và

lao động tiết kiệm nhất nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về vật chất của

xã hội

2.2.1.2 Hiệu quả xã hội

Hiệu quả xã hội là mối tương quan so sánh giữa kết quả xét về mặt xã

hội và tổng chỉ phí bỏ ra Hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội có mối quan hệ

mật thiết với nhau, chúng là tiền đề của nhau và là một phạm trù thống nhất

Hiệu quả xã hội trong sử dụng đất hiện nay là phải thu hút được nhiều

lao động, đảm bảo đời sống nhân dân, góp phần thúc đây xã hội phát triển, nội lực và nguồn lực của địa phương được phát huy; đáp ứng nhu cầu của hộ nông dân về ăn, mặc, và nhu cầu sống khác Sử dụng đất phù hợp với tập quán, nền văn hoá của địa phương thì việc sử dụng đó bền vững hơn, ngược lại sẽ không được người dân ủng hộ

Theo Nguyễn Duy Tính (1995), hiệu quả về mặt xã hội sử dụng đất

nông nghiệp chủ yếu được xác định bằng khả năng tạo việc làm trên một diện tích đất nông nghiệp

2.2.1.3 hiệu quả về môi trường

Hiệu quả môi trường được thể hiện ở chỗ: loại hình sử dụng đất phải

bảo vệ được độ mầu mỡ của đất đai, ngăn chặn sự thoái hoá đất, bảo vệ môi

trường sinh thái độ che phủ tối thiểu phải đạt ngưỡng an toàn sinh thái

(35%) đa dạng sinh học biểu hiện qua thành phân loài

Trong thực tế tác động của môi trường diễn ra rất phức tạp và theo

chiều hướng khác nhau cây trồng được phát triển tốt khi phát triển phù hợp

với đặc tính, tính chất của đất Tuy nhiên, trong quá trình sản xuất dưới tác động của các hoạt động sản xuất, quản lý của con người hệ thống cây trồng sẽ tạo nên những ảnh hưởng rất khác nhau đến môi trường

Hiệu quả môi trường được phân theo nguyên nhân gây nên gồm: hiệu quả hoá học môi trường, hiệu quả vật lý môi trường và hiệu quả sinh học môi trường

Trong sản xuất nông nghiệp hiệu quả hoá học môi trường được đánh giá thông qua mức độ hoá học hoá trong nông nghiệp Đó là việc sử dụng

phân bón và thuốc bảo vệ thực vật trong quá trình sản xuất cho cây trồng sinh trưởng tốt, cho năng suất cao mà không gây ô nhiễm môi trường đắt

Hiệu quả sinh học môi trường được thể hiện qua mỗi tác động qua lại

giữa cây trồng với đất, giữa cây trồng với các loại địch hại trong các loại hình

sử dụng đất nhằm giảm thiêu việc sử dụng hoá chất trong nông nghiệp mà vẫn

đạt được mục tiêu đặt ra

Hiệu quả vật lý môi trường được thể hiện thông qua việc lợi dụng tốt nhất tài nguyên khí hậu như ánh sáng, nhiệt độ, nước mưa của các kiểu sử dụng dat dé dat san lượng cao và tiết kiệm chỉ phí đầu vào

2.2.2 hệ thông các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

- Cơ sở để lựa chọn hệ thống các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng đất

+ Hệ thống chỉ tiêu phải có tính thống nhất, tính toàn diện và tính hệ

thống các chỉ tiêu phải có mối quan hệ hữu cơ với nhau, phải đảm bảo tính so sánh có thang bậc

+ Để đánh giá chính xác, toàn diện cần phải xác định các chỉ tiêu cơ bản biểu hiện hiệu quả một cách khách quan, chân thật và đúng dan theo quan

điểm và tiêu chuẩn đã chọn, các chỉ tiêu bố sung để hiệu chỉnh chỉ tiêu cơ bản, làm cho nội dung kinh tế biểu hiện đầy đủ hơn, cụ thể hơn

+ Các chỉ tiêu phải phù hợp với đặc điểm và trình độ phát triển nông

nghiệp ở nước ta, đồng thời có khả năng so sánh quốc tế trong quan hệ đối ngoại, nhât là những sản phâm có khả năng hướng tới xuât khâu

+ Hệ thống chỉ tiêu phải đảm bảo tính thực tiễn và tính khoa hoc Va phải có tác dụng kích thích sản xuất phát triển

* Hiệu quả kinh tế:

- Hiệu quả tính trên 1 ha đất nông nghiệp

+ Giá trị sản xuất (GTSX): là toàn bộ giá trị sản phẩm vật chất và dịch

vụ được tạo ra trong một kỳ nhất định (thường là một năm)

