ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘIKHOA LUẬTPHẠM VĂN TUYÊN PHÁP LUẬT VỀMUA CỔPHẦN CỦA TỔCHỨC BỊĐẶT VÀO TÌNH TRẠNG KIỂM SOÁT ĐẶC BIỆT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM Chuyên ngành: Luật Kinh tế Mã số:
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘIKHOA LUẬT
PHẠM VĂN TUYÊN
PHÁP LUẬT VỀMUA CỔPHẦN CỦA TỔCHỨC BỊĐẶT VÀO TÌNH TRẠNG KIỂM SOÁT ĐẶC BIỆT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT
NAM
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
HÀ NỘI -2016
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘIKHOA LUẬT
PHẠM VĂN TUYÊN
PHÁP LUẬT VỀMUA CỔPHẦN CỦA TỔCHỨC BỊĐẶT VÀO TÌNH TRẠNG KIỂM SOÁT ĐẶC BIỆT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM
Chuyên ngành: Luật Kinh tế
Mã số: 60 38 01 07LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS PHẠM THỊGIANG
THU
HÀ NỘI -2016
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu,
ví dụ vàtrích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi
đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội.Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn.Tôi xin chân thành cảm ơn!
NGƯỜI CAM ĐOAN
Phạm Văn Tuyên
Trang 41MỤC LỤC
MỞĐẦU 4CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀLÝ LUẬN VỀMUA CỔPHẦN CỦA
TỔCHỨC BỊĐẶT VÀO TÌNH TRẠNG KIỂM SOÁT ĐẶC BIỆT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT MUA CỔPHẦN CỦA TỔCHỨC
BỊĐẶT VÀO TÌNH TRẠNG KIỂM SOÁT ĐẶC BIỆT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC 9
1.1 KHÁI QUÁT VỀMUA CỔPHẦN CỦA TỔCHỨC BỊĐẶT VÀO TÌNH
TRẠNG KIỂM SOÁT ĐẶC BIỆT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC 91.1.1 Quan niệm chung vềcổphần của tổchức bịđặt vào tình trạng kiểm soát đặc biệt của Ngân hàng Nhà nước Việt
1.2 PHÁP LUẬT VỀMUA CỔPHẦN CỦA TỔCHỨC BỊĐẶT VÀO TÌNH
TRẠNG KIỂM SOÁT ĐẶC BIỆT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC Error! Bookmark not defined
1.2.1 Khái niệm và đặc điểm của pháp luật vềmua cổphần của tổchức tín dụng bịđặt dưới sựkiểm soát đặc biệt của Ngân hàng Nhà nướcError! Bookmark not defined
Trang 51.2.2 Nội dung cơ bản của pháp luật mua cổphần của tổchức bịđặt vào tình trạng kiểm soát đặc biệt Error! Bookmark not defined.KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 Error! Bookmark not defined.CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀMUA CỔPHẦN CỦA
TỔCHỨC BỊĐẶT VÀO TÌNH TRẠNG KIỂM SOÁT ĐẶC BIỆT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM Error! Bookmark not defined.22.1 QUY ĐỊNH VỀHÌNH THỨC MUA CỔPHẦN CỦA TỔCHỨC TÍN
DỤNG BỊĐẶT DƯỚI DỰKIỂM SOÁT ĐẶC BIỆT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM Error! Bookmark not defined.2.2 QUY ĐỊNH VỀCHỦTHỂMUA CỔPHẦN CỦA TỔCHỨC TÍN DỤNG
BỊĐẶT VÀO TÌNH TRẠNG KIỂM SOÁT ĐẶC BIỆT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM Error! Bookmark not defined.2.2.1 Bên bán cổphần của tổchức tín dụng bịđặt vào tình trạng kiểm soát đặc
biệt Error! Bookmark not
defined
2.2.2.Bên mua cổphần của tổchức tín dụng bịđặt vào tình trạng kiểm soát đặc biệt của Ngân hàng Nhà nước Error! Bookmark not defined.2.3 QUY ĐỊNH VỀPHƯƠNG THỨC THỰC HIỆN CÁC GIAO DỊCH MUA CỔPHẦN CỦA TỔCHỨC BỊĐẶT VÀO TÌNH TRẠNG KIỂM SOÁT ĐẶC
BIỆT Error! Bookmark not defined.2.3.1 Các phương thức thức thực hiện các giao dịch mua cổphần của tổchức bịđặt vào tình trạng kiểm soát đặc biệt cuảNgân hàng Nhà nướcError! Bookmark not defined