+ Chi phí trung gian (CPTG) là toàn bộ các khoản chi phí vật chất thường xuyên bằng tiền mà chủ thể bỏ ra để thuê và mua các yếu tố đầu vào

và dịch vụ sử dụng trong quá trình sản xuất

+ Giá trị gia tăng (GTGT): là hiệu số giữa GTSX và (CPTG), là giá trị

sản phẩm xã hội được tạo ra thêm trong thời ky sản xuất đó

GTGT = GTSX - CPTG

- Hiệu quả kinh tế tính trên một đồng CPTG, bao gồm GTSX/CPTG và GTGT/CPTG đây là chỉ tiêu tương đối của hiệu quả nó chỉ ra hiệu quả sử

dụng các chỉ phí biến đổi và thu dịch vụ

- Hiệu quả kinh tế trên một ngày công lao động (1đ) quy đổi, bao gồm: GTSX/1đ và GTGT/1đ thực chất là đánh giá kết quả đầu tư lao động sống cho từng kiểu sử dụng đất và từng cây trồng, làm cơ sở để so sánh với chỉ phí cơ hội của người lao động

Các chỉ tiêu phân tích được đánh giá định lượng (giá trị tuyệt đối) bằng tiền theo thời giá hiện hành, định tính (giá trị tương đối) được tính bằng mức

độ cao, thấp các chỉ tiêu đạt được mức càng cao thì hiệu quả kinh tế càng lớn

* Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả xã hội

Theo hội khoa học đất việt nam (2000), hiệu quả xã hội được phân tích

bởi các chỉ tiêu sau:

- Đảm bảo an toàn lương thực, gia tăng lợi ích của người nông dân

- Đáp ứng được mục tiêu chiến lược phát triển kinh tế của vùng

- Thu hút nhiều lao động, giải quyết công ăn việc làm cho nông dân

- Gop phan dinh canh, dinh cu, chuyén giao tiến bộ khoa học kỹ thuật

- Tăng cường sản phẩm hàng hoá, đặc biệt là hàng xuất khẩu

* Các chỉ tiêu hiệu quả môi trường

Việc xác định hiệu quả về mặt môi trường của quá trình sử dụng đất

nông nghiệp là rất phức tạp, rất khó định lượng, đòi hỏi phải được nghiên cứu, phân tích trong thời gian dài Vì vậy, đề tài của chúng tôi chỉ dừng lại ở việc

đánh giá ảnh hưởng của sản xuất cây trồng tới đất đai, việc đầu tư phân bón,

thuốc bảo vệ thực vật cho các loại hình sử dụng đất hiện tại

2.3 Xu hướng sử dụng đất nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá 2.3.1 Những xu hướng phát triển nông nghiệp

Theo Đường Hồng Dật (1995), trên con đường phát triển nông nghiệp,

mỗi nước chịu ảnh hưởng của các điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội khác

nhau, nhưng phải giải quyết các vẫn đề chung sau:

- Không ngừng nâng cao năng suất chất lượng nông sản, nâng cao năng

suất lao động trong nông nghiệp, nâng cao hiệu quả đầu tư

- Mức độ và phương thức đầu tư vốn, lao động, khoa học vào quá trình

phát triển nông nghiệp Chiều hướng chung là phấn đầu giảm lao động chân tay, đầu tư nhiều lao động trí óc, tăng cường hiệu quả của lao động quản lý và

tổ chức

- Mối quan hệ giữa phát triển nông nghiệp và môi trường

từ những vấn đề chung trên mỗi nước lại có chiến lược phát triển nông

nghiệp khác nhau, có thể chia thành 2 hướng:

+ Nông nghiệp công nghiệp hoá: dựa chủ yếu vào các yếu tô vật tư, kỹ thuật, hoá chất và các sản phâm khác của công nghiệp

+ Nông nghiệp sinh thái: nhắn mạnh các yếu tô sinh học, các yếu tố tự

nhiên, có chú ý hơn đến các quy luật sinh học, quy luật tự nhiên tuy nhiên,

trong nhiều trường hợp nông nghiệp sinh thái không đảm bảo hiệu quả cao

Gần đây nhiều nhà khoa học đã nghiên cứu nền nông nghiệp bèn vững

đó là một dạng nông nghiệp sinh thái với mục tiêu là sản xuất nông nghiệp đi đôi với giữ gìn và bảo vệ môi trường sinh thái đảm bảo cho nông nghiệp phát

triển bền vững, lâu đài

Trong thực tế phát triển theo những dạng tông hợp, dan xen các xu

hướng vào nhau ở nhiều mức độ khác nhau cụ thể như:

- Vào những năm của thập kỷ 60, ở các nước phát triển ở châu á, mỹ la

tinh đã được thực hiện cuộc “cách mạng xanh" Thực chất cuộc cách mạng

này dựa chủ yếu vào việc áp dụng các giống cây lương thực có năng suất lúa cao (lúa nước, lúa mì, ngô ) xây dựng hệ thống thuỷ lợi, sử dụng nhiều loại

phân hoá học “cách mạng trăng” được thực hiện dựa vào việc tạo ra các giống gia SÚC CÓ tiềm năng cho sữa cao, vào những tiến bộ khoa học đạt được

trong việc tăng năng suất và chất lượng các loại gia súc, trong các phương thức chăn nuôi mang ít nhiều tổ chức công nghiệp

- “Cách mạng nâu'' diễn ra trên cơ sở giải quyết mối quan hệ của nông dân với ruộng đất trên cơ sở khơi dậy lòng yêu quý của nông dân đối với đất đai, khuyến khích tính cần cù của họ để năng suất và sản lượng trong nông nghiệp

Cả ba cuộc cách mạng này mới chỉ dừng lại ở việc, tháo gỡ những khó khăn trước mắt, chứ chưa thể là cơ sở cho một chiến lược phát triển nông nghiệp lâu dài và bền vững

Từ những bài học của lịch sử phát triển nông nghiệp, những thành tựu

đạt được của khoa học công nghệ, ở giai đoạn hiện nay muốn đưa nông

nghiệp đi lên phải xây dựng và thực hiện một nền nông nghiệp trí tuệ Bởi vì, tính phong phú đa dạng và đây biến động của nông nghiệp đòi hỏi những hiểu biết và những xử lý đầy trí tuệ và rất biện chứng Nông nghiệp trí tuệ thé hiện

ở việc phát hiện, năm bắt và vận dụng các quy luật tự nhiên và xã hội trong

mọi mặt hoạt động của hệ thống nông nghiệp phong phú, biểu hiện ở việc áp

dụng các giải pháp phù hợp, hợp lý nông nghiệp trí tuệ là bước phát triển ở

mức cao, là sự kết hợp ở đỉnh cao của các thành tựu sinh học, công nghiệp, kinh tế, quản lý được vận dụng phù hợp, với điều kiện cụ thể của mỗi nước,

đã có những chính sách đầu tư phát triển nông nghiệp; ấn độ kế từ thập kỷ 80, khi sản xuất lương thực đã đủ đảm bảo an ninh lương thực thì các chính sách phát triển nông nghiệp của chính phủ cũng chuyên sang đây mạnh chuyên đổi

cơ cầu cây trồng, đa dạng hoá sản xuất, phát triển nhiều cây trồng ngoài lương

thực

2.3.2 phương hướng phát triển nông nghiệp việt nam trong 10 năm tới Những năm gần đây cơ cấu kinh tế nông nghiệp nước ta bước đầu đã gan phương thức truyền thống với phương thức công nghiệp hoá và đang từng bước giảm bớt tính tự cấp, tự túc, chuyển dần sang sản xuất hàng hoá và hướng mạnh ra xuất khâu

Trên cơ sở thành tựu kỹ thuật nông nghiệp của gần 20 năm đổi mới, dựa

trên những dự báo về khoa học kỹ thuật, căn cứ vào điều kiện cụ thẻ, phương

hướng chủ yếu phát triển nông nghiệp việt nam trong 10 năm tới sẽ là:

- Tập trung vào sản xuất nông sản hàng hoá theo nhóm ngành hàng, nhóm sản phẩm, xuất phát từ cơ sở dự báo cung cầu của thị trường nông sản trong nước, thế giới và dựa trên cơ sở khai thác tốt lợi thế so sánh của các vùng

- Xác định cơ cấu sản phẩm trên cơ sở các tiềm năng tự nhiên, kinh tế,

xã hội của từng vùng, lẫy hiệu quả kinh tế tổng hợp làm thước đo để xác định

cơ cầu, tý lệ sản phẩm hợp lý về các chỉ tiêu, kế hoạch đối với từng nông san hang hoa

- Chuyển dịch cơ cầu nông nghiệp theo hướng tăng tỷ trọng ngành chăn nuôi, tăng tỷ trọng cây công nghiệp, rau quả so với cây lương thực giảm tỷ trọng lao động nông nghiệp xuống còn 50%, tăng quỹ đất nông nghiệp bình quân trên một lao động nông nghiệp Đồng thời đây mạnh công nghiệp hoá, phát triển ngành nghề công nghiệp, dịch vụ ngoài nông nghiệp mặt khác, cần phải phát triển mạnh các ngành nghèẻ, dịch vụ trong nông nghiệp để giải quyết lao động nông nhàn

- Tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách phù hợp với yêu cầu cao hơn của công nghiệp hoá Để khuyến khích sản xuất nông sản hàng hoá, khuyến

khích các sản phẩm xuất khẩu, cần tiếp tục tạo lập đồng bộ các yếu tố của

kinh tế thị trường và từng bước hoàn thiện nền kinh tế thị trường theo định

hướng xã hội chủ nghĩa Đặc biệt là thị trường ruộng đất, tạo ra sự lưu chuyển

đất nông nghiệp nhằm tạo ra các doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp hàng hoá với quy mô thích hợp

- Đây mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong nông nghiệp cần ứng dụng đồng bộ các yếu tố khoa học công nghệ vào sản xuất nông sản hàng hoá, nâng cao trình trình độ khoa học công nghệ trong sản xuất, chế biến, lưu thông tiếp thị nông sản hàng hoá

Sản phẩm làm ra chứa đựng một lượng tri thức khoa học - kỹ thuật và

tổ chức quản lý cao để không ngừng nâng cao năng suất, chất lượng, hạ giá thành sản phẩm và tiếp cận tích cực nhất với kinh tế tri thức đang diễn ra trên toàn câu