2.3.2 Nội dung của giao dịch mua cổphần của tổchức bịđặt vào tình trạng kiểm soát đặc biệt cuảNgân hàng Nhà nước Error! Bookmark not defined.2.4 QUY ĐỊNH VỀTHỦTỤC MUA CỔPHẦN CỦA TỔCHỨC TÍN DỤNG
BỊĐẶT DƯỚI DỰKIỂM SOÁT ĐẶC BIỆT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM Error! Bookmark not defined.2.4.1 Điều kiện tiến hành thủtục mua lại cổphần của tổchức tín dụng bịđặt vào tình trạng kiểm soát đặc biệt của Ngân hàng Nhà nướcError! Bookmark not defined
Trang 62.4.2 Các công đoạn tiến hành mua cổphần của tổchức bịđặt vào tình trạng kiểm soát đặc biệt của Ngân hàng Nhà nước Error! Bookmark not defined.2.5 QUY ĐỊNH VỀQUYỀN CỦA CỔĐÔNG KHI NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC MUA CỔPHẦN CỦA TỔCHỨC BỊĐẶT VÀO TÌNH TRẠNG KIỂM SOÁT ĐẶC BIỆT Error! Bookmark not defined.KẾT LUẬN
CHƯƠNG 2 Error! Bookmark not defined
3
CHƯƠNG 3: YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀMUA BÁN CỔPHẦN CỦA TỔCHỨC BỊĐẶT VÀO TÌNH TRẠNG KIỂMSOÁT ĐẶC BIỆT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM Error!
Bookmark not defined
3.1 YÊU CẦU ĐỐI VỚI CÔNG TÁC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀMUA CỔPHẦN CỦA TỔCHỨC BỊĐẶT VÀO TÌNH TRẠNG KIỂM SOÁT ĐẶC BIỆT Error! Bookmark not defined.3.1.1 Hoàn thiện pháp luật vềmua cổphần của tổchức tín dụng bịđặt vào tình trạng kiểm soát đặc biệt của Ngân hàng Nhà nước phải dựa trên cơ sởđổi mới
tư duy quản lý của Nhà nước và đảm bảo công bằng xã hộiError! Bookmark not defined
3.1.2 Hoàn thiện pháp luật vềmua cổphần của tổchức tín dụng bịđặt vào tình trạng kiểm soát đặc biệt của Ngân hàng Nhà nước phải dựa trên cơ sởphản ánh đúng thực tiễn và đảm bảo tính khảthi và đáp ứng đòi hỏi thực tiễn Error! Bookmark not defined
3.1.3 Hoàn thiện pháp luật vềmua cổphần của tổchức tín dụng bịđặt vào tình trạng kiểm soát đặc biệt của Ngân hàng Nhà nước phải đảm bảo tính minh bạch, thống nhất Error! Bookmark not defined
3.1.4 Hoàn thiện pháp luật vềmua cổphần của tổchức tín dụng bịđặt vào tình trạng kiểm soát đặc biệt của Ngân hàng Nhà nước phải đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế Error! Bookmark not defined
Trang 73.2 MỘT SỐGIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀMUA BÁN CổPHẦN CỦA TỔCHỨC TÍN DỤNG BỊĐẶT VÀO TÌNH TRẠNG KIỂM SOÁT ĐẶC BIỆT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT
NAM Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 Error! Bookmark not defined.KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 90
Trang 81.Tính cấp thiết của đềtàiCùng với sựtác động lớn của khủng hoảng nền kinh
tếtoàn cầu, thịtrường tín dụng Việt Nam từđầu thập kỷthứhai của thếkỷXXI có dấu hiệu suythoái nghiêm trọng, nhiều tổchức tín dụng yếu kém bịáp dụng biện pháp kiểm soát đặc biệt, hệthống tín dụng quốc gia đang bịxửlý cơ cấu lạitheo đềán của Nhà nước.Một trong các biện pháp xửlý cơ cấu lại mạng lưới tổchức tín dụng hiện nay là Ngân hàng Nhà nước mua lại cổphần, vốn góp của tổchức tín dụng.Mục đích mua lại tổchức tín dụng là đểbảo vệan toàn hệthống tổchức tín dụng, tránh lây lan rủi ro hệthống và xa hơn nữa là bảo vệquyền lợi của người gửi tiền khi tổchức tín dụng mất khảnăng chi trảkhoản nhận tiền gửi của công chúng.Sựkiện mua lại tổchức tín dụng kéo theo hàng loạt rủi ro phát sinh đối với nhà đầu tư, cơ quan công quyền và công chúng gửi tiền khiến nhiều thành phần trong xã hội đặc biệt quan tâm, có cái nhìn mới hơn và đặt ra nhiều câu hỏi đối với hoạt động ngân hàng Việc nhiều tổchức tín dụng yếu kém phát hành bịmua lại đã