2.4 Xây dựng một nền nông nghiệp sản xuất hang hoa

2.4.1 Sự cần thiết phải xây dựng nền nông nghiệp sản xuất hàng hoá Nông nghiệp là một hoạt động sản xuất mang tính chất cơ bản của mỗi quốc gia nhiều nước trên thế giới có nền kinh tế phát triển, tỉ trọng của sản xuất công nghiệp và dịch vụ trong thu nhập quốc dân chiếm phần lớn, nông nghiệp chỉ chiếm một phần nhỏ, nhưng những khó khăn, trở ngại trong nông nghiệp đã gây ra không ít những xáo động trong đời sống xã hội và ảnh hưởng sâu sắc đến tốc độ tăng trưởng và phát triển của nền kinh tế nói chung

Đề nông nghiệp có thê thực hiện vai trò quan trọng của mình đỗi với nền kinh

tế quốc dân đòi hỏi nông nghiệp phát triển toàn diện, mạnh mẽ và vững chắc

Cuộc toạ đàm ““Xây dựng cánh đồng 50 triệu đồng/ha và hộ 50 triệu

đồng/năm ở vùng đồng bằng sông hồng? do ban kinh tế trung ương, bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn, tỉnh uý, uỷ ban nhân dân tỉnh thái bình và báo

nhân dân phối hợp tô chức tháng 5/2003 ở Thái Bình, nhằm bước đầu nhận

thức rõ những thành tựu, bài học kinh nghiệm, cũng như những khó khăn thách thức và những vẫn đề nảy sinh từ thực tiễn để có giải pháp chỉ đạo, tổ chức, hướng dẫn giúp đỡ những người nông dân trong phát triển sản xuất hang hoa

Đặc biệt ngày nay khi việt nam trở thành thành viên thứ 150 của WTO

hai mươi năm nay, hàng nông sản việt nam đã được xuất khẩu đi nhiều nước,

nhiều mặt hàng nằm trong tốp đứng đầu thế giới như gạo mỗi năm xuất khâu

4,5-5 triệu tấn, cà phê 6000 tấn, hồ tiêu 100000 ngàn tấn, hạt điều chế biến

50.000 tan, gia nhập WTO, Việt Nam có một sân chơi không lồ cho nông

nghiệp phát triển do đó phải tuân thủ ““luật chơi” vào WTO, trong vòng 5-7 năm, thuế nhập khâu bình quân giảm từ 17,4% xuống còn 13,4%; riêng hàng nông sản trong 5 năm tới thuế nhập khẩu giảm từ 23,5% hiện xuống còn 20,9% hiện nay chúng ta trồng cây gì, nuôi con gì cũng nhỏ lẻ thiếu tập trung vậy chúng ta phải nhanh chóng đổi mới nền nông nghiệp để đáp ứng

được nhu cầu của thị trường, đảm bảo chất lượng con đường tất yếu để phát triển nông nghiệp nước ta hiện nay là phải chuyển từ sản xuất nhỏ tự cấp tự túc sang sản xuất hàng hoá

Theo Nguyễn Quốc Vọng, kim ngạch xuất khẩu nông lâm sản năm

1995 của Việt Nam là 1,3 tỉ USD, năm 2005 đã đạt 5,7 tỉ USD So với Thái Lan, Malaixia, Philipin - các nước có tiềm năng tương tự Việt Nam, họ đã đạt

và vượt mức này từ lâu Mailalxla đạt kim ngạch xuất khẩu 14 tỉ USD từ

nam 1986, Thai Lan dat 10 ti USD nam 1987, Philipin nim 1992 hiện nay

kim ngạch xuất khẩu của Thái Lan, Malaixia, Philipin đều lớn hơn Việt Nam

Ở Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu nông sản đã chiếm tới 30-40% tong

kim ngạch xuất khẩu cả nước Một số mặt hàng tăng trưởng cả về số lượng và kim ngạch xuất khẩu như cà phê 7% về lượng và 56% về kim ngạch xuất

khẩu, cao su tăng lần lượt là 45% và 121%,

Mặc dù đạt kết quả khả quan song bước tăng trưởng chưa bên vững,

sâu bệnh hại lúa và mạ như ray nâu, bệnh vàng lùn, lùn xoăn lá lúa, bệnh đạo

ôn vẫn có xu hướng tăng nhanh Dịch bệnh cúm gia cầm vẫn có nguy cơ tái

phát trở lại, việc nâng cao chất lượng nông sản phẩm, vệ sinh an toàn thực phẩm chưa được đặc biệt chú trọng Diện tích đất canh tác hiện vẫn còn manh

mún, nhỏ lẻ, đặc biệt công tác dồn điền, đối thửa gặp phải nhiều khó khăn đã

hạn chế, phát triển nông nghiệp hàng hoá Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất gieo trồng chưa được phô biến rộng rãi đặc biệt, khả năng đầu

tư số vốn lớn để phát triển các mô hình có quy mô lớn còn hạn chế, theo Nguyễn Quang Thạch (2001), một trong những nguyên nhân của việc xuất khẩu hàng hoá sụt giảm là “vì chúng ta chưa có tập quán sản xuất nông

nghiệp chất lượng cao để cạnh tranh với thị trường thế gidi’’ Mặt khác, số

đông nông dân còn thiếu những hiểu biết về thị trường, thiếu năng lực, bản lĩnh và trình độ tổ chức sản xuất kinh doanh nông nghiệp hàng hoá do đó, sản

xuất hang hoa phan nhiều mang tính tự phát, thiếu 6n dinh va thiéu dinh

Sản xuất hàng hoá phụ thuộc vào rất nhiều yếu tô kinh tế xã hội, tự

nhiên, môi trường, do đó khả năng rủi ro trong sản xuất là không thể tránh khỏi Mặt khác chúng ta chưa hình thành một nền nông nghiệp hàng hoá theo đúng nghĩa cũng như chưa có công nghệ để giải quyết vẫn đề này Chuyển sang nền nông nghiệp sản xuất hàng hoá là sự tiến hoá hợp quy luật, đó là quá trình chuyển nông nghiệp truyền thống, manh mún, lạc hậu thành nền nông nghiệp hiện đại sản xuất hàng hoá là quy luật khách quan của mọi hình thái

kinh tế xã hội, nó phản ánh trình độ phát triển sản xuất của xã hội đó Theo

V.i Lênin thì nguồn gốc của sản xuất hàng hoá là sự phân công lao động xã hội Vì thế phân công lao động xã hội càng sâu sắc thì sản xuất hàng hoá càng phát triển

Nền sản xuất hàng hoá có đặc trưng là dựa trên cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại, trình độ khoa học kỹ thuật, trình độ văn hoá của người lao động cao

đó là nền sản xuất nông nghiệp có cơ cấu sản xuất hợp lý, được hình thành trên cơ sở khai thác tối đa thế mạnh sản xuất nông nghiệp từng vùng vì thế nó

là nền nông nghiệp có hiệu quả kinh tế cao, khối lượng hàng hoá nhiều với nhiều chủng loại phong phú và có chất lượng cao

Đưa nông nghiệp sang phát triển hàng hoá là quá trình lâu dài và đầy những khó khăn phức tạp, cần phải gắn liền với việc hình thành các vùng sản xuất tập trung chuyên canh và thâm canh ngày càng cao và phải gắn nông nghiệp với lâm nghiệp, ngư nghiệp, công nghiệp chế biến và được thực hiện

thông qua việc phân công lại lao động, xã hội hoá sản xuất, ứng dụng các

công nghệ tiến bộ mới vào sản xuất

Vậy sản xuất hàng hoá là gì?

- Đối với hộ nông dân, những sản phẩm được đưa bán ra ngoài thì gọi

là sản phẩm hàng hoá

- Đối với hệ thống trồng trot, néu mirc hang hoa san xuất được bán ra

thị trường dưới 50% thì gọi là hệ thống trồng trọt thương mại hoá một phần,

nếu trên 50% thì gọi là hệ thống trồng trọt thương mại hoá (sản xuất theo hướng hàng hoá)

- Hàng hoá là sản phẩm của lao động dùng để trao đối Sản xuất hàng hoá là sản xuất ra sản phẩm đem bán để thu về giá trị của nó trong đó có phan giá trị thặng dư để tái sản xuất và mở rộng quy mô

Hàng hoá là sản phẩm do lao động tạo ra, dùng để trao đổi, sản xuất hàng hoá ra đời và phát triển dựa trên cơ sở phát triển các phương thức sản xuất và sự phân công lao động xã hội Sự phân công ấy ngày càng cao, càng sâu sắc, trình độ chuyên môn hoá cao thì sản xuất hàng hoá càng phát triển, đời sống người dân ngày một tăng lên điều đó lại làm cho quá trình trao đổi diễn ra mạnh hơn, sản xuất hàng hoá ngày càng phát triển đa dạng hơn

Nền kinh tế thị trường ra đời làm nảy sinh mỗi quan hệ cung câu trên thị trường đối với sản xuất nông nghiệp thì khả năng “cung” cho thị trường là các loại nông sản phẩm, còn “cầu” cho nông nghiệp là các yếu tố đầu vào như phân bón, thuốc trừ sâu, hiện nay, nếu chủ hộ không chuyên môn hoá cao trong việc sản xuất kinh doanh, không thay đổi cơ câu giống và thâm canh tăng vụ thì kết quả sản xuất cũng chỉ để thoả mãn nhu cầu của mình mà không

có sản phẩm đem ra bán ở thị trường, hoặc sản phẩm không đáp ứng được nhu cầu của thị trường và sẽ không có tích luỹ để đề phòng rủi ro Trong sản xuât hàng hoá rủi ro về thị trường luôn là môi lo ngại nhât của người sản xuât

Theo Nguyễn Duy Bột (2001), thị trường và hoạt động tiêu thụ nông sản phẩm ở nước ta nỗi lên một số vấn đề sau:

- Hầu hết các sản phẩm nông nghiệp thường bị tồn đọng, nhất là vào

thời vụ thu hoạch

- Trong tất cả các kênh phân phối liên quan đến sản xuất nông nghiệp đều có sự tham gia rất phố biến của tư thương Phân phối qua nhiều khâu trung gian đã làm chậm quá trình lưu thông sản phẩm, thậm chí gây ách tắc dẫn đến tồn đọng giả tạo