có ảnh hưởng lớn tới xã hội ởthời điểm hiện tại và có khuynh hướng ảnh hưởng lâu dài tới toàn xã hội khi các sựcốtín dụng chưa được khắc phục, ngày càng phát sinh các vướng mắc pháp lý phức tạp do sai sót vềlý luận từcác khâu trước đó nên đòi hỏi pháp luật sớm kiện toàn, chặt chẽvà hoàn thiện Tuy nhiên, đến hiện
tạipháp luật hiện hànhnước tarất bất cập do chưa có quy địnhđúng, đủvà khoa họcdẫn tới các hoạt động mua lại cổphần của các tổchức tín dụng thực tếkhông có
cơ sởtham chiếu đểthực hiệnđúng,thiếu cơ chếan toàn đểgiải quyết tranh chấp và xửlý vi phạm.Theo tác giả, đềtài này cần được khuyến khích nghiên cứu vì đối tượng nghiên cứu ởđây không mang tính hiện tượng mà là vấn đềnóng bỏng
nhưng rất phức tạp.Thực tếhiện nay có nhiều tổchức tín dụng yếu kém bịkiểm soát đặc biệt, do điều kiện nền kinh tếcòn yếu kém, chưa có đủcơ chế, thiếu nghiệp vụchuyên sâu và kinh nghiệm khắc phục sựcốtín dụng nên các cơ quan quản lý nhà nước
5chưa áp dụng biện pháp phá sảntổchức tín dụngmàchọn phương ánthay
thếlàbiện pháp mua lại tổchức tín dụng thông qua mua tất cảcổphần của tổchức
Trang 9tín dụng phát hành đểtránh lây lan rủi rosang tổchức tín dụng khác, tránh
đổvỡhệthốngtín dụng do cổphần của tổchức tín dụng này phát hành thường dùng làm tài sản bảo đảm cho một khoản vay tại tổchức tín dụng khácđược thực hiện rấtphổbiến trên thực tế Mua cổphần của tổchức bịđặt vào tình trạng kiểm soát đặc biệt của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam là một vấn đềpháp lý và kinh tếphức tạp bởi đây không đơn thuần là mua bán cổphần thông thường mà là một dạng mua bán doanh nghiệp và có tính đặc biệt so với các giao dịch dân sựthông thường Vấn đềnày không chỉmới mà còn phức tạp nên đòi hỏi tác giảkhông những nắm vững quy định pháp luật mà còn phải am hiểu, có chuyên môn và kinh nghiệm vềtín dụng, kếtoán và chứng khoán Mặc dù đã có nhiều công trình khoa học pháp
lý đềcập tới một vài khía cạnh liên quan tới đềtài này nhưng chưa có một công trình khoa học pháp lý chuyên sâu có tính hệthống nào tập trung nghiên cứu sơ qua một vài chi tiết các khía cạnh của vấn đềpháp lý mua lại cổphần của tổchức tín dụng bịđặt vào tình trạng kiểm soát đặc biệt của Ngân hàng Nhà nước cópháp lý
có tính lâu bền,phát sinh từhoạt độngkinh tếhiện đạiqua các thời kỳ Việc nghiên cứu giúp đềtài này giúp người nghiên cứu sửdụng, phát triển được phương pháp
và kỹthuật nghiên cứu và hơn nữa là gópphần làm sáng tỏcác bất cập của pháp luật hiện hành đểgóp phần hoàn thiện pháp luật Hiện tại chưa có công trình khoa học pháp lý nào nghiêncứu đểxửlý các vấn đềpháp lý của đềtài Một sốcông trình có đềcập tới một vài khía cạnh liên quan nhưng còn có tính mờnhạt, manh mún nên không mang lạiđóng góp giải quyết được các vấn đềthực tế Hơn nữa, đềtài có tính tổng quan và chuyên sâu nênkhó cóthểcó một công trình khoa học pháp lý nào nào được coi là hoàn hảo, khó có công trình nàothểsửdụngđểcung cấp các giải pháp giải quyết mọi vấn đềphát sinh trong thực tiễn Các vấn đềpháp lý của đềtài ngày càng phức tạp do đối tượng của đềtài là quan hệkinh tế-xã hội vốn đã trìu tượng nhưng luôn vận động, biến đổitheo chiều hướng ngày càng phức tạp Đây