- Hệ thông kinh doanh thương mại nhà nước đang lâm vào thế lúng

túng thị trường đầu ra không 6n định gây khó khăn thường xuyên cho nông

nghiệp trong việc bao tiêu sản phẩm và bao cung vật tư sản xuất

- Đối với nông dân, trong sản xuất nông nghiệp vẫn phố biến là “bán cái mình có chứ không phải bán cái thị trường cần”, hoạt động sản xuất kinh doanh chủ yếu sử dụng cái sẵn có chứ chưa chủ động khai thác các yếu tỗ của

nền kinh tế thị trường

Từ những vấn đẻ trên cho thấy: xây dựng nền nông nghiệp sản xuất hàng hoá là hướng đi đúng, là sự vận động phát triển phù hợp quy luật vì vậy, tìm kiếm thị trường và những giải pháp sản xuất và đầu tư hợp lý đề sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hoá có hiệu quả cao, ôn định là rất cần thiết 2.4.2 Các yếu tô ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp và phát triển nông nghiệp sản xuất hàng hoá

2.4.2.1 Nhóm yếu tô về điểu kiện tự nhiên

Điều kiện tự nhiên (đất, nước, khí hậu, thời tiết ) có ảnh hưởng trực

tiếp đến sản xuất nông nghiệp bởi vì, các yếu tố của điều kiện tự nhiên là tài

nguyên để sinh vật tạo nên sinh khối đo vậy, cần đánh giá đúng điều kiện tự

nhiên để trên cơ sở đó xác định cây trồng vật nuôi chủ lực phù hợp và định

hướng đâu tư thâm canh đúng

Theo Mác, điều kiện tự nhiên là cơ sở hình thành địa tô chênh lệch I

theo N.Borlang - người được giải Noben về giải quyết lương thực cho các nước phát triển cho răng: yếu tố duy nhất quan trọng hạn chế năng suất cây trồng ở tầm cỡ thế giới của các nước đang phát triển, đặc biệt đối với nông

dân thiếu vốn là độ phì của đất

Điều kiện về đất đai, khí hậu thời tiết có ý nghĩa quan trọng đối với sản

xuất nông nghiệp nếu điều kiện tự nhiên thuận lợi, các hộ nông dân có thể lợi

dụng những yếu tố đầu vào không kinh tế thuận lợi để tạo ra nông sản hàng hoá với giá rẻ

Sản xuất nông nghiệp là ngành kinh doanh năng lượng ánh sáng mặt

trời dựa trên các điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội khác

2.4.2.2 Nhóm các yếu tổ kỹ thuật canh tác

Biện pháp kỹ thuật canh tác là tác động của con người vào đất đai, cây

trồng, vật nuôi, nhằm tạo nên sự hài hoà giữa các yếu tố của quá trình sản

xuất để hình thành, phân bố và tích luỹ năng suất kinh tế Đây là những vấn

đề thẻ hiện sự hiểu biết về đối tượng sản xuất, về thời tiết, về điều kiện môi

trường và thê hiện những dự báo thông minh của người sản xuất lựa chọn các

tác động kỹ thuật, lựa chọn chủng loại và cách sử dụng các đầu vào phù hợp với các quy luật tự nhiên của sinh vật nhằm đạt được các mục tiêu đề ra là cơ

sở để phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hoá Theo Frank Ellí và Douglass

C.north, ở các nước phát triển, khi có tác động tích cực của kỹ thuật, giống

mới, thuý lợi, phân bón tới hiệu quả thì cũng đặt ra yêu cầu mới đối với tô chức sử dụng đất Có nghĩa là ứng dụng công nghệ sản xuất tiến bộ là một đảm bảo vật chất cho kinh tế nông nghiệp tăng trưởng nhanh dựa trên việc chuyển đổi sử dụng đất Cho đến giữa thế kỹ 21, trong nông nghiệp nước ta, quy trình kỹ thuật có thể góp phần đến 30% của năng suất kinh tế như vậy, nhóm các biện pháp kỹ thuật đặc biệt có ý nghĩa quan trọng trong quá trình khai thác đất theo chiều sâu và nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

2.4.2.3 Nhóm các yếu tổ kinh tế tổ chức

- Công tác quy hoạch và bố trí sản xuất

Thực hiện phân vùng sinh thải nông nghiệp dựa vào điều kiện tự nhiên,

dựa trên cơ sở phân tích, dự báo và đánh giá nhu cầu thị trường, gắn với quy hoạch phát triển công nghiệp chế biến, kết câu hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực và thể chế luật pháp về bảo vệ tài nguyên, môi trường sẽ tạo tiền đề vững chắc cho phát triển nông nghiệp hàng hoá đó là cơ sở để phát triển hệ thống

cây trồng, vật nuôi và khai thác đất một cách đầy đủ, hợp lý, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để đầu tư thâm canh và tiến hành tập trung hoá, chuyên

môn hoá, hiện đại hoá nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp và phát triển sản xuất hàng hoá

- Hình thức tổ chức sản xuất

Các hình thức tổ chức sản xuất có ảnh hưởng trực tiếp đến việc khai thác và nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp Vì vậy, cần phải thực hiện đa dạng hoá các hình thức hợp tác trong nông nghiệp, xác lập một hệ thống tổ chức sản xuất, kinh doanh phù hợp và giải quyết tốt mối quan hệ

giữa sản xuất - dịch vụ và tiêu thụ nông sản hàng hoá

Tổ chức có tác động lớn đến hàng hoá của hộ nông dân là: tổ chức dịch

vụ đầu vào và đầu ra

- Dịch vụ kỹ thuật: sản xuất hàng hoá của hộ nông dân không thé tach

rời những tiến bộ kỹ thuật và việc ứng dụng các tiến bộ khoa học công nghệ

vào sản xuất Vì sản xuất nông nghiệp hàng hoá phát triển đòi hỏi phải không ngừng nâng cao chất lượng nông sản và hạ giá thành nông sản phẩm

2.4.2.4 Nhóm các yếu tô kinh tế - xã hội

Phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá cũng giỗng như

ngành sản xuất vật chất khác của xã hội, nó chịu sự chỉ phối của quy luật cung

câu chịu sự ảnh hưởng của rât nhiêu yêu tô đâu vào, quy mô các nguôn lực

như: đất, lao động, vốn sản xuất, thị trường, kiến thức và kinh nghiệm trong

sản xuất và tiêu thụ nông sản

Thị trường là nhân tố quan trọng, dựa vào nhu cầu của thị trường nông dân lựa chọn hàng hoá để sản xuất theo Nguyễn Duy Tính (1995), 3 yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp là: năng suất cây trồng, hệ số quay vòng đất và thị trường cung cấp đầu vào và tiêu thụ đầu ra

Trong cơ chế thị trường, các nông hộ hoàn toàn tự do lựa chọn hàng hoá họ

có khả năng sản xuất, đồng thời họ có xu hướng hợp tác, liên doanh, liên kết

để sản xuất ra những nông sản hàng hoá mà nhu cầu thị trường cần với chất lượng cao đáp ứng nhu câu thị hiểu của khách hàng Muốn mở rộng thị trường

trước hết phải phát triển hệ thống cơ sở hạ tang, hệ thống thông tin, dự báo,

mở rộng các dịch vụ tư vấn, quy hoạch các vùng trọng điểm sản xuất hàng hoá để nguoi san xuất biết nên sản xuất cái øì, bán ở đâu, mua tư liệu sản xuất

và áp dụng khoa học công nghệ gì Sản phẩm hàng hoá của việt nam cũng sẽ rất đa dạng, phong phú về chủng loại chất lượng cao và giá rẻ và đang được lưu thông trên thị trường, thương mại đang trong quá trình hội nhập là điều kiện thuận lợi cho phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá có hiệu quả

Hệ thống chính sách về đất đai, điều chỉnh cơ cấu đầu tư, hỗ trợ, có

ảnh hưởng lớn đến sản xuất hàng hoá của nông dân đó là công cụ để nhà

nước can thiệp vào sản xuất nhằm khuyến khích hoặc hạn chế sản xuất các

loại nông sản hàng hoá

Từ khi có chính sách đổi mới về cơ chế quản lý, nhất là từ khi có nghị

quyết 10 của Đảng (ngày 5/4/1988) đến nay, việc giao quyền sử dụng đất lâu

đài cho các nông hộ và hàng loạt các chính sách kinh tế được ban hành như: chính sách tự do thương mại hoá trên phạm vi cả nước, chính sách một giá,

chính sách cho nông dân vay vốn với lãi suất ưu đãi, chính sách thuế với nông dân và các chính sách trong nông nghiệp đã tác động có lợi lớn đên sản xuât

nông nghiệp Từ chỗ phải nhập khẩu lương thực triền miên trong vài thập kỷ,

năm 1989 đã xuất khẩu được được 1,4 triệu tắn gạo hàng hoá và đến nay đứng

thứ 2 trên thế giới về xuất khẩu gạo

Chính sách đất đai của nước ta đã được thê hiện trong Hiến pháp, luật

đất đai năm 1993 sửa đôi, 1998, 2003 và hệ thống các văn bản dưới Luật có liên quan đến khai thác và sử dụng đất đai được quy định một cách thích hợp

cho những đỗi tượng, những vùng khác nhau; các nghị định 80/CP, §7/CP của

chính phủ về phương pháp tính thuế sử dụng đất nông nghiệp và khung giá của các loại đất đề tính thuế chuyển quyển sử dụng đất, thu tiền khi giao đất,

tính giá trị tài sản khi giao đất, bồi thường thiệt hại về đất khi thu hồi thuế sử dụng đất nông nghiệp là một bộ phận của chính sách đất đai đã thúc đây việc

sử dụng một cách hợp lý hơn

Sự ổn định chính trị - xã hội và các chính sách khuyến khích đầu tư

phát triển nông nghiệp của nhà nước cùng với những kinh nghiệm, tập quán sản xuất nông nghiệp, trình độ năng lực của các chủ thể kinh doanh, là những động lực thúc đây sản xuất nông nghiệp hàng hoá