là đềtài có tính chất phức tạp, đòi hỏi tính khắt khe nhằm giải quyết các vấn đềpháp
lý đã, đangvà sẽxảy ra trên thực tế, gây ảnh hưởng lớn, trực tiếp tới cuộc sống của nhân dân và hệthốngtín dụng của đất nước, gây nhiều băn khoăn cho lượng chủthểlớn trong xã hội bao gồm nhưng không giới hạn: các cán bộthực hiện các hoạt động tại các tổchức tín dụng đang bịkiểm soát đặc biệt, các cán bộcông tác trong ngành tín dụng, pháp chếtài chính, các cổđông của tổchức bịđặt vào tình trạng kiểm soát đặc biệt, các khách hàng của tổchức tín dụng, cơ quan an ninh kinh tế, tòa án, các trường đại học luật, kinh tế Hiện tại và trong những năm tới, với tình hình nền kinh tếtrong nước và thếgiới còn chưa có dấu hiệu khởi sắc là
cơ sởdựbáo lĩnh vựctíndụng sẽgặp nhiều khó khănnên nguy cơ áp dụng chính sách
và pháp luật đểxửlý các tổchức
Trang 106yếu kém là điều tất yếu Như một quy luật khách quan trong kinh doanh, việc phát sinh tổchức tín dụng rơi vào tình trạng bịkiểm soát đặc biệt khi kinh tếsuy thoái và phát sinh thêm trường hợptổchức tín dụng tiếp tục bịmua lại bởi Ngân hàng Nhà nước như hiện nay là điều khó tránh khỏi Đểtháo gỡvướng mắc
vềphương pháp xửlý các vấn đềnàyđòi hỏi các chuyên gia, cán bộ, nhà đầu tư cần phải chủđộng đối mặt và xác định hướng giải quyết phù hợp và kịp thời Xét ởvịtrí học viên cao học, việc lựa chọn đềtài này giúp học viênrèn luyện chuyên môn, phương pháp và tư duy lý luận Dùlà một thách thức nhưng chắc chắn sẽmang lại bổích cho tư duy khoa học của học viên, giúp nâng cao năng lực chuyên môn trong quá trình nghiên cứu và công tác sau này Được sựđộng viên của các thầy cô giáo
và đồng nghiệp, tác giảđã quyết định lựa chọn đềtài làm luận văn thạc sĩ luật học
Do thời gian nghiên cứu, trình độnghiên cứu có hạn và do tính phức tạp của đềtài nghiên cứu nên đềtài không thểtránh khỏi sai sót, tác giảrất mong nhận được
sựgóp ý, chỉdạycủa Qúythầy cô và góp ý từphía đồng nghiệp đểluận văn hoàn thiện hơn nữa.2.Tình hình nghiên cứu đềtàiTính tới thời điểm hiện tại, chưa có công trình nghiên cứu nào được công bốvềđềtài này Các nguồn tài liệu bằng văn bản chính thống không được cơ quan, tổchức công bố, chỉcó thểsửdụng chuyên môn, kinh nghiệm của tác giảqua tiếp cận thông tin trong quá trình công tác cùng với sựchắt lọc thông tin qua các trang báo uy tín được kiểm duyệt vì vậy việc nghiên cứu gặp nhiều khó khăn Thêm vào đó các nhà khoa học dường như né tránh tính nhạy cảm và phức tạp của đểtài Các quy định của pháp luật quy định vấn đềnày còn sơ sài, hầu hết các khía cạnh nội quy chưa có quy phạm pháp luật điều chỉnh dẫn tới trên thực tếcó rất nhiều bất cập và có nhiều quan điểm không thuận chiều Mặc dù đã có một vàicông trình khoa học pháp lý nghiên cứu có liên quan đến một vài khía cạnhcủa chếđịnh pháp lý vềmua cổphần của tổchức bịđặt vào tình trạng kiểm soát đặc biệt của Ngân hàng Nhà nước nhưng chưađềcậpcác giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực này nhưng hết các công trình đều nghiên cứu với mức độchưa sâu, khía cạnhpháp lý đượcđềcập còn ít và thiếu tính thực tếvàphương pháp và mục đích khoa học tiếp cận của các đềtài này ởtại thời điểm hoàn cảnh thịtrường tín dụng có biểu hiện khác xa với hiện tại, ví dụ: Biện pháp kiểm soát đặc biệt với việc xửlý các TCTD mất khảnăng thanh toán, Tạp chí Nhà nước và pháp luật số3/2014, Trang 43-51, Dương Kim ThếNguyên (2014), Thủtục phá sản các TCTD theo pháp luật Việt Nam, Luận án tiến sĩ luật học, Trường Đại Học Luật TP.HCM 2015 tác giảDương ThếNguyên Hơn nữa,nội dung liên quan của các công trình trước đây chỉcòn manh mún, hình