Theo Lê Khả Phiêu (1998), trong quá trình nông nghiệp chuyển mạnh sang nên kinh tế hàng hoá hội nhập quốc tế thì nguồn động lực quan trọng trước hết vẫn là những lợi ích chính đáng của nông dân được bảo vệ băng các

chính sách đã ban hành, đồng thời tiếp tục hoàn thiện, xây dựng các chính

+ Thái Lan: phát huy thế mạnh sẵn có, phát triển mạnh sản xuất nông nghiệp và xuất khẩu nông sản theo hướng đa dạng hoá sản phẩm, giảm bớt rủi

ro thị trường và tăng cường đầu tư công nghệ chế biến

+ Malaixia: tập trung sản xuất hàng hoá có lợi thế cạnh tranh cao để

xuất khâu, phát triển nông nghiệp thành một lĩnh vực hiện đại và thương mại

hoá cao tăng cường phát triển ngành chế biến gắn với sản xuất nông nghiệp dựa vào tài nguyên của từng địa phương

+ Inđônêxia: hướng mạnh vào sản xuất hàng hoá các mặt hàng có lợi thế như: hạt tiêu, hoa quả, gỗ và các sản phẩm từ gỗ, tôm đông lạnh và cá ngw

+ Philipin: phát huy thế mạnh sẵn có xây dựng các vùng chuyên canh gắn với công nghiệp chế biến, hệ thống thông tin, ứng dụng và tiếp thị tăng cường đầu tư cho nghiên cứu chuyến giao, áp dụng công nghệ và khuyến nông thay đổi chiến lược chính sách nông nghiệp từ bảo trợ sản xuất sang tăng cường cạnh tranh

Ở Việt Nam, chuyền đổi cơ cấu sản xuất nông nghiệp đã góp phần làm tăng trưởng kinh tế trong nông nghiệp: năm 1990-1992 tăng 4,21%, GTSX nông nghiệp tăng 5,83%, trong đó trồng trọt tăng 5,88%, chăn nuôi tăng 5,98% năm 1999, cơ cấu GTSX ngành nông nghiệp tính theo giá hiện hành

cho thấy: ngành trồng trọt chiếm 79,39%, chăn nuôi chiếm 18,22%, dịch vụ

chiếm 2,39% cơ cầu GTSX ngành trồng trọt năm 1999 (tính theo giá cố định 1994) cây lương thực chiếm 63,7%, cây rau đậu chiếm 7,3%, cây công nghiệp

chiếm 20,5% và cây ăn quả chiếm 7,5% mặt khác, cơ câu mùa vụ ở nhiều

vùng đã có sự chuyến đôi, đã hình thành một số vùng chuyên canh tập trung sản xuất các sản phẩm nông nghiệp có chất lượng đáp ứng yêu câu cho xuất khẩu

Văn kiện hội nghị lần thứ 5 ban chấp hành trung ương khoá IX (2001)

đã chỉ rõ “định hướng phát triển ngành kinh tế nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư

nghiệp và kinh tế nông thôn là: công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn theo hướng đây nhanh chuyển dịch cơ câu ngành nghê, cơ cấu lao động, hình thành nền nông nghiệp hàng hoá lớn phù hợp với nhu cầu thị trường và điều kiện sinh thái trên từng vùng Định hướng phát triển vùng ĐBSH là “phát triển nền nông nghiệp hàng hoá đa dạng, cùng với lương thực đưa vụ đông thành một thế mạnh, hình thành các vùng chuyên canh rau, cây

ăn quả, hoa và phát triển chăn nuôi ”

Phan Sỹ Mẫn và Nguyễn Việt Anh (2001), đã đưa ra định hướng và tô

chức phát triển nền nông nghiệp hàng hoá như sau:

- Phát triển mạnh kinh doanh hàng hoá theo chiều sâu trên cơ sở đây

mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và chuyên dịch cơ cấu nông nghiệp, khai

thác lợi thế so sánh của từng vùng gắn với bảo vệ và tái tạo tài nguyên, môi trường sinh thái đảm bảo an ninh lương thực đáp ứng nhu cầu hàng nông sản

và nguyên liệu cho thị trường trong nước đồng thời chuyển mạnh nền nông nghiệp sang hàng xuất khâu

- Tiếp tục đôi mới thể chế chính sách và có các giải pháp đồng bộ về việc tổ chức, quản lý quá trình phát triển cụ thể là:

+ Tăng cường công tác quy hoạch, tổ chức và quản lý phát triển quy hoạch và định hướng phát triển nông nghiệp theo từng vùng, từng tiểu vùng kinh tế - sinh thái và theo nhóm sản phẩm hàng hoá Trước hết cần tập trung cho các vùng nông nghiệp trọng điểm, có điều kiện sản xuất hàng hoá với quy

mô lớn tạo ra sản phẩm hàng hoá chủ lực có giá trị kinh tế cao, có lợi thế xuất

khẩu và phù hợp với điều kiện của vùng

+ Tăng cường đầu tư và điều chỉnh cơ cấu đầu tư thích ứng với yêu cầu thực tế phát triển nông nghiệp coi trọng hơn nữa đầu tư cho nghiên cứu khoa học, ứng dụng và chuyên giao công nghệ, kỹ thuật mới tăng đầu tư và hỗ trợ đầu tư cho công nghệ sau thu hoạch và phát triển công nghệ chế biến