thức,mờnhạt,chưa đi sâu vào bản chất do không có sựkết hợp giữa pháp luật và kinh tếđểchỉrõ bản chất của vấn đề Học viên có thểđưa ra
Trang 117tên một sốcông trình này như: Tạp chí của tác giảDương Kim ThếNguyên, Viện Nhà nước và Pháp luật về“Biện pháp kiểm soát đặc biệt với việc xửlý tổchức tín dụng mất khảnăng thanh toán”,Tạp chí Nhà nước và pháp luật số3/2014, Trang 43-51, Dương Kim ThếNguyên (2014).Việc đi sâu nghiên cứu vềPháp luật vềmua cổphần của tổchức bịđặt vào tình trạng kiểm soát đặc biệt của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đểlàm sáng tỏcác đặc điểm pháp lý của giao dịch và chỉrõ các bất cập, chỉra các đòi hỏi của phương pháp hoàn thiện pháp luật trong luận văn này hướng đến góp phần hoàn thiện pháp luậtvềmua bán cổphần của tổchức bịđặt vào tình trạng kiểm soát đặc biệt.Với tình hình như vậy, tác giảđã tăng cường sửdụng kỹthuật, các phương pháp khoa học và kinh nghiệm của mình đểlàm rõ vẫn đềlý luận và thực tiễn.3.Mục đích và nhiệm vụnghiên cứu đềtàiLuận văn sẽtập trung nghiên cứu dưới hai khía cạnh: thứnhất là phân tíchđểlàm rõnhữngvấn đềlý luận vềgiao dịch mua cổphần của tổchức tín dụng bịkiểm soát đặc biệt của Ngân hàng Nhà nước; thứhai là chỉrõ các bất cập của hệthống pháp luật vềvấn đềchuyên môn đểđưa ý kiến bình luận và đưa ra những góp ý vềbiện pháp hoàn thiện phápluật Qua việc sửdụng đềtài này làmluận văn, học viên hy vọng sẽgóp phần đóng gópcho nguồn tài liệu vềkhía cạnh nghiên cứu, đúc rút thêm được kinh nghiệm cho bản thân trong quá trình tác nghiệpvà mởđầuđểcác nhà khoa học tiếp tục đầu tư nhằmgiảiquyết tốt hơn các công việc mà đềtài này chưa thểhoàn
thành.4.Đối tượng và phạm vi nghiên cứuĐối tượng nghiên cứu:Luận văn tập trung nghiên cứu Pháp luật vềmua cổphần của tổchức tín dụng là ngân hàng
thương mại bịđặt vào tình trạng kiểm soát đặc biệt của Ngân hàng Nhà nước Việt Namvới góc độbản chất pháp lý là một quan hệpháp luật vềmua bán tổchức tín dụng bịkiểm soát đặc biệt theo Luật các tổchức tín dụng và Quyết định của Thủtướng Chính Phủsố48/2013/QĐ-TTgvà các văn bản liên quan.Phạmvi nghiên cứu:Luận văn giới hạn phạm vi nghiên cứu những vấn đềlý luận liên quan đến kiểm soát đặc biệt theo Pháp luật và giao dịch mua bán cổphần của tổchức tín dụng bịkiểm soát đặc biệt Với vịtrí là công trình luận văn thạc sĩ, luận văn
chỉnghiên cứu đối với loại giao dịch mua lại cổphần của tổchức tín dụng bịđặt vào tình trạng kiểm soát đặc biệt của Ngân hàng Nhà nước mà bên mua là Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, tổchức bịkiểm soát đặc biệt được giới hạn là ngân hàng
thương mại cổphần bịkiểmsoát đặc biệt Đồng thời tác giảsẽtìm hiểu quá trình thực thi pháp luật đểchỉranhững bất cập và những giải pháp vừa có có tính chung, vừa có tính cụthểnhằm góp phần đưa ra giải pháp khắc phục những
8bất cập của pháp luậthiện hànhvềmua lại cổphầnbịkiểm soát đặc biệt ởViệt Nam.5.Phương pháp nghiên cứuĐểhoàn thành tốt đềtài, học viên sửdụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu của luật học như: Phương pháp phân tích, phương